Қазіргі уақыттағы қылмыстық құқықтағы заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы мәселелері

Мазмұны:

Кіріспе.
1.тарау. ҚЫЛМЫС СУБЪЕКТІСІ.ҚЫЛМЫС ҚҰРАМЫНЫҢ БІР ЭЛЕМЕНТІ
§ 1. Қылмыс субектісінің түсінігі және қылмыс субъектісінің бүгінгі күнгі кейбір өзекті мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6 бет
§ 2. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне сәйкес қылмыстық жауаптылыққа тартылуға тиіс тұлғалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8 бет

ІІ.ТАРАУ. ҚАЗІРГІ УАҚЫТТАҒЫ ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚТАҒЫ ЗАҢДЫ ТҰЛҒАЛАРДЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ ЖАУАПТЫЛЫҒЫ МӘСЕЛЕЛЕРІ
§ 1. Шет мемлекеттердің қылмыстық құқығындағы заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы институтының қалыптасуы мен бүгінгі күнгі өзекті мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12 бет
§ 2. Отандық қылмыстық құқықтың теориясындағы заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы мәселелеріне қатысты пікірталастар

Қорытынды
Қолданылған нормативтік.құқықтық актілер мен әдебиеттер
        
        Заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылық мәселелері.
Мазмұны:
Кіріспе.
1-тарау. ҚЫЛМЫС СУБЪЕКТІСІ-ҚЫЛМЫС ҚҰРАМЫНЫҢ БІР ЭЛЕМЕНТІ
§ 1. Қылмыс субектісінің түсінігі және қылмыс субъектісінің бүгінгі ... ... ... 2. ... ... ... Кодексіне сәйкес қылмыстық
жауаптылыққа ... ... ... ... ... ... ... ЗАҢДЫ ТҰЛҒАЛАРДЫҢ
ҚЫЛМЫСТЫҚ ЖАУАПТЫЛЫҒЫ МӘСЕЛЕЛЕРІ
§ 1. Шет мемлекеттердің қылмыстық құқығындағы ... ... ... ... ... мен ... ... өзекті
мәселелері..................................................................
..................12 бет
§ 2. Отандық қылмыстық құқықтың теориясындағы ... ... ... ... ... ... нормативтік-құқықтық актілер мен әдебиеттер
Кіріспе
Бітіру жұмысын зерттеудің өзектілігі. Қазір біздің қоғамымызда
көптеген өзгерістер болып жатыр, көптеген ... қоса ... ... ... ... және бұл мән-жайлар Қазақстан ... ... ... мен толығуына жан-жақты деңгейде әсер етіп жатыр.
1997 жылғы қадылданған Қазақстан ... жаңа ... ... ... ... өте ... және бұрын бізге таныс емес жаңа қылмыс
құрамдарын ұсынды. ... ... ... жаңалығы, оған түрлі өзгерістер
енгізілуі оның толық жетілгендігін білдірмейді.
Кейбір авторлар пікірінше жаңадан қабылданған қылмыстық заң күшіне
енген соң көптеген ... ... ... бере алмады. Қылмыстық-
құқықтық новеллаларды ... және ... ... ... ... ... қылмыстық-құқықтық концепциялар жатыр. Сол ... ... ... ... ... емес ... құқықтық
идеяларға көп көңіл бөледі.
Еліміздегі қылмыстық-құқықтық реформалар тұсында көптеген заңгер-
ғалымдардың көңілін ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылығы мәселесі. Бұл мәселе соңғы он бес ... ... ... ... ... ең күрделі мәселелердің біріне
айналды. Және күні бүгінге дейін өзінің нақты шешімін таппай келе жатқан
мәселе.
Қазақстан ... ... ... және заңнамаларда
бетпердесі ғана ашылып отыр, оның ... ... ... ... құқықтың
субъектісі ретінде толықтай танылуына әлі де болса қылмыстық заңнамаға
бірқатар өзгерістер мен толық ... ... ... ... анық ... ... Осы себептен бұл мәселенің шешілу деңгейін қанағаттанарлық деп
бағалауға болмайды.
Шетелдердің қылмыстық құқығына көз ... ... ... ... ... ... және т.б.)
кейбір қылмыстар үшін жауаптылыққа жеке тұлғалармен қатар заңды тұлғалар да
тартылады.
Уақыттың бір ... ... ... бара ... ... және
уақытпен қоса қазіргі күні еліміздегі экономикалық жағдай, сәйкесінше осы
саладағы заңнама да күннен-күнге өзгеруде. ... күні ... ... ... және экологиялық құқық бұзушылықтар үшін ... ... ... қылмыстық құқықта сөз болып отырған зардаптың
орнын әкімшілік немесе азаматтық санкциялармен ... ... ... ... күні ... ... ... заңды тұлғалардың жауаптылығы ... ... ... жоқ. ... өзі өз ... зерттелінетін тақырыптың өзектілігін
көрсетеді.
Зерттеу объектісі мен пәні. Осы бітіру жұмысының зерттеу объектісі
болып ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылығын көздейтін шетелдердің
қылмыстық құқық нормалары, отандық азаматтық және қылмыстық ... ... ... ... ... және оның ... жауаптылықтың негіздеріне, заңды тұлғаның түсінігіне және
зерттеу ... ... өзге де ... байланысты теориялық ой
пікірлері осы жұмыстың зерттеу пәні болып табылады.
Зерттеудің ... мен ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылығымен байланысты мәселелерге ... ... Осы ... жету ... ... осы ... ... мазмұнын
құрайтын келесідей міндеттер алға қойылды:
-АҚШ, ... ... ... ... ... ... жауаптылығын көздейтін қылмыстық-құқықтық нормаларға салыстырмалы
зерттеу жүргізу және осы ... ... ... ... заңды
тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы институтының болашағы;
- құқық субъектісі ретінде ... ... ... ... азаматтық
құқық нормаларына және ғылыми теориялардың ережелеріне кешенді талдау
жүргізу;
- заңды ... ... ... ... тану мүмкіндігін немесе
мүмкін еместігін анықтау;
- заңды тұлғаларды қылмыс және жазаның субъектісі ретінде ... және ... ... ... ... ең ... зерттеу тақырыбын таңдаумен
және шешу үшін алға ... ... ... Бұл ... ... заңнамаға заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығын
енгізудің негізгі қайшылықтарын ... ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылығы институтының тарихи
қалыптасуына кешенді талдау жасалынған.
Зерттеудің практикалық ... осы ... ... ... ... ... құқықтың Жалпы бөлімінің ережелерін одан ары қарай
теориялық зерттеу мен ... ... ... ... құрылымы. Зерттеудің алдына қойылған мақсаты мен міндеттері
бұл ... ... ... ... Бітіру жұмысы кіріспеден, екі
тараудан, төрт параграфтан , қорытындыдан және осы жұмысқа ... ... ... тұрады.
Бұл бітіру жұмысының бірінші бөлімінде мен қылмыс субъектісі
мен осы қылмыс субъектілеріне қатысты бүгінгі таңдағы орын алып ... ... ... ... ... Біздің Қазақстан Республикасының
заңнамасына сәйкес қылмыс субъектісі болып табылатын тұлғалар ... ... мен ... және ережелерге орын бердім. Заңды
тұлғалардың қылмыстық жауаптылық мәселесі атты ... ... ... мемлекеттердегі заңды тұлғалардың қылмыстық
жауапкершілігі жөнінде ... ... ... ... мен ... ... ... жайында тоқталып өттім. Және осы еңбегімнің ішінде
заңды тұлғалардың қылмыстық жауапкершілігі ... ... ... ... ... орын алып жатқан түрлі пікірталастар жөнінде
және заңды тұлғалар ... ... ... ... ... әртүрлі шетел мемлекеттерінің заңнамаларын салыстыра отырып
талдау жасалынған. Егерде заңды тұлғалар қылмыс ... ... ... ... ... мен ... ... де біршама тоқталып
өткен ғылыми деректер жазылды.
І-Тарау.Қылмыс ... ... бір ... 1. Қылмыс субектісінің түсінігі және қылмыс субъектісінің бүгінгі күнгі
кейбір өзекті мәселелері
Қылмыс субъектісі – қылмыс құрамының бір элементі болып ... ... ... ... ... ... субъектісі термин ретінде
біздің қылмыстық заңда қолданылмайды. ... ... ... ... және ... ... біріншіден, белгілі бір қылмыстық әрекет
үшін жауаптылықтың негіздерінің көрсетілуі, екіншіден, ... ... ... барысында әртүрлі нақты терминологиялардың қолданылуымен
түсіндіріледі.
Мысалы, Қазақстан Республикасы Қылмыстық ... ... ... ... ... ... (6, 7, 8 және т.б. баптарда), қылмыстық
жауаптылыққа тартылуға ... ... ... (14, 15 және т.б. ... үшін ... ... ... (70, 71, 72, 73 баптар) және т.б.
туралы айтылған. Сонымен қатар ... ... ... ... ... емес адам ... субъектісі бола алмайтындығы көрсетілген (16-бап).
Ал Қылмыстық кодекстің Ерекше бөлімінде қызметтік өкілеттігін пайдаланып
қылмыс жасаған ... ... ... өзге де ... ... жүзеге асыратын тұлғалардың қылмысы, мемлекеттік қызметкерлер
жасайтын қылмыс және т.б. туралы айтылған. Кейбір жекелеген ... ... ... тиіс ... ... да ... ... ата-аналары (131-баптың 2-тармағы), ... ... ... кеме ... (305-бап), куәгер немесе жәбірленуші
(353-бап). Осы ... ... ... біз ... субъектісінің
түсінігін көруімізге болады.
Қылмыс субъектісі белгілі бір белгілерге ие болғанда ғана қылмыстық
жауаптылықты ... ... ... ... заң ондай белгілерді міндетті
және факультативті (қосымша) деп қарастырады.
Міндетті белгілер қылмыс субъектісі ... ... кез ... ... ... Республикасы Қылмыстық кодексінің 14-бабына
сәйкес қылмыс ... ... ... бір ... толған, есі дұрыс жеке
тұлға танылады. Кейде бұл белгілерді жалпы деп те ... ... ... деп атау қисынсыз. Өйткені бұл белгілер кез келген тұлғаға ... ... Бұл ... тым ... біреуінің болмауы қылмыс
субъектісінің жоқ екендігін білдіреді. Сәйкесінше қылмыс ... да ... ... тек ... ... тікелей көрсетілген
жағдайда ғана орын ... ... ... ... ... ... ... қолданылады. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... талаптар қажет болғанда қолданылады. Факультативтік белгілердің жоқ
болуы, тек қана арнайы субъект жасай алатын қылмыстар үшін ... ... ... ... ... ...... тұлғалар,
яғни кәсіпорындар, мекемелер, партиялар қылмыс субъектісі бола алмайды
дегенді білдіреді. Бұл мәселе заңдылық деңгейінде ... ... ... ... ... ... ... теориялық тұрғыда заңды тұлғалардың
жауаптылығы жөніндегі мәселе ... ... ... ... ... ... қылмыскер тұлғасы түсінігін ажырата
білу керек. Жалпы қылмыс субъектісі қылмыс ... ... ... ... ... қылмыстық құқықта жол беріледі. Бірақ
қылмыс субъектісі қылмыс жасаған тұлғаны сипаттаса, қылмыскер тұлғасы әрбір
қылмыс субъектісінің жеке ... ... ... біз мұны ... жеке ... ... отырып, оны құрметті, әскери, арнаулы немесе
өзге де атағынан, сыныптық шенінен, дипломатиялық дәрежесінен, ... ... ... ... ... Қылмыстық кодексінің 50-
бабынан көре аламыз.
Криминологияда қылмыскер тұлғасы негізінен қылмыстылықтың немесе
нақты ... ... ... және ... ... ... Осы айтылғандардан біз қылмыс ... мен ... ... ... екенін көруімізге болады. Қылмыс субъектісінің
белгілері қылмыс жасалды ма деген сұраққа әсер ... ... ... ... ... ... оны ... тартып, жаза тағайындауға
әсер етеді.
Қылмыс субъектісінің түсінігін қарастыру барысында бұл ... ... ... толық сипатталмағанын көруге болады.
Қазақстан Республикасының қылмыстық құқығында “қылмыс субъектісі – ... және ... үшін ... ... арқалана алатын адам” –
деген түсінік қолданылады[1]. Бір жағынан бұл дұрыс түсінік. ... ... ... бұл ... қылмыс субъектісінің жасаған қылмысы
үшін қылмыстық жауаптылыққа тартылу міндеті көрсетілмеген. Бұл ... ... ... де, қылмыс субъектісінің ... ... ... ... нормаларына сәйкес (3,14 баптар) қылмыс
субъектісінің таңдау ... ... ... оны қылмыстық
жауаптылыққа тартуға міндеттейді[2].
Жоғарыда айтылғандардың бәрін қорытындылай келгенде ... – ол ... ... ... ... тартылуға міндетті
және тартыла алатын тұлға.
§ 2. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне сәйкес қыпмыстық
жауаптылыққа тартылуға тиіс ... ... ... ... ... кімдер қылмыстық
жауаптылыққа тартылады?
Біздің Қылмыстық кодексте қылмыстық жауаптылыққа тартылуға тиісті
адамдар нақты көрсетілген. Қылмыстық жауаптылыққа тартылуға ... ... ... заң ... ... ... жауаптылық басталатын
жасқа толған, есі дұрыс, есі дұрыстығы жоққа шығарылмайтын ... мас ... ... ... ... ... ... тартылуға тиісті тұлғалар қылмыстық жауаптылықтың туындауының
жалпы шарттарын көрсетеді.
Кейбір ғалымдардың пікірінше, ... бір ... толу мен ... қылмыс субъектісінің негізгі белгілері емес тек ... ... ... ... ... егер есі дұрыс емес адам
біреуді өлтіресе, онда ... ... ... емес деп ... ... ... тек ... жауаптылықты болдырмайды. Ал ... ... ... ... тұлғалар жасаған қылмыстық әрекеттер
өндірісте қылмыс құрамының жоқ екендігінен емес, оның қылмыстық ... ... ... ... ... іс қозғалмайды.
Қылмыстық жауаптылыққа тартылуға тиісті тұлғалар Қылмыстық кодекс
нормаларын қарастыру барысында біз ... ... ... ... ... ... және азаматтығы жоқ адамдардың
тартылатындығын көреміз.
1. Қылмыс субъектісінің жасына байланысты белгілері .
Қылмыстық құқықта жасқа ... ... ... қылмыс
субъектілерінің өздерінің жас мөлшеріне қарай әрекетінің (әрекетсіздігінің)
қауіптілігін толық түсінбейтіндігінен ... ... ... ... Қылмыстық кодексінің 15-бабының 1-бөлігіне
сәйкес қылмыс жасаған сәтте 16 жасқа толған адам қылмыстық ... Ал ... ... ... 14 жасқа толған адам осы ... ... ... ... үшін ... кісі ... (96-бап), зорлаған
(120-бап), ұрлық жасағаны (175-бап), тонағаны (178-бап), ұрып-соққаны (179-
шы бап), ... ... ... ... ... ... ... өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатын көздемей заңсыз
иеленгені (185-ші баптың екінші, үшінші, төртінші бөліктері), ауырлататын
мән-жайлар ... ... ... ... ... ... (187-ші
баптың екінші, үшінші бөліктері), терроризм (233-ші бап), адамды кепілге
алуы ... бап), ... акті ... біле тұра ... ... бап), қару-жарақты, оқ-дәріні, жарылғыш ... ... ... не ... ... ... бап), ... мән-
жайлардағы бұзақылығы (257-ші баптың екінші, үшінші бөлігі), тағылық (258-
ші бап), есірткі ... ... әсер ... ... немесе қорқытып алғаны (260-шы бап), ауырлататын ... ... ... ... ... ... және олардың жерленген
жерлерін қорлағаны (275-ші бап, екінші ... ... ... ... ... ... жарамсыз еткені (299-шы бап) үшін ... ... ... ... адам 15-ші баптың бірінші немесе екінші
бөлігінде көзделген жасқа толса, бірақ психикасының бұзылуына ... ... ... ... ... қалуы салдарынан кішігірім немесе
орташа ауырлықтағы қылмысты жасау ... ... ... іс ... ... мен қоғамдық қауіптілігін толық
көлемінде түсіне алмаса не оған ие бола алмаса, қылмыстық жауапқа ... ... ... толмаған субъектілерге мынадай жаза ... ... ... бір ... ... шектеу;
3. Қоғамдық жұмыстарға тарту;
4. Түзеу жұмыстары;
5. Бас ... ... ... Бас ... айыру болып табылады.
Ал кейбір қылмыстар үшін қылмыстық жауаптылық 18 жастан басталады.
Өйткені бұл қылмыстарды жасау үшін белгілі бір ... толу ... ... ... ... үшін ... түрде әскери қызметші болу керек. Ал
әскер қатарына адамдар 18 жасқа толғаннан кейін ғана ... ... ... ... ... бір ... үшін ... жасқа жетпеуі-оны қылмыс субъектісі деп тануға жол бермейді.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 15-бабының ... егер ... ... адам ... жауаптылық басталатын жасқа
толса, бірақ психикасының бұзылуына байланысты емес ... ... ... салдарынан кіші-гірім немесе орташа ауырлықтағы қылмысты жасау
кезіндегі өзінің іс-әрекетінің (әрекетсіздігінің) іс ... ... ... ... ... түсіне алмаса не оған ие бола алмаса, қылмыстық
жауаптылыққа тартылуға тиіс емес.
2. Есі ... ... есі ... ... ... ... ... табылады. Қазақстан Республикасының ... есі ... ... ... ... жоқ. Есі дұрыс
еместікке қарағанда есі дұрыстық заңда қылмыс жасаған адамды ... ... ... тиіс талап ретінде қарастырған (14-бап). Қазақстан
Республикасының Қылмыстық кодексінің 17-бабында есінің дұрыстығын жоққа
шығармайтын ... ... ... ... ... туралы
айтылған. Сәйкесінше, біздің қылмыстық құқықта есі дұрыстық белгісіне сай
келетін адамдардың екі ... бар: ... есі ... ... және ... ... ... Біздің қылмыстық заң олардың екеуін де есі дұрыс адамдар
ретінде қарастырады.
Бұрындары есі ... тек есі ... ... ... ретінде ғана қарастырылған болатын. Бірақ бұл қате пікір, өйткені
есі дұрыстық есі ... ... ... ғана емес оның ... тән
белгілері бар және ол қылмыстық жауаптылықтың негізгі шарттарының ... ... ... ... есі ... ... заңда көрініс табуы
керек. Қылмыстық заңда есі дұрыстықтың түсінігі және ... ... ... емес екендігін көрсетеді.
Есі дұрыстық – ол қылмыс жасаған адамның ... және ... ... өз ... ... іс жүзіндегі
сипаты мен қоғамдық қауіптілігін түсіне алатын және ... ... және ... үшін қылмыстық жауаптылық арқалана алатын психикалық жағдайы.
3. Шектеулі есі дұрыстық.
Біздің Қылмыстық құқықта есі дұрыстықпен ... ... ... ... ұғым бар (Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ... ... ... ... есі ... ... ... дұрыстығын
жоққа шығармайтын психикалық бұзылу деген түсінікпен берілген. Шектеулі есі
дұрыстық дегенде біз ... ... ... ... ... іс жүзіндегі сипаты мен қоғамдық қауіптілігін ... ... ... ... ... жауаптылықтан және жазадан
босатылмайтын есі дұрыстығын жоққа шығармайтын ... ... ... Бұл ... ... сот жаза тағайындағанда
жеңілдетуші мән-жай ретінде ескереді.
4. Есі дұрыс ... ... ... қылмыстық заңда анықтама берілген (Қазақстан
Республикасының Қылмыстық кодексінің 16-бабы). Яғни, ... ... ... психикалық ауруы, психикасының уақытша бұзылуы, ... өзге де ... ... ... ... іс-әрекетінің
(әрекетсіздігінің) іс жүзіндегі сипаты мен қоғамға қауіптілігін ... ... оған ие бола ... адам есі дұрыс емес болып танылады.
Есі дұрыс еместіктің ұғымын ашып көрсеткенде қылмыстық құқық екі
белгіні: ... ... және ... ... ... екі ... өзіндік ерекшеліктері мен айырмашылықтары бар.
Егерде екі белгінің арасынан ... ... алып ... ... ... ... бойынша қылмыс жасаған адамның ... ... ... қабілетсіздіктің себебі анықталады. Ал заңдылық белгі
адамның өзінің істеген әрекетіне есеп бере ... ... ... ... ... тұрады.
5.Қылмыстың арнайы субъектісі.
Біздің Қазақстан Республикасының қылмыстық ... ... ... ... ... ... турлері, арасындағы
айырмашылықтар мен ерекшеліктер туралы да ... ... ... ... ... арнайы анықтамалар жоқ. Оларға тек қана кейбір
сипаттама ... ғана ... бір ... ... ... ... ... бойынша қылмыс субъектісінің міндетті қатарына жататын, қылмыстың
арнайы субъектісін алып қарауға болады. Кейбір ... ... ... ... ... есі ... белгілі бір жасқа толу жеткіліксіз.
Ондай ... ... болу үшін осы ... белгілердің үстіне басқа
да қосымша белгілер болуы қажет. Яғни арнайы қылмыс субъектісіне жатқызылу
үшін жалпы қылмыс ... ... ... ... болып
табылады. Оларға сонымен қоса тағы да бірнеше критерийлер, белгілер ... ... ... орын алып көрсетілген жағдайда ғана ... жай ... ... қатарынан шығарылып, арнайы қылмыс
субъектісінің қатарына жатқызылады.
Мысалы, мемлекеттік құпияны ... ... ... ... сол ... сеніп тапсырылған қызмет немесе жұмыс бабымен ... ... адам ... Және ... қызметкерінің медициналық қызмет
көрсетуден бас тартуы, сонымен ... ... ... үшін ... алып ... болады. Яғни заңға сәйкеснемесе арнайы ереже бойынша
көмек көрсетуге міндетті адамның делелді ... ... ... ... ... ... қызметкерінің қызмет көрсетуден бас
тартқаны үшін жай адамдар, жай ... ... ... ... Ол үшін ... әрекет немесе әрекетсіздік жасаған адам
міндетті түрде осы медицина саласының ... ... ... ... ... ... ... қылмыстарды арнаулы атағы, лауазымы жоқ
адамдар жасай алмайды. Сонымен қылмыстың ... ... ... тән ... ... қатар Қылмыстық кодекстің Ерекше
бөліміндегі тиісті нормаларда көрсетілген қосымша- ... ... ... ... ... ... ... қылмыстың арлаулы субъектісі
туралы жалпы ұғым берілмеген. Қылмыстың арнаулы субъектісін сипаттайтын
белгілер ... ... ... ... тиісті нормаларының
диспозициясында көрсетілген.
ІІ-ТАРАУ. ҚАЗІРГІ УАҚЫТТАҒЫ ... ... ... ... ЖАУАПТЫЛЫҒЫ МӘСЕЛЕЛЕРІ
§ 1. Шет мемлекеттердің қылмыстық құқығындағы заңды тұлғалардың қылмыстық
жауаптылығы мәселелері
а ) Англо-американ құқықтық жүйесіндегі елдердің ... ... ... ... ... ... ... және дамуы
Бүгінгі күні әлемдегі ірі дамыған елдердің құқықтық ... ... ... ... ... ... тұлға сияқты
қылмыстың жаңа субъектісі ол елдердің қылмыстық құқығында ... ... ... ... ... ... бойы ... әр түрлі
кезеңдерден өтіп,сол елдердің қылмыстық құқығынан орын алған.
Заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығының ... ... ... үшін біз ең ... АҚШ және ... мысал ретінде
алуымыз керек. Өйткені заңды тұлғалардың ... ... ... 200
жыл ішінде теориялық мәселеден бүгінгі күні ... ... ... елдерінің заңнамасына қажет ... ... ... ... ... ... тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы институтының англо-
американдық құқықтық жүйесінде жақсы дамуын құқықтық ... ... ... ... үстемдігі ретінде қарастыруға болмайды.Заңдардың
динамикасы әрқашан қоғамдық қатынастардың тез өзгеруіне ... ... ... күні индустриалдық қоғам деп санайтын,капиталистік
қоғамда заң негізінде шешуді қажет ететін,құқықтық тәртіпті қорғаудың ... ... жаңа ... ... ... мен қоғамның
әлеуметтік өмірінен туындаған объективтік ... ... ... ... ... әлеуметтік өзгерістер, қылмыстылық
жағдайы және қылмыстық заңның арасында белгілі бір функционалдық ... ... осы ... англо-американдық құқықтық жүйедегі
елдердің қылмыстық құқығындағы заңды тұлғалардың жауаптылығы институтын
зерттеу үшін АҚШ ... ... ... ... жауаптылығы
қарастырылады.
Бұрын Америка заңгерлері корпорациялардың қылмыстық
жауаптылығына ... ... ... ... күн ... ... және
корпорациялардың қызметінің өсуі мен дамуы бұл мәселеге деген көзқарасты
өзгертті. Өйткені ... ... ... ... ... болды.
Бүгінгі күні АҚШ заңгерлері үшін корпорациялардың қылмыстық
жауаптылығы ... ... ... ... ... АҚШ-та
федералдық және жеке штаттарының заңнамаларына сәйкес корпорациялар жеке
тұлғамен қатар және дербес қылмыстық жауаптылыққа тартылуы ... ... ... ... ... ... ... қызметтер аясы көрсетілген. Олар: өмірге ... ... ... ... корпорациялардың қаржылық есептерін
жалған жасау, ақшалай және мүліктік қорларды мақсатсыз жұмсау, қоршаған
ортаны ... және т.б. ... ... ... ... көздейтін
қызметтер кейін биржадағы алаяқтық, салық төлеуден жалтару, коммерциялық
сатып алу, антитрестік заңдарды бұзу сияқты қызметтермен ... ... ... ... ... өзге
елдердегідей сипатта болды. АҚШ-та корпорациялардың ... ... ... ең ... ірі ... ... бақылауды
күшейтумен байланысты. Өйткені ХІХ ғасыр аяғында АҚШ-та үлкен бизнестің
монополиялану ... ... ... ірі ... ... мен
қоғам мүддесін ескермейтін. Корпорацияларға қарсы азаматтық ... ... ... ... ... осы ... ... корпорациялардың
экономикалық саладағы қоғам мүддесіне қайшы ... ... ... ... ... ашық күреске шықты[5]. Сөйтіп өмірге 1887 жылы
“Штаттар арасындағы ... 1890 жылы ... ... Заңы”
сияқты заңдар қабылданды. Осы жоғарыда аталған заңдар АҚШ ... ... ... ... ... салды.
1962 жылы АҚШ заңгерлерімен жасалып шыққан Үлгі ... ... да ... ... ... болып табылады. Осы Үлгі кодекс
арқылы көптеген ... ... ... ... ... Бірақ корпорациялардың қылмыстық жауаптылығы
институты әр ... ... ... ... ... енгізілген.
Мысалы, Гавая штатының Қылмыстық кодексіне сәйкес корпорация “қылмысқа
кінәлі”, ал ... ... ... ... ... “қудалануы”
мүмкін.
Бізге АҚШ-тың сот жүйесі, сот прецеденттеріне сүйенетіні белгілі.
Ал осы корпорацияларға байланысты ең ... және ең ... сот ... жылы орын алды. АҚШ Жоғарғы Соты өз шешімінде “корпорацияның мүддесіне
әрекет ететін өкілдің әрекеті корпорацияға жаза ... ... ... ... ... көрсетті”[6].
Кейіннен соттар бұл шешімге штаттардың, сонымен қатар ... ... ... ... көп ... АҚШ ... құқығында заңды тұлғалар тек заңмен көзделген
тисті міндеттерді орындамағаны үшін ... ... ... ... ... емес ... жасағары үшін қылмыстық жауаптылыққа
тартылатын болды.Мұның бірнеше себептері бар.
Біріншіден, капиталистік қатынастардың күрделенуі заңды тұлғалардың
рөлін арттырды.Заңды тұлғалар жай ғана ... ... ... ... айналды.Бұл құрылымға белгілі бір мақсаттар үшін
біріккен адамдардың ... көп ... ... ... ... келеді.
Екіншіден, заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы өздеріне ... ... ... ... үшін ... ... болып
табылған болатын. Сондықтан АҚШ соттары үшін заңды тұлғаның қылмыстық
әрекет үшін кінәлілігі ... ... ... бойы ... тек адамдар ғана жасайтын қылмыстар
үшін жауаптылыққа тартылмайды деп ... ... ... заң
корпорацияның бұл қылмыстарда тікелей орындаушы болмағанымен, өзге қатысушы
ретінде жауаптылыққа тартылуына жоққа ... ... өте ... тек қана ... ... ... қылмыстар үшін де орындаушы
ретінде жауаптылыққа тартылуы мүмкін ... ... ... 1984 ... ... ... компаниясының ісі бұған ... бола ... ... ... зауыттардың біріндегі улы газдың сыртқа
шығуының нәтижесінде 4035 адам ... ... 50 мың адам ... ... Осы әрекеті үшін аталған заңды тұлға ... ... ... ... ... АҚШ-та бірлестіктердің қылмыстық
жауаптылығы 1962 жылы Америка құқығы ... ... ... Үлгі Қылмыстық кодексінде көрсетілген. Бұл кодекс штаттардағы
қылмыстық заңның ... ... ... ... Бұл ... ... ... жауаптылыққа тек қана корпорациялар ғана емес, сонымен қатар
заңды тұлға ... ... ... де ... ... (мысалы,
үкіметтік орган ретінде құрылған мекемелер немесе үкіметтік бағдарламаларды
жүзеге асыру үшін құрылған ... ... ... ... ... ... ... қарсы күрес негізіне төрт ... заң ... ... Олар: антитрестік заңнама, жалған жарнамаға қарсы ... ... ... ұлттық заң және патенттік құқы, ... ... ... белгілері туралы заңдар.
Федералдық деңгейде жоғарыда аталғандардан бөлек заңды тұлғалардың
қылмыстық жауаптылығын көздейтін заң актілері бар. ... ... ... ... ... күні ... қылмысқа бақылау туралы” Заң болып
табылады. Бізді бұл заңда қызықтыратын “бопсалаушы және сыбайлас ... ... ... (RICO). ... ұқсас тағы бір заң ... ... ... ... Заң ... заңдарға сәйкес қылмыстық жазалау объектілері болып ... ... кез ... ... ... ... болып табылады
(мысалы, порнобизнес, накобизнес, құмар ойындар бизнесі және ... жаза ... ... ... көзделді (айыппұл, тәркілеу).
Бірақ та тәжірибеде “кәсіпорын” түсінігін талқылау барысында үлкен
пікірталастар туындады. Бұл түсінік мемлекеттік органдарды қамтиды ма, ... ... ... ... ұзақ ... ... Сондықтан сот тәжірибесіне
жүгінуге тура келді. Көп жағдайда судьялардың бұл сұраққа жауабы оң ... ... ... ... ... ... бақылаушысының
штатқа салық салынбай контрабандалық жолмен келген темекі ... ... ... ... болып табылса, ал басқарма “кәсіпорын” болып
табылды[9].
АҚШ-та ... ... ... ... тағы ... заңды тұлға заңда тікелей көзделген жағдайдан бөлек өз өкілінің
әрекеті үшін қылмыстық жауаптылыққа тартылуы ... Бұл ... ... заңды тұлға әрекетінің құрамдас бөлігі болатын жағдайда орын алады.
Ескеретін бір жәйт, агенттің әрекеті оның ... ... ... керек және агенттің негізгі мақсаты заңды тұлғаға пайда әкелу ... ... ... ... жауаптылығын туындататын тағы бір жағдай
агенттің ... ... ... ... тарапынан қолдау табуы тиіс.
Кейбір заңгерлердің корпорациялар кісі өлтіру қылмысы үшін де
қылмыстық жауаптылыққа тартылуы ... ... ... ұзақ уақыт
дәлелдері болмады. И.Д.Козочкин өз еңбегінде “корпорация неліктен кісі
өлтіру қылмысы үшін ... ... Егер ... ... өз ... ... ... сақтандырусыз өте қауіпті жерлерге жіберіп, ол жерде
қысқа уақыт болудың өзі өмірге ... ... ... жасырса, онда
бұл жерде корпорация ол адамдар ... ... ... ... жылы ... ... Индиана штатының Бас атторнейі Форд
компаниясына “Пинто” маркалы автомобилінде адамның тірідей жанып ... айып ... ... барысында компания басшылығы машинаның жанармай
багының өте қауіпті жерде ... және ... ... ... бар ... біле ... ... шығарғаны анықталды. Бұл ... ... ... ... кісі ... ... ... үшін айып
тағылған тұңғыш жағдай болды.
Корпорацияны кінәлі деп тапқанның өзінде сол ... сай ... ... өте қиын ... мәселе тәжірибеде әртүрлі шешіледі: кейбір штаттарда заң
ережелеріне сәйкес, ал енді бір ... сот ... ... ... ... ... ... терминіне корпорация да кіреді
дейді. Атап өтетін жәйт, кейібр штаттардың Қылмыстық кодексіне ... ... ... бұл ... ... бөлек әртүрлі
серіктестіктерді және заңды тұлға ... ... ... ... ... ... зерттеушілердің пікірінше, серіктестіктер мен заңды
тұлға болып табылмайтын бірлестіктер корпорацияларға қарағанда өте ... ... ... ... үкімі шығып, заңда көзделген ... ... бұл ... ... да зардаптары болуы мүмкін.
Айыппұл ... ... ... көп ... корпорацияның басқару
органдарына немесе өкіліне ешқандай қатысы жоқ қатардағы ... ... ... ... ... тұтынушылар да көтеруі мүмкін.
Корпорацияның және оның мүддесі үшін қылмыс жасаған жеке тұлғаның
қылмыстық жауаптылығының арақатынасы да әлі ... ... ... ... штаттардың Қылмыстық кодексінде жеке тұлға корпорация
мүддесі үшін істеген әрекетіне өз мүддесі үшін ... ... ... ... ... деген норма бар. Бұл норма АҚШ-тың Үлгі ... де ... Үлгі ... ... бұл ... ... мақсаты – корпорацияның пайдасына әрекет еткеннен басқа ешқандай
мүдде көздеген ... ... ... ... ... жалтаруынан сақтану.
АҚШ-та заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы институты ғасырдан
астам ... өмір ... де, ... күні ... тұлғалар қылмыстық
жауаптылыққа өте сирек тартылады. ... ... ... кезіккен
корпорациялар құқық қорғау органдарымен келісімге келгенді жөн көреді. Осы
айтылған келісімдердің АҚШ-тың құқық қорғау органдарының тәжірибесінде ... түрі - ... ... ... келісім”. Бұл келісім ... ... ... ... ... ... ... орнын
толтыруға міндеттенеді. Ал құқық қорғау органдары нақты қылмысқа кінәлі
болып табылатын корпорация ... ... ... ... ... уәде ... Дәл осындай жағдай Нью-Йорк қаласының айналасын қала
қоқыстарымен және ... ... ... бір ... ... барысында анықталды[11].
АҚШ қылмыстық құқығында кепілдік бермесе де заңды тұлғалардың
қылмыстық жауаптылығын көздейтін ... ... ... ... ... кез ... ... әрекеті жазаланбай қалмайды. Жаза
нәтижесінде корпорация иелері үлкен ... ... ... ... өз қызметтерінен кетуі мүмкін. Несие берушілердің сенімінен
шығу, клиенттерін ... ... ... сырт қалу ... ... әкеп ... заңды тұлғаның әрекетін “қылмыс” деп
тану фактісінің өзінің маңызы ерекше.
ә) ... ... ... ... ... ... ... және дамуы
Заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы мәселесі романо-германдық
құқықтық жүйеге жататын Еуропа ... ... ... ... ... ... ... болды. Соңғы елу жылдықта ... ... ... ... ... ... ... 1978 жылы Еуропа Кеңесінің қылмыстылық мәселелері жөніндегі
Еуропа ... ... мүше ... ... ... ... үшін
заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығын көздеуді ұсынады. Кейіннен 1985
жылы БҰҰ-ның қылмыстылықтың алдын алу туралы VІІ ... бұл ... ... ... жүйе жеке ... және жеке
жауаптылық принциптерінің негізінде құрылғанын ескерсек, заңды тұлғалардың
қылмыстық жауаптылығы Европада өте даулы ... ... ... ... ... ... ... заңды тұлғалардың қылмыстық
жауаптылығы институты кейбір елдердің қылмыстық құқығынан өз орнын табуда.
1950 жылы Голландияда ... ... ... ... ... ... ... үшін жауаптылыққа тартылатын болды.1976 жылы
бұл ... ... ... ... ... ... басқа Норвегия, Финляндия, сияқты ... ... ... ... ... ... ретінде танылады.
Заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы институты жан-жақты
зерттеліп, әртүрлі даму кезеңдерінен ... ... ... Бұл ... жылы қабылданған Қылмыстық кодексіне сәйкес заңды ... ... жеке ... ... ... жауаптылыққа тартылуы мүмкін.
Революцияға дейінгі француз құқығына кейбір бірлестіктердің
қылмыстық ... ... еді. ... ... ... және ... ... бір аумақта тұратын адамдардың ... ... ... да ... жылы ... ... қылмыстық іс жүргізу саласындағы ірі
ордананстың бір тарауы толығымен ... ... ... ... ... бірлестіктерге қолданылатын жазалардың түрлері мен оларды
қолдану тәртібі белгіленді. Ордананс ... ... ... және ... ... ... ... ұсынды. Жазалардың
түрлеріне мыналар кірді: ірі мөлшердегі айыппұлдар, әртүрлі төлемдер, яғни
мүліктік сипаттағы ... Ал ... ... ... ... қарастырылды: толық қирату, әртүрлі құқықтардан, артықшылықтардан
және жеңілдіктерден айыру.
ХVІІІ ғ. ... Ұлы ... ... ... ... ... жеке ... пен жауаптылықтың жеке даралығы принципін
қамтамасыз етуді алға ұстады. Сөйтіп ... ... ... ... ... алып тастады. Сондықтан 1810 жылғы Франция
Қылмыстық кодексінде ... ... ... мәселесі туралы
айтылмаған.
Сонымен қатар Францияда әртүрлі қоғамдардың қылмыстық жауаптылығы
жанама ... ... ... ... ... Бүгінгі күні
олардың барлығы күшін жойған, бірақ олардың бұрын ... ... ... ... ... ... ... заңды тұлғаға, егер оның басшысына
салынған айыппұлды төлемегені үшін айыппұл төлеу міндетті ... ... ... 1934 жылы 19-шілдедегі “Теңіз саудасы туралы” ... ... Бұл заң кеме ... мен ... егер ... ... да ортақ қылмыстық жауаптылығын бекітті.
Франция тарихында 1810 жылдан кейін әртүрлі бірлестіктерге тек қана
жанама ... ... ... ... қылмыстық жауаптылық көздейтін жағдайлар
болды. 1957 жылы күшін жойған 1810 жылғы Франция Қылмыстық ... ... ... әдеби шығармаларға байланысты құқықтарды бұзғаны үшін өз
театрларында ... ... ... ... қойғаны үшін кез келген
әртістер ассоциациясы қылмыстық жауаптылыққа ... ... ... тікелей қылмыстық жауаптылығын көздейтін құқықтық актілердің
қатарына 1945 жылғы 5-мамырда жарық көрген Ордонансты жатқызуға болады. ... ІІ ... ... кезінде жау жағында болған баспасөз
мекемелеріне қылмыстық ... ... ... мекемесінің иесі болып
табылатын жеке тұлғамен қатар қылмыстық жауаптылыққа жау жағында болған
баспасөз ... иесі ... ... кез ... ... кез ... ... орындаушы немесе қатысушы ретінде ... ... ... ... ІІ ... ... уақытында баспасөз және баспа
мекемелерінің иесі заңды тұлғаларға қарағанда жеке тұлғалар ... ... ... еді.
Осыған сәйкес Ордонанс негізінен әртүрлі ұйымдарға қолдануға
арналған ... ... ... жеңілдету мәселесі тек заңды
тұлғаның бекіткен әрекетін орындаған адамға ғана ... ... ... ... ... мұндай жеңілдік заңды тұлғаның басшыларына
қолданылмады. Ордонанс заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығын анықтайтын
мынадай негізгі ... ... 1) ... ... ... ... ... 2) әрекет заңды тұлғаның пайдасына жасалуы тиіс; 3) ... ... ... ... сайланған органымен немесе басшысымен жасалуы
тиіс. Сонымен қатар Ордонанс заңды тұлғалардың өзіне ғана тән ... ... ... ... ... қызметін қандай нысанда болмасын
қайта құрылуына тыйым салу арқылы тоқтату, ... ... және ... және сот ... ... ... жариялау. Кейіннен Ордананстың
аталған ережелері Францияның жаңа Қылмыстық ... ... ... қолданылып заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы институтының
негізіне айналды.
Жоғарыда аталған мысалдар заң бойынша заңды тұлғалардың ... ... ... ... нысанда көзделген тек бірнеше ғана
жағдай. Кейбір ... ... ... ... ... ... ұйымдар тартылып, жаза ретінде “қылмыскер” ұйым болса да, кейде
бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалған жағдайлар және ... ... жеке ... ... ... ... ... болды.
Келтірілген мысалдар Францияда заңды тұлғалардың жауаптылығы
жайдан-жай пайда болмай, оның ... жыл бойы ... ... ... 1934 жылы арнайы комиссияның дайындаған Франция ... ... ... ... ... ... туралы арнайы тарау
болды. Бірақ кейінгі ІІ дүниежүзілік соғыстың ... ... ... ... жаңа Қылмыстық кодексті қабылдауға мүмкіндік ... ... ... талқылаудан өтпеген 1934 жылғы Франция ... ... ... оның ... ... тұлғаның атынан және заңды
тұлға ұсынған құралдарды ... ... ... ... үшін ... ... көздеді.
ХХ ғасырдың ІІ жартысында Француз заңгерлері заңды ... ... ... ... оралды. Бірақ бұл жолы ... ... ... ... ... қарсыластары
тарапынан өте үлкен қарсылыққа тап болды. Атап ... ... ... ... – ол қылмыстық жауаптылықтың жеке-даралығы
принципі. Заңды ... ... ... өздерінің
қарсыластарының бұл аргументін өте орында деп бағалады.
1980 жылдардың аяғында ... жаңа ... ... ... туындаған бұл пікірталас өз жемісін берді және заңды ... ... ... ... ... жасап шығумен
аяқталды.
1992 жылғы Францияның Қылмыстық кодексіне ... ... ... ... кез ... ... ... тартылуы мүмкін. Бұл
жерде қылмыстық жауаптылыққа тартылуы ... ... ... біз ... екі ... ... қарастыруымызға болады. Бірінші кезекте бұл жеке
құқықтағы заңды ... ... ... қоғамдар, ассоциациялар,
қорлар және т.б. азаматтық-құқықтық бірлестіктер. ... ... ... ... ... ... юрисдикциясы тарайтын кез
келген шетелдік жеке құқық заңды тұлғалар да тартылуы ... Бұл ... ... тобы. Ал екінші топ жария құқықтың ... ... ... ... ... алғашқы жобаларына заңды тұлғалардың
бұл түрі енбей қалған ... ... ... ... заң ... ... ... қылмыстық жауаатылық жария құқықтағы заңды
тұлғаларға да қолданылатын болды.
Заңды тұлғалар қылмыстық жауаптылыққа жеке тұлғамен бірге және ... ... ... ... ... кодексінің 121-2 бабы бойынша
“заңды тұлғаның жауаптылығы сол ... ... ... ... ... жеке ... ... жоққ шағырмайды”. Бұл жерде біздің
заңгерлер қылмыстық құқықтың ең маңызды ... бірі – бір ... екі рет ... ... жол ... ... ... мүмкін. Бірақ француз заңгерлері заңды тұлғамен бірге қылмыстық іс-
әрекетті (әрекетсіздікті) ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, банктің басшысы болып
табылмайтын өкілінің алаяқтығының нәтижесінде банк ірі ... ... Бұл ... ... ... қылмыстық әрекеттің тікелей орындаушысы -
өкілдік бірлескен жауаптылығы болуы мүмкін. Жоғарыда айтылған принцип
француз ... ... тек банк ... ... үшін банк ... берген кезде бұзылады.
Франция Қылмыстық кодексі ... ... ... қылмыстық
жауаптылығы міндетті мына шарттарға байланысты туындайды:
1) қылмыстық іс-әрекет (әрекетсіздік) заңды тұлғаның пайдасына жасалуы
тиіс;
2) заңды тұлғаның ... ... ... ... жасалуы тиіс.
Жасалған қылмыстық әрекеттің заңды ... ... ... тұлға қылмыстық әрекеттен ірі мөлшерде пайда табады. Бұл жерде
мүліктік пайда ... ... ... Бірақ Франция Қылмыстық кодексі бойынша
заңды тұлға басқа да мақсаттар үшін ... ... ... ... ... ... ... және діни мақсатындағы террорлық әрекеттері үшін
қылмыстық жауаптылыққа тартылуы мүмкін.
Заңды тұлғаның қылмыстық жауаптылығының басты шарты – ... ... ... ... ... ... ... керек. Нормативтік
актілерге және құрылтай құжаттарына сәйкес заңды тұлғаның өкілі ... ... ... техникалық қызметкерлер сияқты
тұлғалардың қылмыстық әрекеті ... ... ... ... ... ... ... әкеп соқпайды.
Францияда заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы кез келген
қылмыстық әрекетке емес, тек ... ... ... ... ... Франция Қылмыстық кодексіне сәйкес заңды тұлға келесідей
қылмыстары үшін ғана ... ... ... ... қылмыстар
үшін, есірткі заттарын заңсыз тарату, ... ... ... ... қол ... жалған ақпарат тарату, компьютерлік қылмыстар, терроризм,
жалған ақша шығару, дискриминация, ... ... ... ... ... құру, сенімге қиянат жасау. Заңды тұлғаның ... ... ... ... пайдасына жасалған жоғарыда аталған кез
келген қылмыс үшін ... ... ... ... ... ... тек қана ... үшін ғана емес, сонымен ... ... ... үшін ... ... Бұған қоса заңды тұлға тек қана орындаушы ғана
емес, көмектесуші және айдап ... бола ... Бұл ... ... кодексінің 121-4, 121-6, 121-7 баптарында көрсетілген.
Францияда жаңа Қылмыстық кодекс ... ... соң ... айға ... ... ... ... тартылу фактісі болмады. Заңды
тұлғаның қылмыстық жауаптылығына байланысты ең алғашқы шешім 1995 жылы ... орын ... ... ... ... еңбек күшін қолданғаны
үшін заңды тұлғамен қатар жеке тұлға да ... ... ... бұл шешімнің ешқандай негіздейтін бөлімі жоқ. Үкімнің осы
бөлігінен үзінді ... ... ... тергеу және талқылау
нәтижесінде заңды тұлғаның ... ... ... N. ... және Х
мырзаны .... ретінде сараланған әрекеті үшін кінәлі деп ... ... ... құқықтың теоретиктері мен тәжірибе мамандарын таң қалдырды.
Өйткені олар соттардан Қылмыстық кодексте заңды ... ... ... ... ... және ... ... шешім 1995 жылы 3-қарашада шықты. Бұл жол жәбірленушінің үш
айдан астам уақыт толық еңбек қабілетін жоғалтуына әкеп ... ... дене ... ... ... екі ... ... жауапқа тартылды.
Дене жарақаты өнідірістегі “келеңсіз жағдай” нәтижесінде келтірілген
болатын. Бір ... ... ... жұмыстарын жүргізіп жүріп,
абайсызда сатыдан құлап ... ... ... жәбірленушінің төмен
құлауына сатының жалғастырушы болттарының көнеріп, тат басып кетуінен сынып
кету себеп болған. ... ... ... ... жүргізген кәсіпорын
құрылыс сатыларын орнату туралы басқа бір ұйыммен келісім шарт жасасқанын
анықталды. Осылайша сот екі ... ... ... жауаптылыққа тартты.
Біріншісі (құрылыс сатыларын орнатушы кәсіпорын) – қылмыстық жауаптылықтың
негізі болып табылатын ең қарапайым ... ... ... ... ... ... тексермегені, тат басқан болттарды
ауыстыру ... ... және ... ... нормаларын бұзғаны
үшін жауаптылыққа тартылды. Осылайша екі заңды тұлға да ... ... зиян ... үшін ... жауаптылыққа
тартылды.
Заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығына байланысты үшінші шешім
1995 жылдың 8-қарашасында шықты. Бұл шешім ... ... ... іске ... ... еді. Бұл ... іс тауарларды
фальсификацилауға байланысты болатын. Осы қылмыстық іске ... ... ... ... ... олардың құқықтық статусы жеке
пікір-таласқа айналды. Өйткені оларды заңды ... деп тану ... ... ... ... заңды тұлғалардың барлығына да айыппұл салынды.
Бұл істер ... ... ... ... ... жоқ. ... заңгерлерінің пікірінше, үкімдердің ешқайсысында қылмысты нақты
жасаған тұлға және жасалған қылмыс заңды ... ... ... ... ... ... ... жауаптылық институты ұзақ
уақыт қалыптасып, әртүрлі тәжірибелерден өтуінің нәтижесінде ... ... ... ... және ... құқықтың жаңа
субъектілерінің арнайы жазаларының жүйесі құрылды.
Бүгінгі күні Францияның сот ... ... ... жеке
тұлғалармен бірге емес, өзінің жеке жауаптылыққа тартылуын қалайды.
б )Социалистік ... ... ... ... қылмыстық жауаптылығының
қалыптасуы
Нарықтық экономикалық қатынастардың күрделеніп дамуы қылмыстық
заңның дамуына да ... ... ХХ ғ. ... орын ... ... реформалар қытай қоғамында жаңа экономикалық ... Ал сол ... ... ... жаңа ... ... 1979 жылғы Қытай Халық Республикасының Қылмыстық кодексінің қоғамдық
қатынастарды реттейтін күшінің жеткіліксіздігі байқалды.
Міне, осы ... ... ... ХХ ғасырдың 80-жылдары әртүрлі
шетел қылмысты құқықтарын зерттеумен айналысты. Ондағы мақсат – реформа
кезеңіндегі қытай ... ... ... ... ... ... өз құқығына енгізу болатын. Шетел қылмыстық құқығында қытай
заңгерлерін қызықтырған мәселе ол – ... ... ... еді. ... осы ... ... ... қылмысқа “соққы”
жасайтын құрал ретінде жаңа ... ... ... еді.
Жоғарыда атап өткендей, нарықтық экономикалық ... ... ... заңның дамуына да ықпал етеді. Міне, осындай
ықпал етудің ... ... ... ... ... ... бағыт ұстаған Қытайда да туындады. Қытай Халық ... ... ... ... ... ... бе ... сұраққа ұзақ уақыт
жауап болмады. Қытай қылмыстық құқығының дәстүрлі көзқарасы бойынша заңды
тұлғалар қылмыс субъектісі болуы ... емес еді. Бұл ... 1979 ... Халық Респбликасының Қылмыстық кодексі де ... 1979 ... ... сәйкес қылмыс субъектісі ретінде тек белгілі бір жасқа
толған, есі дұрыс жеке тұлға танылды.
Бірақ шаруашылық саласында ... ... ... және ... байланысты қылмыстардың өсуі заңды тұлғаларды қылмыс субъектісі
ретінде тану мәселесіне әкеп соқтырды. Бұл мәселе қытай заңгерлері арасында
үлкен ... және ... ... ... ... ... 1988 жылы 21-қаңтарда ХӨБЖ-ң
“Жемқорлық, ... және ... ... ... Қаулысына сәйкес
социалистік елдердің заң шығарушылық тәжірибесінде тұңғыш рет заңды ... ... ... ... ... жауаптылықтың бұл түрі жоғарыда аталған қаулыдан
кейін ғана пайда ... ... ... ... ... ... жауаптылығы Ежелгі Қытай мемлекеттерінен бастау алады[13]. Ежелде
қалыптасқан жауаптылықтың бұл түрі ... ... өту ... ... ... ... ... жаңалық әкелген нормаға негіз болды.
1988 жылғы Қаулы бойынша бірлестіктердің қылмыстық жауаптылығы екі
нысанда жүзеге ... ... ... ... ... ... ... қарапайым қылмыстық жаза қолданылды (мысалы, бас бостандығынан
айыру), ал екінші нысан бойынша ... ... ... ... ... ... ... Аталған жазалардың екеуін де бұрын, яғни
заңды тұлғаларды қылмыс ... ... ... ... ... еді. Бұл жерде бар айырмашылық ... ... ... ... ... ... еді. Бірақ қылмысқа кінәлі
тұлға жұмыс істейтін ұйымды қылмыстық жауаптылыққа ... ... бір ... ... жылы ... Халық Өкілдерінің Бүкілқытайлық Жиынының VIII
шақырылымы 1979 жылғы Қытай Қылмыстық ... ... ... ... көбі ... ... қатысты еді. Бұрынғы Қылмыстық
кодексте экономикалық ... ... ... қамтыса, жаңа редакцияда
аталған қылмыстарды қамтитын баптар саны 92-ге жетті. ... қоса ... ... ... де өз атын ... Жаңа ... ... экономикалық қылмыстар “Нарықтық социалистік экономикалық тәртіпке
қарсы ... ... ... ... атап ... ... ... кодекстің Жалпы бөлімінде
“Корпорациялық қылмыстар” деген түсінік берілді. Бұл ұғымға сәйкес ... ... үшін ... ... ... ... айыппұл
түріндегі қылмыстық жазаға тартылады.
Сонымен қатар өзге елдердің қылмыстық құқығындағы заңды тұлғалардың
қылмыстық жауаптылығынан Қытай қылмыстық ... ... ... ... бір ... – қылмыстық жауаптылыққа тікелей
кінәлі адамдармен қатар, нақты ұйымның басшылығына жауапты ... ... ... ... ... бөліміндегі баптардың көбісі
корпорациялық қылмыстар үшін ... ... ... ... ... Қытай Қылмыстық кодексінің 140-148 баптарында көзделген
социалистік, ... ... ... ... ... үшін
тұтынушыларға жалған және сапасыз өнімдер ұсыну, жалған және ... ... ... сай емес ... улы ... және
парфимериялық өнімдер өндіру және т.б. сияқты құқық бұзушылықтарға кінәлі
болып табылатын заңды ... ... ... ... ... Сәйкес
ұйымдар мен мекемелерге жасаған қылмыстары үшін ақшалай ... ... ... ... ... ... кодекстің аталған баптарында көзделген
жазаларға тартылады.
Заңды тұлғаларды Қытайда қылмыс субъектісі ... тану ... тез ... 1998 жылы ... ... ... ... Бас кеден Басқармасының есебі бойынша 1998 жылдың қаңтар
және тамыз айларының арасында елде ... ... 1043 ... ... тәркілеу барысында 5,42 млрд. юань (65 млн.доллар)
көлемінде ... ... ... Ал осы тәркіленген ақша сомасының 93 %
заңды тұлғалардың ... ... ... ... ... тек қана жеке ... ғана ... алады
деп келген қылмыстар үшін де заңды тұлғалар қылмыстық жауаптылыққа тартылуы
мүмкін екендігі анықталды. Мысалы, Қытай ... ... ... ... және ... деп ... VIII бөліміне сәйкес
аталған қылмыстар үшін заңды тұлғалар жеке тұлғалармен қатар ... ... ... 2. ... ... ... ... заңды тұлғалардың қылмыстық
жауаптылығы мәселелеріне қатысты пікірталастар
Бүгінгі күні нарықтық қатынастардың ... және ... ... ... ... ... жауаптылық нысандарын жетілдіруді қажет
етеді.1997 жылғы Қылмыстық кодексте нарықтық қоғамға қажетті, ... ... емес жаңа ... ... көрсетілгенімен, кейбір шешімін таппай
отырған мәселелер баршылық.Сол мәселелердің ... ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптынығы мәселесі бізде ... ... ... ... ... ... қылмыстық
жауаптылығын енгізуді қолдаушылар 90-шы жылдардың басында ТМД ... ... ... өз нұсқаларын ұсынып көрді. Мұндай нұсқа
біздің Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің де ... ... ... ... қабылданған Қылмыстық кодекстің жобасының
13-бабында былай деп көрсетілді:”(1) ... ... ... ... ... көзделген жасқа толған, есі дұрыс жеке тұлға тартылады.(2)
Республиканың егемендігіне және ... ... ... қол ... ... үшін, сонымен қатар заңмен көзделген жағдайда кейбір
экономика саласындағы қылмыстар үшін жеке ... ... ... ... да ... ... заңды тұлғаны қылмыс субъектісі ретінде
танитын Қылмыстық кодекс жобасы 1993 жылы Қазақстан ... ... ІХ ... ... оқылымында мақұлданған болатын[16]. Бірақ
1997 жылғы Қазақстан Республикасының қабылдаған жаңа ... ... ... ... ... ... бұрынғы дәстүрлі
көзқарасын өзгертпеген. Бұған қарамастан бүгінгі күні заңды тұлғалардың
қылмыстық жауаптылығы ... ... ... жоғалтқан жоқ.
Бүгінгі күні ТМД-ның кейбір заңгер-ғалымдары қылмыстық жауаптылықты
және оның ... ... ... ... ... келе,
қазіргі қоғамда жауаптылықтың жаңа түрі керек деген қорытындыға келуде.
Жауаптылықтың бұл түрі-заңды ... ... ... Бұл ... яғни заңды тұлғалардың қылмыстық жауапкершілігі болуы тиіс деп,
осындай ұсынысты ... ... ... да ... бар. ... ... тұлғалардың қылмыстық жауаптылығын енгізуді
қолдаушылар жауаптылықтың бұл түрін енгізуді ұсынғанымен, бұл ... ... ... ... ... ... аталған
институттың қажеттігі туралы ғылыми ... ... ... өте ... ... ... теоретиктері Н.Ф.Кузнецова, Г.Н.Борзенко, ал
Қазақстанда профессор А.Н.Ағыбаев Қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... Олардың ойынша заңды тұлғаларға
мақсатына сай қолдану мүмкін емес және ... ... ... ... ... тұлғаларға арналмаған[17].
Жалпы заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығын ... ... даму ... ... ... ... ... болуда.1953 жылы Римде өткен VІ ... ... ... ... ... тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы туралы оң ... жылы ... ... алу ... ... VІІ Конгресінде
кейбір экологиялық қылмыстар үшін заңды тұлғалардың жауаптылығын көздейтін
нормаларды ұлттық заңнамаға енгізу ... ... ... күні ... ... ... шаруашылық, экологиялық
қылмыстарда қылмыс субъектісі ретінде-кәсіпорындар, мекемелер, ұйымдар
болып табылатын жағдайлар көптеп кездеседі.Осыдан ... ... ... ... ... ... ... күні заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығын ... ... ... ... отыр?Оның бірнеше себептерін атап көрсетуге
болады.
Заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығын енгізуді қолдаушылардың
келтіретін ең ... ... ... жеке ... келтірілетін
зардаппен салыстыруға келмейтін ірі зардап[18].Мұндай зардаптарды әкімшілік
немесе ... ... ... ... ... ... кофе шығаратын фирмалары кофенің бағасын күрт ... ... 39 млн. ... ... ... ... Ал осы жылы
ұрлық нәтижесінде жеке тұлғалармен ... ... ... 44 млн. ... ... тұлғалардың қырмыстық жауаптылығы туралы өз ойын
былайша білдірді: “Батыс (әсіресе ... ... ... ... және оған ... тұрғыдан көңіл бөлу ... ... ... біз ... қылмыстармен күрестің құқықтық бастаулары туралы
сөз қозғайтын болсақ, онда заңды тұлғаларды қылмыстық құқықта да ... ... ... ... нарықтық экономикалы елдерде
тегіннен тегін пайда болған ... біз ... ... қарауынан
алынатындығы жайлы дұрыстап ойларатын ... ... ... ... жауаптылығы бізде де сөзсіз қабылдануы тиіс[20].”
С.Г.Келинаның пікірінше, келесі ... ... ... ... ... жауаптылыққа тарту объективтік ... ... ... ... ... ... ... де
(мысалы, өндіріс қалдықтарын өзенге ағызу), оны өз күшімен ... ... ... ... ... қылмыстық құқыққа
енгізгеннен кейін, бұл жаңа институт ... ... ... ... ... пікірінше қылмыстық құқықтың бірде бір иститутын,
қағидасын және нормасын заңды тұлғаларға қолдануға келмейді[22].
Заңды ... ... ... ... қарсыластарының
бұл мәселе қолдаушыларының алдына қойған қарсы аргументтерінің бірі былайша
сипатталады:заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығын енгізу және оны жазаға
тарту ... ... ... қағидасы “әркім өзінің қоғамға ... үшін ғана ... ... ... ... ... ... сұраққа Б.С.Никифоров былайша жауап берді:”Құқықтағы “тұлға”
–бұл тек “жеке тұлға” ғана емес;”жеке ... тек ... ... ғана
жауаптылық субъектісі болып табылмайды;жеке жауаптылық тек жеке тұлғаның
жауаптылығы ғана емес.Бұл ойды одан ары қарай созып ... ... ... ... ... ... қатар заңды тұлғаның да жауаптылығы деп
айтуға бірнәрсе кедергі келтіріп тұр”.
Заңды тұлғаларға ... ... ... ... ... ... қағидасы.Профессор У.С.Джекебаевтың
пікірінше: “кінә ол-субъектінің өз әрекетіне және оның қоғамға қауіпті
зардабына ... ... кінә ... ... ... ... кінәсі оның өкілдерінің кінәсі арқылы көрінуі
керек.Заңды ... ... жеке ... ... ... ... ... табылуы тиіс”.
Профессор А.Н.Ағыбаевтың пікірінше:”заңды тұлғаның ... жеке ... ... ... ... ... ... үшін қос жауаптылықты білдіреді.Бұл қылмыстық құқықтың ... бірі ... ... үшін ... екі рет ... ... қағидасына қайшы келеді.Заңды тұлғаны қылмыс ... тану ... ... ... ... ... ... шығарылған айыптау үкімі жеке тұлғаларға ... ... әкеп ... ... ... субъектілерінің заң алдындағы
теңдігі қағидасы бұзылады[23]”.
Дәл осындай пікірді сол уақыттағы Қазақстан ... ... ... ... та ... ойымызша А.Н.Ағыбаевтың ... ... ... шамалы.Өйткені, заңды тұлғаларды ... ... ... бір ... үшін ... ... немесе жеке тұлға
екі рет жазаланбайды.Заңды тұлғаны қылмыс субъектісі ... ... ... атап ... жеке тұлғаның жауаптылығын жоққа шығармайды.Ал заңды
тұлғаларға айыптау үкімінің шығуы жеке тұлғаларды ... ... ... қазіргі кезде көзделген жазалардың ешқайсысы заңды
тұлғаларға қолдануға ... ... ... ... ... айыру, бас бостандығын шектеу, өмір бойы бас бостандығынан
айыру және т.б.).Бірақ шет ... ... ... ... ... ... ... біздің қылмыстық құқықта да қарастыруға
болады.Мысалы, айыппұлдар, тәркілеу және т.б.
Заңды ... ... ... ... ... тұлғалардың жауаптылығын қылмыстық құқыққа енгізу мен
оның болашағы туралы ойлау тиімсіз ғана емес, сонымен ... ... ... ұстанады.
Заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығын енгізу қаншалықты негізді ,
бұл институт қылмыспен күресудің тиімділігін арттырады ма және ... емес ... ... ... ... бәрі бұл жұмыстың
келесі бөліктерің ... пәні ... ... ... тұлғаны қылмыстық құқықта субъект ретінде тану үшін, заңды
тұлғаны азаматтық құқық тұрғысынан субъект ретінде қарастырып ... ... ... ... құқықтағы субъект ретіндегі белгілерінің
негізінде Келина С.Г. қылмыстық құқықтағы заңды тұлғаның ... етіп ... ... жауаптылыққа тартылатын заңды тұлғалар
болып, азаматтық заңнамаға сәйкес заңды тұлғаның белгілеріне жауап ... ... және ... ... және ... ... ... және ұйымдар, сонымен қатар саяси ... және өзге де ... ... ... ие өзге де ... ... қылмыс субъектісі ретінде тану туралы ... ... біз ... ... ... түсінігін анықтап алуымыз керек. Жаңа
қылмыс субъектісіне қандай белгілер тән, заңды тұлғаның қылмыс ... жеке ... ... ерекшіліктер бар? Міне, біз осы сұрақтарға
жауап іздеуіміз керек.
Жоғарыда көрсетілген ... ... ең ... азаматтық құқық
тұрғысынан қарастыруымыз керек. Өйткені заңды тұлға институт ретінде және
құқық субъектісі ретінде азаматтық құқықта қалыптасып ... ... ... ... ... сәйкес
“Меншік, шаруашылық жүргізу немесе жедел басқару құқығындағы оқшау мүлкі
бар және сол мүлікпен өз міндеттемелері бойынша ... ... өз ... және ... емес құқықтар мен міндеттерге ие ... ... ... ... ... ... және ... бола алатын ұйым заңды
тұлға деп танылады”.
Заңның мәтінінен заңды тұлға ретінде жекелеген бір ... ... ... ... ... “ұйым” термині бүгінгі күні ғылыми сөз
қолданысында әртүрлі мағыналарға ие. Сол әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... болады:ъ
а) ұйым – белгілі бір мақсаттарға жету үшін жасалатын әрекет;
б) ұйым белгілі бір әлеуметтік құрылым.
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... тән
әртүрлі белгілері көрсетілген. Мысалы, оқшауланған мүлкінің болуы, сол
мүлкімен өз міндеттемелері бойынша ... ... өз ... ... ... ие ... және ... жүзеге асыруы және сотта талапкер және
жауапкер болуы. Бірақ Азаматтық кодекстің заңды ... ... ... ... ... тұлғаның түсінігінде тікелей
көрсетілмегендіктен, ... ... ... ... ... ... да ... көруімізге болады. Шартты түрде оларды материалды және
құқықтық деп бөлуге болады.
Біз материалдық ... ... ... ... ... болады:
1) ішкі ұйымдастырушылық бірлігі. Бұл жүйе ұйымның ішкі ... ... ... ... пен олардың барлығының басқарушы
органға бағынуын білдіреді;
2) экономикалық бірлігі. Заңды тұлғаның экономикалық бірлігі дегенде, біз
заңды ... ... ... ... ... ... ... функционалдық бірлігі. Бұл белгі бойынша заңды ... ... ... және ... ... белгілі бір функцияға
бағынады. Ал бұл функцияның ... ... ... құру ... ... ... ... белгілеріне келетін болсақ, заң ол
белгілерді материалдық-құқықтық ... өз ... ... және ... ... иелену) және процессуалдық-құқықтық (мысалы, сотта талапкер
және жауапкер болуы) деп ... Осы ... ... тұлғаның
белгілерінің ішінен төмендегідей белгілерді көрсетуге болады:
1) заңды тұлғаның құрылуының заңдылығы. Оның өзіне екіге бөліп ... ... ... жету үшін ... ... ... ... болуы;
б) заңды тұлғаны құру барысындағы заңдылықтың сақталуы;
2) ұйымның өз ... ... ... ... Бұл ... ... мүліктік және мүліктік емес құқықтарға ие болып, иеленіп
және осыған ... ... ие ... ... ... жеке ... ... тұлға өзінің міндеттемелері үшін шарттан
тыс зиян келтіргендегідей жауапты болады;
4) жарғының болуы. Жарғыда заңды тұлғаның ... ... ... ... ... ... құқықтық шеңбері көрсетілуі тиіс.
Жоғарыда аталған белгілерге ие ұйым ғана ... ... ... ... болып табылады.
Бүгінгі күні заңды тұлғалардың мәнін ашатын теорияларды бір-біріне
қатыстылығына байланысты шартты түрде үшке бөліп қарастыруға ... ... күні де ... және көп ... бар
Савиньи концепциясы. Бұл концепция көпшілікке “фикция ... ... ... Бұл ... ... құқық субъектісіне тән белгілерге тек ... ие. ... заң ... ... бір ... ... заңды
тұлғаларды адамдарға тән белгілерге ие деп санайды. Осылайша, заң шығарушы
құқықтық ... ... тек қана ... ұғым ... ғана ... ... ... жасайды.
Бұл топқа фикция теорясынан басқа ... ... ... және ... ... ... атқызуға болады. Өйткені
ол теориялардың ешқайсысы фикция теориясына қайшы келмейді және ... заң ... ... бір ... үшін қолданатын құқықтық
әдістер ретінде таниды.
Екінші топқа - “нормативистік теорияларды” ... ... ... ... заңды тұлғаларды ғана емес, сонымен қатар жеке тұлғаларды
да құқық субъектісі ретінде танымайды. Олардың пікірінше, құқық ... ... ... ... сәйкес келмейді. Сондықтан заңды және жеке
тұлғалар құқықтық абстракция ғана. ... ... ... жеке
адамның құқық қабілеттігінен кең болып табылатындықтан, бұл ... ... ... және ... сана және ерік ... ... ...... ... жатқызуға болады. Бұл теорияға
сәйкес заңды тұлға нақты қоғамдық қатынастардың нақты субъектісі ... ... ... ... ... емес, ерекше организм және одақтық
тұлға болып табылатын ... ... ... тұлғаның өз еркі, одақтық
организмі бар және ... ... ... ... етеді[26]. Бұл теория
заңды тұлғалардың қылмыстық жауатылығы қарастырылған Францияда кең танымал.
Жоғарыда келтірілгендердің негізінде заңды тұлға азаматтық ... ... ... ... байқаймыз, яғни заңды тұлға азаматтық
құқықта әртүрлі құқықтар мен міндеттердің иесі болып ... ... ... ... ... ... өз еріктерін білдіре алатындығын
байқаймыз.
Жоғарыда ... ... біз ... ... ... құқықта да субъект болып табылуы мүмкін екендігін ... ... ... ... да ... ... ... құқықтар мен
міндеттерге ие болу мүмкіндігі бар.
Қылмыстық құқық ... кінә ... ... ... белгісі болып табылады.Қазқстан Республикасының Қылмыстық
Кодексінің 19-бабына сәйкес ... ... ... өз ... ... ... әрекеті және пайда болған қоғамдық зардаптар үшін ғана
жауаптылыққа тартылады”.Осы ... ... ... ... ... жоққа шығарады.Бұдан шығатын қорытынды,кінә жоқ болса-жауаптылық
жоқ.
Жалпы кінәнің маңызы тек қылмыстық құқықта ғана зор емес, сонымен қатар
қылмыстық іс ... ... да ... ... ... ... іс ... Кодексінің 117 бабының 1 тармағына
сәйкес адамның қылмыстық ... ... ... ... ... оның ... ... іс бойынша дәлелдеуге жататын мән-жай
болып табылады.Адамның өзінің жасаған әрекеті үшін кінәлілігі ... ... ... ... дәлелденуі керек.
Заңды тұлғаларды қылмыс субъектісі ретінде тану туралы пікірталас
кезінде қылмыстың ішкі ... ... (тек ... ... ... жақ ең ... мәселе болып табылады.Қылмыстың
субъективтік жағы кінә,мақсат,себеп және тұлғаның қылмыс жасаған сәттегі
эмоциялық ... ... ... ... ... ... тек қана ... ғана қатысты айтуға болатындықтан,заңды
тұлғалардың кінәлілік мәселесі үлкен дауға айналып ... ... ... ... адам өзінің жасаған қоғамға қауіпті ... оның ... ... зардабына психикалық қатынасы.Адам өзінің қоғамға
қауіпті әрекетіне және оның қоғамға қауіпті зардабына кінәлі ... ... ... ... ... қорытынды тек адам ғана кінәлі
болуы мүмкін.
Мұндай жағдайда заңды тұлғаны қылмыстық құққық тұрғысынан ... ... ... емес.Өйткені заңды тұлға жеке тұлға сияқты санаға ие емес.Яғни
кінә ол жеке тұлғаның өз ... ... ... мұндай кінә заңды
тұлғаға тән емес.
Бірақ қылмыстық құқықта заңды тұлғалардың кінәлілігіне байланысты басқа
бір ғылыми пікір бар.Бұл пікірге сәйкес ... ... ... айрықша
кінә болуы керек.Бұл пікірді ұстанушылардың ... ... ... ... қолдаушылардың белді өкілдерінің бірі-А.С.Никифоров
та бар.Оның пікірінше заңды тұлғаларды қылмыстық жауаптылыққа ... ... ... кінә және ... байланыс болуы керек.
Біз заңды тұлғалардың кінәсін қарастырған кезде,оны жеке ... ... ... ... ... ... заңды
тұлғаның еркі қалай көрінеді және сәйкесінше оның кінәсін қалай анықтауға
мүмкіндік бар сияқты.
Заңды тұлғалардың ... ... ... ... оның
кінәлілік мәселелерін ешқашан шешімін таппайтын мәселе ... ... ... өте ... ... ... ... объективтік айыптауға жол
берілмейтіндіктен заңды тұлғаларға қатысты қылмыстық-құқықтық санкцияларды
қолдану мүмкін емес ... ... ... ... ... ... пікірінше заңды тұлғалар қылмыстық жауаптылыққа
тек объективтік айыптаудың негізінде ғана ... бұл ... ... ... ... ... кезегінде профессор С.Г.Келина қылмыстық жауаптылыққа тек қана заңды
тұлғаның басшысын немесе өзге де жеке ... ... ... ... табылатындығын айтады.Өйткені мұндай жеке тұлғалар кәсіпорынның
заңға қайшы әрекетін білсе де,өз күші ... ... ... ... ... ... қылмыстың субъективтік жағының белгілерінің бірі-
ерік.
1879 жылы ... ... және жеке ... байланысты өзінің
еңбектерінде профессор Р.Филлимор былай деген болатын:”Мемлекетке немесе
корпорацияларға жаза қолдану деген-қылмыстық құқықтың ... ... ... құқық тек ойлайтын,сезетін және өз еркі бар ... ... ғана ... ... ... ... тән емес.Қылмыстық заңды қолдану үшін тек жеке тұлғаның еркі
білдірілуі қажет.Өкілдер ... ... ерік ... ... ... ... ... көзқарас ол кезде жеке тұлғаның ғана емес,сонымен қатар адамдар
бірлестігінің де ... ... ... ... рөлі ... ... ... мүмкін.Бүгінгі күні психология ғылымы жеке
тұлғалар ғана ... ... ... және мекемелер де әр түрлі
жолмен өз әрекет ету арқылы өз ... ... ... ... еркі оның ... ... да,оны тек қана жек
тұлғалардың ерітерінің жиынтығы ... ... ... ... ... ... ... жасалған ұжымның еркі ұжымның
мүщелерінің еркінен тыс және тәуелсіз сипатқа ие ... ... ... ... natural entity ... ... ... теорияға сәйкес заңды тұлғаларды мемлекеттік биліктің күшімен құрылған
емес,жеке бастамашылықпен құрылған құрылым ретінде қарастырады.Бұл ... ... ... ... ... құқықтық жағдайына байланысты жеке
тұлғаларға ... ... ... ... жолмен құрылғаннан соң,ол табиғи тұлғаға айналып
тәуелсіз өмір ... ... ... жеке ... ... ... ... керек;
ә)заңды тұлға жеке бастамашылықтың нәтижесінде ... және ... ... оның ... ... құқықтарының жиынтығы болып
табылады.Сондықтан заңды тұлғаның мүліктік құқықтары жеке ... ... тең ... қорғалады.
Жалпы кінәнің дәстүрлі анықтамасын (яғни ... ... ... ... және оның ... қауіпті зардабына психикалық қатынасы)
заңды тұлғаларға қолдану мүмкін емес. Сондықтан заңды ... ... ... деп ... ... заңды тұлғаның кінәлілігі,оның
қызметін жүзеге асыратын жеке тұлғалардың кінәсі арқылы көрінеді.
Дәл ... кінә ... ... ... ... біріккен әрекетінде ғана,ұжымның еркі ... ерік тек ... ... соң ғана ұжымдық ерікке
айналады.Сондықтан жұмысшының өзінің ... ... ... ... әрекеттері ұжымның әрекеті болып табылады”[30].
Мұны басқаша былай айтуға болады:”Заңды ... ... ... бір ... ... ... еркі”.
Егер заңды тұлғаның жұмысшыларының немесе органының қызметтік
әрекеттері оның әрекеті ... анық ... ... ... ... ... кінәсі-заңды тұлғаның кінәсі болып табылуы тиіс.
Мұндай пікірді Б.С.Антимонов та қолдайды.Оның пікірінше.”Заңды ... ... да ... ... ... оның ... ғана болуы керек”.Б.С.Антимоновтың бұл ... өз ... да ... тұлға-жұмысшылардың ортақ ұжымы,сондықтан
ұжымның кінәсі-оның мүшелерінің кінәсі”[31].
Н.Д.Егоровтың пікірінше,біз жоғарыда айтқан кінә (яғни тұлғаның өзінің
әрекетіне психикалық қатынасы) жеке ... ... ... ... ... ... кінәсі тек өзінің жұмысшыларының кінәсі
арқылы ... ... ... ... ... ... немесе өзге де жұмысшыларының ... ... ... ... ... ... да ... тұлғаның
азаматтық құқықтағы кінәсінің мәселелеріне қатысты.Бірақ бұл ... ... ... ... ... ... ... жоғарыда
көрсетілген ережелердің азаматтық құқықта ғана құқық бұзушылықтар ... ... ... ... ... да ... еркше.Мысалы,АҚШ
қылмыстық құқығында корпорациялардың кінәлілігі ... жеке ... ... ... біз ... ойымен келіскен жөн.Оның пікірінше:”Заңды
тұлғалардың кінәсіне дұрыс анықтаманы біз тек ... ... ... ... біз оның құрамына кіретін және оның ... жеке ... ... деп қарастырғанда ғана бере
аламыз”[34].
Егер біз заңды тұлғаларды қылмыс ... ... ... ... ... ... ... ерекше болатындығын ескеруіміз
керек.Заңды тұлғаларды ... ... ... жалпы негіздері
заңда көзделген қылмыстарды жасау болуы керек.Заңды тұлға қандай жағдайда
қылмыс субъектісі ... ... ... екендігі қылмыстық заңда тікелей
көрсетілуі тиіс.
Біздер қылмыстық құқық ... ... ... ... ... ... ... білеміз.Егер заңды тұлға қылмыс
субъектісі болып табылса,онда оның кінәсінің нысандары туралы ... ... ... тұлғаның қызметкері немесе органы заңды тұлғаның ... ... жасу ... ... ... ... ... екенін
ұғынып,оның мүмкін екендігін немесе болмай қоймайтынын алдын-ала білсе және
осы зардаптардың болуын тілесе(ҚР ҚК-нің 20-б,2-т),онда заңды тұлға ... ... ... ... үшін жауапты болады;
ә)өзінің іс әрекетінің (әрекетсіздігінің) қоғамға ... ... ... қауіпті зардаптарының болуының мүмкін екндігін ... ... және осы ... ... ... ... ... түрде жол
берсе не немқұрайлықпен қараса (ҚР ҚК-нің 20-б,3-т),онда заңды тұлға жанама
қасақаналық ниетпен жасалған қылмыс үшін жауапты болады.
Егер ... ... ... үшін ... ететін оның қызметкері немесе
органы:
.а)өзінің іс-әрекетінің (әрекетсіздігінің) қоғамға қауіп туғызуы мүмкін
екедігін алдын-ала ... бұл ... ... ... ... ... сенсе,заңды тұлға ... ... үшін ... ... ұқыптылық пен сақтық болғанда ол зардаптарды білуге тиісжәне
болжап біле алатын бола тұра өз ... ... ... ... ... екндігін болжап білмесе,онда заңды тұлға
немқұрайлықпен жасалған ... үшін ... ... ... атап ... жағдай алғашқы кезде заңды тұлғалар ... ... бұл түрі ... ... тек ... қылмыстар үішн ғана тартылған.Бүгінгі күні нарықтық ... және ... ... ... ... ... қылмыстық әрекеттері қасақаналықпен жасалуы мүмүкін екендігін
көрсетеді.Мысалы,интеллектуалдық құқықтарды бұзу,тауарлық белгіні ... ... ... беру,кедендік алымдарды төлеуден жалтару
және т.б. қылмыстар заңды тұлғаның ... үшін ... ... ... ... жасалуы мүмкін.
Біздер заңды тұлғаны қылмыс субъектісі деп тану үшін,заңды тұлғалардың
қылмыстық жауаптылыққа тартылуының ... ... ... ... қылмыстық жауаптылыққа тартылуының шарттарын нақты
зерттеу ғана қылмыстық ... бұл ... ... ... ... ... төмендегідей негіздерді жатқызуға
болады:
а)заңды тұлға қылмыстық кодексте қылмыс деп танылған әрекеттер үшін
ғана жауаптылыққа тартылуы ... ... ... жұмысшысының немесе органының ... ... ... үшін ғана ... ... ... жұмысшының кінәсін екіге бөліп қарастыруға болады:
Біріншіден, жұмысшының кінәсі қызметтік ... ... ... ... ... ... әрекетінен туындайтын кінә;
Екіншіден, жұмысшының кінәсі-өзінің қызметтік міндеттерінің ... ... ... ... жағдайда кінә мен қызметтік ... ... ... болу ... ... аталған кінәнің
екі түрінің тек ... ғана ... ... ... ... ... қызметтік міндеттерінің шеңберінде
жасаған ... ... және ... әрекеттері үшін заңды тұлға өз әрекеттері
үшін жауап бергендей жауап береді;
б)жұмысшының ... ... ... ... ... құқыққа қайшы
кінәлі әрекетімен заңды тұлғаға пайда әкелу ... ... ... әрекет нәтижесінде заңды тұлға белгілі бір ... ... ... ... ... ... заңды тұлға өзге де “пайда”
көздеуі мүмкін.Мысалы,Франция Қылмыстық Кодексіне сәйкес ... ... ... емес ... ... діни ... ... үшін қылмыстық жауаптылыққа тартылуы мүмкін[36].
Бір ескере кететін жағдай заңды тұлғаның өкілі оның мүддесі үшін қылмыс
жасаса ... ... ол ... ... ... таппай қалуы
мүмкін.Мұндай жағдайда заңды тұлғаларға ешқандай пайда келтірілген жоқ деп
заңды ... ... ... тартпай тастауға болмайды.Заңды
тұлғаның мүддесі үшін және оған пайда ... ... ... бұл ... әрекеттен ешқандай пайда келтірілмесе де заңды
тұлғаның қылмыстық әрекеті ... ... ... күні ... ... ... ... субъектісі
ретінде тануға болады:
-заңсыз жолмен табылған ақша қаражатын немесе өзге мүлікті заңдастыру;
-несиені заңсыз алу және мақсатсыз пайдалану;
-несиелік берешекті өтеуден әдейі ... ... және ... шектеу;
-тауарлық белгіні заңсыз пайдалану;
-көрінеу жалған жарнама беру;
-кеден төлемдері мен ... ... ... салынатын салықтарды төлеуден жалтару;
-тұтынушыларды алдау.
Осы жоғарыда аталған қылмыстардың барлығы заңды тұлға мүддесіне жаслуы
мүмкін.Бұл жерде ... ... жағы ... ... асады.
Жоғарыда көрсетілген қылмыстарда заңды тұлға субъект болып табылуы
мүмкін екендігін біз ... ... ... ... ... Қылмыстық Кодексінің 214 бабы кедендік
төлемдер мен алымдарды ... ... үшін ... ... ... ... Кодексінің 109 бабына сәйкес
тауарларды Қазақстан Республикасының кедендік шекарасынан алып өту ... ... мен ... ... баж;
-лицензия үшін алым;
-кедендік ресімдеуге байланысты алымдар;
-тауарды сақтауға байланысты алымдар және т.б. төлемдер мен алымдар.
Бұл ... ... ... ... ... өзге де жеке ... ... алымдардың субъектісі болмайды. Егер кедендік төлемдер мен алымдар
төленбесе жауапты болып заңды ... ... ... ... ... ... ... заңды тұлға басқарушы және өзге жеке
тұлғалармен қатар қарастырылып отырған қылмыстың ... бола ... ... ... субъектісі ретінде тек қана жеке ... ... ... үшін қылмыс жасалған ... ... ... ... ... ... субъектісі ретінде мәселе көтерілген кезінде
ТМД көлемінде бұқаралық ақпараттарда жаңа субъектіні қолдаушылардың әртүрлі
мақалалары шыға бастады. Жарық көрген ... ... ... ... атап өткен жөн. Бұл жұмыстың кейбір жерлері ... ... да, сол ... бұл ... өте ... және көп ... қарастырғанын мойындау керек.
Автордың пікірінше, заңды тұлға қылмыс жасағанда белгілі құқықтық
құрылымға ... ... жеке ... ... ... ... ... өз жұмысында заңды тұлғаларға қажетті жаза түрлері ... ... ... ... ... Қылмыстық кодекстің Ерекше
бөлімін жасау кезінде қоғамдық қатынастарды ... ... ... үшін қандай жағдайда заңды тұлғалардың қылмыстық
жауаптылығын қарастыру керек екендігін дұрыстап ойластыру керек.
Мұндай ... ... ... ... ... ... төрт ... қарастырылуы керек: экономикалық қызмет саласындағы
қылмыстар; экологиялық қылмыстар; қоғамдық ... ... ... ... пен ... ... қарсы қылмыстар.
Егер біз заңды тұлғаларды қылмыс субъектісі ... ... ... жеке ... ... жауаптылықтың негіздері оларға қолдануға
келмейді. Сондықтан заңды тұлғаларға қатысты жауаптылықтың өзге ... өзге жаза ... ... керек. Бұл субъектіге қатысты әртүрлі
сұрақтар басқаша ... ... ... ... ... ... ... рецидив үшін жауаптылық және т.б.
Заңда заңды тұлғаларды қылмыс субъектісі ретінде ... ... Егер ... ... ... ... ретінде қарастырсақ, бұл институт
басқа институттарға жағымсыз әсер етпейді ма? Бұл институт Қылмыстық ... алға ... ... ... ... ... ... қылмыс субъектісі ретінде тану туралы ... ... ... ... сұрақтарға жауап беру үшін ең алдымен
қылмыстық жауаптылық пен жазаның ... мен ... ... ... ... ... мен ... мақсаттарын түсініп алу
керек.
Қылмыстық жауаптылықтың түсінігі біздің ... ... ... ... және Ерекше бөлімдерінің баптарында тек
қылмыстық жауаптылық ... ... ... ... ... ... ... көздейтін заңдар туралы, ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылыққа тартылуға
тиісті адамдар туралы, ... ... ... ... ... ... туралы, 345-бапта қылмыстық жауаптылықтан көрінеу заңсыз
босату туралы ғана ... ... ... қылмыстық жауаптылық даулы
мәселе.
Бүгінгі күні қылмыстық жауаптылық туралы еңбектердің өте көптігіне
қарамастан, ... ... ... ортақ анықтама жоқ. Осыған сәйкес
қылмыстық жауаптылық туралы көптеген бағыттар да бар. Біз оларды ... төрт ... ... ... ... қылмыстық жауаптылық ол – барлық қылмыстық-құқықтық қатынастар. Яғни,
қылмыс жасаған тұлға мен ... (бұл ... ... ... ... арасындағы қылмыстық заңмен реттелетін қатынастар.
И.Я. Козаченконың пікірінше, қылмыстық жауаптылық ол – ... ... ... ... ... ... Мемлекет бұл құқықтық
қатынас көлемінде қылмыс жасаған тұлғаға қатысты оны түзеу, қайта тәрбиелеу
және ... және ... ... ... оның ... ... құқылы. Ал кінәлі тұлға өзінің ... ... үшін ... көзделген жазаларды мемлекет атынан тағайындалған кезде жеке,
мүліктік және өзге ... ... ... міндетті[38].
2) қылмыстық жауаптылық деп қылмыс жасаған тұлғаға қатысты сот үкімімен
қолданылатын қылмыстық заңмен ... ... ... ... ... қылмыс жасаған тұлғаны соттау ... жаза ... оның ... ... ... ... Ю.М.Ткачевскийдің пікірінше,
қылмыстық жауаптылықты былайша тұжырымдауға болады: “Қылмыстық жауаптылық
ол – ... ... ... соттау арқылы оған жаза тағайындау немесе жаза
тағайындамаумен ұштасқан жағымсыз салдар[40].
3) қылмыстық ... ... ... шығарылған үкім арқылы ... ... ... ... ... ... немесе тағайындамау арқылы).
Өз еңбектерінің бірінде А.Н.Тарбагаев “Қылмыстық жауаптылық ол ... ... ... және оның әрекетіне және өзіне теріс баға ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылық емес, тек оған тартылу
міндеті ғана туындайды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Ал мемлекеттік мәжбүрлеу шарасын ұшырау үшін
қылмыс жасау фактісін анықтауға, ... ... және ... ... ... ... қолдануға уәкілетті ... ... ... ... ... тиіс. Тек соттың айыптау
үкімі ғана істеген әрекетіне жауап беру ... шын ... ... ... ... ... ретінде тек қана қылмыс жасаған тұлғаның қылмытсық
заңға сәйкес өзінің жасаған қылмысына жауап беру міндеті[42].
Бірақ бұл жерде бағыттарда ... ... төрт ... бөлу ... ... екенін ескеру керек. Өйткені қылмыстық жауаптылық өте күрделі
философиялық, құқықтық және ... ... ... бағыттарды қарастыру барысында біз мынадай
қорытынды жасауымызға болады. Егер субъект қылмыстық заң ... ... бұл ... өз ... жаза ... міндеті туындайды.
Осылайша, біз бұл жұмыстың осы бөлімінде жоғарыда көрсетілген
міндеттің ... ... ... ... ... ... ... қарастырамыз.
Бізде заңды тұлғаларды қылмыс субъектісі ретінде тануды көптеген
заңгер-ғалымдар қолдады. Бұл бағытты Қазақстан Республикасының ... ... ... ... авторлар да қолдады. Олардың пікірінше,
бұл жаңа институт жауаптылықтың әділдігіне сәйкес ... және ... ... ... ... ... жылғы Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің жобасында
заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығының ... ... ... ... тұлға қылмыстық заңмен көзделген ... үшін ... ... ... ... ... тікелей заңда көзделген белгілі бір қызметті ... ... ... ... ... ... үшін ... болып табылса;
б) заңды тұлға өзінің құрылтай құжаттарына және ... ... ... ... ... ... үшін ... болса;
в) жеке тұлғаға, қоғамға немесе мемлекетке зиян келтірілген немесе қауіп
төндірілген ... ... ... мүддесі үшін жасалса немесе заңды
тұлғаның органы немесе басқарушылық ... ... ... тұлға
тарапынан бекітілсе, жіберілсе және қолдау тапса[43].
Заңды ... ... ... ... ... ... ... Ресей Қылмыстық кодексінің жобасында да кездескен болатын.
Сол кезде заңды ... ... ... ... ... Б.В. Волженкин заңды ... ... ... (осы ... ... өте ... жасалғанын атап көрсетті[44].
Оның пікірінше, заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы туралы
айтқан кезде “кінә”, “кінәлілік” сияқты ... ... ... ... ... ... ол ... кодекстің мәтінінен заңды
тұлға басқа біреудің әрекеті үшін жауап беретінін көреді. Мұндай ереже Б.В.
Волженкиннің пікірінше болмау керек. ... ... ол бұл орын алып ... ... былай шешеді: “Осы айтылғандардың нәтижесінде ... мен ... ... ... ажыратқан жөн.
Қылмыс тек жеке тұлғалармен жасалады. Қылмыс ... ... бар дәл ... ... қана ... жауаптылықтың негізі
болып табылады. Ал осындай әрекеттер үшін ... ... ... ... ... бір жағдайларда заңды тұлғалар да тартылуы
мүмкін”. Мұндай пікірді Қазақстанда ... та ... ... ... тек жеке ... ... алатындықтан, егер заңды тұлға қылмыс
субъектісі ретінде танылса, онда ... ... жеке ... ... үшін ғана ... ... ... Ал бұл әрекеттер қандай
әрекеттер?
а) егер ... ... ... пайдасына жасалса;
б) заңды тұлғаның басшысы немесе өзге өкілетті тұлғасымен жасалса.
Жоғарыда көрсетілген критерилердің негізінде біз ... ... ... ... қандай жеке тұлғалардың қоғамға қауіпті әрекеті заңды
тұлғаның ... ... ... ... табылуы керек? Заңды
тұлғалардың қылмысының арнайы субъектісі ... біз ... ... ... ... жауаптылығын қолдаушылардың арасында
мұндай жауаптылық Қылмыстық кодекстің қай тарауында көрсетілуі керектігіне
байланысты ... ... ... жоқ. ... ... ... қылмысының
арнайы субъектісі қылмысты саралаудың қажетті талабы ... тек ... ... ... негізгі шарты ретінде көрінуде.
Екіншіден, корпорациялық қылмыстың арнайы субъектісі ... ... етуі ... ... мақсат ретінде жеке тұлғаның заңды
тұлғаға пайда әкелу мақсатын ... ... ... ... мақсат
қылмыстың субъективтік жағының міндетті белгісі ... ... ... ... ... ... сәйкес корпорациялық қылмыстың
мақсаты және бұл қылмыс түрінің арнайы субъектісі ... ... ... ... қажетті шарты болып табылуы қажет.
Жоғарыда айтылғандардың барлығының негізді ... ... үшін біз ... ... оның ... және ... қарастыруымыз керек.
Қылмыстық жауаптылыққа қарағанда жаза қылмыстық жауаптылықты жүзеге
асырудың нысаны ... ... ... ... ... ... кодексінің 38-бабының 1-тармағына сәйкес “Жаза
дегеніміз соттың үкімі бойынша тағайындалатын мемлекеттік мәжбүрлеу шарасы.
Жаза қылмыс жасауға кінәлі деп ... ... ... және ол адамды
құқықтары мен бостандықтарынан осы Кодекс пен көзделген айыру немесе оларды
шектеу болып ... ... ... оның ... ... ... болады.
Өйткені қылмыстық жаза ғана қылмыс жасау нәтижесінде ... ... ... жеке ... ... салдар туындататын қатаң түрдегі
мемлекеттік мәжбүрлеу шарасы болып табылады.
Жаза – ... ... ... ... ол ... өзге ... ... адамның қылмыс болып табылмайтын
құқық бұзушылықтар жасауына (әкімшілік, азаматтық-құқықтық құқық бұзушылық,
тәртіп бұзу және т.б.) ... ... ... ... да ... ... оның тек қылмыстық заңмен қылмыс деп танылған әрекеттер
үшін ғана тағайындалатындығынан ... ... ... ... 3, 9 ... ... ... жаза тек қылмыс
жасағанына кінәлі адамға ғана қатысты қолданады.
Жаза тек ... ... ... ... ғана ... атынан
тағайындалады.
Біздің Қылмыстық кодекте жазаның мақсаты ретінде әлеуметтік
әділеттілікті ... ... ... ... ... ... ... адамның да, басқа да адамдардың да жаңа ... ... ... ... ... Қылмыстық кодексінің 38-бабының
2-тармағы).
Біз енді заңды тұлғаларды қылмыс ... ... ... ... ... сай ... қатысты қолдана аламыз ба деген ... ... ... ... сақтандыру. Біздің ойымызша, заңды тұлғалардың
қылмыстық жауаптылығын енгізудің өзі қылмыстық заңмен көзделген әртүрлі
жазалар ... ... ... ... алдын алуға көмектесер еді.
Әлеуметтік әділеттілікті қалпына келтіру. ... ... ... ... қарастырылады. Этикада қысқаша айтқанда,
сәйкессіздік - әділетсіздік, ал ... - ... ... Ал ... ... ол – ... анықтамасы жоқ
бағалаушы категория болып табылады.
Егер заңды ... ... ... ... үлкен зардаптар келіп,
кейін соттың айыптау үкімі арқылы сол келтірілген зардаптардың орны
толтырылып, ... ... ... онда ол ... әділеттіліктік
қалпына келтірілгені болып табылады.
Сотталған адамды түзеу. Егер ... ... ... ... қауіпті
әрекетінің нәтижесінде мемлекет тарапынан жазалауға ұшырап, ... ... ... ... ... ... ұшырап, оның
соттылығы пайда болса, онда заңды тұлға келесі жолы мұндай ... ... ... ... ... ... ... мақсатына сай
қолдану тек заңды тұлғаларды заң жүзінде қылмыс субъектісі ретінде тануға
ғана тіреліп ... ... ... ... ... ... ... жауаптылығы тек белгілі бір нақты жеке тұлғалардың
әрекетінен туындауы ... ... ... Ал, егер ... ... ... жалпы отырысында көпшілік дауыспен мақұлданған ... ... ... ... жауаптылық бұл шешімге қарсы дауыс
берген тұлғаларға да тарауы керек?
Бұл сұраққа қазіргі кездегі заңды ... ... ... бірі ... Расса былай деп жауап береді: “Бұл негізінен
қылмыстық жауаптылықты ... ... ... ... тағайындаумен
байланысты техникалық сипаттағы мәселе. Оның ... де ... Егер ... ... ... үшін қылмыстық жауаптылыққа тек заңды тұлғаның
басшыларын тартатын болсақ, онда бұл жеке ... ... ... өз әрекетіне жауап беруі) қайшы келер еді[46].
Қорытынды
Жүргізілген зерттеу нәтижесінде біздің Қазақстан Республикасы
мемлекетінде заңды ... ... ... өте ... және ... ... аңғаруға болады. Бұл аталмыш институтты енгізуді балық
дамыған елдер мойындап, заңды тұлғаны ... ... ... ... ... қана емес, оны қылмыстың субъектісі ретінде тану қажеттілігі-бұл
келе ... ... ... дамушы қоғамның муддесі үшін жасалуы керек
жәйт. Бұл заңды тұлғаларды қылмыстық құқық ... ... ... ... ... ... мойындағанымен, біздің қылмыстық құқық
заңды тұлғаларды ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының қылмыстық занамасының
шетелдік мемлекеттер заңнамасымен салыстырғанда әлде де болса ... бара ... ... деп ... ұзақ ... бойы ... саясат оның негізінде жүзеге
асырылып келе жатқан теориялық қағидаларды өзгерту өте қиын. Бірақ ... ... ... ... және ... жағдай
кейбір ережелерді қайта бағалауға итермелейді.
Заңды тұлғалармен жасалатын ... ... ... күрес
саласындағы қылмыстық заңнаманы жетілдірудің қажеттілігінің ... ... бар. ... ... ... ... тұлғалардың табыстарына тиісті
деңгейде бақылау жоқ, заңды тұлғалардың қоғамымызға және айналадағы
қоршаған ... ... ... ... ... өте көп ... әкеліп
соқтырып жатыр, сонымен қатар кәсіпкерлік қызметтің көптеген жақтарының
құқықтық реттелмеуі, заңсыз ... ... ... ... ... ... уақытта мемлекеттік органдар, лауазымды
адамдар экономика саласындағы ... ... ... ... ... ... Бірақ тұтынушыларды алдау және заңды тұлғалар тарапынан
жасалатын заң бұзушылықтар ... ... ... ... зардабы әлдеқайда аз. Осындай жетіспеушіліктер мен кемшіліктер
қоғамымызда заңды тұлғалар тарапынан орын ... ... ... ... ... ... ... бас көтермей жабылып қалуларына көп
әсер етіп отыр.
Жүргізілген зерттеулер нәтижесінде төмендегідей ... ... ... ... бар, айналымға өз атынан қатысатын
және жеке мүліктік жауаптылыққа тартылатын ұйым. Сондықтан заңды тұлғаларды
қылмыстық занамаға құқық субъектісі ... ... тану ... ... ... ... ... мен мақсатын қамтамасыз етуі керек.
2. Азаматтық және әкімшілік құқық бұзушылықтар қылмыстық-құқықтық
тәртіппен жазаланатын әрекеттерден көп айылмашылығы бар. ... ... ... кодексінің 1-бабына сәйкес тауар-ақша қатынастары
және қатысушылардың ... ... өзге де ... қатынастар,
сондай-ақ мүліктік қатынастарға байланысты мүліктік емес жеке ... ... ... ... ... ... ... реттеуге бағытталған.
3. Заңды тұлғаны азаматтық-құқықтық тәртіппен тарату тек мүліктік
сипаттағы ... ... ... табылады (мысалы, жұмысшылармен және несие
берушілермен есеп ... т.б.). ... ... тек ... ... ... ғана ... заңды тұлғалардың
құрамында қылмыстың белгілері бар әрекеттерінен туындаған зардаптардың
ронын толтыра алмайды. Егер қылмыстық ... ... ... ... ... онда азаматтық-құқықтық шаралардың бұл жерде еш қатысы
болмауы керек.
4. Адамдардың денсаулығына және қоршаған ... ... ... жануарлар өлімі, ормандарды жою және т.б.) әрекет және бұл ... ... да, адам ... әкеп ... онда ол үшін ... ... ... туындауы керек. Өйткені осындай орын алған
құқық бұзушылықтар үшін тек ... және ... ... ... болсақ заңды тұлғаларды, онда заңды тұлғалар тарапынан жасалынған,
заңды тұлғаның жұмыс жасау ... ... ... ... ... ... және азаматтық заңмен реттелетін әркеттер шеңберлері
жанасып, қауіптілік дәрежелері теңестіріліп кетуі орын алуы мүмкін. Ал ... ... ... ... Қылмыстың тікелей орындаушыларын ғана жауаптылыққа тарту
болашақта осы ... ... ... ... арқылы қылмыс
жасамайтындығына кепілдік ... ... да ... ... емес, сонымен қатар жанама орындаушыларында қылмыстық заңмен ... ... ... ... ... ... ... басқа субъектілер
сияқты белгілі бір ... ... ... ... ... ... болып тек азаматтық заңнамаға сәйкес заңды тұлға болып ... ... ... Бұл ... бір ескеретін жәйт заңға қайшы мақсаттар үшін
құрылған заңды тұлға қылмыс субъектісі болмауы керек. Ал ... ... жеке ... ... ... Заңды тұлғамен жасалатын қылмыс ретінде заңды тұлғаның атынан
немесе заңды тұлғаның ... үшін ... ... қауіпті әрекет
танылады.
8. Заңды тұлғаның қылмыстық жауаптылығы жеке ... ... ... ... ... ... кінәлілігі оның атынан ... ... ... ... тұлғаға пайда түсіру үшін ... ... жеке ... ... ... ... ... заңды тұлға
өзінің қызметкерлерінің құқыққа қайшы және кінәлі әрекеттеріне ... ... ... береді.
10. Заңды тұлғаларға қылмыстық-құқықтық санкциялар тек ... ... ... ... анықталғаннан кейін ғана қолданылуы
мүмкін.
11. Заңды тұлға қылмыстық заңда қылмыс ... ... үшін ғана ... тартылуы мүмкін.
12. Заңды тұлға қылмыс субъектісі ретінде танылады, егер:
а) заңды тұлға заңмен тікелей ... ... үшін және ... ... салынған әрекетті орындағаны үшін
кінәлі болып табылса;
б) заңды тұлға құрылтай құжаттарына және белгіленген ... ... ... жүзеге асырғаны үшін кінәлі болса;
в) жеке тұлғаға, қоғамға немесе мемлекетке зиян келтірген ... ... ... ... ... заңды тұлғаның мүддесі үшін жасалса
немесе заңды тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... бекітілсе, жіберілсе және қолдау тапса.
13. Біздің ойымызша Қазақстан Республикасында заңды ... ... ... ... ... белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан шектеу;
- заңды тұлғаның қылмыс деп танылған әрекетті ... ... ... кәсіпорындарын жабу;
- мүлкін тәркілеу;
- заңды тұлғаның қызметін тоқтата тұру;
- заңды ... ... ... ... оның ... ... ... салу
және банктік шоттарға билік етуін шектеу ... ... ... ... ... күні ... өмір ... отырған қоғамымызда орын алып
отырған аса ауыр қылмыстың бір түрі, яғни ұйымдасқан қылмыс кең етек ... ... ... ... ... бара жатылғандығын ескерсек, онда
Қазақстан Республикасының қылмыстық кодексімен қылмыстық заңнамаға ... ... ... ... өз кезегінде қылмыстық
ұйымдардың заңсыз әрекеттерін белгілі бір дәрежеде шектеуге көмектеседі.
Сонымен ... ... ... ... қылмыстық заңнамамызға енгізу
Қазақстан Республикасы мемлекетін ... ... да ... ... ... ... ... өзге мемлекеттер арасында да Қазақстан
Республикасы мемлекеті туралы жақсы ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы тіркелген заңды тұлғалар, тек қана
мемлекеттік ұйымдар мен заңды тұлғаларға ғана қатысты емес, сонымен қатар
шетелдік ... ... да ... ... ... құрамында
қылмыстың белгілері бар әрекеттерінің алдын алып, оларды болдырмауға әсерін
тигізіп қана қоймай, бұдан ары ... бұл ... одан әрі ... жетіле
түсіп үлкен институт болуына өте үлкен ықпалын ... әсер ... егер ... ... ... жауаптылыққа тартылуы
мүмкін десек, онда қылмыс субъектісінің анықтамасын өзгерту ... ... ... заңда жазалау қатерімен тыйым
салынған әрекетті жасаған тұлға.
Қолданылған нормативтік құқықтық актілер:
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. 30 тамыз 1995 ... ... ... Қылмыстық кодексі. 16 шілде 1997 жыл.
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. 27 ... 1994 ... ... 1 шілде 1999 жыл.
4. “Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы” ҚР Заңы. 2 ... 1998 ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі:
1. Агыбаев А.Н. Об ответственности юридических лиц в ... ... ... юстиции.1996, №10.
2. Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық.Жалпы бөлім.-Алматы. Жеті жарғы.2000.
3. Ахметшин Н.Х. Реформа уголовного законодательства ... ... // ... ... ... ... ... 1999, №2 .
4. Брайнин Я.М. Уголовная ответственность и ее ... в ... ... – М., ... ... ... Я.М. ... ответственность и ее основание в советском
уголовном праве. – М., ЮрЛит, 1963.
6. Владимиров ... Г.А. ... ... по ... ... ... Б.В. ... преступления. – Санкт-Петербург.
Издательство “Юридический центр Пресс”, 1999.
8. Гражданское ... Под ред. ... ... Часть І.
Издание 3. переработанный и дополненный. – М., Проспект, 1998.
9. Джекебаев У.С. Об ... ... ... лиц ... НАН РК. ... ... наук. 1993. №4.
10. Джекебаев У.С. Основные принципы ... ... ... – А., Жеті ... 2001.
11. Елюбаев Ж.Е.Новый УК-требование времени//Тураби,1997,№3.
12. Имамов Э.З. ... ... ... ... ...... ... Келина С.Г. Ответственность юридических лиц в проекте нового УК ... ... ... идеи. – М., ИГП РАН, 1994.
14. Козаченко И.Я. ... за ... ... ... и здоровья:
обсулсловленность, структура, функций, виды. – ... ... ... ... ... к ... кодексу Республики Казахстан. Караганда.1999.
16. Крылова Н.Е. Уголовная ответственность юридических лиц во Франции:
предпосылки ... и ... ... ... Московского
Университета. Серия 11, Право, 1998, №3.
17. ... Н.Ф ... норм о ... ... ... ... ... 11,1993,№4.
18. Курс Российского уголовного права. Под ред. В.Н.Кудрявцева, А.В.
Наумова. – М., Спарк, ... Лясс Н.В. ... вины и ... ... в ... ... –Ленинград.,1977.
20. Малеин Н.С. Имущественная ответственность в хозяйственных отношениях.-
Москва,Юрлит.1968
21. Маньковский Б.М. Проблемы ответственности в уголовном праве.-М., Изд.
АН ССР,1949.
22. Матвеев ... ... вины ... ... ... и ... ... Молдабаев С.С., Рахметов С.М. Субъект преступления по уголовному праву
Республики Казахстан.-Алматы,”Дәнекер”,2001.
24. Наумов А.В. Предприятие на ... ... ... ... А.В. Ресей Федерациясының қылмыстық құқығы. – Астана, Фолиант,
2001.
26. Наумов А.В. Уголовный закон в период ... к ... ... ... и ... ... ... наказуемости в уголовных правах ФРГ и США..-
М,Наука,1992.
28. Никифоров А.С. Об ... ... ... лиц ... ... новые идеи. – М., ИГИП РАН, 1994.
29. Никифоров Б.С., ... Ф.М. ... ... уголовное
право. – М., Наука, 1990.
30. Ойгензихт В.А./Юридическое лицо и трудовой ... ... ... ... ... Таджикский
Государственный университет им.В.И.Ленина.1988.
31. Орлов В.С. Субъект преступления по Советскому ... ... ... РешетниковФ.М.Современная американская криминология. М.,ЮрЛит, 1965.
33. Селивановский Л. Ответственность юридических лиц за ... ... ... и право.2003.№9.
34. Советское гражданское право.Субъекты гражданского права/под
ред.С.Н.Братуса.-Москва,Юрлит.1984.
35. Советское ... ... ... ... ... Г.А., ... ... Ю.М. – М., Издательство МГУ, 1988.
36. Тарбагаев А.Н. Понятие и цели уголовной ответственности. – Красноярск,
Издательство Красноярского университета, ... ... ... мира и борьба с преступлениями против человечества.-
М.,Изд. АН ССР,1956.
38. Уголовное законодательство зарубежных стран ... ... ... ... / под ред. ... И.О.-Москва,Зерцало.2001.
39. Уголовное право зарубежных стран. Под ред. И.Д.Козочкина. – М., ИМПЭ
им.А.С.Грибоедова, 2001.
40. Уголовное право России.Общая часть/под ... ... ... ... Дж., ... А.В. ... концепций современного уголовного
права.- Москва,Наука.1998.
42. Фукс С.Л. Обычное право казахов в ХVІІІ-первой половине ХІХ ... ... ... ... в ... ... Ахметшин Н.Х., Валимов И.В., Егоров
К.А.-Москва,Юрлит.1990.
-----------------------
[1] Наумов А.В. Ресей Федерациясының қылмыстық құқығы. – ... ... 250 ... Курс Российского уголовного права. Под ред. В.Н.Кудрявцева, А.В.
Наумова. – М., ... 2001. – ... Курс ... ... ... Под ред. ... ... – М., Спарк, 2001. – С.218.
[4] Никифоров Б.С., Решятников Ф.М. ... ... ... – М., Наука, 1990. – С. 53.
[5] Курс Российского уголовного права. Под ред. В.Н.Кудрявцева, А.В.
Наумова. – М., Спарк, 2001. – ... ... ... зарубежных стран. Под ред. И.Д.Козочкина. – М., ИМПЭ
им.А.С.Грибоедова, 2001. – С.145.
[7] Никифоров А.С. Об уголовной ... ... лиц ... право: новые идеи. – М., ИГИП РАН, 1994. – С.46.
[8] Никифоров А.С. Об ... ... ... лиц //
Уголовное право: новые идеи. – М., ИГИП РАН, 1994. – ... ... А.С. Об ... ... юридических лиц //
Уголовное право: новые идеи. – М., ИГИП РАН, 1994. – ... ... ... зарубежных стран. Под ред. И.Д.Козочкина. – М., ИМПЭ
им.А.С.Грибоедова, 2001. – С.145.
[11] Никифоров Б.С., Решятников Ф.М. Современное американское ... – М., ... 1990. – С. ... ... У.С. ... принципы уголовного права Республики
Казахстан. – А., Жеті ... 2001. – С. ... ... Э.З. ... ... Китайской Народной Республики. – М.,
Наука, 1990. – С.50.
[14] Ахметшин Н.Х. ... ... ... ... ... // Вестник Московского университета. Серия 13, Востоковедение,
1999, №2 – ... ... У.С. ... ... ... ... Республики
Казахстан. – А., Жеті Жарғы, 2001. – С. 220-221.
[16] Джекебаев У.С. Основные принципы уголовного права Республики
Казахстан. – А., Жеті ... 2001. – С. ... ... ... ... ... лиц в проекте УК
РК//Вестник Министерства юстиции.1996, №10.-С.50-51.
[18] Келина С.Г. Ответственность юридических лиц в проекте ... УК ... ... ... идеи. – М., ИГП РАН, 1994. – С.51-52.
[19] Решетников Ф.М.Современная американская криминология.М.,ЮрЛит,1965.-
С.86.
[20]Наумов А.В. Ресей Федерациясының қылмыстық құқығы. – Астана, Фолиант,
2001. 252-253 ... ... С.Г. ... ... лиц в проекте нового УК РФ//
Уголовное право: новые идеи. – М., ИГП РАН, 1994. – С.52-53.
[22] ... ... норм о ... ... Университета. Серия 11,1993,№4.-С.20.
[23] Агыбаев А.Н.Об ответственности юридических лиц в проекте УК
РК//Вестник Министерства юстиции.1996, №10.-С.50-51.
[24] Елюбаев Ж.Е.Новый ... ... ... С.Г. ... ... лиц в ... ... УК РФ//
Уголовное право: новые идеи. – М., ИГП РАН, 1994. – ... ... ... Под ред. ... ... ... ... 3. переработанный и дополненный. – М., Проспект, 1998. – С. 122.
[27] Келина С.Г.Уголовная ... ... лиц в ... ... ... РФ//Уголовное право: новые идеи.Москва.Изд-во РАН.1994.
54-бет.
[28] Джекебаев У.С. ... ... ... ... ... – А., Жеті ... 2001. – С. 215.
[29] Джекебаев У.С. Основные принципы уголовного права Республики
Казахстан. – А., Жеті Жарғы, 2001. – С. ... ... ... ... гражданского права/под
ред.С.Н.Братуса.Москва.Юрлит.1984. 64-бет.
[31] Малеин Н.С./Имущественная ответственность в ... ... ... Под ред. ... ... Часть І.
Издание 3. переработанный и дополненный. – М., Проспект, 1998.575-бет.
[33] Нерсесян А.А./Вопросы ... в ... ... ФРГ ... ... ... Г.К.Психологические аспекты вины советских юридических
лиц.//Соетское государство и прво.1978 №8 43-бет.
[35] Ойгензихт ... лицо и ... ... ... Крылова Н.Е. Уголовная ответственность юридических лиц во Франции:
предпосылки ... и ... ... Вестник Московского
Университета. Серия 11, Право, 1998, №3. – С. 76.
[37] Келина С.Г. Ответственность юридических лиц в ... ... УК ... право: новые идеи. – М., ИГП РАН, 1994. – ... ... И.Я. ... за ... ... ... и ... структура, функций, виды. – ... ... ... 1987. – ... ... А.В. ... Федерациясының қылмыстық құқығы. – Астана, Фолиант,
2001. 320 б.
[40] Советское уголовное право. Общая часть. Кригер Г.А., Наумов ... Ю.М. – М., ... МГУ, 1988. – ... Тарбагаев А.Н. Понятие и цели уголовной ответственности. – Красноярск,
Издательство ... ... 1986. – ... ... Я.М. ... ... и ее ... в советском
уголовном праве. – М., ЮрЛит, 1963. – С.25.
[43] ... У.С. ... ... ... ... ... – А., Жеті Жарғы, 2001. – С. 241.
[44] ... Б.В. ... ... – Санкт-Петербург.
Издательство “Юридический центр Пресс”, 1999. – ... ... У.С. Об ... ответственности юридических лиц //
Известия НАН РК. ... ... ... 1993. №4. – ... Крылова Н.Е. Уголовная ответственность юридических лиц во Франции:
предпосылки возникновения и основные черты// Вестник Московского
Университета. Серия 11, ... 1998, №3. – С. 73-74.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қылмыстық құқық бойынша қылмысқа қатысушылардың жалпы сипаттамасы147 бет
Қылмыстық іс жүргізу қағидалары79 бет
Қылмыстық саясат80 бет
Қылмыстық құқық туралы67 бет
«Кәмелетке толмағадардың қылмыстық жауаптылығы».5 бет
Азаматтық құқықтағы міндеттеме ұғымы62 бет
Азаматтық құқықтағы мердігерлік ұғымы35 бет
Азаматтық құқықтағы мерзім түсінігі, түрлері14 бет
Азаматтық құқықтағы мерзім, мерзім түрлері, талап қою мерзімі, азаматтық құқықтағы мәселелер90 бет
Азаматтық құқықтағы мерзімдер13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь