Антонимдер

Антонимдер дүниедегі заттардың, құбылыстардың сын-сапасын, артық-кем қасиетін, мөлшер-көлемін салыстырып, бір-біріне қарама-қарсы қоюдан шығады. Мысалы: Кейі сараң, кейі мырза, Кейі қапа, кейі ырза. Барша журтты сынадың (С. Сейфуллин). Кейде қайғы, кейде шат, Кейде тунық, кейде ылат, Кейде қорқақ, кейде өжет, Кейде тірі, кейде өлет (I. Жансүгіров). Болысекен кейде паң, кейде муләйім, кейде жұмсақ, кейде қатты, кейде береген, кейде сараң (Ғ. Мұстафин). Мұны алділер әділет деп куанса, әлсіздер қиянат деп қынжылады (Ә. Сәрсенбаев). Түймедей затқа өкпелесеңіз, туйедей квретініңіз қалмаган мырза! (К. Оразалин).
Осындағы сараң-мырза, қапа - ырза, қайғы-шат, тунық-ылат, қорқақ-өжет, тірі-өлі, паң-мүләйім, жұмсақ-қатты, береген-сараң, әлді-әлсіз, әділет-қшнат, түймедей-түйедей дегендер жағымсыздық пен ұнамдылыктың, жақсылық пен жаманшылықтьщ, үлкен мен кішінің кереғар ұғыадары бір-біріне қарама-қарсы койылып айтылып тұр. Екі жағының салмақ-мөлшері бірі артық, бірі кем емес, тепе-тең. Сонда антоним дегеніміз мағынасы бір-біріне қарама-қарсы сөздер болып шығады. Антонимдер өзара алшақ қарама-қарсы ұғымды білдіретіндіктен, бұлардың әр сөз табьша қатысы нақ бірдей емес, ала-құла деген сөз. Бір сөз табы антонимге соншама бай да, енді біреулері соншалықты кедей, не болмаса тіптен "кездеспеуі де ғажап емес. Қазақ тіліңде антонимдер көбіне-көп сын есімдерден болады, онан соң етістіктер, зат есімдер, үстеулерден азды-көпті кездеседі. Ал қалған сөз таптарьшан жасалған антонимдер тым тапшы, жоқтьщ қасында.
Сын есімге тән ангонимдердің мынадай түрлері бар: а) түбір күйінде кездесетіндер: ауыр-жеңіл, кең-тар, ыстық-суық, үлкен-кіші, жас-кәрі, биік-аласа, ұзын-қысқа, артық-кем, аш-тоқ, жақсы-жаман, қалың-жұқа, терең-саяз, арык,-семіз, оңай-қиын, араз-тату, ащы-тәтті, көп-аз, оң-теріс, тузу-қисық т. б.; ә) туыңды түбір күйінде кездесетіңдері: ашық-жасырын, өзімшіл-көпшіл, ашық-жабық, тілазар-елгезек, екпінді жалқау, қатты-ащырын,
        
        Антонимдер
Антонимдер дүниедегі заттардың, құбылыстардың сын-сапасын, артық-кем
қасиетін, мөлшер-көлемін салыстырып, бір-біріне қарама-қарсы қоюдан шығады.
Мысалы: Кейі ... кейі ... Кейі ... кейі ... ... ... сынадың
(С. Сейфуллин). Кейде қайғы, кейде шат, ... ... ... ... ... кейде өжет, Кейде тірі, кейде өлет (I. Жансүгіров). Болысекен ... ... ... ... ... ... қатты, кейде береген, кейде сараң
(Ғ. Мұстафин). Мұны алділер әділет деп ... ... ... ... (Ә. Сәрсенбаев). Түймедей затқа өкпелесеңіз, туйедей квретініңіз
қалмаган мырза! (К. Оразалин).
Осындағы сараң-мырза, қапа - ырза, қайғы-шат, тунық-ылат, қорқақ-өжет,
тірі-өлі, ... ... ... ... ... түймедей-түйедей дегендер жағымсыздық пен ұнамдылыктың, жақсылық пен
жаманшылықтьщ, үлкен мен кішінің кереғар ... ... ... айтылып тұр. Екі жағының салмақ-мөлшері бірі артық, бірі кем емес,
тепе-тең. Сонда ... ... ... ... ... ... шығады. Антонимдер өзара алшақ қарама-қарсы ұғымды білдіретіндіктен,
бұлардың әр сөз табьша ... нақ ... ... ... деген сөз. Бір сөз
табы антонимге соншама бай да, енді біреулері ... ... не ... ... де ... ... Қазақ тіліңде антонимдер көбіне-көп сын
есімдерден болады, онан соң етістіктер, зат есімдер, үстеулерден ... Ал ... сөз ... ... ... тым ... жоқтьщ
қасында.
Сын есімге тән ангонимдердің мынадай түрлері бар: а) түбір күйінде
кездесетіндер: ауыр-жеңіл, кең-тар, ыстық-суық, үлкен-кіші, ... ... ... ... аш-тоқ, жақсы-жаман, қалың-жұқа, терең-саяз,
арык,-семіз, оңай-қиын, араз-тату, ащы-тәтті, көп-аз, ... ... б.; ә) ... ... күйінде кездесетіңдері: ашық-жасырын, өзімшіл-
көпшіл, ашық-жабық, тілазар-елгезек, екпінді жалқау, қатты-ащырын, орнъодпы-
шалагай, ... ... ... ... ... ... сындық мағынадағы туынды антонимдер көбінесе -лы, -лі,
-ды, -ді, -ты, ті жұрнақтары арқылы антонимнің жағымды ... ... ал ... ... ... -сыз, -сіз ... жасайды.
Мысалы:
1. Е жігіт бірдемалды, бірдемалсыз,
Арғымақ бірде жалды, бірде ... ... ... ... ... жер соғар.
3. Ақылдыны алысым деме,
Ақшсьоды ... ... ... істі куә ... істікүмән табар.
5. Арлы арына қараса,
Арсыз жеңдім дейді.
6. Кұтты ... ... қой егіз ... қонақ қонса, қойға қасқыр шабар.
7. Жандыда балық үлкен,
Жансызда қамыс үлкен.
8. ... ... бір сом ... Базар ақшалыға— базар,
Ақшасызга — назар.
Сол сиякты сын есімнің -гы, -гі, -қы, -кі ... ... да ... ... ... ... бастапқы-соңғ, бұынғы қазіргі, үндегі-
түздегі, сыртқы-ішкі, кұндізгі-түнгі, қысқы-жазғы, жоғарғы-төменгі, ертгңгі-
кешкі, алдыңғы-кейінгі, биылғы-былтырғы т.б.
Етістікке тән ... ... бар: а) ... ... кездесетіндері:
озу-қалу, күту-келу, қону-ұшу, жеңу-жеңілу, бару-қайту, жату-тұру, ашу-
жабу, кіру-шығу, ұту-ұтылу, жеңу-жеңілу, қуану-ренжу , мақтау-даттау, ... ... ... ... ... ... қату-жібу,
ауыру-сауыгу т. б. ; ә) туынды түбір күйіңде кездесетіңдері: қартаю-жасару,
жоғарылау-төмендеу, татуластыру-араздастыру, ... ... ... ... баю-кедейлену, арықтау-семіру,
жаңару-ескіру т. б.
Зат есімге тән антонимдер де негізгі және ... ... ... а) ... ... кездесетіндері: өтірік-шын, обал-сауап, алгыс-
қарғыс, рақат-бейнет, бақсор, өмір-өлім, түс, алды-арты, ... ... ... ... күн- түн ... ... түбір күйінде кездесетіңдері: аласы- бересі, байлық-жоқтық,
кісілік-иттік, аштық- тоқтық, тарлық-кеңдік, жеңіс-жеңіліс, ұтыс- ... ... ... ... ... ... ... ерте-кеш, ақырын-шапшан,
ілгері-кейін, жогары-төмен, алыс- жақын, әрі-бері, жылдам-жай, ... ... ... ... әне-мше, осы- сол тәрізді бірен-саран
антонимдер ғана ұшырасады. Тілде карама-қарсы ұғыммен қатар ... ... да ... ... ескі мен ... арасыңда көне (көнетаз), шикі
мен пісінің арасында думбілез, суық пен ыстықтың арасывда жылы, үтыс пен
утылыстың ... тең, ерте мен ... ... дәл, ... мен
бітпегеннің арасывда шала, жеңу мен ... ... ит ... ... ұғымдар бар. Бұлар антоним біткеннің бәріне тән ... ғана ... ... ұғым — ... екі ... тең ұстап
тұрады.
Тілдегі антонимдер қарама-қарсы құбылыстарды біріне-бірін ... ... ... стильдік мән тудырады. Сол себептен антонимдер өте-
мөте мақал-мәтелдерде жиі қолданылады. ... ... ... ... ... Антонимдер бір сөйлемнін өз ішіңде салыстырылып айтылады. Мысалы:
Қорлық өмірден ерлік өлім артық. Ер ... ... ... ... ... ... елгезек масақшы озады. Ақьшақ бұзуға ... жоқ. Өлі ... тірі ... ... ... асын ... ... Антонимдер іргелес сөйлемде қарама-қарсы қойылып шеңдестіріледі.
Мысалы: Ер бір рет ... ... мың рет ... Тоқшылықта жеген тоқпан
жілік Ашаршылықта көзіңнен бір-бір ұшар. Алтау ала ... ... ... ... ... ... ... Жаңаны күтіп жалаңаш үйден шықпай
қалганнан, Ескіні жамап киіп, жаңаны іздеп тапқан ... Көп ... ... бір ақылдының інісі бол. Жауластырмақ ... ... ... ... ... ... жүмсалады. Мысалы: Арымақ,
семірмек кішіден. Палуанга оң, терісі бірдей. Ылдисыз өр болмайды. Ит үрер
жақсыга да, ... да, ... ... ... ... (Ы. ... Ащы
менен тұщыны татқан білер, Алыс пенен жақынды жорытқан білер. Бір ... ... ... іш ... ... ... ... бәрін антоним деп тануға болмайды. Кейде
синоним ... де ... ... ... ... Мысалы: Гүрілдеп
келген жаудан, Кулімдеп келген қас жаман. Қауіп ... ... бар. ... болса, қатер содан. Өлім бар жерде қаза бар. Бет көрсе жүз ... ... ... ... ... бір ойды әр

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сөздің анықтамасы. Сөз мағынасының өзгеру себептері. Көп мағыналылық. Омонимдер. Синонимдер. Антонимдер5 бет
Сөздің анықтамасы.Сөз мағынасының өзгеру себептері. Көп мағыналылық. Омонимдер. Синонимдер. Антонимдер6 бет
Сөздің анықтамасы.Сөз мағынасының өзгеру себептері.Көп мағыналылық. Омонимдер.Синонимдер. Антонимдер9 бет
Қазақ тіл біліміндегі антонимдердің зерттелуі18 бет
О.Бөкеев шығармаларындағы бейвербалды амалдар59 бет
Сөздің анықтамасы5 бет
Қазақ тілінің практикалық курсы — фонетика, лексика, грамматика, орфография, стилистика180 бет
Антоним, омоним, синоним сөздердің қолданысы. Антоним сөздердің қолданыс ерекшелігі98 бет
Микроорганизмдердің өзара қарым-қатынастары. Симбиоз, метабиоз, сателлизм, синергизм, антогонизм, вирогения, мутуализм, паразитизм, комменсализм5 бет
"Әлеуметтік дезадаптацияның себептері."3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь