Ақсу-жабағылы қорығы

Мазмұны:

І Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 2.4

ІІ Негізгі бөлім
1) Ақсу.Жабағылы қорығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
2) Алакөл қорығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
3) Алматы қорығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
4) Барсакелмес қорығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
5) Батыс Алтай қорығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10
6) Қаратау қорығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
7) Қорғалжың қорығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
8) Марқакөл қорығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
9) Наурызым қорығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
10)Үстірт қорығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15

ІІІ Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17

Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18
Кіріспе
Адам баласы ХХ-ХХІ ғасырлар аралығында негізгі қауіп-қатердің бірі - қоршаған ортаның нашарлауына тап болды. Осыған байланысты экожүйені әлемдік, аймақтық және ұлттық дәрежеде қорғау жалпы мақсатқа жетудегі негізгі міндеті болып табылады. Әлемдегі ең ірі және беделді табиғат қорғау ұйымы Халықаралық табиғат қорғау одағы (ХТҚО, ағылшынша қысқартылған атауы - IUCN ) болып табылады, оған бірнеше мемлекеттер, сонымен қатар халықаралық және ұлттық үкіметтік емес бірлестіктер мүше болып кіреді. ХТҚО бүкіл әлемнен алты белгілі мақсатқа арналған бағытта жұмыс істейтін бірнеше мыңдаған сарапшыларды біріктіреді. Олардың бірі – қорғалатын территориялар жөніндегі Әлемдік комиссия (WCPA), табиғи экожүйені қорғаудың тоериялық және практикалық мәселелерімен айналысады, табиғи қор жағдайларына сараптау мен бағалау жүргізеді, тәуелсіз мемлекеттер үкіметіне қорғалатын табиғи территориялар жүйесін құруға ұсыныстар дайындайды.
ХТҚО онжылдықта бір рет қорғалатын территориялардың Бүкіләлемдік конгресін өткізеді, онда табиғи экожүйелерді қорғаудағы қазіргі жағдай мәселелері қаралады және келешекке жоспар жасалады. 2003 жылы Дурбан қаласында (ЮАР) өткен бесінші Бүкіләлемдік конгресс комиссия жұмыстарын қорытындылай келе, биоәртүрлілікті қорғау және оның тұрақты дамуы үшін қорғалатын табиғи территориялар (ҚТТ) маңызын қайта бағалады. Оның ішінде, өткен онжылдықта табиғатты территориалдық қорғау мәселесінде ХТҚО келесідей нәтижелерге қол жеткізді :
- Қорғалатын территориялар Биоәртүрлілік жөніндегі Конвенция пікірін іске асыруда негізгі топ болып танылды;
- 1992 жылдан бері әлемдегі ҚТТ-ның жалпы саны және олардың көлемі екі еседен көп ұлғайды: қазіргі кезде, Антарктиданы қоспағанда, құрлық бетінің 12% -ынан көбі қорғалады, тек территорияның 10%-ына ғана қатаң қорғау тәртібі таралған;
- әлемдік мұраның табиғи және табиғи-мәдени нысаналар саны 101-ден 172-ге өсті және де табиғи және мәдени қазыналарды қатар қорғау қажеттілігі одан да бетер ақиқат болып отыр.
Бұрын қорғалатын табиғи территориялардың адам баласының басқа саладағы мүдделерімен байланысы толық емес еді. Сондықтан Дурбан конгресі келешектің негізгі бастамасы қорғалатын табиғи территория лардың біртұтас жалпы жүйесін құру туралы қаулы қабылдады. Әлемдік үлгі талабы бойынша мемлекет территориясы көлемінің 10%-ынан көбі қорғалатын табиғи территория болу керек.
Жер көлемі жағынан әлемде тоғызыншы орын алатын Қазақстан, қорғалатын табиғи территориялардың әлемдік жүйесінің дамуында маңызды рөл атқарады. Біздің мемлекетімізде қорық құру тарихы 1922 жылдан басталады. Бұл жылы мәдени және көне табиғи ескерткіштерді
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1)«Қазақстан Республикасы президентінің актілер жинағы.»
Н .Назарбаев. 1992ж.
2) . «Табиғатты пайдалану экономикасы.»
С.Мұқаұлы, С.Үнішев 1999 жыл.
3) ”Қазақстанның қорықтары мен ұттық бақтары”
Алматы, 2005 жыл.
        
        Мазмұны:
І
Кіріспе.....................................................................
................................. 2-4
ІІ Негізгі бөлім
1) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... аралығында негізгі қауіп-қатердің
бірі - қоршаған ортаның нашарлауына тап ... ... ... ... ... және ... ... қорғау жалпы
мақсатқа ... ... ... болып табылады. Әлемдегі ең ірі
және беделді табиғат қорғау ... ... ... ... одағы
(ХТҚО, ағылшынша қысқартылған атауы - IUCN ) болып ... ... ... ... ... ... және ұлттық үкіметтік
емес бірлестіктер мүше ... ... ХТҚО ... ... ... ... арналған бағытта жұмыс істейтін бірнеше мыңдаған
сарапшыларды ... ... бірі – ... территориялар
жөніндегі Әлемдік комиссия (WCPA), табиғи ... ... және ... ... ... ... қор
жағдайларына сараптау мен бағалау ... ... ... ... ... территориялар жүйесін ... ... ... бір рет қорғалатын территориялардың Бүкіләлемдік
конгресін ... онда ... ... ... қазіргі
жағдай мәселелері қаралады және келешекке жоспар жасалады. 2003 ... ... (ЮАР) ... ... ... ... ... қорытындылай келе, биоәртүрлілікті ... және ... ... үшін ... ... ... (ҚТТ) маңызын
қайта бағалады. Оның ішінде, өткен онжылдықта табиғатты ... ... ХТҚО ... ... қол ... :
- ... ... Биоәртүрлілік жөніндегі Конвенция пікірін
іске асыруда негізгі топ болып танылды;
- 1992 жылдан бері ... ... ... саны және олардың
көлемі екі еседен көп ... ... ... ... ... бетінің 12% -ынан көбі қорғалады, тек территорияның
10%-ына ғана қатаң ... ... ... әлемдік мұраның табиғи және табиғи-мәдени ... саны ... 172-ге өсті және де ... және ... қазыналарды қатар
қорғау қажеттілігі одан да ... ... ... отыр.
Бұрын қорғалатын табиғи территориялардың адам ... ... ... ... ... емес еді. Сондықтан ... ... ... ... қорғалатын табиғи территория
лардың біртұтас жалпы жүйесін құру ... ... ... ... ... бойынша мемлекет территориясы көлемінің 10%-ынан көбі
қорғалатын ... ... болу ... ... ... ... ... орын алатын Қазақстан,
қорғалатын табиғи территориялардың ... ... ... ... ... Біздің мемлекетімізде қорық құру тарихы 1922 жылдан
басталады. Бұл жылы ... және көне ... ... ... ... ... құрылған, ол алғаш рет сол ... құру ... ... ... жылы Орта Азия мен ... ... рет Ақсу-Жабағылы
қорығы ұйымдастырылды. 5 жылдан ... яғни 1931 ... ... ... ... 1936 жылы ... ... ал 1939 жылы Барсакелмес
қорығы құрылды. Одан әрі қорықтармен ... ... ... ... да ... - ... ... және
ботаникалық қорықшалар, табиғи ескерткіштер және т.б. ... жылы ... ... ... ... ... ... Одағы кезінде Қазақстанның қорықтары, ... ... мен ... ... құрлықтың 1/6 бөлігін алып
жатқан, үлкен мемлекеттердің ... ... ... ... ... алғашқы жылдарында ... ... ... ... ... бұл жағдай қорғалатын ... зор ... ... ... жетіспеуі жұмыс
адамдар санын қысқартуға және ... ... ... ... ... мәселелердің жабылуына әкелді. Жағдай тек соңғы 6-7 ... ғана ... ... ... ... ... ... жүйеге одақтасуға және әлемдік бірлестіктің ... ... ... ... ... Бұл мемлекеттік құрылыс пен
қоғамдық өмірдің көптеген ... ... ... ... ... бірі ҚТТ ... ... дамуы болып табылды, оның
көлемі мемлекеттің бар территориясының ... ... ... ... ... ... жалпы жүйесіне енген болу ... ... ... мемлекет айтарлықтай жетістіктерге жетті.
1997 жылдың 17 ... ... ... ... ... жөніндегі” ҚР Заңы негізін құрайтын заң ... ... ... Заң ... ... мекемелерін құру және олардың
жұмыстары ... ... ... ... заң ... ... қорғалатын табиғи территориялар – бұлар мемлекеттік табиғи-
қорықтық ... ... және ... ... қамтамасыз ететін
қорғаудың құқықты ... ... ... ... жұмыстардың
реттелетін ережелері бар жер, су, орман және жер ... ... ... шаралары төмендегідей бөлінеді : қорықтық, яғни
қоршаған ... ... ... ... кез ... ... жүргізуге тыйым салу және қорықшалық, яғни ... қор ... ... ... ... және
олардың өсіп-дамуына зиян келтірмейтін шаруашылық және кез ... тек ... ... мен уақытта рұқсат беріледі. Қазақстан
Заң шығаруында ұйымдастырылу мақсатына ... ... ... ... ... ... байланысты қорғалатын табиғи
территориялардың 11 түрі бар :
- ... ... ... ... ... ... ... бақтар;
- Мемлекеттік табиғи қорлар;
- Мемлекеттік табиғи бақтар;
- Табиғи ... ... ... ... аймақтар;
- Мемлекеттік табиғи қорықшалар;
- Мемлекеттік зоологиялық бақтар;
- ... ... ... ... ... бақтар;
- Мемлекеттік табиғи қорлар – сепартерлер.
Соңғы жылдары жаңа қорықтар мен ... ... ... ... ... ... 113 қорғалатын табиғи
территориялардың жалпы ... ... га ... (№746 2005 ... ... ҚР ... Қаулысында ЕҚТ тізіміне және №1133
2005 ... 17 ... ҚР ... ... сәйкес), яғни
мемлекеттің бар территориясының 7,72%-ы.
Қазіргі ... ... ... ... көлемі 1075498 га 10
мемлекеттік табиғи қорықтар мен ... ... 1456597 га ... ... ... ... ... территория атауы ... ... га |
| | ... | |
|1 ... |1926 ... |
|2 ... |1998 |19773 |
|3 ... |1964 |71700 |
|4 ... |1939 |16795 |
|5 ... ... |1992 |56078 |
|6 ... |2004 |34300 |
|7 ... |1968 |258963 |
|8 ... |1976 |75048 |
|9 ... |1931 |191381 ... ... |1984 |223342 ... ... ... териториялар жүйесі даму үстінде
және ... ... және ... ... ... еніп ... ... Дүниежүзілік Банкі және ... ... ... ... ... мен ... ... қорғалатын
территориялар мен экологиялық дәліздер құру ... ... ... ... ... - Орта Азия мен ... ... қорық. 2006
жылы оған 80 жыл ... ... құру ... ... белгілі
гидробиолог А.Л.Бродский ... 1926 жылы ... ... ... ... комитеті Ақсу-Жабағылы қорығының
құрылғаны жайлы ... ... ... №25) ... ол 1927 ... ... ... Федерациясының Кеңес халық комитеті шешімімен
бекітілді. ... ... ... ... ... 128118 га, ... Өзбекстан мен ... ... ... ... Қазақстан мен Жамбыл облысында орналасқан. Ақсу-Жабағылының
негізгі территориясы Талас Алатауы ... ... ... мен ... ... метр биіктіктегі Угам жотасының қиыр ... ... алып ... ... тау ... басымы – төменгі
карбон мен ... ... ... ... баурайлары әдетте
жазық, кең тегіс сатылы бедерлер, тау ... қар және ... ... ... – тік, құрғақ және жартасты. Орталық
бөлігінде қалың ... жота ... ... ... ... ... ... өзендері – Жабағылы, Ақсу, Балдабрек, олар батысқа
қарай ағады. Ақсу-Жабағылының ... ... ... мен ... ... есте ... Бұл – ... мен жасыл
керемет сұлу тау көлдері, Ақсу-Жабағылы, ... және ... ... мұздықтары, Балдабрек өзені аңғарындағы ... ... ... ... ... ... ... ауа райы континентальды, ... жыл ... ... ... ... ... жауын-шашынның 30%-ы қыста,40%-ы күзде
және ... 10%-ы ... ... ... кезеңнің орташа
ұзақтығы - 70 күн, ... - 142 күн, қар ... бар ... - 160 ... ... арасында Ақсу-Жабағылы өсімдіктердің бай
және алуантүрлілігімен көзге ... ... ... 5-7 ... болса, мұнда 12 ... ... ... 60 ... бар. ... ... бай. ... түрлер саны келесідей:
саңырауқұлақтар 250 ... ... ... қыналар, балдырлар 60-70
түрден, жоғары ... 1300 ... ... ... әлемі де алуан түрлі. Омыртқалы жануарлар
фаунасында 330 түр, оның ... 6 ... 21 ... жататын 50
сүтқоректілер түрі бар. Саны және түр ... ... ... ... оның ... тоқалтіс пен ... ... ... ішінен әдеттегі түр тау ешкісі, аз санды арқарлар ... ... ... ... қоңыр аюы ... тағы 5 ... ... - ... ... ... ... күзен және тас сусары мекендейді.
Құстар әлемі едәуір бай. Мұнда 268 құс түрі ... ... 110 жыл құсы және 130 ... құс ... ... ... ... 11 түрі бар.
Мұнда сирек кездесетін ... ... ... және ... әдеттегі сарыбауыр жылан қызыл кітапқа ... не бары 3 түрі - ... ... ... және
Қызыл кітапқа енген ... ... ... ... ... ... саны аз, бірақ көптеген авторлардың ... ... саны 5, ... 7-ге ... ... алуантүрлілігінің ғажайып әлемі
ежелден әр түрлі мамандықтағы ғалымдардың ... ... ... Бұл қорық ғылыми зерттеулердің ... мен ... тек ... ғана ... ... ... Одағының барлық
қорықтарының ішінде алдыңғы орынға ие.
2.Алакөл қорығы
Алакөл ... ... ... Тентек өзені атырауындағы
жануарлар мен өсімдіктер ... ... ... ... қатар
Алакөл көлі аралдарындағы мойнақ шағаланың ... ... ... ... құстарды қорғау мақсатында 1998 жылы 21 сәуірде ... ... ... Ол ... облысы Алакөл ауданы мен
Шығыс Қазақстан облысының ... ... ... ... ... 12520 га ... сонан кейін 20743 га ... ... ... ... ... ... бөлігіндегі
Тарбағатай мен Жоңғар Алатауы тау ... ... ... алып ... ... ... ірі көл жүйелері – Сасықкөл,
Қошқаркөл, ... ... ... орналасқан.
Аймақ ауа райы ... ... - жазы ... және қысы
салыстырмалы суық, қары аз және желді. Жауын-шашынның ... ... 146 ... 279 ... ... ... ... 0-тан
жоғары жылы кезең ұзақтығы 8-8,5 ай.
Алакөл ойпаты - ... ең ... ... бірі. Жоңғар
қақпасы арқылы екі қарама-қарсы бағытта жыл бойы ... ... жел ... тән. Су маңы және ... жүретін өсімдіктер –
құрақ, аил қоғасы, теңіз түйнекөлеңі, көл қамысы, жүзгіш мылаңы ... Өзен мен ... ... сары тұңғиық, ақбоз тұңғиық,
шөгінді мүйізжапырақ, жебе ... ... ... тік ... масақты егеушөп, ... ... ... ... атырауында ежелден көптеген ... - ... ... бірқазан, үлкен суқұзғын, жалбағай, бақылдық құтан, көкқұтан
және үлкен ... көл ... ... және қара ... өгіз
шағалалар, үлкен және кіші ... ... ... ... негізгі ұялары шоғырланған болатын.
Атырау өзендері мен қамысты ... ... ...
доңыз, сібір елігі, ондатр, су ... су ... ... ... ... түлкі, қарсақ, борсық, ақкіс, сасық күзен,
аққалақ, қалқанқұлақ кірпілер ... ... құм ... ... ... саршұнақ, үлкен және кіші ... т.б. ... ... ... табылады. ... ... 33 түрі ғана ... ... ... ... терең бөлігінде үш қорықтық
аралдар ... ... Орта және ... ... ... ... 17 шақырым және шеңбері 40 шақырым шағын аралдар ... ... ... 57 ... жататын 193
туыстың 269 түр ... ... ... ... ... және ... тұқымдастары
алуантүрлілігімен сипатталған.
Зоопланктонға ұсақ шаян тәрізділер мен ... 197 ... ... ... ... су түбі омыртқасыздардың
69 түрі ... ... 34 түрі ... ... ... ... зерттелмеген.
Алакөл қорығының балық фаунасы 15 ... ... оның ... ... ... енген балқаш алабұғасы бар. Сазан, бозша,
мөңке, табан, теңбіл салпы ерін ... ... ... және ... ... ... ... Алакөл қорығының территориясынан
қосмекенділердің не бары 2 түрі және ... ... ... ... Қорықтың Қазақстан шекарасында 272 құс түрі, сонымен
қатар Тентек ... 263 құс ... ... ... 87 ... анықталған.
Алакөл қорығы алғашқы құрылған жылдары ... пен ... ... ... ... ... Омыртқалы жануарлар фаунасы
едәуір толық зерттелді, ... ... ... ... ... басталды. Қазіргі ... ... ... ... ... белсенді жұмыстар жүргізіліп жатыр.
3.Алматы қорығы
Алматы қорығының тарихы тереңде ... Ол 1931 ... ... көлемі 15000 га Кіші Алматы ... деп ... 1935 ... 40000 га, ал ... соң 856680 ... кеңейді, Алматы қорығы
деп аталды. Оған Кіші Алматы су ... ғана ... ... және
Сөгеті аңғарлары шектес тауларымен қорық құрамына ... 1951 ... ... Тек 1961 жылы 31 ... Қазақ СРО Министрлер
Кеңесі №524 қаулысымен, бірақ енді Шелек, Табанқарағай және ... ... ... қайта құрды. Қазіргі кезде қорық көлемі
71700 га. Орталық мекені ... ... 25 ... ... ... ... негізгі мақсаты – Іле Алатауының орталық бөлігі ... яғни ... ... ... ... ... ... осы бірлестіктердің табиғи даму заңдылықтарын ... ... ...... орналасқан жері, ол Тянь-Шань тау
жүйесінің солтүстігінде жатыр. ... ... ... ... ... ең алдымен биіктік белдеулердің ... ... тау ... ... деңгейінен 1200-ден 1800 м биіктік
аралығында орналасқан. Топырағы таулы-орманды және ... ... ... ... ... тау (2800 м) ... ... алып жатыр.
Баурайлардың жоғарғы жағында жартастар мен ірі тасты ... ... ... ... м) ... ... ... Мұнда көп жерді шөгінділер мен ... алып ... ... тау ... ... мен мұздықтарға дейін (3400 м)
созылып жатады. Мұндай жерлердің топырақтарының беті ұсақ ... ... ... жоғарғы бөлігін мұздықты-нивальды аймақ алып ... ... ауа райы ... және тағы да ... ... ... Маңызды ауа райы факторы жауатын ... ... ... ... ... ең көп ... жері ... 2300 м биіктіктегі таудың орта бөлігі.
Қорық ... ... бай және ... түрлі. Оның флорасында
жоғарғы өсімдіктердің 1000-ға ... түрі бар. 50 түр ... оның 26 түрі ... ... ... ... ... дәрілік өсімдіктер кездеседі : дала қырықбуыны, құлмақ, итмұрын,
орал миясы, ... ... ... ... ... өгейшөп,
түркістан сасықшөбі, кәдімгі жұпаргүл, орта ... биік ... ... ... ... ... медицинамен анықталған.
Қорық жануарлар әлеміне бай. ... ... түр ... ... алуан түрлі әрі көп екені ... : ... ... 8 ... 2000 түрі ... ... фаунасына 225
түр жатады, олардың ішінде : 3 балық түрі, 2 ... 6 ... 172 құс, 42 ... жануарлар.
Қорықтың он құсы Қазақстан Қызыл кітабына ... ... ... ... құмай, бидайық, орамтұмсық, көкқұс) осында
ұялайды, үшеуі (қара дегелек, ... ... үкі) ... ... ал ... ... ұшып ... 70 жылдан астам зоологтар, географтар, ... ... және ... да ... ... ... жүргізіп келеді.
4.Барсакелмес қорығы
Барсакелмес қорығы тарихы 1929 жылы ... ... ... ... ... ... ... 1939 жылы осы
шаруашылық негізінде қорық құрылды. 1983 жылдың ... ... ... 230 ... 160 қарақұйрық, 242 құлан мекендейді.
Қорық территориясы қазіргі кезде 2 ...... ... ... “Барсакелмес” бөлімі ... ... (16975 га) және ... ... ... ... 50884 га болды, оның 37725 га ... ... ал 13159 ... ... “Қасқақұлан” бөлімінің көлемі 109942 га, оның 68154 ... ... ... ... – 41788 га. Қорықтың әкімшілік мекен-жайы
Қызылорда облысының Арал ... Арал ... ... ... және ... ... батысқа 210 шақырым ... ... ... жер ... 2 ... бөлінеді.
Оңтүстік бөлігі теңіз деңгейінен 108 м ... ... ... ... ...... су ағысы аңғарлары басып
өтетін едәуір аласа адырлы жазықтық.
Қорық ауа райы ... ... ... : ұзаққа созылатын
ыстық жазы, салыстырмалы суық қысы, ... ... ... аз, ... 128 мм ... ... ... флорасына 51 тұқымдас 174 туыстың
278 түрі ... ... 253 түр, ал ... 101 ... флорасында пайдалы өсімдіктер көп. Тамыр жусан, ... ... қау, ... ... жемшөптер болып табылады. Дәрілік
өсімдіктер арасында ... қос ... ... ... ... ... едәуір белгілі.
Қорықтың жануарлар әлемі алуан ... ... ... өте көп, тек ... ... ... ... айырқұйрықтар, тікқанаттылар, теңқанаттылар,
қаттықанаттылар, қабыршаққанаттылар, жарғаққанаттылар, ... 12 ... 2000 түрі ... ... 2 түрі – ... жасыл құрбақа мен ... ... ... 23 түрі ... яғни Республика фаунасының жалпы
құрамының 46,9 %-ын ... ... ... шөлі – ең бай жер, ... сазды, тасты-шағыл тасты, ең кедей жері – ... ... ... Арал ... ... аралдарда, өзен
атырауларында және шекаралас территорияларда құстардың 319 түрі ... ... оның ... ... – 173, ұшып өтетіндері –
123, ұшып келетіндері – 23 түр.
Сүтқоректілердің фаунасы едәуір көп ...... ... Оның 4-
уі – құлан, қарақұйрық, ... ... мен ... ... ... ... 2005 жылғы санақ мәліметтері бойынша Қасқақұлан
аймағында 179 ... ал ... ... 155 ... мен 50
қарақұйрық бар екені анықталған.
Қорық территориясының кеңеюі, Қазақстан және ... да ... ... ... ... ... Барсакелмес
қорығына жаңа міндеттемелер белгілеп берді.
5.Батыс ... ... ... ... қорығы Алтай тау жүйесіндегі
биогеоценозды кешенді ... ... 1992 ... 3 ... ... ҚР Жоғарғы Кеңес Қаулысымен ... Оның ... 56078 ... ... ... Облысының солтүстік ... ... ... ... ...... (бұрынғы Лениногорск) және Зырянда
орналасқан. Негізгі тау жоталары : ... ... Иван және ... ... емес және ... ... сипатта. Мұхиттан және ашық теңізден
алыс орналасқанына байланысты ауа райы ... ... ... ... ... ... ... Жылы кезең ұзақтығы 130-
145 күн. Аязсыз кезең 57-94 ... ... ... қыс созылмалы,
жылымақтар сирек болады. Қар ... ... ... 220-240 ... соңы мен ... ... ... басы ... ... ... созылады. Қорықтың топырақ жабынында орта тау және
биік тау ... тән ... топ ... : ақшыл-сұр орман,
таулы-орман, таулы-шалғынды альпі, таулы орманды шалғынды ... ... ... ... ... ... өсімдіктердің 84 тұқымдас 339 ... 804 ... ... 60 ... және ... ... өседі. Оның 5-уі
(уба, линей, лениногор, Нұрания бидайықтары мен ... ... ... эндемиктер. Қазақстан Қызыл ... 25 түр ... ... ... бар ... 10,2% немесе 82 өсімдік түрі
ерекше ... ... ... ... ... ... әлемі алуантүрлілігі ішіндегі ең ... : ... ... мен ... Ірі ... мен түлкі, сирек ... ... ... кездеседі. Қорық
ормандарында терісі бағалы мына ... : ... ... мен ... кездеседі. Қорықтағы ең ірі тұяқты бұлан мен ең ... ... ... ... мен елік ... аз ... құс ... толық емес мәліметтер бойынша, 130 түр,
оның ішінде шамамен 100 түрі ... ... ... ... ... ... көптеген түрлері басым : ... ... ... ... ... құс, алабұлбұл, қызылтамақ бұлбұл,
кәдімгі ... ... ... ... ... және ... басқа омыртқалы жануарлардан ... ... ... ... ... ... 4 түрі (су жыланы, дала
сұржыланы, секіргіш және жасыл ... және ... ... ... ... кездеседі. Омыртқасыз жануарлар әлемі ... ... ... ... ... ғылыми-зерттеу жұмыстары енді ғана басталған. Келешектегі
алғашқы мақсат – ... ... ... және ... ... ... ... қорығы – еліміздегі қорықтар ішіндегі ең жасы. Ол 2004
жылдың 1 ... ҚР ... №240 ... ... құрылды.
Қорықтың үй-жайы Түркістан қаласынан 40 шақырым ... ... ... Негізгі өзендер – Қантағы, Біресек, Баялдыр
жотасының биік ... ... және оның ... ... ... ауа райы – ... құрғақ. Ауаның жылдық орташа
температурасы 8-12°С арасында ауытқиды. Жылы кезең ... ... ... +5°С-тан жоғары болғанда 220 күн, аязсыз ... 160-180 ... ... жылдық мөлшері – 400 мм  шамасында,
таудың ... ... 500 мм және ... жылдарда 700 мм.
Басым ... ... ... (тау ... далалар мен
фриганоидтар немесе тау үсті ... ... ... ... ... Олардың әрқайсысының құрамында эндемиктік флораның
тұтас жиынтығы бар.
Сайлардың ... ... мен ... төменгі бөлігінде
көлемі 0,01-ден 0,5 га жерлерде жеке топ ... ... ... кездеседі. Бұл раушангүлдер тұқымдасына жататын ерекше
әдемі бұта монотипті туыстың ... ... тек екі ...
Бетпақдала шөлі мен Қаратау тауларында ғана кездеседі.
Қорық территориясының жануарлар ... ... ... ... ... соңғы жүзжылдықта елеулі өзгерістерге ұшыраған.
Осы кезеңде Тянь-Шань аюы мен ... ... ... ал ... түрлер (доңыз, елік, арқар, құм қояны және т.б.) өте ... ... Саны аз және ... аймағы шағын әрі ... ... ... ... – Қаратау тау қойы, арқар ерекше назар
аударуға лайық.
Қорықта сүтқоректілердің не бары 30 түрі ... ... ... ... ... – тас ... мен ... бар.
Қорық құстар фаунасы қызық әрі алуан түрлі, мұнда 80-дей ... ... ... ... ... оның ...... жұртшы, бақалтақ қыран, жыланшы, сақалтай ... ... ... ... ... жасыл құрбақа көп, көлбақа ... ... ... ... 5 түрі ... балықтардан шармайдың мекендейтіні анық белгілі, саны
қаскерлердің ... ... ... ... ... оның ... ең ірі ... насекомдар
арнайы зерттелмеген. Болжау ... ... 6 ... 18 түрі ... ... ... соңғы уақытқа ... ... ... ... ... ... қызметкерлердің басты міндеті – қатаң
қорғау, қорғалатын ... ... ... алу және сирек
кездесетін өсімдіктер мен ... ... ... ... ... ... 1957 жылы ... көлі аңшылық ... ... бір ... ... ... ... ... жерлерді
қосып, Қорғалжың қорығы ұйымдастырылды. Одан ... ... ... орны мен ... ... ... рет
өзгерді. 1968 жылы сол кездегі бар болған орман ... ... ... ... ... құрылды.
Қорғалжың қорығының қазіргі шекарасы шамамен 2600 шаршы шақырым,
ол ... ... ең ... ... ... мұнда Қазақ
шоқылары мен Көкшетау қыраты ... ... ... құяды. Қорық
құрамына екі үлкен көл ... ... ... жайлап аққан суларын
Нұра өзені құяды.
Аймақ ауа райы ... ... қысы ... ұзақ және ... құрғақ. Қар қазан соңында ... сол ... ... ... ... ғана ериді. Теңіз ойпаты құрғақ далалы ... ... ... ... ... ... 200-350 мм
ылғал түседі.
Қорғалжың көлі көлемі 300 шаршы ... ... ... пен қоға алып ... Барлық осы жиынтық жеке көлдер болып
саналатын біраз ... ... ... ... ең ... ... Есей, Көкай, Жаманкөл.
Қорық флорасында жоғары өсімдіктердің 350 түрі кездеседі, ... ... өте аз. ... ... 15 түрі ғана ... мен ... ... негізінен тұзды топыраққа бейімдерген
түрлі ... ... ... ... өседі. Қорық территориясында
қорғауды қажет ... ... ... және эндемиктік өсімдіктердің
45 түрі белгілі.
Қорық жануарлар ... өте бай. ... ... ... ... ... омыртқасыздар) және зообентос (су ... ... су ... ... көп. ... балықтың 10 түрі
кездеседі, шортан, алтын және ... ... ... ... ... ... балық болып табылады.
Мұнда қосмекенділердің 4 түрі белгілі. Сүйіртұмсық бақа ... ... көп. Ал ... ... ... кездеседі. Бауырымен
жорғалаушылардың 6 түрі бар.
Мұнда ең ... ... ... ... ... себебі қорық
орнитологиялық болып құрылған ... ... ... құстардың 300
түрі ... ал ... саны ... ... ... ... ... орнитолог қиялынан асып түседі. Бұл жерлер сұрқаз,
аққулар, сонымен қатар ... бен ... ... ... ... ... Қорықта аңдардың 42 түрі бар, ... көбі – ... Ең ... ... – дала ... ... ... бері оның территориясынан жиналған материалдар
бойынша 300 ғылыми ... ... ... ... ... ... 1976 жылы 4 ... Шығыс
Қазақстан Облысының Күршім ауданы территориясында бірегей ... мен оны ... ... ... мақсатында құрылған.
Қорықтың қазіргі көлемі 75048 га,оның ... ... (46045 ... көл су ... алып ... жері ... Алтай тауында орналасқан, ол ... ... ... ... шеті болып
табылады.
Марқакөл – ... ең ірі ... ол ... ... 1500 ... ... ... шұңқырда орналасқан. Оның ... ... ... ең кең жері 19 шақырым, жаға ... ... ... ... 24-27 м. ... ... су 95 әр ... су
көзінен келіп құяды. Едәуір ірі өзендер – Тополивка, Төменгі Еловка,
Матабай, ... ... және ... ... ... ... мен
Тығыз кілт.
Ауа райы қатаң континентальды, қысы қары көп әрі ... ... ... әрі ... ... ... Қазақстан мен Алтайдың
ең салқын жері. Марқакөл қорығында 4 ... ... 6 ... ... нивальды (қарлы) аймақта биік таулы нивальды ... ... ... ... ... ... ... таулы-орманды
аймақта таулы-тайгалы белдеу, ... ... ... және ... ... белдеу орналасқан.
Марқакөл шұңқыры ... ... бай, ... ... ... ... ... қатар ағаштың 12 түрі ... 22 түрі ... ... ... ... ... ... көл
мекендейтіндер құрамы ... ... ... 60 ... 136 ... тұщы су моллюскаларының 11 түрі белгілі.
Омыртқалы жануарлардың ... ... ... ... ... онда 325 түр ... балықтың 5 түрі – майқап, сібір ... ... ... ... ... ... ... құрбақа мен сүйіртұмсық көлбақа,
ал бауырымен жорғалаушылардан секіргіш және ... ... ... ... су ... тіршілік етеді.
Құстар фаунасы алуан түрлі. Марқакөл ... ... ... 258 түрі ... Оның 140 түрі ... ... суда ... құстардың 17 түрі мекендейді. Қорықта Қазақстан
Қызыл кітабына енгізілген, сирек кездесетін және ... кету ... ... 19 түрі ... ... ететін сүтқоректілердің 58 түрінің ішінде тайга
мен биік тау өкілдері басым. ... ... ... ... ... ... ал ... қоңыр аю, қасқыр, түлкі, ... ... ... ... ... ... сарыкүзен, сасық күзен,
америка су ... ... ... бар. ... барыс пайда
болады.
Марқакөл қорығы құрылғаннан ... 30 ... ... табиғи
бірлестігін зерттеу мен қорғау ... ... ... ... жылы ... шекарасын кеңейту жөніндегі көптен ... ... ... ... ... 30 ... ... Халық Кеңесі Комиссарының №826
Қаулысы қабылданды, онда бір ... 3 ...... және Наурызым территориясының ... ... ... ... көлемі 250 мың га кең тың дала ... ... ... және ... ... ... ... қорықтан “шығыс бөлігі” қайта алынып, оның орнына үлкен ... ... ... ... ... мен ... орналасқан
бетегелі-қау далалары ... ... ... қол ... ... ... қорықтың көлемі 320 мың га ... ол екі ... ... жерінің көп бөлігі Торғай жырасының ... ... және ... ... физика-географиялық провинциясына кіреді.
Бұл жер ауа райы континентальды, қысқы және ... ... ... ... ... ... ... бетегелі-қаулы құрғақ ... ... ... ... ... ... бетінің күрделі ... мен ... ... ... флорасына жоғары өсімдіктердің 687 түрі ... ... мен ... ... керемет үйлесімдік түзеді.
Жануарлар әлемінің көптүрлілігі ... ... ... ... ... ... 351 түрі, яғни
аңдардың 44 түрі, құстардың 290 ... ... ... ... 3 ... ... 11 түрі ... негізгі фаунасын кеміргіштер : ... ... ... және дала ... ... ... көп. Олар – аққалақ, ақкіс, сасық күзен, борсық, қарсақ, түлкі,
қасқыр.
Құстар ... 155 ... түр, 135 түр ұшып ... ... ... болып табылады. Сирек кездесетін ... түрі бар, 36-сы ... ... ... ... Торғай омыртқасыздар фаунасына кәдімгі дала ... ... ... ... тән түрлер және ... ... ... ... – үнемі зерттеулер жүргізілетін қорықтың бірі. Ол
бірнеше жылдар бойы ММУ ... мен ... ... ... ... ... қорығы
Үстірт мемлекеттік табиғи қорығы 1984 жылы 12 ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылған, ол
Маңғыстау облысының оңтүстігінде Ералы ауданында ... ... 223300 га. ... ... ... ... ... оның
көлемі 50 мың га.
Аймақтың ауа райы өте ... ... ... ғалым Эдуард
Эверсманн бұл ... ... ... деп ... ол дерлік 2 ғасыр
бұрын жұмбақ ... ... ... сипаттама берді. Ішуге ... су ... ... ... ... бұл ... ұзақ ... емес. Мұнда жазы өте ... және ... Қыс ... жиі ... төмендейді. Осы кезеңде ... жел ... ... жиі ... ... аз ... ... орташа мөлшері
120 мм-ге ... ... ... ... басым. Үстірттің орталық бөлігі ... ... ... ... және боз жусан ... ... ... жерлерде ылғал сүйгіш шалғын астық ... ... ... ... ... 20-40 ... ... шұңқырының ірі адырлы
құмдарында жүзгін мен қоянсүйек ... ақ ... ... ауданы флорасындағы 43 ... 163 ... ... 250 түрі бар. ... ... ... ... алабұта
тұқымдасы өкілдері, бұл Тұран үшін тән.
Қатаң ауа райы ... ... ... ... әлемі бай
және алуан түрлі. ... ... ... ... мұнда
сүтқоректілердің 50-ден астам түрі тіршілік етеді, оның ішінде сирек
кездесетін қызылкітаптық ...... ... ... ... қарақал
кездеседі. Қорықта құмтышқандар, соқыртышқан, қосаяқтар, ... құм ... және ... әдеттегі түрлер болып саналады.
Егер ... ... әр ... ... онда ... құс
түрін кездестіресіз, бірақ не бары 52 құс түрі ғана ... ең саны көп – ... ... сұр және кіші ... ... ... ... құстан асып түседі.
Қорықта бауырымен жорғалаушылардың 27 ... оның ... 17 түрі ... ... пен ... құмды сайларынан түрлі ... оқ ... ... ... ... болады.
Тасбақа қорықтың барлық жерлерінде, едәуір ылғалды ... ... түрі – ... құрбақа, бұлақта балықтың ... ... “ақ ... деп аталатын термиттер әдеттегідей, ... ... пен ... ... жерлерде кездеспейді.
Термиттер – сирек кездесетін насекомдар.
Үстірт қорығы жерінде көптеген ... да ... ... ... Ең алдымен бұлар әртүрлі ... ... ... қалдықтары, өсімдіктер және басқалар.
Қорытынды
Жер көлемі жағынан әлемде тоғызыншы орын ... ... ... ... ... ... ... маңызды
рөл атқарады. Біздің мемлекетімізде қорық құру ... 1922 ... Бұл жылы ... және көне ... ... қорғау
жөніндегі Түркістан комитеті құрылған, ол ... рет сол ... құру ... ... ... жылы Орта Азия мен ... ... рет Ақсу-Жабағылы
қорығы ұйымдастырылды. 5 жылдан кейін, яғни 1931 ... ... ... ... 1936 жылы ... қорығы, ал 1939 жылы ... ... Одан әрі ... ... ... табиғи
территориялардың басқа да түрлері - ... ... ... ... ... ... және т.б. ... жылы біздің ... ... ... ... ... ... ... териториялар жүйесі даму үстінде
және ҚТТ-ның ... және ... ... ... еніп ... ... ... Банкі және жалпы ... ... ... ... мен ... ... ... мен экологиялық дәліздер құру жөнінде жобалар ... ... ... Республикасы президентінің актілер жинағы.»
Н .Назарбаев. ... . ... ... ... С.Үнішев 1999 жыл.
3) ... ... мен ... ... 2005 жыл.

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақсу-жабағылы қорығының физикалық-географиялық жағдайы24 бет
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың әлеуметтiк-экологиялық-экономикалық тиiмдiлiгi (Ақсу-Жабағылы қорығы мысалында)41 бет
Ақсу-жабағылы мeмлeкeттік табиғи қoры туралы55 бет
Ерекше қорғалатын табиғи аймақтарда туристерге қызмет көрсету79 бет
Мәдени ескерткіштер және сәулет өнері, туризм17 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының табиғи – рекреациялық26 бет
Табиғи қорықтар7 бет
Тянь - Шань таулы өлкесі14 бет
Қазақстан аумағындағы қорықтар57 бет
Қазақстан бойынша саяхат10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь