Бағдарламаларды жас ерекшеліктеріне байланысты қабылдау психологиясы

Жоспар
Кiрiспе

I Тарау. Балалар мен жастар хабары
II Тарау. Бағдарламаларды жас ерекшеліктеріне байланысты қабылдау
психологиясы Балалар мен жасөспірімдерге телебағдарламалардың психологиялық әсері
III Тарау. Ересек адамдар психологиясы және телебағдарламалар

Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
        
        Жоспар
Кiрiспе
I Тарау. Балалар мен жастар хабары
II Тарау. Бағдарламаларды жас ... ... ... мен жасөспірімдерге телебағдарламалардың психологиялық әсері
III Тарау. Ересек адамдар психологиясы және телебағдарламалар
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
КІРІСПЕ
Бүгінде жаһандану үрдісі қоғамға жаңа леп әкелді. Бұл ... ... ... ... тигізіп, даму процесіне де елеулі өзгерістер
енгізді. Бұрын төрт қабырғада қамалып отырған жұртшылық ақпарат ағымына ... ... заң ... әсіресе теле журналитика аз уақыт
ішінде түрленіп, бағыт-бағдарын да ... ... жүйе ... ... құралдары үкіметтің саясат жүргізетін құрал болса, қазір
ол бұқара санасын билейтін үлкен күшке айналып отыр. ... ... ... ... кеңінен пайдалануда. Шет елдің арзанқол, жабайы
мәдениетін насихаттайтын хабарларын қарап, олардың «талғамының биіктігінең
кейде қайран қаламыз.
Ал шындығына ... адам ... ... ... нәрсеге
эмоциямызды көл етіп батыстың таусылмас сериалдары, шытырман ... ... ... сол ... бас ... ... ... серілері де, ал жеккөрінішті, сұмырайлары не орыстар немесе
азиаттар болып келеді) ... ... ... ... ... ... да үлкен саясаттың иісі аңқиды. Мысалы, жұмыстан қажып, шаршап
келген адам сондай телеөнімдерді көріп, жүйкесін ... ... ... ... адамдардың бар проблемасы мен бар қуаныш-қайғысы
сол ... ... ... Ал саясатқа, қоғамдық өмірге
араласуға оның қажыры да қайраты да жоқ. Бұдан ... ... ... ... ... ... өнімдердің артында қоғам
санасын мәңгүрттеу саясаты жатыр. 90-шы жылдары біздің еліміз сондай
«телебатпаққаң бөлшесінен батқан еді. Сол ... ... ... салмаңыз, Қазақстанның телеарналар торы тек көтеру мен шетелдік
фильмдерден ғана тұрған болатын. Ал ағартушы-танымдылық мінездегі
бағдарламала тіптен жоғалып кеткен болатын. Бүгінде ... ... ... ... теле өнімдер саны артқан. Бірақ, олардың мазмұны, сапасы
бүгінгі қоғам құндылығына сай ма? Адам психологиясына, қоғам санасына әсері
қандай? Менің магистрлік ... ... ... ... ... ... деп ... түрткі болған осы
мәселе еді.
«TNS Gallup Medіa Asіaң ... ... ... ... ... ... 2003 жылғы телеарналар рейтингісі мынадай
болмақ:
2003 (қаңтар-сәуір телеарналардың көрермен жинау % 2001, ... ... ... ... ... ... 1 Еуразия-Қазақстан
арнасы еншілейді. Ал КТК арнасы 2001 жылы 8,67% -ті ... 5-ші ... ... 2-ші орынға жылжыған. Бұл кестеден байқағанымыз өзіміздің
ұлттық сипаттағы арналардың бағдарламаларына сұраныстың аз болуы. ... мына ... әсер ... ... ... ... ... деңгейі,
сапасы жоғары болғанмен аудиториясы аз. Еліміздегі парламент, сенатта
отырған «халық қаоаулыларыныңң өзі ... ... үрке ... ... не ... Ал, екіншіден технологиялық жағынан мешелдеу
болып келеді. Бұл туралы технологияның Қазақстандағы санаулы мамандарының
бірі Сұлтан Ыбырай «журналистң газетіне ... ... ... дейді:
«Қазақстандағы көп телекомпаниялар қолдағы техниканы толық игере алмай
келеді. Технология жылдан-жылға күрделеніп келеді. Оны сауатты ... ... ... ... жоқтың қасы. Бүгінгі технология
мүмкіндіктерін теле-жаңалықтарда таратқанда, сонтаж жасағанда, кадрды
байытуға және ... ... ... ... ... болады.
Біздің елде әлі күнге дейін журналитер монтажды оператордың көмегімен
жасайды. Әр монтаж бөлмесінде бір-бір оператор отырады. Бұл ... ... ол алыс ... ... ... ... жіберуі тиіс болса,
жылжымалы монтаж аппаратымен қалай жұмыс істейді? Кадрдағы ... ... ... ... жүгі бар. ... ... журналитке деген
талап мүлдем басқа. Олар әрі жазады, әрі оператордың міндетін өздері
атқарадың. (Сұлтан Ыбырай: «Телетехниканың дәуірі туып ... ... № 8, ... 2003 ... ... ... де ... Кейде олардың айтқан
сөздері мен берген бейнелері мүлдем қарама-қайшы болып ... ... ... ... ... ... ... «ыстық
фактілерң әсерін бергісі келіп, сорақы жағдайларды жинайды.
Мысалы, соңғы кезде сенат ... ... ... ... айта келе ... ... көңілі басқа жаққа ауып отырған ... ... ... ... ... әрқашан тілшілер мұндай сынды
аузымен айтуға батылы бара бермей, сипақтап ... ... ... ... ... кереғарлықты көріп отырған көрермен ойы мүлдем ... ... соң ... ... ... ... тусын?!
Тележурналистиканың газет, радио айырмашылығы мен ... ... ... адам ... ... ... ... Өкінішке орай
бұл факторды есінде ұстамайды. Жалпы, бүгінгі таңда телебағдарламаға ... ... ... мен ... шекарасын солғындатып,
біржақты болып кеткен сыңайлы.
Біздің телеарналар соңғы кезде жаңалықтардың өзін ... ... ... ... әр ... ... құралдарының ар
жағында бір алпауыттың тұратыны қазіргі уақытта заңдалыққа ... ... ... да ... ақша мен ... құлы ... көрерменге қызмет
ететінін есте ұстауы ... Тек ... ... жалпы әлемде суыт
хабарларды, лаңкестік пен ... ... ... құштарлық белең алуды.
Кадрда қантөгіс пен соғыс-жанжалдарды көрсету әдетке айналған. Мұны көріп,
үндемей ... ... ... тек жамандық хабаршысы деуден аулақпыз.
Бірақ, журналистика төртінші ... ... ... ... ... ... ... жастардың ой-санасына, бағдарына қарап мұндай пікір
қалыптасырмасқа шара ... ... ... ... қандай десек, ең алдымен ұлттық
арналарға көз ... ... ... иен қазақ даласы зор жетістіктермен, жаңа
бастамалармен еніп отырғандығы анық. ... ... ... ... ... ... өзінің аудиториясын бағдарламаларының тартымдылығы, сан
алуандағы, сапалылығы мен шеберлігімен тәнті етуде.
Белгілі журналист Құдайберген Тұрсын ... ... қай ... атты
мақаласында былай дейді: “Қазақ теледидары қай деңгейде? Көкірегі ояу, ... ... ... ... ... ... ... уақыттың уысынан
шыға алмай, алға ұмтылған өнер ... ... ... ... орны тым бөлек. Ол араласпайтын іс, ол бармайтын орта жоқ десе де
болады. Біздің күнделікті өміріміздің бір ... ... ... ... атысынан күннің батысына дейін төріңе шығып алып, сенің сырласың ... ... ... да шаш ... ... ... ... Дилижан
жазғандай, “ол өмірге ентелей кіріп, әлемді түгелдей ... ... ... ... ... да әр ... екі жақты баға береміз. Себебі, дүниенің тұтқасы
тепе-теңдікте болса керек. Өткен ғасырдың ... он ... ... үшін шын ... ... ... болды. Егемендік елестен
шындыққа айналып, әлемдік терезе айқара ашылып, батыс пен өзге де ... сан ... ... ... лап ... ... біздің орта әрі
жас буын әлемдік ... қуып ... ... Әрі жаңа ... ... ... да ... телесахнасының эстетикалық
құндылықтардан ажырай бастауына, есесіне жеңіл-желпі ... ... ... ... ... әсте ... ... болмас. Дәстүр
мен жаңашылдық кең мағынасында – философиялық ұғым. Барлық даму атаулының
негізі. Әлемдегі бар ... ... ... ... сай ... ... отырады. Ол кеше мен бүгіннің, бүгін мен ертеңнің арасында
тамырласа, іштей өзектесе ... ... ... ... ... ... ... келген кезде өзінің заманының тынысына сай негізделіп
шығады. “Қазақстан” ... ... легі ... ... ұлттық идеологияның оңтайлы қалыптасуына септігін тигізіп
жатқаны ... ... ... ... бірден болмасы анық аксиома. Дей
тұрсақ та, әр нәрсенің тәй-тәй басып ... ... ... ... ... Соңғы жылдары серпін алған “Қазақстан” телеарнасындағы
бағдарламалардың мазмұны ... ... ... ... жол табуда.
Бірақ, бір айтатыны біз бағдарламалардың мазмұны мен формасын ... ... ал сол ... ... ... ... ... ТАРАУ. БАЛАЛАР МЕН ЖАСТАР ХАБАРЫ
Өскелең ұрпақ үшін радио — жан-жақты азамат ... ... адам ... ең асыл қасиеттерін тарату мектебі. Радионың
басқа ақпарат құралдарынан негізгі айырмашылығы да, ... де ... ... әр ... ... ... әсер ... болса керек. Олардың
дыбыс құдіреті арқылы түрліше көңіл-күйге түсіп: ... мен ... мен ... ең ... жаңалық тындауына мүмкіндігі мол.
Ондай мүмкіндікті қазір жас шамалары әркелкі балаларымыз пайдалана
алады. Мысалы, Бүкілодақтық радионын, ... мен ... ... бас ... Бас ... ... атқарған А.Меньшикова ол
тұрғысында былай дейді: «Бүкілодақтық радионың программасында әлі ... ... ... ... орта ... ... өмірге қадам
басқалы отырған жасөспірім қыздар мен жігіттерге де арналған хабарлар бар».
Дәл осындай хабарлар Қазақ радиосынан да ... ... жас ... ... ұғынып, тез қабылдайды. Олар бір-
біріне қайсыбір ... ойды ... үшін ... ... ... әр ... ... сүйенеді ғой. Ондағы дыбыстар олардың сол құбылыс жайлы
түсініктерімен ұштасып жатады. Осыдан-ақ дыбыстардың балалар жан ... ... бар ... ... қиын ... ... ... хабарында әр
түрлі дыбыс сөйлем, музыкалық үн бір-бірімен жымдасып ... ... ... ... кетсе, ол жақсы тындалады.
Ұлы педагог В.А.Сухомлинский: «Балалық шақ— күн ... ... ... ... ... сол ... ... жанаша қабылдау. Туған жерді,
Отанды тану осы кабылдаудан өріс алады. ... да сәби ... ... ... мен ... ... асыл затқа тендесі жоқ Ұлы Отан ... осы ... ... - ... еді. Яғни жас ... ... ... ісі Отан, ел мүддесімен берік қабысып жатуға тиіс. Ұлы
тәрбиеші, ... ... ... ... - ... және ... ... болашағы. Олар тарихты жасайды. Біздің балаларымыз —
болашақ аналар мен әкелер, олар да өздерінін балаларын тәрбиелейтін болады.
Балаларымыздың ... ... ... өсулері қажет. Алайда әңгіме мұнымен
бітпейді, ... - бұл ... ... қарттығымыз. Дұрыс тәрбие - бұл
біздін бақытты кәрілігіміз, нашар тәрбие - бұл біздің болашақ қайғымыз, көз
жасымыз: басқа ... ... ел ... ... болып табылады»
деген еді. Осы орайда радиохабарлары өзінің ең ... ... бірі ... жас кезінен қоғам, ... ... өз ... ... ... ... сініруді үйрету, жақсылықка, сұлулыкка баулу
деп біледі. Оны ... ... ... ... ... ... ... тұтып келгенін білеміз.
Республикалық радионың балаларға арналған алғашқы ... ... ... кездестіру қиын. Бірақ оның қай кезден бастап
берілгендігі ... ... ... ... ... ... «Таң шапағы» радиогазетін 1934-жылдын 1-қазанында
эфирге шығарса, ал Қазақ радиосы бойынша «балаларға арналған хабар 1931-
жылдың ... ... ... - деп ... ... ... «Алматыдан сөйлеп тұрмыз» деген кітабында. Бірақ осы
кітаптың тағы бір жерінде бұған қайшы пікір бар. Оның ... ... ... ... ... Хангелдин: «1930-жылдардың бас кезінде
Қазақстан Орталық Атқару Комитеті ... ... ... ... көшесіндегі бір кездегі музей болған үйге көшіп келді. Бұл кезде мен
осы ... ... ... ... ... арқылы берілетін
хабарлардын көбі қазақ тілінде жүргізілуі керек деген нұсқау ... ... ... - Н.О.) ... балалар хабарын ұйымдастырдық. Бұған негіз
болған Алматыдағы «Үлгілі ... ... ... ... сол хордың
бастаушысы - Мина Сейітова көп кешікпей-ақ радиоға диктор болып орналасты.
Бұл кісі ... ... ... осы ... ... ... — дейтін естелік
бар.
Сонымен, екі дерек екі түрлі мерзімді: яғни, бірі — ... ... ...... ... ... айтады.
Осы жерде еріксіз ойландыратын бір мәселе бар. Ол Р.Сағымбеков алғашқы
мерзімді атағанда нендей дерекке, болмаса ... ... ... Егер ... ... ... оның ... әлгіндей қайшылық
болмаса, зерттеуші тұжырымына иланар едік.
Біздің ойымызша, ... ... ... ... ... ... жұмыс істегенінен бастап, оның алғашқы ... ... ... төрағасы болған адам қолымен қойғандай етіп айтса,
қалай ... ... ... ... ... арналған хабарларынын
эфирге шығуы 1933-жылдын көктемі деген ... ... ... ... ... ... ... арналған хабарлар берілмеген деп кесіп айту да қиын.
Өйткені «Радиослушатель» ... ... ... ... ... бір ... ... «жарты сағаттық
балаларға арналған: «Насекомдар мен жануарлар өмірі» ... ... ... ... ... деп ... Ал осындай хабарлардың Қызыл-
орда, Ақмола радиостанцияларынан да берілуі мүмкін. Өкінішке ... ... ... ... оған ... жауап беру
қиыңдап тұр. Сондықтан біз «Қазак радиосының балаларға арналған хабары» деп
тек республикалық радионы ... ... ... ... ... ... пионері» газетінің елу жылдық
төл мерекесіне орай ... ... атты ... ... ... ... ... шыға бастағанын айтады. Ал Қазақ радиосында
қырық жылға жуык ... ... көп ... бойы жастар мен балалар
редакциясының бас редакторы қызметін атқарған Нәзила ... ... ... ... ... ... туралы: «...қырық
бірінші жылы осы радиоға келгенімде, онда балаларға арналған хабар тек кана
сегіз минуттық, таңертенмен берілетінді. Оны ... ... деп ... ... ... ... онан бері ... жылдар өтті. Қазақ радиосының ол кездегі хабарлары
мен ... ... ... ... радиосының балалар редакциясының
хабарлары олардың жас ерекшеліктері мен дүниетанымдарына қарай үш ... ... мен ... орта және ... ... ... арналған
хабарлар.
Ал «Қызықты кездесулер» мен «Қарлығаш» интернационалдық достық
клубтары, «Бұл ... ... жоқ» және ... ... мен әр тоқсан сайын балаларға арналған жаңа туындылар
қабылдап отыратын балалар ... ... ... ... буындарын
қамтиды.
Балалар мен жасөспірімдерге арналған хабарлардың қалыптасуына, дамуына
осы редакцияның ардагерлері - ... ... ... сіңірген мәдениет
қызметкері Рәуия Абдуллинаның, Нәзила Баймұратованын, Қасымхан Ерсариннің,
ақын-жазушылар: Әзілхан Нұршайықов пен ... ... ... ... ... ... кең ... шындықты ешбір бүкпесіз жалпы жұртшылық
назарына ұсынып, оны ... ... салу ... ... пікір туғызу
бүгінде радиохабарларына да тікелей қатысты басты талаптардын бірі ... Бұл - ... ... мен ... ... оны, шын ... ... айналдырудың бірден-бір жолы. Мысалы, Қазақ
радиосының жастар хабарлары ... жаңа ... ... ... ... ... сауалдарын магнитті таспаға жазып
алып, соған ... ... ... эфирге жиі шығу осының айғағы.
Жасыратыны жоқ оқиға болған жерден тікелей эфирге сапалы хабар ... бірі ... ... ... деу ... «Тікелей эфир» журналистен
ой ұшқырлығы, қиял ... ... ... ... ... ортасында тұрған жүргізуші көз алдындағы көрініске лезде дәл ... оның ... ... — сөзбен салынған «сурет» күшімен тындаушыны
сол құбылыстың ортасына алып бара білуі ... Жұрт ... ... ... оны ... ... ... ұмытуы керек.
Біз мұны жай ақылгейлікпен айтып отырғанымыз жоқ. ... ... ... ... ... ... Ю.Гальперин,
С.Смирнов, К.Ретинский, Ю.Летунов, А.Ревенколар кезінде репортаждарын
осындай биік ... ... ... ... ... ... Вадим
Синявский күнде ертеңгісін балконға ... ... ... ... ... беруді әдетке айналдырған екен. Ол өзін қиын да қызықты
мамандығына осылай дайындаған. ... ... ... ... ... және ... Шалахметовтер бұл дәстүрді тәуір жалғастырды.
Қазір ол ... ... ... де жоқ ... ... ойды ... ... әдемі жеткізу екінің бірінің
қолынан келе ... ... Ол ... тапқырлықты, суырып салу мен
шешендікті де қажет етеді. Әрі сөз күші мен дыбыс өнеріне де лайықты ... ... Әр ... ... дұрыс түсірмей, үзіп-жұлып, қақалып-шашалып
айтқан әңгіменің қуаты болмайды. Айтайын деген ойды, идеяны толық ... ... ... ... бейнелеуші құралы - нәрі де, сәні де
– сөз. Дұрыс сөйлей білетін адам бүкіл информациянын 40%-ін тек ... ... ... ... «Өнер атасы — сөз» деген халық
даналығына жүгінсек, жақсы ... ... да — ... өнер.
Шыны керек, оқиғаның басықасынан бірден эфирге шығу жалпы Қазак
радиосының барлық редакциялары үшін ... іске ... деу ... жетістіктер де жоқ емес. Біз тоқталғалы отырған ... ... ... ... бірі ... іске ... дәстүрге айналдырды
деуге болады. Эфирге тікелей шығуға қажетті облыстық, ... ... ... ... мүмкіндіктер жетілдірілуде.
Қазақ радиосының «Ұшқын» және «Молодость» бағдарламалары өз алдына
радиостанция болып кайта құрылуы – оның ... одан әрі ... ... ... ... радиостанциялары енді аптасына 5
рет күндіз және кешкісін эфирге ... ... Онда ... ... ... ... және ... бағытталған хабарлар сырласу, пікір алысу, сұхбаттасу, айтыс
түрінде беріледі. Мысалы, ... ... «Жас ... «Қалай және
қайда демаласыз?» деп аталатын ... ... ... туып ... ... ... кенестік өмір салты, жастардын
белсенді өмірлік бағдарламалары, Отан үшін көрсеткен қайсарлылары, ар ... т.б. ... ... және соғыс ардагерлері Р.Қошқарбаев, Л.Ілиясов,
Ш.Серғазин сынды және басқа да ... ... ... ... ... кездесу өткізуі дәстүрге айналды. Алайда жұмысшы жастар мен
студенттер ... ... ... неғұрлым нанымды ... ... 7әлі де ... ... ... өмір өзі дәлелдеп отыр.
Әрі жастар тәрбиесіне байланысты маңызды мәселелер осы ... ... ... ... алғашқы арнайы радиохабарлар туралы айтқанда,
алдымен оның басықасында болып, эфирге ... ... ... ... ... ... радиожурналист, республикамыздың еңбек сіңірген
мәдениет қызметкері — Нәзила Баймұратовадан ... ... ... тиек
етейік.
«Алғашында жастарға арналған хабарлар үгіт-насихат редакциясынан анда-
санда берілетін. Олар көбінесе, ... ... ... ... ... ... бес, кейде жиырма минут көлемінде болушы еді.
Кейін, 1954-жылы болуы керек, Қазақ радиосының ... ... ... оның орынбасары Қабыл Бекмұратов жастарға арнап ... ... ... ... осы ... ... туған республика мен басқа
да Одақтас республикалар жастарының өмірін қамтитын ... ... ... ол ... штат деген де, редакция деген де жиі ... ... ... ... ... ... бұрынғы жүйесіздеу
қалпына қайта түсті...
Әйтсе де, кезінде жастарға арналып ... бұл ... ... да, ... ... да пікірлері жақсы еді. Әлі
есімде, сол жылдары радиода ... ... ... ... бірі ... Қожабеков: «Басқа хабарлардың бәрі елеусіз қалады да, ылғи ... ... ... ... еді.
Қарт журналистің айтқанынан жастарға арнайы берілген ... ... ... ... ... ... біраз мағлұмат алсақ, ал
Қожабековтың сөзі жастар хабарының дегеннен-ақ ... ... ... ... ... өз ... ... болғандығын аңғартады.
Әрине, бұл естелік-әнгімеге сүйеніп, жастар ... ... ... ... ... болмайды. Сондықтан Қазақ ССР Орталық
Мемлекеттік архивінде ... ... ... жүгінуге тура
келеді.
Мұрағаттағы жастарға арнайы берілген хабарлар тігіндісі 1956-жылдың 1-
қаңтарынан басталады. Оның Н.Баймұратова ... ... ... ... екі ... ... бар. Бірақ жастар хабарының белгілі
дәрежеде бір жүйеге келген уақыты осы болуы керек.
Ал бұған дейін немесе ... ... қарт ... айтқандай: «анда-
санда», «жастар мерекесіне орай», «белгілі уақыты жоқ», «он-он бес, жиырма
минут ... ... ... ... ... ... екен.
Қорыта айтқанда, бүкіл радиожурналистика сияқты Қазақ радиосының
балалар мен жасөспірімдерге арналған ... да ... ... ... мазмұнды бола түсті, формалары мен жанрлары да ... ... ... ... ... ...... мазмұндылығында, яғни тәрбиелік мәнінің терендігінде,
кемшілігі — радиожурналистикаға қойылатын ... ... ... ескере
бермегендіктерінде. Оның объективтік себебін, ... ... ... ... Ал ... жастарға арналған алғашқы
хабарлардың маңызы — эфирден жастар дауысына ... рет жол ... ... ... ЖАС ... БАЙЛАНЫСТЫ ҚАБЫЛДАУ
ПСИХОЛОГИЯСЫ
Балалар мен жасөспірімдерге телебағдарламалардың психологиялық әсері
Жас аралық психологияның негізгі бағыттары: ... ... ... ... ... ... психологиясы, жастар
психологиясы, ересек адам психологиясы.
Жасөспірім психологиясы қоршаған орта әсеріне тез беріледі. Бұл ... ... өмір ... ... ... өмір ... сараптау,
мамандық таңдау, тұлғаның қалыптасуы басталады. Оның нәтижесінде осы
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... бастайды. Жасөспірім бұл кезде өзіне деген көзқарасында өзгерте
бастайды. Бұл ... ... ... ... байланысты сын көзбен қарау,
өзгелерге де моральдық талаптары ұлғая бастайды.
И.С.Кон былай деген: «Психологиядағы ... ... ... ... танып, «менң ұғымы тек жыныстық дамуына байланысты
емес. Бала өсіп, өзгерді, кәмелеттік жасқа дейін күш ... ... да ... ... құштарлығын туғызбады. Оның енді пайда болуына
физиологиялық өсіп-даму, ... ... Оның ... ... қарап, әлеуметтік құндылықтарының «Мен кіммін?ң деген ... ... ... шақтың құнды табысы – өзіндік әлемнің қалыптасуы. Өзін
өзі тану – жан толқытарлық, әсерлі оқиға. Сонымен ... бұл ... ... үрей де тууы ... Осы кезде жасөспірім жан жаққа күдікпен көз тастап,
оңашаланғанды ... 8 ... ... өз ... ... деп ... бір ... сезім жаулады. Мен жалғыздықты сезінемін. ... ... ... ... ... Бірақ мен бұған ренжімеймін. Маған
жалғыз болған ... ... ... ... ... ұнатамын.
Барлығына салғырт қарайтындаймын. Кейде өзімнен өзім «Не үшін өмір ... ... ... қоямын. Неге екенін білмеймін. ... өмір ... ... ... де мектебінде де барлығымен қарым-қатынасы ... ... ... ... ... ... Ол жоғарыда айтқан өзіндік
жандүниенің қалыптасуының белгісі. Ал, қоғам бұл кезде өзін-өзі бағалаудың
шкаласы іспеттес. ... ... ... ... ... өседі. Ер балалар
осы кезде өз ерік күшін ... әуес ... Осы ... ол ... ... бастайды. Өзінің артықшылығын, кемшілігін аңғарады. Бұл
кезде оның мінез –құлқының алғашқы іргетасы қалыптасып ... ... соң, өзін өзі ... ... ... ... бұл ... қажет. Ал, ол ақапарттты жасөспірім қоршаған ортасынан іздей
бастайды. ... осы жас ... ол ... әр ... құштар
болады.
АҚШ психологтарының зерттеулері бойынша жасанды шоу мен ... ... ... мен жасөспірімдер ажырата алмайды екен./2/ Бос
уақытын қызықты әрі пайдалы ... ... ... ортаның
ауыртпалық жағдайы, коғамдағы стресс әсерінен эмоциональді тұрақсыз балалар
қатары көбеюде. Қазір ... ... мен ... ... ... ... ... үлгі боларлық образдың жоғынан
балалар арсында құндылық та, ... де жоқ. ... ... ... ... айтқанын бірден ұға алмайды. ... ... ... ... ... Бүгінгі теледидар оларды зорлық
пен зомбылыққа итермелейді. Әрине, балаардың бәрі ... ... ... ... ... ... ғана газет жаңалықтарына көңіл бөліп
көрейік:
Барселона. ... ... бір ... қайталамақ болған 3
жасөспірім қараңғы түсе жіңішке пластикалық лентаны жолға керіп қойған. Жол
бойында үлкен ... келе ... ... ... ... әлгі
лента бір мезетте кесіп кеткен. Ол оқиға болған жерде қайтыс болған.
Лондон. 6 жасар екі бала көршісінің үйін ... ... Оның ... ... ... ... орындаған үшін премия береді екен.
Осло. 5-6 жасар балалар аулада ойнап жүріп, екі ... ... ... ... ... тасбақалар өз досын ... ... Олар ойын ... соны ... ... 20 ... жасөспірім «Ниньзя тасбақасың болып киініп алып,
көршісінің үйіне түн ... ... ... ... балаларын бауыздап кеткен.
Нью-Йорк. Кішкентай балалар үйде ... ... ... соң, ... үй иесі ... ... бермегені үшін оны жазаламақ болған. Достары
12 қабаттағы балконнан досын аяғынан ұстап, салбыратып тұрған. Әлгі бала
бұл ... ... та ... алмаған. Ал оның достары мұны басқаша
түсініп, кешірім өтінбеді деп, ... ... ... ... баланың
кішкентай інісі жанында жылап жалынғаннан еш нәтиже шықпаған.
Бұл тек Батыста болатын ... ... ... ... ... ... орын ... жағдай. Алысқа жүгірмей-ақ, жақындағы «Жас Алашң газетінің 5
маусым нөміріндегі жаңалықтар топтамасына көз жүгіртейік:
«16 сәуірден бері ... ... ... ... мемлекеттік
университеттің студенті Э.Ақанова із-түссіз жоғалып кеткен болатын. Жақында
жр үйлердің бірінің ауласынан осы ... ... ... ... қыздың
мәйіті табылды. Оқиғаның ұзын-ырғасы былай өрбіпті: сабақтан шыққан қыз ... ... ... соң үйде боламынң деп телефон соққан. Бірақ, сол
күйі келмеген. Полицейлер күдікті ретінде №3 мектептің 9 ... ... ... ... ол ... үйіне шақырып, кеіннен қызға тіл
тигізіп балағаттаған көрінеді. Араларында ... ... әлгі ... басынан күрекпен ұрып өлтірген. Сол жерде тіл тартпай ... ... ... ... жасрып, кейіннен аулаға апарып ... ... ... ... саны көбеймесе, азайып отырған жоқ. Ал
ең қорқыныштысы – біздің қоғамның еті бұл сұмдыққа ... ... ... ... ... ... арнайы ағдарламаларда топтамамен
беріледі. Көрермен көзі ... қан, мен ... ... ... ... ... болсақ, Қазақстан халқының 61%-ы 30 ... ... Бір ғана ... ... 724 мектепте оқитын 342 ... бар. ... жылы ... бармай бос жүрген 538 жас балалар
тіркелген. ІІБ-не 236 ... ... ... ... әр ... қылмыс
жасады деген күдікпен әкелінген. Олардың 2-і аса ауыр ... ... ... ... ... ... 493 жасөспірім нашақор
деген диагнозбен тіркелген. Осы жылы ғана 160 жасөспірімнің ... 118 ... жаза ... Бұл ... 1 ... ... ғана
қамтитынын ескерсек, бүгінгі жастардың моральдық кейпін елестету қиын емес.
«Не ексең соны ... ... ... ... тәрбиелеген қоғам осындай.
Қазір жастар тәрбиесімен айналысатын қоғам, ұйымдар жоқ. Мектепте ... аз ... ...... бағдарлама сағатынан тыс тәрбиеге ... еш ... ... Ал, ... тек ... ... ойластырып, рухани азығына мән бермейді. Әйтсе де, ... ... ... ауқатты, жағдайы жақсы отбасылардан шыққандар.
Сондықтан да қылмысқа ... ... ... ... ... ... мен ағымы.
Орташа есеппен алғанда әр үйде күніне 7-8 сағат теледидар ... Оны ең көп ... ... ... ... мен ... болады. Жасөспірімдер күніне 3-4 сағат міндетті түрде экран алдында
отырады. Осы сағат ішінде жасөспірім не ... ... ... ... ... ... ... бұл уақыт боевик, шетел
музыкалық клиптері мен тікелей ... бос ... ... айқын.
Мысал үшін кез келген арнаны алып көрейік. Жасөспірімдер теледидар қарайтын
негізгі уақыт түскі 15 пен 18-дер шамасы және де 22 мен 01 ... ... ... бірі ... ... алып ... «Досье детектива Дубровскогоң телесериалы.
15.50 «Тревожная зонаң қылмыс хроникасына ... ... 00 Күн ... ... ... ... ... телесериалы
17.20 «Общественная приемнаяң қала проблемаларына арналған бағдарлама.
17.30 Новости.
17.55 «Неотложкаң тағдыры тәлкекке ұшыраған адамдар туралы бағдарлама.
Осы үш сағат ішінде көңілді ... ... ... хабар жоқ.
Осындай теріс энергияны қабылдаған адамның көңіл-күйі қандай болмақ. «Досье
детектива Дубровскогоң ... ... ақ ... ... ... фильм екені белгілі. Бұл фильмнің 1 ... ... 2 ... ... мен ... ... ... көрсетіледі. «Тревожная
зонаң бағдарламасында негізінен қылмыстық оқиғалар, жол ... ... ... көрсетіледі. Хабардың заставкасы, музыкалық көркемделуі
де атына сай көңілді елегізітіп, алаңдатады. Журналистер оқиға болған жерде
тұрғанын дәлелдеу үшін сол ... ... ... ... ... секілді.
Улап-шулаған адамдар мен жарқырап, уілдеген ... ... ... ... ... ... Тапа-тал түсте жайбірақат жүрген адамның
психологиясына оң әсерін тигізбейтіні ... ... ... ілі шала тағы ... ... ... ... құралған «Участокң телесериалын
ұсынған. Дөрекі қалжыңға құрылған келеңсіз жайттарды жасөспірімдер теріс дп
қабылдамайды, ... ... ... ... қабылдайды. Одан соңғы
«Общественная приемнаяң, «Неотложкаң ... да ... ... ... ... ... ... қиын
жағдайлы, тұрмысы нашар адамдарды эфирге шығарып қойып, жылатады. ... ... ... проблемаларын шешу үшін емес, ... үшін ... ме?ң ... ой ... ... адам көршісінің, танысының
тіпті кез-келген адамның қуанышынан гөрі қайғысын тыңдауға әуес. Соны
пайдаланған ... ... ... ... қайғылы адамдарды жинап алып,
оларға көмек беруге тырысады. Бірақ, осы хабар арқылы оларға қол ұшын беріп
жатқандар некен-саяқ. Жалпы эфирдағы көз жасы мен ... ... ... тез ... Жайдары адамның өзінің көңілі құлазып, өзін бақытты
сезінгеніне кінәлі болғандай жағдайға ... ... бұл ... әсері зор. Біз қарап шыққан осы уақыт ішінде ғана кісі өлтіру мен
зорлықтың 3, ... ... –1 ... ... Ал, наша ... ... жасырын жарнамасын санамай-ақ қойыңыз. Бала тек күндіз ... ... ... ... бір жыл ... ... 800 – кісі ... мен
100 000 зорлық-зомбылық көрінісін көреді. Жалпы, «міне кісі өлтіру мынандый
боладың деп ... ... ... ... ... ... ... тез
әрі терең сіңеді. Сондықтан да қазіргі ... ... мына ... ... ... ... ... символика, ишара арқылы өз ... ... ... кола сусыны қандай тамашаң деп айтпайды, тамсанып, ләззат алып
ішіп тұрған адамды көрсету әсерлілеу. Қылмыстарды фильмдер мен ... ... ... де дәл осы ... ... ... қарағанда, зорлық-зомбылық көріністері бар
бағдарламалар балада агрессорлық мінез қалыптастыру ... 7-8 ... ... ... пен ... 17-19 жасында санасында қайта жаңғыруы
әбден мүмкін. Жалпы кез-келген ақпарат ешқайда жоғалып, ұмытылып ... тек ... бір ... ... ... бір ... ... немесе қайталануынан ми қабатында қайта өңделіп жаңғырады.
Кейде бала ашу-ызасы агрессиядан ... бір ... ... ... ... ... шындық пен қиялды ажырата ... ... ... ... ... келеді. Бұл жағдай әсіресе
аңғал мінезді балаларда жиі кездеседі. Сонымен балалар неге ... Жас ... бір ... ... бар. Үлкендер, ересектер
жасаған жайт олар үшін үлгі ... ... ... көрінеді. Балаық шақта
адам тезіре есеюге тырысады. Сәби үлкеннің жасаған әрекетін жасасам ... дп ... ... адам ... дұрыс-бұрысын бағалаудангөрі.
Оларды қайталау заңдылық болып саналады. Егер сіз жолды ... ... ... ... өтсеңіз, келесі жолы бала да осыны қайталайды.
Агрессиялық көріністерді көп ... бала ... ... ... тартады. Бала жаны басқалардың мұң мұқтажына ... ... ... Тасжүрек бола бастайды. Ал, кейде ... ... жиі ... бала ... ынжық болып өседі./6/
Америкалық психо-аналитик Р.Пацлаф өзінің «Застывший взглядң ... ... ... Дэйв ... ... ... Ол ... екен: «масс-медиадағы зомбылық пен интерактивті бейнеойындар балалар
мен мен жасөспірімдер бойында мамандандырылған әскерлерді адам ... ... ... тудырады… Мен 25 жыл бойы жаяу ... және ... ... Менің міндетім жас әскерилерді адам өлтіруге
баулу болды. ... ... бола ... ... бұл қажеттілікке айналады.
Ал кез–келген тірі жан өмірге өз ... ... ... ... ... Сондықтан біз адамдарды жаттықтырып, конденционирледік (псих. ... ... ... ... ... ... ... масс-медияның
ұстанымынан еш айырмасы жоқң.
Райнер Пацлаф «телевизияның балаларға әсерің ... ... ... бергеннен гөрі, оларға ертегі немесе әңгімені оқып
берген ... ... ... бала ... ... ... ... жасай бастайды. /7/
Ал, Қазақстандық телеарналарда толыққанды балалар бағдарламасы тұрмақ,
таза ... ... сай ... өзі ... ... арналған бағдарламаларды алсақ, олардың тәрбиелік мәні, ... сын ... Ал, ... ... ... ... толтыратын
бірде-бір хабар жоқ. Бұрынғы «Кешкі ертегің, «Ермек ... ... ... Балалар бағдарламасын жасау коммерциялық жағынан ... оған ... табу ... ... үшін ең ... ересектер көретін
көңіл көтеру мақсатында жасалған ... ... ... ... ... қоя тұрып, мультфильмдер жағдайына келсек,
аянышты жағдайдан жылауға дайын ... ... ... ... сай ... «Ақсақ құланң мультфилімінен ... бір ... ... жоқ. Биыл ... «Шәкен
жұлдыздарың кинофестивлі аясында мультфилімдер байқауы да өтті. Бұл
фестиваль ден ... ... ... ... ... ... ... деген
екен:
«Мультфилімдегі дәстүрлі шеберлікті ... ... ... ... көпшілігі коммерциялық мақсатта түсірілген.
Нағыз ұлттық бояуларды бойына ... ... ... деп ... атар ... «Құйыршықң филімінің режиссері мультфилімнің екінші
сериясын жасауға кірісіпті. Қаржы тапшылығын сезініп ... ... ... ... ... ... сериялы мультфилм түсірген
шығармашылық топ «Здавствуй, ... атты ... ... ... ... айқынсыздау мұндай мультфилімге қаржыны судай шашқанша, ... ... неге ... ... ... тілің/
Кинофестиваль қазаққа не берді? №40, 9.10.2003 ж. 5-бет) /8/ ... ... ... ... ... ... ... айырықша орны
баранимация өнеріне қолдау қажет. ... ... ... ... ... ... аңқау балаларды адастыруы мүмкін.
Фестивальде көрсетілген мультфилімдердің біріне ... ... ... ... бір ... келе ... Ол ... басқан қазақ жерін
де шарлап өтеді. Яғни, өмір сыйлайды. Оның жүріп ... жері ... ... ... ... ... адам қазақ жерін шаралп жүрген ... ... ... ... қорының қолдауымен
түсірілген). Жақында Хабар арнасынан тағы бір мультфилімнің тұсауы кесілді.
Аты ... ... Баян ... Ал мазмұны мүлде басқа. Сценарийін 17 ... ... ... орыс ... ... мультфильм соңынан қазақша
нұсқасы жасалады.
,,Қазіргі заманғы жақсы бағдарламалар қыруар ақша тұрады,, - дейді
мультфильм продюсері ... ... ... ... арнасының
жанынан дербес мультбірлестік құруды ойластырып жүр. «Алғашқы ... ... ... ... да қиюы ... мүмкін. Сол кезде жаңа
құрал-жабдықтар сатып алу, пластилин және қуыршақ мультфильмдер ... ... ... ... ... ... өткізу
туралы әңгіме қозғауға боладың–дейді шығармашылық топ жетекшісі.
Бүлдіршіндерді қойып, жасөспірімдерге арналған бағдарламаларға келсек,
олардың өзінің оңып тұрғаны шамалы. ... ... ... ... ... ... мына ... көз жеткіздік.
Жасөспірімдер негізінен теледидарды ақпарат алу үшін емес, ... ... бос ... ... үшін қарайды екен.
Жастар теледидардан нені көреді? Бұл сұраққа жауапты мына кестеден табуға
болады. Жастар осы ... ... ... және ... деп ... ... Сонымен қатар жалпы көрсеткіш те ұсынылған.
Газет оқитындары теледидардан келелі ақпарат алуға тырысып, жаңалықтар мен
саяси бағдарламаларды көреді. Ал, газет ... ... ... мен шоу көруді қалайды. Ұл балалар спорт хабарын көбірек қараса,
қыздар саяси астарсыз, ... шоу, ... ... ... ... келсек, қазіргі эфирдің 60%-ы, ал кей арналарда 80%-ы
музыкалық хабар алып жатыр. Кез-келген арна (Хабар мен «Қазақстаннанң
басқа) музыкалық интерактивті хабары үшін ... ... ... ... ... – «Музыкальный канал 31ң, «ТОР 20 Казахстанң, «Ай өрнегің , «НТКң –
«На коверң, «Саз-сандықң, «Рахатң – «место ... ... ТВң, ... «Ніт ТВң – ... «Excess ... тағы басқа. «Ніт ТВң арнасы
(бұрынғы «Шахарң) эфирінің 85 %-ын музыкаға арнаған. Бұл арнадағы бірен-
саран бағдарламалардың бірін талдап көрейік. ... деп ... ... ... ... ... деп атауға аузың да бармайды) тікелей эфирде
көрермендермен сұхбаттасып, әр ... ... үшін ... ұйымдастырады.
Болмашы зат үшін көрермендерді түрлі күлкілі, сорақы қылықтарға
итермелейді. Әтеш болып шақыра ма, ... ... ... ... мәз ... көрермендерді де қоштап қояды. Этикалық нормалардан алшақ
жатқан олардың әрекеті қарап отырған көрермендерді ызаландырады. Сөздері
мағынасыз, ... ... ... ... бір арнадан тек музыканы немесе телефильмдерді беру дұрыс емес,
Біздің арналар саны 20-30 ға жетіп жығылмайды. ... ... бір ... ... беру ... Ал кабельді телевизиясы бар ... ... ... ... ... көруге зауықы да соқпас. Ал біз талдап
отырған арна бір бағадарлы, бір бағыттағы, ... поп ... ... ... сарыны да біріңғай, қатты ритмдер мен ... ... ... да ... кері ... біліп, оны адамды қинау үшін
қолданған. Мысалы Иван ... ... ... ... ... ... үлкен дыбыс әсерімен қинаған. Ежелгі ... ... ... ... ... ... әсер етіп, жантүршігерлік өлімге
жазалаған. Ал, ... осы ... ... арнайы «музыкалық аспапң ойлап
тапқан. /9/
Сотталған адамдарды терезесі жоқ, ... ... ... ... ... ... қоя берген. Ол әуен тұтастығы жоқ әр түрлі дыбыстардан
құралған. 1-2 сағаттан соң ... ... ... сыр бере бастаған.
Кейде адам мұндай қорлыққа шыдамай жынданып кеткен кездері де ... ... НКВД ... ... ... ... «Шаһарң яғни, қазіргі «Ніт ТВң арнасына тәулік ... ... ... ... ... ... ... танбайды. Олардың ұстанымдары дәл сол НКВД жүргізген мақсатта
құрылған сыңайлы. Себебі олардың беретін поп ... ... ... ... көп ... ... жылдам ритмді, клипінің негізгі сюжеті
жалаңаштанған қыздар мен ... ... ... ... ... дені сол ... әуендерін сынап, сынағанның өзінде өсек-
аяңның айналасынан шықпайды. ... ... ... ... тағы бір ... ... әншінің клипін ұсынып, төменгі жағына титрмен әннің қазақша
«аудармасынң жылтыңдатып отырады. Аудармасы деген аты болмаса, ар ... ... ... сөзі ... ... ... ... айдалада
«қыдырып жүрң.
Жынысы, жасы белгісіз аудармашы-ақынымыз шақарлығымен ... ... ... ... Таза ... ... Сократ секілді
философ, бір сөзбен айтқанда «сегіз қырлы, бір ... Әрі не ... де ... Ал, көрерменнің ол туралы не ойлап, қалай қабылдап жатқанында
жұмысы жоқ. Әндерді қалай ... да, ... ... ... ат қойса да
өз еркінде. Сөзіміз жалаң болмасын, бірнеше мысал ... ... ... ... ... ... ... деп атап,
оларпдың әнін былай «аударғанң екен:
Кім ол сонша өзінше
Крутой ма немене?
Екі ... ... ... ... ... шалқақтап.
Сыпырғыш қой, шөп қой деп
Кетіп қалдың далақтап.
Әрі қарай шаршап кеткен болуы керек, қазақтың белгілі әніндегі мына
жлдарды ... ... бол ... ... ... ... шынында ән сюжеті 5 минутқа тоспай кеткен қызы туралы жігіттің
өкінішіне ... ... тек қана бұл ... басқа танымал әндер
көрермендерге ұнауы мүмкін. Жастар арасында әр әншіні өз ... ... бар. ... да әркімге өз қалаулысын жамандап, келеке етуі
теріс әсер етеді.
Валерий Меладзе мен «ВИА Граң ... «Лия ... және ... деп ... пен Оңтүстік алыс жерлер
Өзгереді өмір, не болмайды дейсің
Болса да, бояуы уже ... Бұл – ... ... Тағы бір ... ... ... ... пен Мұратбек қосындысы,
Жеңісхан мен Дариғаш
Бұл сорлылар да,
Рәузия мен Совхозбек те тоже
Бар әріптің шегі жоқ,
Ал бұл сөз сегіз әріптен тұрады –
деп ... ... ... ... ... ... тұратын сөз көп, тек
Қатираш пен Мұратбектің «қосындысың болғаннан кейін жауабы анық. Демек,
беймәлім «ақынң махаббат теориясын тағы да ... ... Осы ... бір ... ... ... деп атай ... 8 әріп желбіреген
Бұл 8 әріп кеудеңе сыймай жатса,
Жауапты әріден ... ... ... бе, ей ... ... үйдегі кітаптарды.
Әй бойжеткен, әркімге жем болғанша
Құрметте өз жаның мен тәніңді.
Бұл қазіргі жастарға ... ... ... ... ... есі ... әр адамды күлдірмейді,
керісінше зығырданын қайнатады. Әр жолы келеке мен надандықты дәлелдейтін
мына «шығармашылық жемісінң ... ... ... ... ой ... ... ... аудармашы енді, шет ел тілдеріндегі
клиптерге көше бастапты. «Боно достарыменң деген клипке былай ... ... ... ... ... ... жоқ.
Көртышқанмын қайтейін
Ұмтыл дейсің аспанға,
Тым алыс қой.
Темекінің күліндей
Сөнеді жұлдыз жан-жақтан.
Жұлдыздың сөнуін темекінің күліне теңеуге болатынын осы уақытқа ... бір ақын ... ... ... ... ... керек.
Батылдығы Мадонна мен Бритни Спирсті Мағира мен Бағира деп аударғаны деп ... ... ... не ... ... ал ... ... жатқан
жіңішке жолдарды оқып әлек.
Кемпір мен жеткіншек
Екеуі де жұлдыз.
Бұл өмірге бір адам ... ... ... ... мен ...... ... жынды құсап
Немене спорить етіп тұрмыз.
Мұндай бейнесаздан соң әлгі жұлдыздарға емес, ... ... ... ... ... ... – мазақ болған қазақ тілінің қамын ... ... ... ... ... көргенде не
жыларымызды, не күлерімізді білмей дал ... ... ... газеті/ңБейнесаз – болдық мәзң, №1 (14) қаңтар 2004ж.)/10/
Осындай «жаңалықтардың ... ... ... ... ... ... да, ... хабары болмағаны өкінішті.
Теледидардан шыққан мәдени нормаға сәйкес келмейтін сөздер ғана емес, ... ... ... өзі ... ... (тек бейнефильмдерде
болмаса). Аударманың өзі таза болса құп. Ал, ... ... ... ... ... ... жолдарғаң келсек, оның өзі адам психикасына
зиян дейді ғалымдар. Мұндай ... ... ... қазақстандық
телеарналарда аз емес. Дамыған елдерде мұндай әдіс телеэфирде қолданбайды.
Тек жаңалықтар немесе өте ... ... Оның өзі ... ... ... жағдайын ойлап жасалған мәселе.
Мысал үшін мынандай жағдайды көзімізге ... сіз ... ... оның ... ... бала шырылдап жылап жатыр делік.
Оның дауысы теледидар дауысынан зор болмағанның өзінде, сіздің ... Сіз ... ... ... анық ... ... өзінде
өзіңізді жайлы сезінбейсіз. Сол сияқты ... ... адам ... ... ... ... бір мақала сізге ұнамаса, оқымай
кетуіңізге болады. Ал, теледидар ... ... ... жоқ ... ... ... Адам миының қызметі ... ... ... ... ... ... береді. Сондықтан сіз теледидардан
табиғат көрінісін, сұлу ... ... ... ... ... ... ... сіздің санаңыз бен миыңыз еріксіз жұмыс ... ... ... ... Северң газетінде Владимир Дьяков
былай деп ... ... ... ... ... ... ... Оларды
көргенде өзімнен өзім ызаланымын. Ал менің ақылдырақ досым, экранның астына
изолента орап қойыпты. Ал, біздің бұқаралық ақпаратымыз оның ... ... ... ... ... Север газеті, «Вам ... ... ... әр сенбі сайын берілетін “Ақжүніс
бағдарламасы” жастардың ... ... ... әрі ... ... хабар десек те, ол өзінің қыз-келіншектер клубы
екенін ескермей көп жағдайда, тақырыптан ... ... жүр. ... ... ... ... ... жерден алып-жерге салу, күйеуімен ажырасып
кеткенін шыбын шаққан құрлы көрмейтін ... ... ... ... ... ... түскендей сауалдары өзіне білінбегенімен,
көрерменге түрпідей тиеді. ... ... ... көбіне эфирлік уақытты
толтыру міндетін атқаратын сияқты.
Қазір телеарналар ... ... ... ... ... ... ... рейтингіміз пәлен арнадан 20-30 есе жоғары” дейтіні
содан болса керек. Мәдени хабарлар ... ... бола ... ... үшін ... саясатта адуынды, азулы болғаны жөн.
Мәдени хабарлар күміспен күптеліп, ... ... ... онымен
салмақты саяси хабарлардың орнын толтырам деу – барып тұрған бекершілік.
Иә, “Ақжүніс” бағдарламасын толықтай жоққа шығарудан аулақпыз. ... ... ... ... ... ... да ... Айталық,
адамның тағдырына ықпал еткен адамдар жайлы, шырмауықтай шырмалған қазіргі
діни ағымдар төңірегінде, белгілі ... ... ... ... ... адамдардың қиын тағдыры жайында хабарлар түсіріліп, қалың
бұқараға көрсетіледі. Мұның ... ... ... ... ... ... ... бағдарламаға арқау болуында. Жүргізуші
Сәуле келген қонаққа орынды сұрақ қоюға тырысып бағады. Дегенмен, бармақ
тістеп әттеген-ай ... ... жиі ... жатады. Көпшілік көрермен
Сәуленің жүргізушіліктен кетуін талай рет ... ... ... ... болған соң өзі жүргізгенді қалады. Хабардың сәтті шығуы үшін оның
жүргізушісіне тікелей байланысты екендігі ... ... ... ... ... авторлық бағдарламалардың
жетекшісі Тұрсынжан Шапай осы “Ақжүніс” хабарын қанша рет жабамыз деп шешім
шығарған едік. Оның ... ... ... жатқан оның жоғары рейтингі
деп жауап берді. Демек, қызықтап көретін көрермендердің ... ... ... ... ... ... облысының тұрғындары құлшыныспен
тамашалайды екен. Сондықтан бұл ... ... ... тұр. Бұл ... ... ... Енді ... мәселелеріне келсек.
Үстіміздегі жылдың қаңтар айындағы санында “Ақжүніс” ... тура ... ... ... бес парызды орындап жүрген жастардың
хиджаб тағуы дрыс па ... ... ... Оған ... ... ... ... университетінің тақуа ұстаздары болды. Осы ... ... ... көрді десек, әсте қателеспейміз. Себебі, тап қазіргі
уақытта Аллаға шүкір, ... ... өтеп ... ... саны ... ... ... Бұл бағдарламаның да бұған себі едәуір. Сол сияқты
“Ақжүніс” бағдарламасы үй ... ... ... ... ... жүр. Тек сол ... ашу әлі өз деңгейінде жүрген
жоқ.
Әрине, сөз жоқ, “Ақжүніс” бағдарламасында бүгінгі халіміздің тыныс-
тіршілігі жөнінде айтылғандығы ... ... ... ... ... жол ... ... болып жатқаны анық. Осы хабарда наурыз мейрамының
өзек болғандығы әдеттен тыс мәселе болып табылды. Себебі, ... ... ... әбден жауыр болған мәселелер хабарға ... ... ... еш қызықтырмайды. Оның үстіне саясат та сүреңсізденіп
ластанып кетті. ... ... ... көпшілігі рейтинг көтеру
үшін тікелей ... ... ... ... ... Осыған орай
көрермендердің сұранысы бойынша бағдарламалардың ... ... ... ар жағында болып тұр. Өкінішті-ақ. Амал нешік….
Жалпы, қазақстандық тележурналистикада ... ... ... ... ... ... жоқтың қасы. Бар
бағдарламалардың өзін алсақ, олар ... ... ... ... ... ... ... бір фирма немесе ... ... ... титр мен ... ... ... ... Өкінішке орай, біздің жастар психологиялық қару ретінде
жасалған батыстың теле өнімдерін тамашалауда. Жастар бұл ... ... ... ... дәлелдегісі келіп тұрады. Ал осы кезде жаңалықтардан
әртүрлі қылмыстар, ... ... ... ... ... ... ... оқушысы қазір жарылғыш заттардың ... ... ... ... ... біреу: «тележаңалықтардан, саяси хабарларданң.
Кез-келен араны алсыңыз жаңалықтары ... суыт ... ... ... ... ... жер шарында қуанышты
жағадйлардан лаңкесшілердің ... жиі ... ... қанша
килограмм тротилдің қай жерде болғанын тәптәштеп айтып отырғанда бала
санасы бұл ... ... ... ... ... ... ... АДАМДАР ПСИХОЛОГИЯСЫ ЖәНЕ ТЕЛЕБАҒДАРЛАМАЛАР
Бүгінгі күнгі теледидар жаңалық жаршысы ... ... ... ... ... ... кезде жиі айтылады. Болған ... ... ... сюжеттің арасында үлкен қайшылық жатыр. Американың
белгілі саяси бағдарламалары телевизиясының ... ... ... ... гөрі жаңалық жасауға ұмтылымынң ... ... ... ... да ... ... ... Жалпы алдамшы ақиқат
жөнінде, яғни шынайы образдың бұрмалануы туралы кезінде ... да ... Адам ... ... ... ... әсеріне (образ арқылы)
байланысты әрекет ететіндіктен, сол ... ... ... – адам ... ... құрал есепті. Ал, егер
теледидар ақиқатты таратушы емес, оны қалыптастырушы ... оны ... алып ... ... айнасы деп қалай айтамыз?
Көркем образ жасаушы театр мен телевизияның айырмасы да ... ... ... трагедиялық қойылымдарды көрген көрерменжан
дүниесі тазарып, жеңілденсе, яғни ... ... мен ... ... дәрежесіне жетсе, теледидар керісінше, адам ... ... ... қалдырып, өшпенділік пен ыза тудырады. Бұл үшін
міндетті түрде шым-шытырық оқиға, қанжоса болған ... мен ... ... емес. Жаңалықтарда жиі көрсетілетін сот ... ... ... ... әділетсіздік, тағы басқа ... ... ... ... ... кері әсер ... ... /12/
Жалпы, біздің бұқаралық ақпарат құралдарында жақында пайда
болған жаңа жанр – тым ... жеке ... ... ... ... мұны
«talk showң деп атайды. Сенсация немесе қызу дискуссия туғызу мақсатында
жүргізушілер әдеп нормадан асып, ... жан ... ... ... ... басынан өткен сорақы жағдайларды жіпке тізгендей айтып
береді. Ал бұдан соң құрбан ... адам ... ... ... ... ... кездер де болған. Көбіне ашық әңгіме ... ... ... ... көрерменнің барлығы дерлік шындық пен жасанды
спектакльді ажырата алмайды.
Тек қана ... ғана ... ... ... ... жүргізген
сауалнамасы бойынша сотталғандардың 63%-ы шым-шытырық оқиғалы, қылмыстар
жайлы фильмдер көріп, олардан едәуір әсерленеді екен. Ал ... 22 ... ... ... бағдарлама мен детективтерден үйренген екен.
Адамдарды қылмыс жасауға итермелейтін негізгі күш – агрессия. Оның ... ... ... сөзі ... ... – «шабуыл жасауң ... ... ... пікірінше адамдардың агрессивті мінез-құлқы өз табиғаты
бойынша инстинктивті, әрі міндетті. Адам бойында 2 күшті инстинкт қаланған.
Оның бірі ... ... және ... ... ... (танатос).
Бірінші инстинкт өмірді сақтауға, жалғастыруға ... Ал, ... ... ... бағытталған. З.Фрейдтың айтуынша адам әрекеті осы
инстинктердің ара-қатынасынан туындайды. Олардың арасында үнемі ... ... Ал, ... ... ... ... «Менң объектісінен
басқа жаққа бұрып, сыртқа шығарпуына әсер етеді. Егер, ... ... ... ол ... ... ... әкеледі. Осылайша танатос
жиналған теріс энергиясын сыртқа қоршаған ортаға ... ... ... ... мына ... арқылы суреттеуге болады. /14/
БҰЗУ
САҚТАНУ
Танатос --------------( МЕН ( -------------------Эрос
І Энергияның ... ... ... ... ... ... ... жұмасрту үшін агрессияның қосымшасы
ретінде қаралатын эмоцияның бағытына әсер ету керек.
К.Лоренцтің пікірінше агрессия өмір сүру үшін ... ... ... индивидтің бойында бар. Ол жиналғаныныа байланысты ... ... ... ... мүмкін. Сонымен қатар ашық агрессиядан гөрі,
сананың түпкіріне әсер ететін агресиялық ... ... ... ... ашық ... ... ... үшін үлкен стимулдың қажеті жоқ. Ал
тарыдай ... сана ... ми ... әсер ... ... ... ... жеп, күтпеген оқиғаларға әкелуі мүмкін. Бұдан ашық соғыс
көрінісінен жасырын ... бар ... мен ... ... ... ... ... бірге К.Лоренц адам табиғатында өз құштарлықтарын,
агрессиясын басатын ... бар ... ... гөрі адам өз ... ... ... ... техникалық прогресс (адамзатты жоятын қару
ойлап табу), соғыстар пайда болады. Бұл ... ... ... жоюы ... Ал, ... ... ... сындырып, немесе
столды жұдырығымен ұрған соң ... одан әрі ... ... өзін ... ... ... ... моделі бойынша
агрессияны ... ... ... ... әдетке айналдыруы деп
есептейді. Бұл теорияның негізін салушы Балдура адам агрессияны екі ... ... ... ... жүйке жүйесі) және үйрену (өзі
қатысқан ... ... ... ... ... ... пікір
ұсынады. Агрессия мына факторлар арқылы туындауы мүмкін:
Қалыптасқан шаблондар (қозу, бсқалар көзінше масаттану ... ... ... ... ... ... ... (біреуден бұйрық алу, қысым)
Эксценристік сенімдер (психологиялық ауру, параноидальдық догма).
Агрессивті мінез бен ... мына ... ... жөн:
Агрессияны қабылдау;
Агрессияны туғызу факторы;
Оны қалыптастырып, санаға сіңуіне әсер ететін жағдай.
Жалпы, осы теория бойынша агрессияны ... ... ... ... ... ... екен. Бұл теорияны жақтаушылар
Р.Бэрон мен Д.Ричардсон агрессияны тек қатігез түрде ғана ... ... да ... ... ... ол ... ... ортаға зиян әкеледі
дейді. Сондықтан ... ... мен ... ... ... мен ... тұнып тұрған біздің теледидарымыз
агрессияның ... көзі ... ... ... ... біз ... құралдарынан соғыс ошақтарынан түсірілген
репортаждар мен террорлық акт туралы, немесе осы тәріздес хабарларды ... Ал, ... ... танымал тұлғалар тудырған дау ... үшін ... Олар ... ... ... тіпті
салиқалы жаңалықтар тізбесінде тамсанып айтатынын қайтеміз. Ең алғаш 96
жылдардағы ... ... ... ... Ғани ... ролигі барлығының есінде қалды. Стақанды қолымен сындырып, «қаннан
қорықпаймынң деген Ғ.Қасымов көрермен ... ... ... ... ... ... есесіне біздің шоумендер мұл трюкті танымал болудың таптаурын
жолына айналдырды. Әр хабарлардан ... ... ... ... ... деген әңгімелер жиі айтылады. Бір бірінен асып
түсуі үшін түрлі ... ... ... «біреуді ұрыпң кетіпті деген
хабар ел құлағын елең еткізбейді. Халық одан да сорақысына үйреніп кеткен.
Жанжалқұмарлар ... күні ... ... ... Ет ел ... ... аты жанжалқұмарлықпен белгілі. Оның ... де аз ... ... Амантай қажы да осы әдісті өз имиджін жасау
үшін қолданды.
Жалпы таза, адал ... ... ... ... ... ... кейіпкер секілді. Бүгінгі күнгі жағымды кейіпкер ... ... адам ... ... немесе маскүнем болуы кең таралған.
(Квентин тарантиноның «Криминальное ... ... ... ... ... «С меня ... филімінде де қарапайым жігіт
айырылысқан әйелінің қолындағы баласымен көріспек болып жолға шығады. Оның
өз проблемаларымен есі ... ... ... тез ... ... ... атыс шығарып, жұрттың зәресін шығарады. Фильмнің бас кейіпкері
осындай болғанымен, көрермен үшін ... ... жұр ... ... ... Оның ... ... бұрын іскерлерді қоқан лоққы жасап,
табысын тартып алған «рэкеттерң. Ол туралы ашық айтылған. Олар өз ... адам ... де ... ... да ... оларға қастандық
жасағандарда ата жаындай көріп, оларға тиген әрбір соққыны өздері ... ... Бұл ... ... ... ... мәдениеттің
жылдар бойы сіңірген әсері.
Телевизияның пәрменділігі туралы әңгіме қозғағанда ... ... ... еске ... ...... әлем. Газет
журналисі үшін ең басты қажетті құрал – ... ... ... ... да, ... да бір өзі көтереді. Бастан аяқ өзі ... ... ... куә – ... ғана.
Ал журналистикада қаламгер қанша мықты болса да,идеясын жалғыз жүріп
іске асыра алмайды. ... ... ... ... ... керек десеңізкөлік жүргізушісіне дейінгі бір кісідей жұмыла
кірісіп ... ... ... ... ... келуі неғайбыл.
Тележурналист хабар дайындауға қатысатын барлық мамандармен біте қайнасып
барып қана ... ... ... ... ... ... ... редактор, жарық түсіруші, оператор,
режиссердің кәсіби шеберлігіне байланысты. ... ... ...
«ұйқыға кетіретін эффектісің.Ол қабылдау әсерін баяулатады. Мәтін, бейне,
әуеннің үй жайында, тыны атмосферада қосылып берілуі миды ... ... жол ... Бұл эффект тек кәсіби шебер ... ... ... ... ... сізде еш реакция тудырмайды, ешқандай
ой ойлап қажуыңызды қаламайды. ... ... ... барынша
бәсеңдетіп, кез-келген ақпаратты тікелей санаңызға құюға тырысады.
90 жылдары АҚШ-та телевикторина маңында ... ... шу ... ... ... ... ... Институтының зерттеулері. Белгілі бір телешоудың
өтірік, жасанды екенін көрермендердің 92 % ы білсе де, оның 40-% ... ... сол ... көруге құштар болғанын айтқан. Көп жағдайда
теледидарда образдар арқылы ... ... ... ... ... жасанды “реализмді” көрермен біле тұра қабылдайды. Біздің қазіргі
“видеократия” заманындағы ... ... ... ... ... ... ІV ... Платон жасаған болатын. Өзінің “Республика”
еңбегінде ... ... ... ... ... Онда күн
сәулесі өтпейтін қараңғы үңгірдегі шынжырға маталған ... ... Олар бұл ... жас ... ... ... ... арт
жағында биікте от жанып тұрады. Тұтқындар мен от ратсында үлкен тас ... ... ... отты көре ... Тек ... ... мен өздерінің
ебдебейсіз көлеңкесі ғана.Олар нағыз өмірдің қандай екенін ұмытып ... ... ... пен сөйлеген сөздердің жаңғырығы ғана. Олар үшін бар өмір
осы ғана. ... да ... бір ... қолы ... ... жүріп сыртқа шығады.Күн сәулесі
оның көзін талдырып, ауыртпалық әкеледі. Ештеңе көрмей қалған көзі ... ... ... ол ай мен ... ... бастайды. Бұл
қуанышты достарымен бөлісу үшін қайта үңгірге жүгіреді.
Ары қарай Платон ол ... ... ... ... Біріншісінде,
әлгі бейбақ енді қараңғыға үйрене алмай, сүрініп, қабынып достарына жетеді.
Ал, олар ... ... ... ... келекелеп, оның шынжырларыңнан құтылып,
жоғары ... ... ... деп түсінеді. Ол қоймай қойған соң,
жынданып кеткен екен деп оны ... ... Ал, ... жолында барлығы
досының айтқанына сеніп, сыртқа шығады. Бірақ, күн көзіне шыдамай, қайтадан
қашуға беріледі. ... ... ... ... бұл өмірді қабылдай
алмайды. Платон ... осы ... ... көп ойланған. Нағыз өмірді қиял
мен қараңғылыққа айырбастау – адам үшін қалыпты жағдай./16/
Теледидар да адам үшін ... өмір ... ... Бұл өмір шынайы
өмірден бірнеше есе артық. Психологтардың өздері де ... ... ... сәт ... ұмытуға кеңес береді. Теледидар осы орайда көмек
беретін ... бір ... ... бір ... ... ... ... образдар) келсе
оларды «фильтірденң яғни, ой елегінен өткізіп, ... ... ... алады. Ал, естіген сөз бен көргн образ біріксе бұл әсерді күшейтіп,
есесіне «фильтрдің ... ... ... ... секілді. Терең
астары жоқ суреттер мен таяз мағыналы мәтін жеңіл қабылданады. ... ... әрі ... дамытты. Диктор оқып, бейнеқатар жіберген мәтін біз
үшін ... шын ... ... Ал, егер ... е ... ... берілсе ше? Онда тұрған ештеңе де жоқ.Сіздің ... ... жол ... ... ... емес. Мұндай кезде санаға ... ... ... ... ... 1970 жылы ... ... австралиялық коммунист-репортер У.Барчеттің ҚХР туралы түсірген
жағымды репортажы берілген болатын. ... кадр ... ... емес,
телекомпания дикторларының мәтіні ... ... ... фильмді тамашалады. Жаңалықтардан жиі ... ... ... ... бейнеқатармен жібере береді. ... ... ... ... ... сол ... ... қиын
оъектілерге байланысты хабарларда кездеседі./17/
1996 жылдары Қытай мен ... ... ... ... ... ... сюжеттер берілді. Қытай ... ... ... өлтіруде деген сипатта. Бейнеқатарда ҚХР-дағы
наша ... ... ... ... ... ... ... атып жатқан қытай солдаттары. Бұл кадр шетінде 1992 жыл деген
титр берілген. Бірақ бұған назар ... еш ... жоқ. ... ... ... біз жүйкесі жұқа адамдар шадамайтын сюжет көрсетемізң деп
көрермендер назарын тартып алған еді. Есі ... ... бұл ... жылы болып жатыр деп ойлаған еді. Диктордың сөйлеу мәнері, дауыс
ырғағы, мимикасы кез-келген ... әр ... ... ... ... ... ... мәтін объективті таза шындық ретінде қабылдануы мүмкін, ... ... ... темір дауыспен оқыса. ... онық ... ... бұл хабарды қабылдағанда анализ, немесе
субъективті пікірді қосып санаға керекті әсер етуі ... ... ... ... ... ... ... Рәбиға Аманжолова бір сөзінде былай дейді:
«Меніңше теледидар аса талғампаздықты қажететеді.Сондықтан экранға
шыққан журналистердің ... ... ... ... ... Қазақстандағы шет ел азаматтары еліміз ... ой ... ... ... ... ... берген талабын шыңдай түсуі қажет.
Экранға көбірек шығып ... ... ... ... ... ... деп ... Бірақ, олардың бәрі көреремен
көңіліне жол таба бере ме? Міне, мәселе осында ... Мен ... ... нұр ... ... ғана ... едім. Көрерменге материалды кәсіби
жоғары деңгейде жеткізу керек. ... ... ... ... ... ... жеткізе білген жөн. Қазір «көрсең көр,
көрмесең қойң ... ... ... ... ... ... ... Көрермен ақпарат алумен бірге жылылық алуы қажетң («Айқынң/
«Қазақ ... не ... № 38 6 ... 2004) ... ... ... сол ... біздің біраз арналарымыздың
жүргізушілеріне жетпейді. Сөзіміз жалаң болмауы үшін ... ... ... Платоновты алайық. Оның дауыс тембр, интонациясы
қайғылы, ... ... ... ... әсер ... Оның
редакторлығымен шығатын «Портрет неделиң сараптамалық бағдарламасында өзіне
сай келетін ... ... Онда ... бір ... қуаныш ұялататын
материалдар болған емес. Платонов барлық оқиғаларды ... ... ... іздегендей болады. Бағдарлама жексенбі күні ... ... ... көрермен бұл күні барлық проблемадан құтылып,
демалыс күні тыныққанды жөн көреді. Ал ... ... ... ... ... ... ... үрейлендіріп жібереді. Жалпы, А.Платонов есімі
жанжалмен белгілі болған десе де болады. Құқық ... ... ... ... үшін (оның шын-өтірік екені белгісіз)
соттасып, оны БАҚ арқылы таратқаны ... ... ... CRN ... of ... of ... қалыптасқан. Бұл адам атының танламдығын көрсететін ... ... ... ... жеке өмірі, өсек-аяң, жанжалдар бұл
коэфициент көрсеткішін өсіреді. ... ... ... ... ал, ең ... ... назарында. Оның әдейілеп шалыс
басқан қадамын жаңалық етуге үйреніп кеткен ... ... ... жеткізуге асығады. Ал, оның қажеті бар ма, жоқ па, ол оны
ойландырмаса ... ... ... ... ... талаптары еленбей
кететін кездер жиі орын алады. Бұл, әсіресе шоу ... жиі ... ... ... қол ұшын ... ... тигізуді емес, әсерлі шоу
жасауды мақсат етіп қояды. Бір белгілі адамды ортаға алып, ... ... қою ... көп тараған. Көрермен жылы лебіз білдіріп, немесе
өзін толғандыратын сауал қойса, жүргізуші уақыт ... алға ... ... ... ... ... Ол үшін көрермен қажеттілігі
емес, қызу дау туған, ... ... ... ... қоса ... кейіпкер мүддесі де еленбейді. ... ... ... ... отырғызып қойып, мақтап-мақтап, әке-көкелеп, бір мезетте алдын-ала
дайындап қойған ол туралы жағымсыз ... ... ... Ал, өзі ... сюжетті көріп отырған қонағымыз экран алдында бәріне мазақ сияқты
көрсетіліп тұрады. Екі ... ... пен ... адамның бет-әлпеті, өзін
ұстауы) экранда қатар ... ... Бұл әдіс ... ... ... ... “Ән мен ... “31 арнадағы” “Еркін
сөз” бағдарламаларында қолданады.
Мысалға “31” арнадағы “Еркін сөз” бағдарламасын алайық. Бұл ... ... әр ... ... ... ... шығып тұрады. Авторы
әрі жүргізушісі журналист Берік Уәли. Берілу мерзімі – прайм ... ... 17.10. ... ... ыңғайлы мезет. Хабар тікелей эфирде өтеді.
Қонақ пен ... ... ... ... ... ... туралы алдын
ала көшедегі адамдардан ... ... ... ... ... ... Осы кезде қонақтың бет әлпеті, өзін ұстауы көррмендерге ірі ... ... ... соған аудартады. Салғырт отырған көрерменнің өзі
«Қысылдың ба, бәлемң деп табалағандай әсерде отырады. ... ... ... ... ... орын ... Бұл ... негізінен атынан
айтқандай-ақ, әнші мен ... ... ... ... ... ... ... Соны жүргізушілер де пайдаланып қалады.
Жалпы қазақ тележурналистикасында кең таралған ... ... ... ... ... Олардың жағымды да, көңілге қонбайтын да
жақтары бар.
Қазақстан елі тоқсаныншы жылдардың басында әлемдік ақпарат ... ... орай ... ... меже мен ... те ... шыңы ... белгіленді. Жол ұзақ, сапар ауыр. Бұралаң, бұлтарыстар
да мол. Әлемдік доданың аяусыз айқас алаңынан ... ... орын ... да ... ... ... ... келісімді дүние ұсыну,
оларды тұщынту хас шеберлердің ғана қиялынан туындайтын ғажайып дүние.
Уақыт сүрлеуінің өн ... ... буын ... рухани жолында мәдени
дамуында жаңашылдық бағытын туындата отырып, ол сол ... ... ... келе ... дәстүрге айналады да, келесі сатыда
басқа жаңашылдық пайда болады. Бұл үзіліссіз, үнемі ... ... ... ... ... ... күтпеген ерекше тосын жәйт
болды. Өзі ғана студияны билеп ... ... ... ... ... ... өзін ұстауы, сабырлы, салиқалы піікірі,
қонақпен еркін пікір алысуы барлығы бағдарламаға қосылған позитив болып
саналады. “Үзеңгі ... ... ... ... ... ... ... хабарларды тыңдап, зердесіне тоқып жүр. Белгілі
зиялы қауымды хабарға шақырып, сұхбаттасып жүрген ... ... ... ... ... тырысып, тұщымды сұрақтар қояды.
Әрине, қазіргі саясаттан бірде-бер адам тыс қалмайды. ... ... ... жатқан өзгерістерге хабардың қонағы өзінің ... ... ... әділ ... ... ... 26 ... “Үзеңгі жолдас” бағдарламасының
қадірлі қонағы белгілі ақын ... ... ... Осы ... ... талай тарланбоздар қатысқанын көпшілік жұрт жақсы біледі.
Алайда, ашық пікірін білдірер кезде іркіліп ... ... ... ... әсте қателеспейміз. Ал осы жолы ақын ... ... ... ... ... ... ... алды. Екеуінің арасында болған әңгіме ... ... ... ... ... Бірі-бірінің ақылымен санасып,
қазіргі қоғамдағы келеңсіз көлеңке жәйттарды ашырқанып ашық ... ... тек ... ғана ... ... ... түзелді тыңдаушы, сен де
түзел” деп Абай айтқандай, студиядағы қонақтың ой-өресіне де байланысты.
Жалпы, осындай шебер ... ... ... ... ... ... жүрген сұрақтарын табуға ... ... ... ... телехабар бұл тек журналист қана емес, үлкен
шығармашылық топтың еңбегі. Аталмы бағдарламаның бір ... жері ... ... Бұл ... ... кемшілігі десек болады. Бір
сарындағы дыбыстық фон жүйкеге тиетіні рас. Ал, терезеден ... ... әр ... ... ... ... болар. Себебі ол хабар алғаш
шықаннан бері бір өзгерген емес. “Жас Алаш” ... ... бір ... ... ... туралы пікірі жарияланыпты. Онда ол
былай дейді: “Қазір теледидарды да көп көре ... ғой. Әлгі бір ... ... жолдас” ред.) дей ме, бір бағдарлама бар. ... ... Жұрт ... ... ған ... ... бір көңілім толмайтыны – “Хабардың” “Жеті күн” саяси сараптамасы.
Мәселенің бетін қалқып қана ... ... ... бара ... ... жаңа ... жоқ. ... өзін ғана жайғастырып бере салады”.
(“Жас Алаш”, “Сіздің ауылда саяси сарапшы бар ма?” №68, 8 ... ... ... ... ... бағдапрламалар жоқ емес,
бар. Бірақ, мәселе ... ... ... ... ... тұр.
Көпшілігі сыңарезуленіп, бір жаққа қарай тарта берді, тарта береді. Тыңдап
отырсаң, “мынаны айтасың, мынаны ... деп ... ... ... ... ... қойғандай әсерде боласың. Айтқандары қышыған жеріңе
тимейді.
“Ән мен әнші” ... ... ... ... ... өзіне
лайықты бағасын алып жүр. Сөз жоқ, Сержан Молдасанұлы осы ... ... ... жаюға көп еңбек етті. Сондықтан болар, бүгінде қалың
бұқара “Ән мен ... ... ... ... ... тілінің қазынасы мен ойнақы тілдің оралымын экран тілі мен
образдар тіліне үйлестіре біліп, Сержан ... ... ... ... ... ... ерекше үндестіре түседі.
Экрандағы өмірдің әрбір бөлшегі көркем ... ... ... ... астаса айқасып, сөйлемдегі өлшемдер ... ... ... ойға ... ... жылы жаңа леп ... ... мен өмір пейзажы іштей бір-біріне кіріксе ғана көрерменнің көз
алдынан сұлулық сиқыры өз пердесін айқара ... ... қиял ... ... та, ... ... ... жүргізушілері кәсібилік
тұғырынан таймаса да, заман тенденциясына, жүйрік ... ... ... келеді.
“Ән мен әнші” бағдарламасы батылдықты бойларына сіңіргендей болғанмен
де, ол әлі жүргізуші ... ... ... ... жая ... ... ... айқындалар тұсы – ойдың анық, айқын, дәл,
ықшамды әрі қалың көрерменге түсінікті, ... ... ... тіл, ... ... ... жеткізу десек, жүргізуші Сержан
Молдасанұлына ... ... ... де осылар болып табылады.
Музыка тақырыбының өзі көрермендерімізге өте қызықты болған соң, ... ... бәрі ... ... қателеспеспіз. Мұны бағдарламаның мекен-
жайына елдің түпір-түкпірінен келіп жатқан қисапсыз хаттардан-ақ байқауға
болады… Ал, ... 2003 ... ... ... ... ұнаған себебі,
студиядағы әңгіменің ашық-жарқын жағдайда өрбуі және ... ... ... ... ... әңгімеге тыыңылықты
әзірленуі дер едім. Сұхбаттың тартымды ... ... ... ... ... ... және ... сөлей алуы да өз әсерін
ерекше тигізгені даусыз. ... ... ... ... хабардың қызықты
өтуіне де Жанардың шынайылығы, ашықтығы, ... ... ... болғаны анық. Өйткені, кейде бағдарламаның бағын ... ... бөзі ... екі ауыз ... басын құрап, әңгіме айта алмайтын
меймандардың ... да бар. ... осы “Ән мен ... ... ... ... келген Гауһар Қаспақова журналист Сержан Молдасанұлы қанша ... бер ... ... ... сөзге жетелесе де, әңгімеге мүлде ... ... да сол ... ... ... ... ... Ал,
мына хабар көрермендер үшін өте қызықты өтті. Барынша батыл да тік ... ... ... ... ... ... Бағдаттың “Біз
естімеген бір ән” байқауында фонограммамен ән ... ... ... ... ... Таңатаров шырқап жүрген халық әні “Құралайды”
өңдеуші мен орындаушының келісімінсіз ... ... алып ... ... ... ... ... әңгіме қозғалды. Арасында алдын
ала таспаға жазып алынған Досымжанмен шағын сұхбат та ... ... ... ... ... ... ойлары мен
әрекеттерін зерттеп барып әңгімеге әзірленетіні ... ... ... ... ... есім” және “Сөз бен саз”
айдарларының ашылуы өте құптарлық іс. ... ... ... хит-
парадын жасауға байланысты талпыныстар да көрермен қауымының қызығушылығын
арттыра түсері анық.
Қазақ тіліндегі ... ... ... ... кейін
бір ізді шиырлағандай, қайта-қайта айналып соғуға тура келеді. Жүріп жатқан
бағдарламадан жылт еткен жаңалық іздейсің. Бағадарлама ... ... ... жетілдіргенін, жаңа идея, жаңа форма табуға қаншалық
талпыныс жасағанын ... ... әу ... ... ескі
сүрлеуден әзірге жол тауып шыға ... ... ... ... ... ... ... сыншыл келеді. Бағдарламадағы әр
жаңа элемент назардан тыс қалмайды. ... әр ... ... оны ... ... одан әрі дамытуға күш салу керек.
Көрермен ... ... ... ... отырғанда оған кедергі
жасайтын, психикасына әсер ететін жайт – жарнама? Бүгінгі нарық ... 80-% ... ... ... және жарнамалық материадар өтейді.
Мысалға 2002 жылғы жарнаманың қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... үшін телеарналар жарнаманы кез-келген ... ... Бұл ... олар ... ... ... ... Көрермен болса, жарнамалардан мезі болып, басқа арнаны қарауға
мәжбүр. Бір жарнаманың қайталаған мәтіні, әуені күніне 10 шақты, ал ... рет ... ... ... да шаршатады. Адам қанша жарнамаға
мойынсұнбаймын, сенбеймін десе де дүкенде ... ... алып ... еріксіз
санасына орнығып қалған жарнамалық тауарларды сатып алады. ... ... ... ... күшін білуге болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Радио – телеарнадан тарататын ... ... ... әсер беретін болса. Өйикені ұлттың болашағы осы балалардың қолында
тәрбиелі ұрпақтан, саналы азамат қалыптасады. Отбасы тәрбиесін ... ... ... ... ... ... жігерлі азамат шығады. Сол себепті
балалар бағдарламасын тек ... ... қана ... ... кезінен
бастап идеясына – ата – анаға, үлкен – кішіге, отанға ... ... ... ... ... мәнi бар, бағдарламалар өскелен
ұрпақ, әдебиетiнiң тамырына қан ... екен ... ... ... көрудiң өзi тек қуыршақ фильмдерден
алыста алмайды. 2000 жылы наурыз айында хабар телеарнасы хаьар2, ... ... ... сол ... ... арнадан қызықты "фильмдер
мен бiрге ұзын құлақ" ... ... ... Сол ... ... ... ... едi, "ұзын құлақ" ... ... бұл ... ... алыс - алыс ... хат хабарлар келiп,
кiшкентай көрерментер өз ойларын бiлдiрiп, балалар бiр масайрап едi.
Ал бүгiнгi танда ... ... ... ... ... " балалар хабарын тамашалауда. Бұл әрине жоқтан өте жақсы бiрақ
мұнда ... ... ... ... ... ... өзi табиғи қазақи
болмыстан болу керек едi ... қашу ... - оны ... ... қайда
бармақ. Сонымен қатар хабарда тiптi iзденiсте жоқ.
Осы жерде Қытай халық республикасы қазақ телеарналарынан берiлетiн, балалар
бағдарламасын салыстырар болсақ, ол ... ... - ... ... ... ... барша көрермен қауымға өте жағымды, сонымен бiрге "Алтын
сандық" бағдарламасы тағы бар. Ал нағыз таза қытайлардың балалар хабарына
келсек, олардың БАҚ ... ... ... ... Қазақ КСР-інде негізгі идеологиялық майдан бұқаралық ... ... еді. ... ... ... ... сақтау үшін
көлденең төтенше оқиғалар теледидардан, баспасөз беттерінен жарық көрсеуін
қатаң ... ... ... бір топ адам ... ақпарат
құралдарынан берілген әрбір хабарды бақылап, саралаумен айналысатын. Шектеп
шыққанда жазалап, айтқанмен жүргенді марапаттаушы еді.
Әрине, мұндай ... ... ... ... бұзықтыққа бара да
қоймайтын. Сондықтан, кейде кеңес жұртшылығы әлемде қызу талқыланып ... ... өзге ... ... ... болатын еді.
Кейін уақыт өзгерді. Елге саяси өзгеріс келді, онымен қатар, ақпарат
технологиясы журналистикада жаңа ... ... ... ... ... ... дамыды. Тәуелсіздігін алған Қазақстанда көптен дербес
телекомпаниялар, медиа-холдингтер және агенттіктер ... ... ... ... ... алып ... ел тіршілігіне кеңінен, жан-жақты
араласып жатты. Он жылдың ішінде біз әлемдік ақпараттық ... ... ... ... шыға ... ... бірте-бірте тақын болды. Қазір кейбір жұрт тоқтаусыз
беріліп жатқан ақпарға ... ... ... ... ... іздейді. Әрі хабардың көптігі немқұрайлықты аяқтады, ... ... ... ... ел оны ... ... ... санасына
сіңіріп үлгемейді. Әрине, нарық жағдайы артық ... ... ... ... ... бір ... ол — бұқаралық ақпарат құралдырының жаңалықтарды қолдан
жасай бастауы. Кез келген болмашы, түкке ... ... ... айналуы
үшін түрлі күрделі технология қолданыла бастайды. Қазір көремін, тыңдаймын
десеңіз, ... көп. ... бас ... Оны не ... Бұл қойсыңыз-
ақырзаман орнамайды да, бірақ, жарнама, көпшіліе талғам, бұқаралық сана
сізді жаңалықтарды таңертеңгі, ... ... ас ... ... отыруға
үйретеді.
Теледидардың мұндай мүмкіндіктері билікке, өкіметке жақсы жағдай
тұғызады. Жалған ақпартты кең ауқымда ... ... ... БАҚ иесінің
билігін түбегейлі бекітті. Әрбір жеке ... ... ... ақпарат
көздерінің ырқында, жау қылам десе — жау ... дос ... десе — ... жерден мораль қажет, міндет ше ? ... құқ ... ... ... ... ... қара дүрсін күшке айналады.
Ақпарат көздері, әсіресе, сайлау науқаны кезінде ... ... бір ... ... ... Екі жақ ... ... Бұл не
өркениеттің жемісі ме?
Бұқарадан билікке жолдама алу үшін саяси ... ... ... ... ... ең ... ... жасай алатын жолды таңдайды. Ол — бұқаралық
ақпарат құралдарын қолдану. Қылмыстар осы ... ... күнә осы ... кінә осы ... ... Теледидар осы кезде әркімнің кірін, өсек-
аяңын салатын қоқысқа айналады. Кез ... ... ... ... ... Сондықтан телеарналар эфирін бақылайтын өкіметтік емес,
тәуелсіз сараптамалық бақылау орталығы болуы қажет.
Тележурналистиканың психологиялық ... ... ... ... ... кодекс қажет.
Менің магистрлік жұмысымда қаралған мәселелер бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... өзі бағдарламалар мен хабарлардың мазмұн, пішін жағынан
біртиптес болып ... ... ... ... мәні зор, ... ... ... қасы. Бірен-саран хабарлар тек коммерциялық
мақсатта құрылған сыңайлы. Олардың бар ... ... ... ... мен ... салудан жарыс ұйымдастыру.
Журналистердің шығармағылығында жаңа ізденістер мен ... жоқ. Олар ең ... ... ... ... ... ... келетін тәріздес. Ал телевизияның қоғам санасын билеп –төстейтін
зор қуатты кұш екенін ... де ... Неге ... ... ... көрермендерге психологиялық технологияның дамыған, зерттелген
жаңалықтарын барынша пайдаланып, ал телевизиялық бағдарламалар мен түрлі
хабарларда пайдаланбақ ... ... ... ... ісер ... білмей қаламыз. Оның себебі қаржыға тіреліп тұр деп ойлаймын.
Себебі жарнама, пиар жұрген жерде ақшаның иісі де ... Ал, ... ... қалған, дәстүрлі бағдарламаларын тепеңдеп жасай береді,
жасай береді. Ешқандай бәсекелестік, ... ... соң ... ... ... ... жүре ... Журналисттер өз жұмысына
салғырт, жауапсыздықпен ... ... да ... ... ... ... ... болсақ,
сын көтермейді. Көбіне көрерменге «ыстықң ... ... ... ... ... ... басы көрерменге тиетінін аңғармайтын болу
керек. Сондықтан да арнайы ... ... ... ... құрып,
эфирден кеткен әрбір хабар, ... ... ... ... ... ұрпақтығ адам болып ... ... ... сана
жаулайтын қолшоқпары болуына, адам санасына кері әсер ... ... ... ... ... И.С.Кон. Психология юношеского возвраста. М. 1975, стр. 9
2. /http:www. ... ... ... «Жас ... ... ... 2004 жыл.
4. Мошенники и авантюристы. Серия “Энциклопедия тайн и сенсации”. М.
“Фараон” 2001 г.
5. Реан А.А., Бютнер К.С., Детская психология. С-Пб, ... 2001 ... ... Зощенко Н.С., Хоманс Р.С. “Развитие детей дошкольного возвраста”,
М. “Просвещение” 1991 г.
7. Райнер Пацлаф. Застывший взгляд. М. “Букинист”. 2002 г. стр. ... ... ... ... не берді? “Ана тілі” газеті, №40
09.10.2003 ж.
9. Убивающий шум. “Экспресс-К”газеті. 09.06.2004
10. Г.Ахметова Бейнесаз – болдық мәз. ... ... №1, ... Вам это ... ... Север” газеті, 29.05.2004
12. Немов С.А., Крайчфильд Р.Н. Телевидение и реальность. Культы и
скандалы ХХ века СПб “Искра” 1998г. стр. 189
13. ... Под общ. ... ... Т.Г., ... Р.Н., Осипов
Т.В. М. “Наука” 1991 г.
14. З.Фрейд. “Избранные” Том-ІІ, Киев, “Антик” 2001 г. стр. 163
15. Философия. Под общ. ред. Института ... РАН. СПб. ... стр. ... ... ... сочинения”. Том 1, М. “Просвещение” 1989 г.
стр.63
17. Ворошилов В.В. Журналистика. 4-е издание СПб. ... ... 2001 ... 18. ... ... не ... ... газеті. №38, 6-мамыр 2004
ж.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Прохоров Е.П. ... ... ... МГУ; ... ... Әбжанов.Қ. Телевизиялық фильмдер. «Қазақ университетің; Алматы, 2003.
3. Қазақстан ұлттық энциклопедиясы. ... ... ... ... ... С. ... техникасы. «Қазақ университетің, Алматы,2002.
5. Светана С.В. Телевизионная речь. Издательство Московского университета,
1976.
6. Құнанбаев А. Шығармаларының екі томдық толық ... ... ... ... ... ... ... университетің; Алматы, 2003.
8. Әбдіжәділқызы Ж. Тікелей эфир табиғаты. «Қазақ университетің, ... ... в ... ... ... 1976. .
10. Әбдіжәділқызы Ж. Тікелей эфир табиғаты. «Қазақ университетің, Алматы,
2003.
11. Молдабеков Ә. «Хабардыңң бес ... ... ... ... ... Д. ... жобаға деген ұмтылыс бар. «Журналистң газеті, ғ6,
мамыр,2003 жыл.
13. И.С.Кон. Психология юношеского возвраста. М. 1975, стр. ... ... ... ... ағыны. «Жас Алашң газеті, 5-маусым, 2004 жыл.
16. Мошенники и авантюристы. Серия “Энциклопедия тайн и сенсации”. М.
“Фараон” 2001 г.
17. Реан А.А., ... К.С., ... ... С-Пб, ... 2001 г. стр.
166
18. Зощенко Н.С., Хоманс Р.С. “Развитие детей дошкольного возвраста”, М.
“Просвещение” 1991 г.
19. Райнер Пацлаф. Застывший ... М. ... 2002 г. стр. ... ... Кинофестиваль қазаққа не берді? “Ана тілі” газеті, №40
09.10.2003 ж.
21. Убивающий шум. “Экспресс-К”газеті. 09.06.2004
22. Г.Ахметова Бейнесаз – болдық мәз. “Журналист” газеті, №1, ... ... Вам это ... ... ... ... ... Немов С.А., Крайчфильд Р.Н. Телевидение и реальность. Культы и скандалы
ХХ века СПб “Искра” 1998г. стр. 189
25. Психология. Под общ. ... ... Т.Г., ... Р.Н., ... ... ... 1991 ... З.Фрейд. “Избранные” Том-ІІ, Киев, “Антик” 2001 г. стр. 163
27. Философия. Под общ. ред. Института философии РАН. СПб. ... ... ... Платон. “Избранные сочинения”. Том 1, М. “Просвещение” 1989 г. ... ... В.В. ... 4-е ... СПб. ... ... 2001 ... Қазақ теледидарына не керек? “Айқын” газеті. №38, 6-мамыр 2004 ж.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балаларға арналған хабарлардың қоғамдық мәні. Бағдарламаларды жас ерекшеліктеріне байланысты қабылдау психологиясы48 бет
Шетелде және Қазақстан Республикасында инновация маркетингінің қалыптасуы мен дамуы19 бет
"Ірі қара малының гигиенасы."7 бет
Ірі қара малының гигиенасы жайлы мәлімет4 бет
"балалар психологиясы"6 бет
"Түйсік пен қабылдаудың патологиясы."3 бет
"Тұлға психологиясы"4 бет
"Қабылдау бөлімі" бағдарламасы63 бет
6м010100- "мектепке дейінгі оқыту мен тәрбиелеу" мамандығының магистратураға қабылдау емтиханының бағдарламасы28 бет
«Мектеп жасына дейінгі балалардың қабылдауды дамытуға арналған психологиялық әдістеме қолдану мүмкіндіктері»32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь