Адам мен азаматтың құқықтық мәртебесі негіздері

Жоспар
Кіріспе

1. Адам құқықтары мен бостандықтарының дамуының тарихы аспектілері
1.1 Адам құқықтары мен бостандықтарының дамуының теориялық және тарихи ерекшеліктері 1917ж. дейінгі кезеңдегі қазақ мемлекеттілігіндегі адам құқықтары мен бостандықтарының жағдайы
1.2 Кеңес дәуірі (1917.1990жж.) кезеңіндегі қазақ мемлекеттілігіндегі адам құқықтары мен бостандықтарының жағдайы
1.3 ҚР.ның тәуелсіздік алғаннан кейінгі уақыттағы жеке тұлғалардың құқықтық жағдайы

2. Адам мен азаматтың құқықтық мәртебесі негіздері
2.1 Адам және азаматтың құқықтары, бостандықтары мен міндеттерінің жүйесі
2.2 Құқықтар, бостандықтар және міндеттер қағидаларының мазмұны
2.3 Құқықтар, бостандықтар және міндеттердің жіктелуі

3. Құқықтар мен бостандықтардың қорғалу механизмдері
3.1 ҚР.ғы адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қорғау институттары мен органдары
3.2 Адам құқықтары мен бостандықтарын қорғау саласындағы Қазақстанның өзекті мәселелері

Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер мен нормативтік құқықтық актілер
        
        Жоспар
| |Кіріспе | ... ... ... мен ... ... тарихы аспектілері | |
|1.1 ... ... мен ... ... теориялық және | |
| ... ... 1917ж. ... ... ... | |
| ... адам ... мен бостандықтарының жағдайы | |
|1.2 |Кеңес дәуірі ... ... ... | |
| ... адам ... мен ... ... | ... |ҚР-ның тәуелсіздік алғаннан кейінгі уақыттағы жеке тұлғалардың | |
| ... ... | |
| | | ... ... мен ... құқықтық мәртебесі негіздері | ... ... және ... ... бостандықтары мен міндеттерінің | |
| |жүйесі | ... ... ... және ... ... мазмұны | |
|2.3 |Құқықтар, ... және ... ... | |
| | | ... ... мен ... қорғалу механизмдері | ... ... адам мен ... ... мен бостандықтарын қорғау | |
| ... мен ... | ... ... ... мен ... қорғау саласындағы | |
| ... ... ... | |
| | | |
| ... | |
| | | |
| ... ... мен ... құқықтық актілер | |
Кіріспе
Тәуелсіздік алғаннан ... ... ... ... болған саяси жэне экономикалық реформалар түлға, оның
қажеттіліктері мен ... ... роль ... ... ... ... айқындады. Қазіргі біздің конституциялық жүйеміз бүрыңғы кеңес
дэуіріндегіден өзгеше адам және оның ... ... ... ... ... 2002 ... ҚР Президентінің «ҚР-ның құқықтық
саясаты Концепциясы туралы» жарлығында: «ҚР ... ... және ... ... мен ... жоғарлылығы, құқық
үстемдігі, мемлекеттің билік тармақтарының бөлінуі және ... өз ... ... ... ... және ... қағидасына сүйене отырып
жүзеге асыратындығы негізінде демократиялық, құқықтық, ... ... ... құру жөніндегі бағытын ... және ... ... деп ... ... ... отырған Конституцияның теориялық мәселелері
және адам және азамат ... мен ... ... ... ... ... тақырыптың өзектілігін көрсетеді.
Ал тақырыптың зерттеу пәні: ҚР адам және азаматтың құқықтары ... оның ... ... бағыттары, қағидалары,
тенденциялары және заңдылықтары.
Зерттеудің әдістемелік ... ... ... құрылымды-жүйелік, салыстырмалы-құқықтық және баяндаушы
ғылыми әдістердің жиынтығы.
Зерттеудің теориялық ... ... ... ... ... ... ... Конституциясы, ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың
еңбектеріне, ... және шет ... ... ... ... ... ... сүйене отырып жазылған. Жоғарыда
аталған мәліметтермен қатар мемлекет және ... ... ... және ... ... еңбектері, конституциялық құқық, философия,
политология салаларынан құнды мәліметтер алынған.
Еңбектің ғылыми жаңалығы. Адам және ... ... ... ... ... сондай-ақ оның конституциялық-
құқықтық және халықаралық-құқықтық аспектілерін қарастырудан тұрады.
1. Адам құқықтары мен бостандықтарының дамуының ... ... Адам ... мен ... ... ... және ... құқықтары мен бостандықтарының мәселесі ... ... ... ... мен ... да ең ... бірінде тұратыны анық, себебі әңгіме ең басты ... ... ... ... құқық тумысынан тиесілі. Олар табиғи сипатқа ие және тұлғаның
нәсіліне, ұлтына, әлеуметтік жағдайына, ... ... ... ... Адам ... ... адам қүқықтарының жалпы
мәртебесін құрайды. Ал ол өз кезегінде үш жеке мәртебеден қүралған:
- мемлекетде, жеке түлға да ... ... жоқ ... ... ... тиесілі яғни, өз қүқықтары мен бостандықтарын қорғау ... ... ... ... және ... ... ... белсене араласа
алуға құқығы [11.29б.].
Жалпы сөзбен ... адам ... ... ... ... ... ... уақытта және барлығы үшін тиесілі. Олар ... яғни ... ... ... мүмкін емес. Сонымен қатар
тұлға өз құқықтары арқылы өзінің әр ... ... мен ... мен ... үшін ... ... ... де қолдана ала алатыны мәлім.
Адам құқықтарының түсінігі мен құрамы категорияларын ... ... ... өмір ... немесе өмір сүріп жатқан қоғамның саяси
және экономикалық жағдайына ... ... ... ... негізінде
жүргізілуі тиіс деп түжырымдайды. Н.Н. Моисеев бұл жайлы келесідей көз-
қараста : ... ... ... тыс адам ... ... өте ... Себебі адам қүқықтары мен құндылықтары түсінігі адам
санасында өзінің өмір сүріп жатқан өркениетпен және ... ... сүру мен ... ... ... ... .
Көптеген ғалымдарға саяси-құқықтық ілімдер талдауының әдістемелік
негізі - ең алғаш өркениеттің шығыс және ... деп ... ... болып
табылады. Шығыс - этатизімнің жоғарылығымен, меншіктің мемлекет иелігіне
көшумен, ұжымның жеке тұлғалардан үстемдігі, жеке тұлға ... ... адам ... мен ... ... ... сипатталады.
Ал, батысқа тән ... - ... ... ... ... ... – құл ... болды[13] Адам құқықтары
концепциясының философиялық бастамаларын біз Батыс және ... ... көре ... ... ... оның дамуы соңғысынан
басталғанын айта кеткен ... ... ... орын ... өзі
басынан тең құқылықты жоққа шығарған. Адам ... ... ... ... ... ретінде танылған кезде ғана саналған деп жазған М.Ю.Козлихин[15].
Тек азамат барлық ... мен ... ... ... ең ... ... саяси құқықтарды иелене алды. Осыдан кейін орын ауыстырған
саяси және экономикалық формацияларда феодалдық ... ... ... ... ... мемлекеттік істерді басқару ісіне біртіндеп
барлық қоғам мүшелері үшін тең деп танылып, олардың ... ... ... Бұнда қалың құқықсыз бұқара орын алып отырған билік иелерін ... ... өз ... қол ... ... Орта ... ... абсолютизімінің орнына мемлекет пен тұлға ... шарт ... ... ... ... идея ... ... тұлғаның жекелілігі болып танылады (Г. Гроций, Д. ... ... ... қарастырған француз ойшылдары Ш. Монтескье және Ж.Ж.
Руссо. Біріншісі саяси бостандықты жеке ... ... ... ... ... ... осының ішінде осы кезде
орын алып отырған мемлекеттің нысанына сүйемелденіп қазіргі ... ... ... ... бірі ... ... билік тармақтарының
бөліну қағидасының пайда болуын алып келеді[16]. Руссоның еңбектерінде
назар биліктің әлеуметтік ... ... және оның ... ... ... ... қоғамдық санаға әсері ретінде адамның теңдігі мен
бостандығы туралы лозунгтары бар және олар ... 1789 ... адам ... құқықтары туралы Декларацияда көрініс ... Ұлы ... ... ... Онда келесідей жазылған: «Адам тумысынан еркін
және тең құқылы болып келеді. Кез ... ... ... ... ... және ... құқықтары болып табылатын бостандық,
меншік, ... және ... ... ... ... Сонымен қатар
Декларацияда сөз және баспа бостандығы, сенім-наным бостандығы ... ... ... ... ... ... және ... құқықтарының қалыптасуы
еркіндік үшін күреспен бірге ұштасады. Америкалық демократияның ... ... мен ... ... 1776ж. ... ... Декларациясынан өз көрінісін табады. Олар «барлық адамдар тумысынан
тең және олар өмірге, еркіндікке, бақытты өмір ... ... ... ... ... мемлекет құрылымы адамның табиғи құқытарына сай
келмесе, оны ... ... ... онда ... ... олардың
құқықтарын қорғау үшін жүмыс жүргізетін, оларға қамқор болатын билік түрін
тиімді етіп ... ... ... ... ... ... ... адам құқықтарының концепциясы ағарту кезеңінде шектеулі болды
дейді. Барлық адамдарды крепостнойлардан босатқанымен саяси құқықтарды тек
аздаған меншік иелеріне ғана ... Ал ... ... ... және ақ
нәсілді еместер тыс қалып қалды. Сонымен қатар аталған ... ... қара ... ... жоюын және басынуын тоқтата алмады
[18].
Жалпы алғанда қазірге дейін өз мемлекеттерінде орындалып жүрген осы ұлы
құжаттар ... ... ... ... ... және онда
демократиялық және құқықтық мемлекеттің мәні мен мақсаты айқындалғаны
хақ[19]. ... ... ... ... және саяси-құқықтық жағынан
дамыған мемлекеттер осы табиғи-құқықтық концепцияны ұстанады. ... де ... ... ... ... ... 1995ж 30 тамызда қабылданған Конституциясының 1 ... ... ... ... өзін ... зайырлы, құықтық
және әлеуметтік мемлекет ретінде орныктырады, оның ең қымбат қазынасы ... және ... ... ... мен ... деп бекіткен. Ал 12
баптың 2 тармағында адам құқықтары мен бостандықтары әркімге ... олар ... деп ... ... ... ... ... және
заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық актілердің мазмұны мен ... ... ... ... ... ... жүзілік тарих тек табиғи-құқықтық доктринаны ғана
қарастырып қана ... ... ... ... ... ... құқықты да қарастырған мағлұматтар жиі кездестіріледі. Бұндай
құбылыс көбіне Кеңес дәуіріндегі құқыққа тән ... Егер ... ... ... ... санадан немесе құдай берген деп
ойлауға, не адамға тумысынан тиесілі деп ... ... ... ... ... және ... ... мүмкін құқықтар тек мемлекетпен
беріледі деп санайды. Бірінші жағдайда заң оған дейін орын ... ... ... ... деп қарастырылса, екіншісінде - ... ... ... ... ғалымдар мемлекеттің берген
құқығынан басқа құқық бар ... яғни ... ... ... ... ... ... қате. Адам құқықтарының мемлекеттік емес қасиеттерін И.Е. Фарбер,
Е.А. Кучинский, А.П. ... өз ... ... ... Сонымен қатар
жоғарыда аталған ғалымдар адам құқықтарын заңда көрініс таппаған жағдайда
еш күші және ... жоқ деп ... ... ... ... егер ол синтез, қосынды, аталған
бағыттардың қосындысы болып келмеген жағдайда дұрыс деп ... ... ... әр бірі ... ... ретінде, яғни әділеттілік
шегінен шықпай заңсыздыққа жол бермейтін күш деп ... ... ... қазіргі заман ғалымдармен екі бағытты да ұстанатындығын және
мемлекеттің конституциялық тәжрибесінде көрініп отырғандай адам құқықтары
мен ... ... ... ... құбылыс деп қарастырған күннің
өзінде олардың позитивті рәсімделуін жоққа шығармайды. Табиғи құқық адамның
мемлекет пен қоғамға өз құқытарының ... ... ... ... ... ... негіз береді деп айтуға мүмкіндік береді. Бірақ
оларды ... ... ... ... ал позитивті құқық керісінше, өзінің
мазмұны жағынан тар бола тұрса да, құқықты қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттерде сонымен
қатар Қазақстан да бір-бірімен конкуренциядағы теориялар: табиғи ... ... ... мен ... ... ... Ал ол өз ... адам құқығы статусын бекітудің оптимальділігін
қамтамасыз етеді. Мемлекет табиғи құқықтың қей моральдік ... ... адам ... ... мен бөлінбейтіндігін мойындай отырып
олардың заңды түрде нақты орындалуын қадағалайды. БҰҰ-ң ұстанатын идеялары
мен екі негізгі қызметін ... ... Олар адам ... ... ... актілерді әзірлеу және мемлекеттердің адам құқықтарын
дұрыс орындалып ... ... ... Республикасы осы саладағы
халықаралық интеграция процесстерінен тыс ... жоқ. ... ... ... адам ... ... әр түрлі аспектілерді
реттейтін ондаған халықаралық шарттарға қол қойып жұмыс істеп отыр.
Қазақстан Республикасының ... ... ... мемлекеттің ішіндегі адам құқықтарын қамтамасыз ... ... оң ... ... ... институттардың қатарына
Қазақстан Республикасында өз орнын тауып отырған омбудсмен институтын
атауға болады.
Бүгінгі таңдағы алға ... ... ... ... ... ... және сайлау салаларын модернизациялау,бұқаралық ... ... ... ... ... және сот ... ... сатылап сот присяжныйларын енгізу болып табылады .
Адам ... ... және ... ... ... ... көз ... аталған процесс аяқталуға жақын деп санау қате
болады. Адамзаттың прогресс жолымен жүруі әр ... жаңа күні ... жаңа ... ашып ... ... мемлекеттік-
құқықтық тәжірибеге енгізіп, оны ... ... ... Қазақстан
Республикасы да аталған процестің басты қатысушыларының
бірі болып табылады.
Әр мемлекеттің ... ... ... Конституция адам
құқықтары мен бостандықтарының пайда болуы мен дамуы, қоғамның дамуындағы
формациялық ерекшеліктеріне сай орын ... ... ... болып
табылады. Аталған тұрғыда Қазақстан Республикасы да тыс емес. Қазіргі кезде
орын алып отырған адам құқықтары туралы концепциясын түсіну үшін оның ... ... ... ... ... түсіну керек. Қазақстанның
мемлекеттік-құқықтық дамуын талдау ... ... ... ... жаңа тәуелсіз ... ... ... ... ... ... А.К.Котов[10] .
Қазақстандық адам құқықтары жөніндегі концепцияның қалыптасуы ... ... ірі үш ... ... ... 1917ж дейінгі қазақ мемлекеттілігі.;
- Кеңестік дәуір (1917 – 1990жж.);
- Қазақстан Республикасының ... ... ... ... (1990ж бері).
Әр кезең әлеуметтік және қоғамдық ортаға, ... ... ... ... өз септігін тигізе отырып адам құқықтары ... ... жаңа ... алып келді. Сонымен қатар идеялар,
дәстүр, кей қоғамда қалыптасып қалған ... тек одан ... орын ... ғана өз ... ... қана ... ерекше атап өтетін жай
адамдардың санасында да белгілі уақыт аралығында өз ықпалын қалдырды.
2. 1917ж. ... ... ... адам ... ... ... ... орын алған саяси-құқықтық ұйымдасуы ерекшелігі ... ... ... ... конституциялық идеяларымен
сипатталады.
Қазақ қоғамында ... ... ... концептуалдық негіздері
қазақ қоғамында ғұн, сақ, түрік қағандықтары ... ... ... ... адам мен ... ... ... ұдайы дамып және
жетіліп отырды, сонымен қатар ол адам ... ... ... ... және ... бір қатаң ретті сақтап отырды. Жоғарыда
аталғандардың көбісін Қазақ хандығының құрылу ... ... ... ... ... жоғарғы орган болып халық жиналысы - құрылтай
болып саналды. Оның негізгі функциясы болып ханды ... ... ... ол меритократия, яғни сол орынға сай келетінін ғана сайлау қағидасына
сүйене отырып жүзеге асырылды.
Пайда болған әр ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру билер институтына тапсырылған болатын. Олар
сот және заңшығарушылық билікке де ие ... ... ... ... араласуынсыз дау шеше ала алуы құқықтық дәстүрдің реттеушілік
қасиетінің ... ... ... ... институттардың құрылуы ең алдымен халықтың
құқықтық санасының жоғары болғанының шарты ... ... ... пен теңдікті қастерлегені салыстырмлы түрде әйелдің еркі ... жеке ... ... сыйластық және билікке құл секілді бағынбауы
арқылы көрінеді дейді А.Нысанбаев[13.220б.].
Қазақ ... ... ... және Алаш ... ... ... нормаларын әзірлегендердің ішінен А.Бөкейхановты,
А.Байтұрсыновты, М.Дулатовты атауға ... Алаш ... ... сөз, баспа, одақтасу не бірігу бостандығы, таңдау құқығы,
ешкімнің тиіспеушілік, сот арқылы өз мүдделерін қорғау секілді және теңдік,
өкілдік, ... ... ... ... идеяларды бекітті[22].
Қорыта келгенде қазақ мемлекеттілігі кезеңіндегі адам ... ... әлі ... ... өз ... жоймаған. Аталған кезең
әлі күнге дейін қазақ ғалымдары арасында ... өте ... ... ... дәуіріндегі Қазақстандағы адам құқықтары мен бостандықтарының
жағдайы
Кеңес дәуірі кезіндегі адам ... мен ... ... ... заңгерлер мен саясаткерлер арасында ғана пайда болған теориялық
зерттеулер мен талдауларда ғана емес 1926ж ... 1937ж., ... да ... ... ... ... ... «конституция-фикция»
үғымымен сипатталады[28]. Ғалымдардың айтуы бойынша ... ... тән ... ... ... қағидасына сай, яғни
социалистік идеяларды сақтау, жұмысшы топтың диктатурасының ... орын ... Ғ.С. ... ... бойынша бірде-бір
кеңестік Конституция формальді-демократиялық элеменнтердің ... ... ... ... ете алмады дейді[30].
1926 ж. ҚАССР Конституциясы - кеңестік Қазақстанның алғашқы ... ... ... ... пен адам арасындағы қарым-қатынастың
концептуалдық негіздері Қырғыз (Қазақ) АССР-нің еңбекшілерінің ... ... ... Ол ... ... қалыптастырудың
негізгі мақсаттарын яғни адамның адаммен жұмсалуын болдырмауды анықтады.
Алғашқы декреттер мен ... ... ... етіп ... ... үстем топ етіп , яғни оған ... ... ... ... етуші топқа қоғам ішінде ерекше орын бөлініп, билік
соларға тиесілі болуы керек деп ... ... олар ... материалдық
және рухани байлықтың ... деп ... ... ... ... және гуманизм негізіндегі қарым қатынастарды орынықтыруды
көздеді[29]. Бірақ қоғамдық тәжірибе бұл ... ... ... ... ... ... тиіс демократиялық мемлекеттің орнына біз халықты ірі
үшін қорқынышта ұстайтын, қоғамдық бостандық және адіғі дейтін ... ... сөз ... ... қатаң аппараты бар аяусыз ... ... », - ... ... орын алған конституциялардың барлығы аталған қағидаға
сүйеніп ... ... ол ... ... теориясына әбден қайшы
келетінін де атап өткен жөн. М.Ф. ... осы ... ... ... ... ... ... үнілетін болсақ кеңес дәуіріндегілер
пролетариат диктатурасы мен топтық күрес ... ... ... жеке ... ... емес және ... қай ... байланысты белгілі бір ... ие ... деп өз ... жеткізеді[32]. Жеке тұлға бостандығы бұнда
обьективті ... орын ... жоқ. ... ... ... ... ... еркіндік тек жоғарғы тұрған топқа ғана
тиесілі болды деп саналды[33].
Жоғарыда аталғандарға ... ... ... ... өз ... ... таппайтындар бір де бір билік
органдарында орын ала алмайтыны және ... ... ... ие ... ... ... ... нормалардың бекітілуі тек адам құқықтарын
ығыстырып қоюды ғана емес жалпы ... ... ... да
көрсетеді[34].
1937ж ҚазКСР-ң Конституциясы алдыңғы жобадан демократизімнің кей
белгілерінің айқын көрінуімен ... Жаңа ... ... ... теоретиктер мемлекеттің жетілуінің келесі сатысына
өтумен, яғни ... ... ... ... ... жойылуы арқасында социалистік демократияның кеңейуіне ... деп ... ... ... жою ... біртекті
әлеуметтік қоғамды қалыптастыру тұлға теңдігінің бірден-бір негізі ... ... ... ... рет ... адам ... ... «құлдықтан» босатты[34].
«Буржуазиялық демократия идеологтарының» критикасында кеңес халқының
едәуір бөлігінің ... ... ... алыс ... ... ... демократия (ондай демократия -социалистік демократия) кезінде халық
жоғарғы билікті өз қолында сақтай отырып, билік функциясын жүзеге ... ... ... ... және өз ... ... ... жүктей алады [36]. Сонымен қатар қазіргі кездегі
барлық дерлік ғалымдардың ... ... ... кезіндегі орын алған
әрекеттер формальды болғанын, ал нақты мемлекет және қоғам өмірі ... бар ... тек ... ... қабылдағанын айтады. Ал
Коммунистік партияға тиістілігі жеке тұлғаның орын алып отырған режимге оң
көзқарас тудырып және оның ... ... ... ... Конституцияда еңбек етуге және демалысқа құқықтары, қартайған
кезінде әлеуметтік қамсыздандыруға, ер мен ... ... ... ... мен ұлтына қарамастан теңдігін бекітті(96-і бап). Сонымен қатар ... ... жиын және ... ... және көше ... ... ... етушілердің мүдделеріне қарсы болмаған жағдайда және әлеуметтік
жүйені нығайту мақсатында ғана жүзеге асырылады» делінген ( 10 ... ... айта ... бір жай ... ... ... ... бекіту орын алды.
1978ж Қазақ ССР-ң Конституциясы. Аталған заң нормасы жеке тұлғаны қоғам
мен мемлекетке бағындыру және ... ... ... ... ... адам ... ... бекітті.
Аталған Конституция адам құқықтарының социалистік концепциясында өз
ерекшеліктеріне де ие болды. Яғни сол ... ... адам мен ... бір ... ... ал ... ... бұнда тек қоғам
дамуының обьективті қажеттілігін ескеріп қана қоймай сонымен қатар ... мен ... ... мүддесін жақтайды деп есептеген. Буржуазиялық
теорияларға ... ... ... оның ... ... ... қасиеттерінде көрініс табады дейді[34]. Сонымен қатар мемлекет
әр адамның қажеттіліктері мен ... ... ... өз ... өте
кең құқықтар мен бостандықтар береді және оларды сенімді кепілдер жүйесімен
қамтамасыз етеді[37].
Конституцияда бүкіл билік халықтың ... деп ... ... өз ... ... ... ... арқылы жүзеге асырады деп
есептелген (2бап ... ... ... ... ... ... мәселелер бойынша бүкіл халықтық талқылау және ... ... ... өткізу болды (5бап). Кеңес қоғамының саяси
жүйесін дамытудың ... ... ... ... ... ... ... мен мемлекетгі басқаруға неғұрлым көп азаматтарды қатыстыру, қоғамдық
ұйымдардың белсенділігін арттыру, ... мен ... ... ... ... ... ... қоғамның пікірін біліп отыру ... ... ... ... ... саяси плюрализм туралы сөз болған
жоқ. Қоғам дамуының басты бағыттарын, сыртқы және ішкі ... ... ... ... өміріне басшылық етуді саяси жүйенің негізін құрайтын
Коммунистік партия жүзеге асырды (6 бап).
Кеңес ... ... мен ... ... ... ... және ... 2 тарау). Аталған заңда бекітілген ... ... ... және ... ... ... кездегі демократиялық
мемлекеттерде бекітілген құқықтар мен ... өте ... ... Бұндай өзгерістердің орын алуын Кеңес Одағының «Азаматық және саяси
құқықтар жөніндегі» Халықаралық актқа және «Экономикалық, әлеуметтік және
мәдени ... ... ... ... мүше ... болады. «Социалистік демократияның» кері әсерін ескере тұра
Кеңес Үкіметімен адамның әлеуметтік және экономикалық құқықтарын қамтамасыз
ету үшін көп жағдай жасағанын айта кету ... Және ... ... адам
құқықтарының концепциясы өзгеріссіз, яғни жеке адамның табиғи және бөлінбес
құқықтарын орын алуын жоққа шығарып отырды. ... ... ... ... оң ... ен өзгерістерді байқамай кетуге болмайды.
Себебі ол қазіргі кезде қалыптасып ... ... ... ... ... мен оның ең ... ... деп санауына өз
үлесін қосып ... ... ... ... тек деп ... жылдары адам құқықтар мен оған жеке индивид ... ... Оның ролі мен ... және ... ... орны туралы ойлар
өзгереді. Аталған уақыттан бастап ғылыми әдебиеттерде адам құқықтарының
проблемалық мәселелеріне және ... ... ... ... ... ... ... уақытқа дейінгі адам құқықтары туралы
қалыптасқан идеяларынан арылған. Кеңес ... ... ... мемлекет
құру параметрлері жобаланып индивидтің құқықтық мәдениетін, санасын
жоғарылату, сот ... ... ... ... ... ... мәселелерін дамыту және жобалауда бірнеше қазақ ... озық ... да айта кету ... орын ... осы ... ... ... Президент Н.Ә.Назарбаев
келесідей тұжырымға келеді: « Біз, қазақстандықтар, рух ... ... және ... ... ... анық айқындалған жабық
қоғамда өмір сүрдік. Бұнда біздің кінәміз бар ма? ... Жоқ, егер біз ... ... ... ... ... артып қойған рухқа құлшылық пен бас
июде қала берсек, алдыңғы кезеңдердің және ... ... ... сезіне тұра жаңаша өмір бастай алмасақ кінәлі болар едік» ... ... ... ... кейінгі уақыттағы жеке тұлғалардың
құқықтық жағдайы
Қазақстан Республикасыныц тәуелсіздік алғаннан бергі уақыт. Қазақ
АССР-ң 1990 ж. 25 ... ... ... ... декларациясы39 адам
құқықтары мен бостандықтары концепциясының қалыптасуының жаңа бір кезеңі
болып келеді. Аталған құжат ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық, мәдени өзгерістерді көздеген
және біздің мемлекетте нағыз конституциялық құрылымды қалыптастыруға үлкен
септігін тигізді ... ... адам ... мен ... ... ... бір басты ережесі ретінде мемлекеттік биліктің жалғыз ғана қайнар ... ... иесі ... өз ... тікелей немесе өз өкілдері
арқылы жүзеге асыра алатын Қазақстанның көп ... ... тану ... (4п.). Алғаш рет конституциялық тәжірибеде биліктің үш заң
шығарушы, атқарушы, сот ... ... орын алды (7 п.). ... және ... ... ... ... яғни мемлекет пен ... және ... ... ... ... ... (5 п.). ... саяси жүйенің негізі болып саналды. Жетпіс жылдан астам уақыттан
бері көлеңкеде қалған діни ұйымдар шықты. Сонымен ... адам ... мен ... етілуінің кепілдігі ретінде олардың ұлтына, қай
партияға ... ... ... ... ... тең деп ... Приверженность общечеловеческим ценностям выражает признание
Академик С.З.Зиманов аталған Декларацияда қарада көрінетін ақтай ... ... ... ... тең ... және ... ... танып, осының арқасында мемлекет ... ... ... мен ... ... идеясы айқын көрініп отырғанын
айтады41.
Адам құқықтары концепциясының дамуында келесі бір маңызды оқиға 1991 ... ... ... «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігі туралы»
Конституциялық заңның қабылдануы ... ... ... заң ... ... және ... ... құру туралы алға
қойған мақсаттарын ... ... (1 ... ... ... ... ... дейін қабылданған
нормативтік актілерде көзделғен адам мен мемлекет арасындағы қатынас
жүйесін одан әрі ... ... ... ... адам және оның ... мен ... басты құндылық деп есептелді. Мемлекет өз
қызметін адам мен қоғам ... сай ... ... ... ... ... ... адам құқықтарының конституциялық мәртебесін
анықтауға бөлінді (1 ... Адам ... мен ... ... ... ... ... енгізілді (өзге азаматтардың құқықтары мен
бостандықтарын, конституциялық ... ... ... ... Және ... ... ... бекітілген құқықтар мен
бостандықтар қозғалмауы тиіс болды (2 бап). 1993ж. ... ... ... ... ... ... ол ... әсері және жоғарғы заңды күшке ие ... ... ... ... ... ... Конституцияда адам құқықтары саласындағы халықаралық
нормативтік құқықтық актілердің басымдылығы ... ... (3 бап) ... адам жеке ... ... ... ... қойған жоқ, ал оның
құқықтары әлде де мемлекетпен туындайтын қатынастар ... ... Оған ... ... 1978ж. Конституциядан келген құқықтарды
келтіруге болады. Аталған мәселе назарсыз қалуы мүмкін емес еді, ... ... ... және құқықтық мемлекетті нығайту туралы
дискуссиялар пайда бола бастады, ... ... ... ... ... жетілдіру, сот жүйесін ... адам ... ... ... ... ... арттыру мәселесіне де
назар аударылды42.
1995ж. Қазақстан Республикасының ... ... ... 1993ж. ... ... мемлекеттік билік
институттардың құрылуының кемшіліктерін жоюмен қатар адам мен ... мен ... ... ... ... табылады. Аталған
кемшіліктердің орын алғанына қарамастан, 1993ж. ... ... ізін де атап ... жөн. ... ғалымдармен қатар 1993ж.
Конституцияның оң ... ... ... ... ... ... сол ... ауыр жағдайға қарамастан кеңестік мемлекеттіліктен
және тоталитарлық режимнен демократиялық мемлекетке ... ... ... ... ... ... ... бекіткен идеалары құқықтық астары жеңіл
жобаланған себепті орныға алмады». Бірақ, оның да ... ... ... «осы кезде орын алған келеңсіздіктер болашақта дұрыс бағытта
өсіп-өрбуге мысал болды» -, дейді.
Жаңа Конституцияның жобасын ... ең ... ... ... мен
практиктер қатыстырылды. Және қалың бұқара халықтың ойы да ... ... ... аяғы ... 1995ж. 30 ... күні ... халықтық референдум
арқылы қабылданған Қазақстан Республикасының жаңа Ата Заңы ... және ... ... ... ... ібабында былай дәйектелді: «Қазақстан Республикасы өзін
демократиялық, зайырлы, құқықтық жэне әлеуметтік ... деп ... ... ... құндылығы болып адам, оның құқықтары мен ... ... ... адам ... реттейтін нормативтік
құқықтық актілерде ... ... ... ... ... ... рет ... заңмен «адам құқығы» атты дара ... ... ... ... ... адам ... азаматтың
статусымен байланыстырған болатын- ды. Өзгеріс тек терминологиялық
алмастыру емес, ... ... ... ... ... статусын белгілейтін құқықтық негіз. Осылайша адам құқықтарының
қазіргі кездегі теориясына орай «адам құқықтары» мен ... ... ... пара-пар емес, олар тұлғаның статусын айқындайтын әр ... ... ... демократиялық мемлекеттердің
Конституцияларында екі ұғым қоса ... ... ойды ... ... адам мен ... ... деп екі ... қарау тұлғаны тек
мемлекетпен немесе тек қоғаммен ... ... ... деп санайды.
1995ж. Конституция алдыңғыға қарағанда адам мен азаматтың құқықтарының
мазмұнын саяси жэне экономикалық шарттарды ескере отырып ... ... ... және азамат» 2 тарау). Осында тағы бір айта кетерлік жай
адам мен ... ... мен ... ... тарау БҰҰ-мен
қабылданған Халықаралық адам құқықтары туралы ... және ... ... ... ... негізінде жасалуы. Жеке тұлғаның
құқықтары қазіргі кезде расында ұйымдастырушылық, экономикалық, саяси ... ... де ... ... ... атқарылған жұмыстарға баға бере отырып, ... ... ... адам ... ... көрсетуі үшін (самореализация)
және қоғамның әрі қарай демократизациялануы үшін пайдалы жаңа ... ... ... сонымен қатар экономикалық еркіндік, саяси және
идеологиялық әр ... заң ... ... ... Қазақстанның
құқықтық мемлекет ретінде дамуына негізгі шарт ретінде ... отыр ... ... ... орын алып отырған Конституцияның демократиялық
негізінің бар екенін ... ... ... ... ... ... ... өзін әлі толығымен орнықтыру керек, «бір
нәрсе анық, Конституцияның экономикалық, әлеуметтік және саяси өзгерістерге
ұшырауы мүмкіндігіне қарамастан оны жетілдіріп ... ... ... орын
алып отырган конституциялық модельді өзгертуді болдырмауға тырысу
керекпіз». ... ... ... ... ... ... бойынша, конституциялық жетілдірудің өнері мен ұлылығы қоғамның ... ... ... ... реттеп, бөлек күштерді
гармонияға келтіріп, оларды тепе-теңдікке келтіріп, қоғамдық татулық пен
саяси қалыпты орнықтыру ... ... ... адам ... мен ... дамуына келетін болсақ, бұл процесс ешқашан біркелкі және
белгілі бір ретпен ... ... ... айту керек. Адам құқықтары
туралы идеялардың бір уақытта күрт төмендеуі, мемлекет пен тұлға арасындағы
қатынастардың ... ... мен ... ... ... алуан түрлі
концепциялардың орын алғаны өз ... ... ... ... мен қазақ халқының өзіндік ... ... ... ... танымын ұстанып отырған адам құқықтары мен бостандықтары
концепциясының ... алып ... Адам мен ... құқықтық мәртебесі негіздері.
2.1. Адам және азаматтың құқықтары бостандықтары мен міндеттерінің
жүйесі.
Жеке адамның Қазақстан Республикасының 1995 ... ... ... ... ... мен ... ... негізделген және халықаралық құқықтық құжаттардың негізгі
қағидаларынан туындайды.
Қазіргі заманғы халықаралық құқықта адам ... ... ... актілер кешені қалыптасты. Халықаралық ... ... ... адам ... ... реттемейді. БҰҰ жарғысы (1 баптың 3-ші
тармағы) ... ... ... ... ... барлық
адамадардың, қандайда болсын кемсітуге жол берместен ... ... ... ... ... міндеттейді.
Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы азаматтардың ... ... ... ... ... актілердің нормалары мен
қағидаларына сүйенеді. Жоғарыда аталған халықаралық құқықтық актілер адам
мен азаматтардың келесідей негізгі ... мен ... ... ... ... өмір сүруге, бостандыққа және жеке ... ... ... ... де азапталмауы, қадір – қасиетін кемсітетіндей
көз алартушылыққа және жазаға ұшырамауы тиіс; барлық ... заң ... ... тең дәрежеде қорғалуға құқылы; кез келген адам тұратын орнын
мемлекет шегінде еркін алмастыруға және ... ... және ... ... қажетті өмірлік деңгейде еңбек етуге, білім алуға, дем
алуға құқылы. ... ... ... адам ... ... ең ... ... деп таниды. Қазақстан Республикасының
Конституциясы адам құқығы туралы ... ... ... ... қағидаларын қабылдады және оны мемлекеттің өзіндік ерекшеліктерін
ескере отырып нығайтты. ... ... ... және ... ... ... ... «Адам құқықтары мен бостандықтары
әркімге тумысынан ... олар ... деп ... ... ... ... заңдармен, өзге де нормативтік құқықтық актілердің мазмұны
мен ... ... орай ... (12 ... 2-ші тармағы). Бұл
адамның табиғи құқығын мемлекеттің тануы және бастау алар қайнар көзі ... және ... ... және ... ... ... ... Мұнда адам құқығымен ... ... ... ... айтылады. «Республиканың азаматы өзінің азаматтығына орай
құқықтарға ие болып, міндеттер атқарады» (12 баптың 3-ші ... ... ... ... ... заңы тарихында бірінші рет
азаматтардың құқықтары және ... мен ... ... құқығы» ұғымы
бірнеше рет танылады. Сөз жоқ, «адам құқығы» мен «азамат құқығы» ұғымы ... ... және ... түрде ұштасқан ұғымдар. Азамат ...... ... ... бәрі де ... қатысты. Адамға тумысынан
жазылған, абсолютті деп ... және ... ... ... ... мен ... ... Республикасының азаматтарына да тән.
Сонымен бірге табиғи ... мен ... ... ... ... жоқ ... да берілген. Алайда «азаматтық құқығы» ... ... ... ... ... меңінше кең құқықтар мен
бостандықтар беріп, мемлекеттің өз ... ... ... ... ... ... ... Міне осы негізде Қазақстан Републикасының
Конституциясы жеке тұлғалардың ... мен ... Егер ... бостандықтар мен міндеттер баршаға қатысты
болса онда «барлығы», «адам», ... ... де ... ... ... ... құқықтар, бостандықтар мен міндеттер баршаға қатысты
болса, онда ол туралы көрсетіледі. 13-ші бапта : әркімнің ... ... ... ... бар және өзінің құқықтары мен бостандықтарын,
қажетті ... қоса ... ... ... ... ... құқылы делінген. 14-ші бапта «Заң мен сотта жұрттың
бәрі тең» екендігі айтылады. 17-ші бапта ... ... ... ... ... ... басқадай қатыгездік немесе адамның қадір –
қасиетін қорлайтындай жәбір ... не ... ... Сонымен бірге,
егер әңгіме тек азаматтардың ... мен ... ... ... ... мән ... ... Қазақстан Республикасының азаматын
қандайда жағдай бомасын азаматтықтан айыруға ... ... ... ... ... өтеудегі міндет айырықша атап
көрсетіледі және ... ... ... ... шетел
азаматтары және азаматтығы жоқ адамдар – ... ... ... ... ... Айталық, Конституцияның 12-ші бабында «Конституцияда,
заңдарда және халықаралық шарттарда өзгеше көзделмесе шетелдіктер ... жоқ ... ... азаматтары үшін белгіленген құқықтар мен
бостандықтарды пайдаланады, сондай-ақ міндеттер атқарады» деген.
Жеке адамның қоғамдағы жағдайы мемлекет ... ... ... ... жеке ... ар-намысы мен қадір – қасиетіне қол
сұғуына ешкімнің де құқығы жоқ. ... ... ... ... да ... ... жеке бостандығын қамтамасыз етуге
айырықша назар аударады. Егер өміріне, денсаулығына, азаматтық қадір ... ... ... әр адам мемлекеттік органдардан көмек сұрауға, ... ... ... айтылғандай, ол үшін арнаулы органдар жұмыс
жасайды. Адам өзінің құқығы мен ... ... ... Президентіне жүгінуге құқылы. Бірде бір мемлекеттік орган, бірде
бір лауазымды адам азаматтың құқығын шектей алмайды. Бұл, адам ... ... ... жағдайда, оған қай заңды бұзғаны, қандай құқық
бұзушылық ... ... ... тиіс.
Ең маңыздысы, адамның табиғи құқығы - өмір сүру ... ... өмір сүру ... бар;
2. Ешкімнің өз бетінше адам өмірін қиуға құқығы жоқ. Өлім ... ... ... ... үшін ең ауыр жаза ... ... ... ондай
жазаға кесілген адамға кешірім жасау туралы арыздану құқығы ... 15-ші ... Өлім ... ауыр ... ... ... ерекше
қауіптілігіне байланысты және ... ... мән ... Өлім ... ... ... үкім ... бұрын сот мұндай ең
ауыр жазаны қолданудың мән-жайын жан ... ... өлім ... ... толық сипаттап көрсетуі тиіс. Сонымен бірге сот сотталушының
психикалық ... ... да ... ... ... дертке
ұшырағандарға жаза мүлдем қолданылмайды.
Өлім жазасына кесілген адам кешірім жасау туралы өтінішпен
Қазақстан ... ... ... ... ... жасау
туралы шешім шығарған кезде, сотталған адам қандай кісі, ... ... ... оған ... жасалынған ба, жасы, отбасылық жағдайы және тағыда
басқа мән ... ... ... ... қол ... Конституция арқылы қорғалады.
«Ешкімді азаптауға, оған зорлық зомбылық ... ... ... ... ...... қорлайтындай жәбір көрсетуге не жазалауға
болмайды» (17-ші бап).
Конституцияның осы қағидасы негізінен, ... ... ... ... ... денеге жарақат түсіретін адамның қадір-
өасиетін қорлайтын мұндай шаралардың ... ...... ... ... - ұрып-соғу, төбелесу, денеге жарақат салу түрінде ... ар ... ... да адам ... ... ... Әр ... өз еркі бойынша, өзінің дінге қатыстылығын белгілеуге
құқылы. Егер адам қайсы бір ... ... ... оның діни ... ... ... кедергі келтіруіне құқығы жоқ. Әрине, діни ... мен ... ... басқа адамның қоғамның заңды
мүдделеріне кеселін келтірмеуі тиіс. Заң ... ... ... ... тікелей және жанамалап шектеуге немесе оларға жеңілдіктер
мен артықшылықтар беруге тиым ... ... ... бір ... көздемейді. Діни көзқарастары үшін жаулық пен ... адам ... бұзу ... есептелінеді. Дінге сенетіндер қасиетті деп
есептейтін құрылыстар мен орындарды, заттар мен бұйымдарды қорлау, ұрлау
мен арамдау ... ... ... ... ар ... ... жариялай отырып, адамды оның азаматтық
міндетін орындаудан босатпайды. ... діни ... ... ұстап
азаматтың заңды атап айтқанда әскери міндетін өтеуден бас тартуына құқығы
жоқ. Діни ... ... бөлу ар ... ... ... болып табылады. Мемлекет, оның органдары, лауазымды адамдары діни
бірлестіктердің қызметіне араласа алмайды. Қайсы бір ... ... ... ... ... тиіс. Сонымен Конституция діннің
қоғамдағы орнын белгілейді.
«Республикада ... ... діни ... ... ... (5-ші бап)».
Бұл ереже әр түрлі бағыттағы дінге сенбеушілердің арасында ... ... ... ... ... көптеген діндер және діни
бағыттар бар қоғамда қайсы бір дін ... ... ... ... ... кепілдік жасайды. Адамдардың өткен және
бүгінгі ұрпағы «мәңгілік» және ... ... ... ... табынушылығы мен іс ... ... діни ... айналған.
Коммунистік партия идеологиясының ... ... ... ... жүргізілген ой бірлігінен қоғам да адам да ұтқан жоқ. ... ... ... ... ... ... жұтып тынды. Айта кету
керек, тек діни ... ғана ... ... ... ... ... , ... да кез келген қоғамдық бірлестіктердің идеологиясы
мемлекеттік ... ... ... ... Бұл ... ... шектеушілік жоқ. Керісінше, Қазақстанның мемлекеттік өмірін
идеяландыру құрсауынан босатау алуан ... ... ... ықпал
етеді. Қазақстан Республикасының Конституциясы адамның ең сапалы қасиеті -
ар намыс пен қадір-қасиеттін ... ... Ар ... ... халықта да
жанның бекзаттығының көрінісі ретінде есептеледі. «Басыңды арың ... ақыл ... ... ең ... қуады», «Дүреленсеңда арыңды
сақта» дейді орыс ... ... ... да «Арың үшін жан пида», «Малым
жанымның садағасы, ... ... ... ... ... ... ықылым
заманнан бүгінгі күнге дейін жетті. Ізгілікке негізделген қоғамда ар ... ар ... ... ... ... Қазақстан Республикасын
Конституциясының 17-ші бабында «Адамның қадір – ... қол ... ... ... ... және азаматтық заңдарда нақтыланады. Егер кімде
кім адамның ... ... ... ... ... және оның ақиқаттығын дәлелдей алмаса, онда ол қылмыстық, мүліктік
жауаптылыққа тартылады. Жәбірленуші, егер ... ... ... ... сот ... ... ... келтіруге, сондай-ақ келтірілген
моралдық зардап үшін мүліктік құн талап етуге құқылы.
Заң дамның ... мен ар ... ... ... ... тиым салады. Қорлау – жағымсыз, жалпы адамзаттық мораль қағидалары
тұрғысынан бұған жол берілмейтіндей нысанда көрінген іс әрекет және ... ... ... тұрғын жайға қол сұқпаушылықты белгілеуді
білдіреді. Үй иесінің келісімінсіз ешкімнің де ... ... ... басқа
дамның пәтеріне басып кіруге құқығы жоқ. Тұрғын үйге өз ... ... : үй ... еркінен тыс ашық немесе үй иесі жоқ кезде жасырын басып
кіру жатады. Бұл үшін заң ... ... ... да ... жауаптылық билікті теріс пайдалану жолымен басып ... ... ... ... ... ... ... қозғалады. Тұрғын
үйге полиция қызметкері қылмыскердің ізіне түсу және қылмыскердің тарапынан
қоғамдық тәртіпке, адамдардың қауіпсіздігіне ... ... ... ... тұрғын үйден айыруға тиым салынады. Егер адам ... ... ... ие ... онда ол оны ... ... және оған билік
етуге құқылы.
Экономикалық құқық пен бостандық адамға өзінің материалдық өндіріс
және ... ... өз ... ... ... үшін қажет.
Әлеуметтік құқық пен бостандық адамның рухани және ... да ... ... ... ... етеді.
Қазақстан социалистік (мемлекеттік) экономикадан нарықтық экономика
деп аталатынға өту процессін жүргізуде. Осыған ... ... ... ... ... ... Жеке және мемлекеттік меншікке негізделген экономиканы құруда;
- ... ... ... ... ... құрылыс, көлік,
жеке сауда саласында қоғам үшін пайдалы кез келген нысандағы кәсіпкерлікке
қолдау көрсетуден ... ... жеке ... иелерін өндіріс құралдарынан жеке
меншікті тудырып, қалыптастырады. Марксизм-ленинизм ілімі адамды ... ... ... ... ... жеке ... ... болды. Алайда,
КСРО кезінде үстемдік еткен мемлекеттік меншікте адамдарды ... ... ... ... ... ... ... көрсеткендей, жеке
меншіктің дамуын бетімен жіберуге болмайды. Ол мемлекет арқылы реттелуі
тиіс. Мемлекет ... ... ... ... қызмет қоғам
экономикасының қалыптасуы мен дамуына ықпал етуіне ... ... ... ... ... Оның ... Қазақстан мемлекеті адамдар
игілігіне, демократия мен әлеуметтік-саяси тұрақтылықтың негізі ретінде
«орташа» таптың қалыптасуына игі ... ... ... ... жеке ... ... көбірек қалыптастыруға қолдау көрсетеді. ... ... ... ... ... ... жекешелендіру
(жеке адамдарға беру) жүргізілуде. ... ... ... ... ... - әр адамға оның мемлекеттік мүліктегі үлесін
бөлу;
2. ... ... әр ... ... ... ... ... құжат алады.
Сөйтіп әр бір азамат белгілі бір мөлшерде жеке меншікке ие болады.
Яғни, жалпыға ... ... ... ... ... Ал одан ... жеке ... және басқа да мән жайларға ... ... ... тек ... ғана ... ... ... Ол
жалақының есебінен құрылды және адамның қажеттілігін қанағаттандыруға
қызмет ... Жеке ... өзі ... қайнар көзі болып табылады.
Сондықтан жеке меншікке құқық ... ... ... ... елеулі
түрде ерекшеленеді.
Меншік иесі өз меншігіне заңға сәйкес ... ... ... Бұл ... ... адамға, қоғамға зиянды түрде, яғни басқа адамдардың,
қоғамдық ... ... ... ... ... келтіре
отырып пайдалануға болмайды деген сөз.
Жеке меншік әр түрлі жолдармен: материалдық игілік өндірісі, рухани
құндылық, мұра, ... алу, ... ... ... және тағы басқалардың
нәтижесінде алынуы мүмкін. Егер меншік заңды негізде ... ... ... ... қорғалады.
Мемлекет өз азаматтарының меншікке құқығын ел ішінде де, сондай-ақ
сырт жерлерде де қорғайды. Мемлекет жеке ... ... ... ... ... ... ... бұзылудан), екіншіден
оған нұқсан келтіретін кез келген іс әрекеттен қорғайды. Жеке ... ... үшін ... ... және мүліктік жауаптылыққа тартылады. Заң
жеке меншікті мемлекеттік органдар және лауазымды адамдар тарапынан ... қол ... ... Егер ... ... ... мүлікті
алу туралы шешім шығарса, онда ол келтірілген залалдың орнын ... ... ... ... етіп ... ... құқылы.
Жекешелендіру процессінде жеке меншіктің құрылуының қайнар көзі болып
табылатын жеке кәсіпкерлікке айырықша назар аударылады.
Жеке ...... ... бостандығын жүзеге асыру
нысаны. Нарықтық қатынасқа көшудің ... ... бірі ... ... ... ету ... табылады. Кеңестік кезеңде
жеке кәсіпкерлікпен ... ... ... ... ... ... ... заңсыз баяудың негізі, ізгіліктің жойылуына апарып
соқтыратын тоғышарлық ... ... деп ... ... ... толық дерлік таратылды. Осының кесірінен адамдар ... бойы ... ... ... дәстүрін жалғастыру және жетілдіру
мүмкіндігінен айырылды(қолымен кілем тоқылды, зергерлік іс ж.т.б.). ... ... ... елеулі зиян келтірді, кәсіпкерлік құлшынысты
басып тастады, еңбек дағдыларының ... ... ... ... ... қоғамда, халықта, әр адам да ұтылды. Енді кәсіпкерлік
қызметке деген көзқарас түбегейлі өзгерді.
Сонымен бірге кәсіпкердің мүлкі заңмен ... ... оған ... ... жоқ. Тек заң негізінде ғана кәсіпкердің мүлкін алып ... ... ... ... ... ... кәсіпкердің қызметін қоғамның,
азаматтардың, қоршаған ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету және тағы басқа мақсаттарда ... ... ... адам ... ... ... (жерді бүлдіру,
суды ластау ж.т.б.), ... ... ... ... ... тиіс.
Кәсіпкерлікпен жеке дамдар немесе ... тобы ... ... ... ... жеңілдіктер белгіледі: мемлекеттің қорынан
несие бөледі, қажетті жабдықтармен және басқалармен ... ... ... ең алдымен материалдық құндылықтар өндіретін кәсіпкерлерге жасалады.
Ол ... ... ... ... ... ... ... сұранысын қанағаттандыруға ... ... ... (фермерлерге, тұтыну тауарларын өндірушілерге, және
басқаларына) қолдау көрсететін ... ... ... қоры ... ету ...... негізгі құқытарына жатады. Бұл
құқық ... ... ... өз ... өз өмірін асырауға заңды
мүмкіндігі бар екендігін білдіреді.
«Әркімнің ... ету ... ... пен ... түрін еркін
таңдауына құқығы бар» (24-ші бап).
Сонымен, еңбек ету ... ... ... ... ... білдіреді. Екіншіден, әр бір еңбек етуге қабілетті адамның
өз қалауымен мемлекеттік немесе жеке ... ... мен ... ... ... ... бар екендігін білдіреді. Үшіншіден, бұл
құқық адамның жұмысқа өз ... ... ... ... ... ... атап өткен жөн, жаңа Конституция бұрын болғандай еңбек ету
міндеттілігін көздемейді, заң мұндай адамдарды ... деп ... ... ... олар үшін ... ... пен ... лагерлері де құрылды.
Алайда, күштеу, барлық уақыттағы сияқты, игі ... ... жоқ. ... ... ... ... келмегендер (нашақорлар, маскүнемдер ар
намыстан айырылып, азған адамдар) жұмыс істемеудің жолын тапты. ... ... ... екі жолы бар. Ол ... ... ... бола тұрып
еңбек істегісі келмейтіндерді қоғамдық мінеу. Жалқауларды, еңбекке ... ... ... ... ... ... заңдар адамның жұмысқа
өзінің орналасуына құқық береді. ... ... үшін ... шарты
жасалады.
Жалдаушы адам еңбек шарттарында қатысушылардың бірі болып табылады. Ол
еңбек ... өз ... қол ... ... ... еңбек ету (қызмет
ету) міндетін өзінің жеке еңбегімен орындайды. ... ... үшін ... ... қабілетті болуы керек, яғни жұмысты қабілетіне қарай өзі
саналы түрде таңдауы, және жүктелген міндетке ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істетуге құқығы
жоқ. Жұмысқа зорлау – ... ... ... және ... ... ... пакті көздегендей: «Ешкімді еріксіз немесе міндетті
еңбек етуге мәжбүрлеуге жол ... (3-а ... ... Конституциясы бұл талапқа ... ... ... ... ... да ... бар: « ... үшін жаза каторгалық жұмыстармен
қоса бостандығынан айыру жазасы тағайындалатын елдерде, 3-а тармағы осындай
жаза тағайындаған құдіретті сот ... ... ... жұмысты орындауға
тосқауыл болып есептелінбейді». Тиісінше Қазақстан ... ... ... еріксіз еңбекке рұхсат ететін қағидасы халықаралық ... ... ... ... ... ... ... әскери жағдай
жарияланған кезде заң азаматтардың ... бір ... ... ... ... қарастыра алады. Мұндай мәжбүрлеу азаматтардың, ... ... ... ... және ... қажеттігінен туындайды.
Демек, Қазақстан Республикасының Конституциясы мен заңдары ... ... ... еңбек шарттарының еркіндігіне де кепілдік
береді. Мемлекет жұмыс істегісі келетіндердің жұмысқа ... ... ... ... ... жеке кәсіпорын пайда болған кезде
мемлекет онда жұмыс істегісі ... оған ... ... ... Жеке ... (кәсіпкерлер) жұмысқа қабылдау мен жұмыстан
шығару мәселелерін заң негізінде өз қалауларымен шешеді. Мемлекет, ... ... ... олардың саны қысқарып жатқандықтан, оларды өз
кәсіпорындары мен мекемелерінде орналастыруға мүмкіндіктері жоқ. ... ... ... ... ... ... немқұрайлы қарай
алмайды, сондықтан жұмыссыздарды жұмысқа орналастырумен шұғылданатын
арнаулы ... ... ... ... ... жұмысты алғаш
іздеушілер, сондай-ақ ұзақ үзілістен кейін жұмысқа орналасқысы ... деп ... ... алады. Тіркелгеннен кейін сегіз күннен соң
жұмыссыз адам жәрдемақы ала бастайды. ... ... ... мен мезгілі
заңда қарастырылған. Жұмысқа орналастыру органдары жұмыссыздар үшін ... ... ... ... және ... ... мазмұны
Адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтары концепциясының
орталықтандырылған көрінісі болып ... ... ... ... ... табылады. Тұлғаның құқықтық мәртебесі туралы қағида -адам
мен ... ... ... мен ... ... ... ... тарапынан мойындалып, қамтамасыз етілетін бастауда[4].
Заң әдебиеттерінде қағидалардың алуан түрі берілген. Ол заңды кұ-былыс,
себебі олардың бастаулары тым ұқсас болып келеді. ... адам ... ... ғана ... ... қолданыстағы нормалардың ішінде
ең тиімдісі болып келеді. Сонымен қатар басты қағидалар арасындағы негізгі
мәселелердің бірі ... ... ... ... ... ... Біздің ойымызша, Конституцияда адам құқықтық мәртебесінің
негіздерін қалыптастыру түрлі заңи күші бар ... ... ... Бұл ... ... ... ... қарастырылмаған. Бірақ батыс
және ТМД мемлекеттерінде бұл ... ... ... ... ... анықтау арқылы, яғни ол конституциялық құрылымның негізі
ретінде қалыптастырып және ... ... ... ... барлық
ережелер құрамын анықтау арқылы реттеген. Бұнда Конституцияның ... ... ... ... ... ... айта кету ... Қазақстан
Республикасы Конституциясында мемлекет және қоғам құрылысының ... ... ... ... тапқан[1]. Біздің Конституциямызда
«Ешқандай Конституцияның басқа ережелері конституциялық құрылым ... бола ... ... РФ ... 16 ... 2 ... ... норма қылып ерекшелеу орын алмаған, бірақ бұл оны бөлектеп шығаруға
немесе «Жалпы ережелер» бөлімінің мәртебесін ... ... ... ... көретініміздей, Конституцияның барлық ережелері өз
бастамаларын осы аталған ... ... ... бұл тарау тек қана негізгі
құқықтық институттардың ... ... ... ... ... ... ... Осыдан тұлға құқықтық
мәртебесінің қағидалары және градация туралы толық көзқарас болу ... ... ... ... ... ... ... және туынды деп екіге топтастыруға ... ... ... ... оның ... мен бостандықтарын қоғам мен ... ... деп ... демократизм қағидасын;
заңдылық қағидасын;
мемлекеттің әлеуметтік бағыт-бағдарын анықтау қағидасын
жатқызуға болады (Конституцияның 1б,1т.) [1].
Негізгі қағидалар адам құқықтары ... ... ... ... ... Ал ... қағидалар болса негізгі қағидаларды айқындаушы,
толықтырушы ретінде орын алып ... ... келе ... ... ... қағидаларға берілген анықтамалар ғылыми ... ... ... ... ... ... әдебиеттерінде
орын алатынын айтқымыз келеді.
Адам, оның құқықтары мен бостандықтарын қоғам мен мемлекеттің басты
құндылығы ... ... адам ... мен ... айқын көрінісі. «Адам құқығы» категориясының құқықтық және
әлеуметтік-саяси тұрғыдан қарастыру барысында ол ең ... ... ой ... деп ... ... Бұнда бастысы, адам
құқықтарының мақсаты қылып адамның дұрыс өмір сүруін қамтамасыз ету ... ... ... көзінің барлығы адамға келіп тіреледі. Адам бір
жағынан максимум бостандық пен ерік ... ал ... ... ... ... ... қамтамасыз етілген. Сонымен ... ... ... және ... сипатқа ие (Конституцияның 12б,2т.).
Адам құқықтарының абсолюттілігін олардың ... ... тыс ... ... олар ... және оның ... тыс орын ала ... Айтылғандардан адам құқықтарының бөлінбейтінділігі орын ... адам ... мен ... кез ... біреумен шектеуі және
айыра алмайтынын білдіреді. Адам құқықтарының бөлінбейтінділігі мәселесіне
оларды заңды айыру және шектеу ... де ... ҚР ... ... орын алу шарттарын және ретін анық ... Ал ... ... ... орын ... кезде оның айқын шептерін айқындау
ғылыми әдебиеттерде адам ... мен ... ... шектеу
қағидасымен анықталады. Ол өз ретінде құқықтар мен бостандықтардың ешкімнің
тиіспеуі қағидасының негізінде, яғни, ең алдымен құқықтың ... ... ... ... ... мен бостандықтары негізінде ... ... және ... ... жұмыс істейді. Оның арқасында қоғамдық
дамудың бағыт-бағдары, ұстанатын идеясы да анықталады. ... ... ... ... ... ... мен
бостандықтарының жалпы идеологиясын әдебиеттерде «... адам - мемлекеттің
басты байлығы ретінде ... ... ... ... бере ... ешкімнің
аттауға құқығы жоқ шектерді анықтап отырады», - дейді [28].
Аталған ... заң ... ... адам ... ... барлық мемлекеттік және қоғамдық институттардың
қалыптастырылуы тиіс. Осыған байланысты ... ... ... ... ... ... ... табылады» делінген.
Демократизм қағидасы тарихта қоғамның ... ... ... пайда болған мемлекеттік биліктің неғұрлым
прогрессивті ұйымдастыру идеялары ретінде ... ... ... ... ... авторларының айтуы бойынша, демократиялық
мемлекет - Қазақстанды ондағы орнықты тұратын халқының ... ... ... және ... ... ... бар
республикалық жолмен қалыптасқан мемлекет ретінде тануға мүмкіндік береді
делінген. Мемлекет демократизімінің басты ... бірі ... ... ... ... хақ. Ал ол өз ретінде мемлекеттік ... ... және ол ... ... қалыптастыруға және мемлекет
өмірі үшін маңызды мәселелерді ... ... ... ... ... ... «халық суверенитетінің» екі негізгі
көрінісінен ... ... ... ... және өкілдік демократия
(Конституцияның 36.2т.) ... ... ... ... ... - ... бір ұлт ... немесе
ерекше бір әлеуметтік топ емес, билікті жүзеге асыру үшін тең ... ... ... ... ... ««Қазақ халқы» деген сөздің
Конституциялық үғымы болып, қазақ ұлтымен ортақ ... өмір ... ... ... ... және ... теңдікке ие тұлғалар»
полиэтникалық ... ... ... ... ... бойынша, қазақ
ұлтының және өзге диаспоралардың тең құқықтығы ... ... ... ... ... мүмкіндіктер жасайды дейді[38]. Халық билігінің жүзеге
асуының бірден бір ... ... ... ... ... болып
табылады. Ол халық бірлігінің және мемлекеттік биліктің бірлігінің,
Конституция ... ... ... ... ... ... мен ... болып табылады (Конституцияның 406. 2;3
т.)
Заңдылық қағидасы - мемлекет ... ... ... жүйесін анықтайтын теңдік, еркіндік және әділеттілік идеалы
ретінде орын алады. И. Кант ... пен ... ... ... адам
табиғатының әрі қарай дамуының қажетті факторы ретінде, яғни, адамның өз-
өзімен, ... ... ... ... және өзінің эгоистік
сезімдерін баса отырып адам қауымының әрі ... ... ... ... жол берген деп тұжырымдайды[46].
Қазақстан Республикасының Конституциясы құқықтық мемлекетті әлеуметтік
шындық секілді емес ұмтылуға тиіс ... ... ... ... ... кету жөн. ... байқауы бойынша, бұнда демократизмнің бағыт-
бағдары мен құқықтың мемлекетке әсерін осы арқылы байқай аламыз[47].
Тарихта қалыптасқан әдеттер ... ... ... мемлекеттің
белгілеріне тән, егер ол:
адам құқықтары саласындағы халықаралық құқық стандарттарына
сай адам құқықтарының табиғи және ... ... ... етіп оны ... басты құндылығы деп таныса;
адам және азамат құқықтары мен ... ... ... бере ... оған ... заң ... сот
билігін байланыстыру арқылы құық басшылығын мойындату. Сонымен
қатар құқықтық заңға орын бере ... ... ... ... ... жол бермеу;
адам құқықтары мен бостандықтары дұрыс сақталуы үшін бірін-бірі
тежеп отыру жүйесін орнату үшін билік тармақтарының бөлінуін
қалыптастыру.
Құқықтық мемлекеттің үш ... ... баға ... ... ... ... бекітілген адам құқықтары мен бостандықтары. Адам
құқықтары мен ... ... ... туралы сөз болған
кезде ұлттық және халықаралық норма арасында қайшылық орын алуы ... ... ... мәселе бойынша шешім біртекті емес екенін көрсетеді.
Ол халықаралық нормаларды толығымен не ... ... ... ... ішкі
заңға сәйкес емес деп тану арқылы ... ... ... құру ... ұстана отырып халықаралық нормаларда белгіленген
ережелерге сыйластықпен қарайды. Осылайша адам құқықтары мен ... ... ... ... ... бере ... ... Республикасы Конституциясы адам ... ... ... белгіленген негізгі идеяларын ұстана
отырып мемлекеттің өзіндік ерекшеліктерін ескере отырып ... В.А. ... адам ... жөнінде ҚР ... және ... ... ... келе «өткенге көз
жүгірте отырып, қазіргі кездегі шындық пен халықаралық тәжірибені ескерсек,
орын алып отырған Конституцияда адам құқықтары мен ... ... ... ... - ... ... келуге болады дейді[38].
Президент Н.Ә.Назарбаевтің айтуы бойынша глобальдік тенденциялардың
объективтілігі мен міндетті түрде орын ... ... ашық ... ... жолдардың ең тиімдісі болып келеді. Ал Қазақстан болса
дүниежүзілік қауымдастықтың ... және ... ... ... ... деп ... ... үстемділігін қамтамасыз ету. Құқықтық мемлекеттің бұл
белгісін адам құқығы құқық негізі, құқық - заң негізі деген формуламен ... ... ... ... ... ... тек адам құқықтары
концепциясының негізін ғана құрамайды, ол жалпы құқықтың орталық ядросын
құрайды» деп те айтуға ... ... заң ... ... ... қана қоймай дұрыс баяндауы тиіс. Ондай болмаған жағдайда ол өзінің
негізгі міндетінен ... ... ... ... ... оған нұқсан келтіретін заңдардың
шығаруына тыйым салу құқық үстемдігін қамтамасыз етеді немесе нормативтік
тілмен айтқанда заң ... ... ... ... ... ... «заң ... тек заңның өзі легетимді болған кезде және
оның мазмұны ... ... ... ... ... ғана құқықтық сипатқа
ие болады». Құқықтық мемлекет адам мен қоғам ... ... мен ... ... мен қағидалардан аттап өте алмайды[28].
Заң мен мемлекеттің өзге нормативтік құқықтық актілері өте көп және
олар әр ... ... ... реттеуге араласады. Және осы әр
алуандылықта заңшығарушылық және құқық қолдануда басты бағыт-бағдар болып
табылатын адам және ... ... мен ... ... ... ... Және ... дұрыстығы мен тиімділігі адам құқықтарын
қорғау мен ... ... ... бағаланады деп санайды
Е.А.Лукашева[2]. Кез ... ... ... ... мен ... адам
құқықтары мен бостандықтарын ... ... ... ... ... ... жүктелген басты қызмет болып ... мен ... ... заң ... ... ... табылатынын да
айта кету керек. Құқық үстемділігі Қазақстан Республикасы Конституциясының
нормаларында адам ... мен ... ... ... бірі ... тану ... және ... жоғарғы заңды
күшке ие етуі арқылы көрінеді (Конституцияның 4бабы 2 тарм) ... - ... ... ... мен арақатынысы жүйесінің орын
алуы. Билік тармақтарының бөліну теориясы мыңдаған жылдық тарихы бар адам
құқықтары мен ... ... және ... ... ... ... болып табылады. Адамды орын алуы мүмкін қыспақ пен
зорлықтан қорғау мақсатында құрылған бұл теория бойынша белгілі бір ... ... ... ... ... ... отырып узурпациясын
болдырмауға негізделген. Мемлекеттік аппараттардың дамыған кезеңінде
жоғарыда аталған ... бір ... ... ... ... ... ал екінші жағынан әр билік тармағының өз ... ... мен ... бар екенін білдіреді. Аталған үш билік тармақтары өз
қызметтерін жүзеге асыру барысында бір-бірімен тығыз қарым-қатынаста ... ... ... ғана емес ... ... ең ... ... пен адам
арасындағы теңдікті ұйымдастырып қана қоймай тұрақтылық қамтамасыз ету үшін
жұмыс істейді. Биліктің бөліну қағидасы конституциялық-құқықтық жауаптылық
институтымен қамтамасыз ... ... ... ... өз ... жүзеге
асыру барысында бір-бірінің және халық алдындағы жауаптылықты білдіреді.
Жалпы айтқанда адам құқықтары мен ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, билік тармақтарының бөлінуінің орын алуы
құқықтық мемлекеттіліктің немесе Қазақстан Республикасы Конституциясында
бекітілген ... ... ... ... ... ... бағытталған қызмет қағидасы мемлекеттегі ... ... ... жою және ... ... едәуір бөлігінің қолын жеткізуді ... ... ... ... ... ішінде орын алмаған жағдайда мемлекет өзінің
гумандығы мен жалпы адамдық ... ... деп ... ... ... ... нәтижесінде әлеуметтік құндылықтардың ... ... ... ... ... ... бейім топтар иемденіп
өзгелер яғни өздерінің денсаулық жағдайларына, жасына және өзге факторларға
байланысты бұл ... ... және өз ... ... ... Мемлекеттің әлеуметтік бағытын анықтаудың басты
мақсаты ретінде әлеуметтік жағынан қорғалмаған бұқараға қолдау ... емес ... ... мәдениет, денсаулық т.б.) қаржыландыру,
көздейді. Осылайша халықтың экономикалық теңдігі мен саяси тұрақтылығы және
қоғамдық бірлігі қамтамасыз етіліп отырады (Конституцияның 3 бабы ... адам ... ... ... ... ... ... билік арасындағы ... ... ... ... 1 ... ... ... орын алатын қатынастарының
ішіндегі ең негізгісі болып оның адаммен орын алатын қатынастары ... ... және осы ... ... жоғарғы құндылық ретінде
адам туралы ойлар мемлекет туралы ойлармен біріккен.
Бұл жұмысты адам және азаматтың құқықтық жағдайы ... ... ... ол ... ... ... байланысты.
Бұнда тек тақырыпты әрі қарай өрбітуге ... бар ... ... ... ... Конституциясында бекітілген туынды
қағидаларға көшуге болады.
Адам және азамат ... мен ... ... қағидасы.
Біріншіден, Конституцияның 14 бабы 1 тармағында барлығының заң мен ... ... ... ... адам құқықтары мен бостандықтарының
конституциялық негіздері нақты бекітіледі, ал сот алдындағы ... ... шешу үшін ... ... орын алуы ... ... табады. Аталған заң
нормасы ҚР барлық азаматтарына, шетел азаматтарына және азаматтығы жоқ
адамдарға түгел ... ... ... ... ... ... туралы
әңгіме болып отыр. Бұнда мемлекет адам құқықтарын олардың нәсіліне, ұлтына,
тегіне, тіліне, мүліктік және ... ... ... ... және өзге ... ... қарамастан қамтамасыз ететінін
білдіреді (Конституцияның 12-14 баптары). Үшіншіден, біреуінің өз құқықтары
мен ... ... ... ... ... ... ... шектеу немесе бұзу орын алмауы тиіс. Аталған жағдайдың орын
алуы құқық теңдігі қағидасына ... ... мен ... ... ... ... қағидасы. Барлық
адамдар Конституциямен бекітілген ... ... мен ... қана ... ... ... қоғамға деген, мемлекетке деген
ортақ саясаты жүзеге асырылады. Ерте кезден бері анық бір ақиқат ол, ... тек ... ... мен ... ... ... ортақ
міндеттерді орнатпаған жағдайда құқықтың ең негізгі мақсаты - әділеттілік
бұзылған болар еді. Сондықтан азаматтардың ... ... ... ... мен оның мүшелерінің мүдделеріне сай болуы тиіс.
Адам және азамат құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету қағидасы
олардың ... ... және ... ... ... ... құқықтар мен бостандықтар тұлғаның нақты ... ... ... ... ... ... адам мен
азаматтардың еркіндігі мен мемлекетті және қоғамды басқару ісіне ... ... ... іс ... ... механизімі туралы болып отыр.
Яғни, ол дегеніміз потенциалды жағдайдың немесе статустың нақты кеңістікке
ауыстырылуы. Онда ... ... ... ... ... қолдануға барлық мүмкіндіктер жасалады.
Аталған қағиданың негізінде мемлекет тарапынан материалдық, саяси,
идеологиялық, ұйымдастырушылық ... ... адам ... мен
бостандықтарының жүзеге асуының юридикалық әдіс-тәсілдерін қамтамасыз ... ... Бұл ... ... роль адам мен азаматтық қоғамға (өзін-
өзі қорғау) да берілген .
Аталған конституциялық идеяларды жүзеге асыру ... ... орын алып ... да рас және ... жою ... қалыптасу жолындағы басты мақсатының бірі болы
табылады.
Қарастырылған адам және азамат ... мен ... ... ... тұжырым берсек қағидаларды жүйелеу, олардың иерархиясын
анықтау және нақты мазмұнын ашу адам құқықтары мен бостандықтары ... және ... ... ... мен ... ... етеді деп
айтуға болады.
3. Құқықтар,бостандықтар және міндеттердің жіктелуі
Адам және азаматтардың конституциялық құқықтары мен ... ... ... ... ата заңы ... бекітілген
субъектілердің құқықтары мен бостандықтары деп береді. ... пен ... ... пайда болатын қатынастарды неғұрлым тиімді
реттейтін және аса маңызы бар құқықтар мен бостандықтарды бекітеді. ... ... қою оны ... ... Біздің ойымызша, мәселе әлде
қайда кең ауқымнан тұрады.
Осылайша М.Д.Воеводиннің пікірінше, адам және ... ... ... жөнінде сөз болған кезде алдымен олардың қатарына адам
құқықтарының Жалпы декларациясында, ... ... ... ... ... бекітілгендері туралы болады[49]. ... ... ... мен ... ... ... қарастырылған-қарастырылмағанына байланыссыз қоғам санасында
негізгі деп сезінеді.
Сонымен қатар ғылыми әдебиеттерде берілген анықтамаларды қарастыра
отырып, адам және азаматтардың ... ... мен ... ... ... ... ғана емес халықаралық актілерде
көрсетілген құқықтар мен ... бола ... ... ... әрекет
орын алуы үшін оған мемлекеттің қосылуы немесе ... ... ... ... шығармау керек.
Халықаралық құқықтық актілер көбіне оларға қосылған мемлекеттерде норма
ережелерінің ... ... ... ... қадағалаумен айналысады.
Келесі бір тоқталып кететін жай ол кей ... ... ... ал ... өзге заңдармен
бекітілуі. Осы мәселені Н.Л.Грант келесідей түсіндіреді. Оның пайымдауы
бойынша Конституцияда бекітілетін құқықтар мен бостандықтар келесі
қасиеттерге ие ... ... Адам мен ... үшін ... және бостандықтардың маңыздылығы;
2) Басынан немесе тумысынан құқықтар мен бостандықтардың адамға
тиесілілігі;
3) Негізгі құқық деп ... яғни ... ... ... ... ... ... құқықтардың барлық адамдарға теңдей дәрежеде тиесілі болуы;
5) Негізгі құқықтардың ... ... тең және ... ... Адам ... ... ... байланысты ол құқықтар ... ... ... ... ... мен ... ... республика аумағында
орындалуы.[1].
Келесі ауқымды мәселелердің бірі адам ... ... ... ... ... осы сауалға былай
жауап береді: «Кез-келген объектіні өзіндік белгілері бойынша ... ... ... объектілерді толығымен зерттеуге және
олардың ерекшеліктері мен қасиеттерін айқындау тиімділігін арттырады» [6].
Классификациялау адам ... мен ... ... ... ... ... Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып Л.Д.Воеводиннің
пікірімен де келісуге болады. Оның пікірі ... адам ... ... және ... ... қажеттілігі Ата Заңда
олардың мазмұны ... көп ... ... орын ... ... мен ... классификациялау олардың біріне үстемдік
беруді ... ... ... ... ... адам ... мен
бостандықтарының пайда болуы және даму теориясын ұстанатындығы ... ... ... Яғни ... табиғи-құқықтық теорияны ұстанып
мемлекеттің адам құқықтары мен бостандықтарына араласуын барынша минималды
етіп қоятын, немесе керісінше ... ... ... ала ... адам ... мен ... араласуды, соның ішінде
әлеуметтік-экономикалық құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз етуге етене
араласуды да көздеуі мүмкін[6].
Егер адам ... мен ... Ата ... қолданылатын
конституциялық классификациясы туралы айтатын болсақ, олардың төмендегідей
жіктелуін көреміз:
1) адам және азамат құқықтары мен ... ... ... жэне ... - ... ... ... құқықтар мен бостандықтардың топтастылыуының ең көп
кездесетін түрі тұлғаның субъектілігіне қатысты. Ол тұлғаның ... ... оның ... ... қарым-қатынасқа түсуі арқылы айқындалады.
Біздің мемлекетімізде бұндай бөлініс орын алмаған. Қазақстандық ғалым
Ғ.С.Сапарғалиев « ... ... мен ... ... арасындағы
айырмашылық, мемлекет азаматтарымен пайда болатын ерекше қатынастарына сай
оларға өзгелерге қарағанда кең ... ... мен ... ... өзгелерге қарағанда қосымша міндеттерді жүктейді» .
Сонымен қатар ол «адам құқықтары» мен «азамат ... ... ... өте ... ... ... ... азамат дегеніміз ең алдымен адам
болып келеді, сондықтан азаматқа қатысы бар нәрсе адамға да тән ... ... ... ... адам және ... деп ... ... және
азаматтық қоғамның шектерін айқын бөлу үшін керек деп санайды. Себебі,
адамды тек мемлекетпен емес сонымен ... оның ... ... және
бөлінбейтін құқықтарының көбі дерлік қоғамда орын алады[12]. ... ... ... тек өзгелердің ғана емес сонымен қатар өзінің
де ... ... ... ... айта кете азамат құқықтары
индивидтің мемлекетпен қатынасын да қамтиды.
Бұл қатынаста ол мемлекет тарапынан оның құқықтарын қорғауды ғана ... ... ... етуді де көздейді. Бұнда азамат статусы оның
мемлекетпен ерекше байланысы, яғни, азаматтылық институты арқылы көрінеді.
Адам және ... ... ... ... ... ... философиялық, жалпытеориялық айырмашылықтар орын алуы мүмкін[50].
Себебі, адам ... дәл ... ... ... ... ... тауып бекітілген. Біз бұл көзқарасымыз бойынша, бұл ... ... ... ... барлық азамат - адам, Бірақ барлық адам бірдей азамат
бола бермейді.
Қазіргі демократиялық мемлекеттерде адам құқықтары мен ... ... ... ... сол ... ... құрушыларының
субъективтік таңдауына байланысты деп айтуға болады. Расында да, бір құқық
бірінші конституцияда адам ... деп ... ... ... ... ... табуы мүмкін. Бірақ индивидтің бірқатар құқықтары
конституцияларды ұқсас болып келеді. ... өмір сүру ... ... адам ... ... ... құқықтары мен бостандықтарының, сонымен қатар,
констиуциялық құқықтары мен бостандықтарының классификациялауының кең түрі
олардың қолдану ... ... ... ... ... ... бойынша тұлғаның азаматтық, саяси және әлеуметтік-экономикалық
құқықтар мен бостандықтарын ... ... ... ... ... ... мен бостандықтарды бөледі. Бірақ бірқатар
ғалымдардың ... ... ол ... құқықтар мен
бостандықтар қатарына жатқызылады.
Аталған классификацияның кең ... ... ол ... ... ... қатар Қазақстан Республикасы
Конституциясында да (1993ж.), өзге адам ... мен ... ... ... құқықтық құжаттарда да орын алып отыр.
Мазмұнына байланысты анықталатын ... ... ... ... шығу ... ... ... «ереуіл» ұғымы жоғалтылды. Кеңес мемлекеті
халықтық мемлекет деп танылғандықтан, ол халықтың мүддесін көздеуі, ... оның ... ... тиіс ... ... ... ... жекеленген тобының да толқу, ереуіл ұйымдастыруға құқығы
болмады. Алайда, мемлекеттік кәсіпорындар адам ... ... ... үшін
ақыны толық төлемеді, барлық ... ... ... етуге қолайлы жағдай
жасалған жоқ. Кеңес азаматтары шырайлы болашаққа ... ... ... ... ... жағдайын жақсартуды талап еткендер шыға қалса, оларды
қылмыскерлер ретінде жауапқа тартты. Қарағанды ... 60-шы ... ... ... ... ... ... өздерінің
экономикалық құқығын қорғау мақсатында оны ұйымдасқан түрде білдіруге еңбек
адамдарының құқығы болған жоқ. Енді ... ... ... ету құқығын қорғай
алады, сондай-ақ азаматтар ереуілге шығуға да құқылы.
Ереуіл – жұмысшылар мен қызметкерлердің заңды ... ... ... ... кезде қолданылатын ең амалсыз
шара. Оның үстіне мемлекеттік сияқты, жеке кәсіпорындардың қызметкерлері де
ереуілді жариялай алады. Ереуіл Қазақстан ... ... ... тиіс. Ереуілшілер басқа азаматтардың заңды мүдделерін бұзбауы,
оларға ... және ... зиян ... ... ... басқа да заңсыз әрекеттерді ... ... ... және ... құқықтар туралы Халықаралық пактте де ереуілшілерге
осындай талаптар қойылған: «... мемлекет әр елдің заңдарына ... ... ... ... шығу ... ... ... міндеттенеді».
Азаматтардың демалыс құқығы.
Қазақстан Республикасының заңы қызметкерлердің демалыс құқығын жан-
жақты реттейді, оның үстіне ... ... заң ... ... ... жеке кәсіпорындарды қамтиды. Демалыс уақыты–қызметкердің өзінің еңбек
ету ... ... ... ... ... оның ... қалауы
бойынша пайдаланатын уақыты.
Демалыс уақытының мынандай түрлері бар:
Жұмыс күні ішіндегі үзіліс. Мұндай үзіліс екі сағаттан ұзақ ... және ... ... ... ... ... ... уақыты басталған
соң төрт сағаттан кейін беріледі. Емшектегі баласы бар әйелге кем дегенде
жарты сағат қосымша үзіліс беріледі. Ол ... ... ... деп есептелінеді
және оған ақы төленеді. Жұмыс күнінің ... ... ... ... ... ... ... белгіленеді. Оқу орындарында үзіліс берудің
басқа тәртібі белгіленеді.
Жұмыс күндері арасындағы үзіліс. Мұндай ... ... ... ... ... жұмыс күніне дейін созылады.
Апталық демалыс уақыты. Баршаға ортақ демалыс күні – ... бес ... күні ... ... ... ... күндері деп
есептелінеді. Жұмыс уақытының ұзақтығы 42 сағаттан аспауы тиіс.
Жылдық демалыс уақыты - кем ... 15 ... ... ... Әр ... тағы да ... демалыс беріледі. Мысалы, мұғалімдерге берілетін
демалыс күнінің ... 48 ... ... ... үй құқығы.
Ізгілікті негізге алатын мемлекет әр азаматына қолайлы жағдай жасауға,
олардың әр қайсысының тұрғын үйі ... ... ... ... ... ... ... азаматтардың тұрғын үйге құқығына мынандай
кепілдік береді:
1. Азаматтар тұрғын үй ... ... ... ... ... ... ... үй қорынан пәтер алуға құқылы.
2. Азаматтар тұрғын үй немесе пәтер сатып алуға, мемлекеттік тұрғын үй
қорынан тегін немесе ... ... ... ... ... жеке ... кооперативтік үй тұрғызуына, оның
ішінде қарыз алу ... ... ... көрсетеді.
4. Тұрғын үйден құуып шығуға кім кімге болсын тиым салынады. Қуып ... ... ... ғана ... асырылады.
5. Азаматтар тұрғын үйді пайдалану мүмкіндігінен айырылған немесе ... ... ... ... тоқталуы туралы сотқа
жүгінуге құқылы. Егер ... үйі ... жер ... ... ... ... мемлекет оның құнын қайтару немесе орнына
пәтер беруі тиіс.
Нарықтық қатынасқа көшуге ... ... ... үй ... ... ... Енді ... бұрынғыдай азаматтардың бәрін
бірдей тұрғын үймен ... ... ала ... ... ... өз ... өз қаражатымен, өздері пәтер алуы тиіс. ... ... үй ... ... ... ... Ал халықтың тұрмысы төмен қабатына пәтер тұрғызып беретін
болады.
Азаматтардың денсаулығын сақтау ... ... ... денсаулық сақтау мекемелерінде көрсетілетін
тегін медициналық көмек арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... яғни барлық денсаулық ісі мемлекеттің ... Енді ... ... ... ... ... дәріханалар және тағыда басқалары) бірге жеке медициналық
мекемелер құрылуда. Әрине, ... ... және ... ... ... ... білімі барлар құруы және заңда
белгіленген тәртіппен ... ... ... жеке ... ... ... мөлшерде ақы төленеді.
Барлық саладағы дағдарыс жағдайында денсаулық саласының жаңа ... ... ... ... ... ... Мұны ... мұқтаж әр адам қатты сезінеді. Алайда, біздің мемлекетіміз, оның
жергілікті жерлердегі органдары ... ... ... ... жасауы тиіс. Бұл – олардың конституциялық міндеті. Әйтпесе, тек
адамдардың, әсіресе жеткіншек ұрпақтың ... ... қана ... ... ... ... Ал ... күрес бұл жұмысты жоспарлы және
жүйелі түрде жүргізгеннен әлдеқайда көп қаржы мен күш жұмысауды ... ... ... іс ... ... ... оған ... күресе азаматтардың өздері ... ... ... ... ... ластандыратын кәсіпорындар (мемлекеттік және жеке
кәсіпорындар), қоршаған ортаны ... ... өз ... ... ... ... ұйымдар болуы мүмкін. Тағы бір
маңыздысы – жасына қарамастан әр ... ... ... ... арқылы қоршаған ортаны қорғауға елеулі үлес қоса алатындығын түсіну.
Азаматтардың ... алу ... алу ... ... ... бар. ... орта ... алу
міндетті болып табылады. Ол бір жағынан, жасөспірімдердің осындай деңгейде
білім алуларын білдіреді. Егер адам ... ... ... ... оқығысы келсе, оның ... ... ... ... ... ... мемлекеттік жүйесімен бірге Конституция жеке білім беру
жүйесін: мектептер, колледждер, университеттер және ... да оқу ... ... ... Жеке ... беру ... жеке адамдардың қаржысымен
құрылады. Жеке оқу орындарында білім ақылы ... ... ... ... емес, оны құрудың бастамашылары басқарады.Олар білімді
көлемі жағынан да, деңгейі жағынан да ... ... оқу ... ... ... ... тиіс. Тек осындай жағдайда ғана оларды ашуға және ... ... ... олардың куәліктері мен дипломадарының сонда ғана
заңдық күші болады. Сөз жоқ, ... және жеке оқу ... ... ... ... бәсекелестік оқушылардың білімін
жақсартып, тереңдетуіне ықпал жасауы тиіс. Әрине, адамдар мемлекеттік оқу
орындарымен ... ... және ... ... алу үшін ... түрде
оқиды. Сондақтан, мемлекет ... ... беру үшін ... ... қызметкерлеріне қолайлы жағдай туғызып, білім сапасын көтеруі
қажет.
Азаматтардың көркем, ғылыми және техникалық шығармашылық құқығы туралы
да айта ... жөн. ... ... ... ... ұмтылысын
қолдайды. Ұлттық Ғылым Академиясында, университеттерде, ғылыми орталықтарда
мемлекеттің қолдауына сүйенген ғылыми ... ... ... ... ... ... өнертапқыштыққа, жаңалық ашуға, ғылыми
еңбектер мен көркем шығармаларға авторлық ... ... ... ... ... ... жаңа ұғым – интелектуалдық меншік
ұғымы пайда болды. Ол да азаматтардың мүліктік меншігі сияқты қорғалады.
Азаматтық ұғымының ... ... пен ... ... ... ... мәні бар. Еске ... азаматтық – ол адамдардың сол
мемлекетпен тұрақты саяси құқықтық байланысы. Тиісінше, азаматтар бірінші
кезекте өзінің мемлекетімен ... ... ... ... ... ... ... саяси құқық пен бостандықты, яғни мемлекет ісін
басқарумен, демократиямен тығыз ... ... пен ... ... поселкіде, ауданда, қалада, республикада азаматтар мемлекетті
басқару ... ... ... ... ... ... де кеңейе
түсті. Демократиялық мемлекет құру мақсатында Қазақстан азаматына ... ... кең ... ... пен бостандық кепілдігі
берілген.
Мемлекеті құрудың ең басты ... - ... ... Қазақстан азаматы барлық: аудандық, қалалық, ... ... ... ... ... өкілетті
органдарды қалыптастыруға тікелей қатысады. Аталған өкілетті органдарды
сайлауға жасы 18-ге ... ... ... Азаматтардың бұл құқығы
ұлтына, нәсіліне, біліміне, жынысына, лауазымына, мүліктік жағдайына және
басқаларына ... ... Егер ... кім азаматтық сайлау құқығын
шектеуге әрекеттенсе, онда ол ... ... ... ... ... ... Қылмыстық кодексінде азаматтың сайлау құқығын
жүзеге асыруға ... ... ... жаза ... ... дауыс беру, депутаттыққа кандидаттардың сайлаушылармен кездесу,
кандидатураны, олардың ... ... ... кедергі келтіру
түрінде көрінуі мүмкін. Кедергі келтірудің күштеу, ... ... ... тәсілдері де болуы мүмкін.
Сайлауға барлық өкілетті органдардың азаматтары тең құқықта қатысады.
Әр адам бір дауысқа ие, ... ... ... және ... ... азамат тек бір рет дауыс береді. Алайда, ол ... ... ... ... сайлаудың өзіндік
ерекшелігі бар.
Республика азаматының саяси құқығына бейбіт жиналыстар, митингілер,
демонстрацияалар, шеру ... ... тұру ... ... ... белгілі бір мәселелерді шешу немесе азаматтардың еркі мен ... ... ... ... ... ... кандидатты
талқылау үшін мемлекет ... жеке ... ... ... көзқарасын білдіру, мемлекеттік органдардың ... ... ... ... үшін жиналуы мүмкін. Ақыры соңында,
азаматтар мемлекеттік, ұлттық ... ... өз ... ... ... ... органдар азаматтардың мұндай
заңды тілектеріне кедергі келтірмеулері тиіс.
Мемлекеттік қызметке кіруге тең құқық.
Қазақстан Республикасы азаматтарының Конституциялық саяси ... ... ... ... мемлекеттік қызмет туралы бірқатар негіз
боларлық идеялар беріледі. Онда ... ... ... ... талап тек лауазымдық міндеттер сипатымен ерекшеленіп, ... ... ... бір ... ... ... жасы 60-65 ... (33-ші баптың 4-ші тармағы) аспауы тиіс.
Конституциялық қағидаларды жүзеге асыру, ... ... ... ... ... құқықтық жағдайын
анықтау, ... ... ... ... ... ... Республикасының Президенті «Мемлекеттік қызмет туралы» ... 26 ... заң күші бар ... ... ... ... ... берілді. Қазақстан Республикасында ... ... ... мен олардың ... ... ... ... ... және ... басқаруды,
мемлекеттің өзге де міндеттері мен қызметтерін жүзеге ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органның атынан
жүргізетін Қазақстан Республикасының азаматы мемлекеттік ... ... ... ... мен ... ... мәні болғанымен
(оны азаматтар өз қалаулары мен пайдаланулары ... ... ... ... қарастыруға болмайды. Әр адамның басқа адамдардың
алдында, қоғамның алдында, мемлекеттің алдында белгілі бір ... ... өмір ... ... одан мүлдем тәуелсіз болуға болмайды, әр адамның
өмір сүруге өзінің денсаулығын сақтауға өз ... ... ... ... бар. Нақ ... өмір ... денсаулығын, меншігін және басқаларын
сақтауға құқылы ... ... да ... ... ... ... міндеті осылайша табиғи түрде пайда болады. Адамдарда олардың өмір
сүруінің нысаны болып табылатын және ол ... ... ... тиіс
қоғамның алдында мемлекетінің алдында міндетті. Бұл ... ... ол ... бекітіледі. Демек, міндеттемелерді
орындамаудың оны бұзғандары үшін елеулі зардаптары ... ... ... кең ... классификациялардың бірі болып тұлға
кұқықтары мен ... ... ... және ... ... Аталған классификация негізінде құқықтар мен бостандықтардың пайда
болу критериі орын алады. Ұсынылған белгіге сүйене отырып ... ... ... ... ... ... (әдебиеттерде оны «негативті
бостандықты» білдіретін құқық деп те ... ... ... ... ... ... қалыптасқан либералды құндылықтар деп
қарастырады. Бірінші кезең құқығына мемлекеттің ... ... ... ... және ... ... жатқызылады. Олардың қатарына ой,
наным-сенім еркіндігі, барлығының заң ... ... өмір ... ... тағы ... кіреді.
Адам құқықтарының екінші кезеңін «позитивті құқық» деп атайды. Себебі
оларды жүзеге асыру үшін мемлекеттің белсене ... ... ... Олай
болмаған жағдайда олардың қамтамасыз етілуі мүмкін емес ... ... ... ... адамның өзінің жағдайын жақсарту жолындағы
күрес негізінде пайда болған. Олар өз көрінісін экономикалық, әлеуметтік,
мәдени құқықтардан табады.
Егер ... және ... ... адамның жеке құқықтарына байланысты
болса, ... ... ... ... ұжымдық құқықтарын құрайды. Олардың
арасындағы айырмашылықты ресейдің конституционалист ... ... ... ... ойы ... ... құқықтардың жүзеге асырылуы
мен қорғалуы жеке жүзеге асырыла алады. Ал ұжымдық құқықтар ондай сипатқа
ие ... ... мен ... үш ... ... ... оларды жеке және ұжымдық деп, ал мемлекеттің құқықтарды жүзеге
асыруына араласу белсенділігіне ... ... және ... ... орын ... көріп отырмыз. Жоғарыда аталғандарды қазақстандық
ғалым Г.П.Лупарев те мақұлдайды.
Құқық ғылымында өзге классификациялар түрлері де орын алады, ... ... ... ... онша ... ... ... қатар
Г.П.Лупаревтің: «кез-келген классификациялаудың өзге классификациялардың
маңыздылығы мен тиімділігін, оңтайлылығын анық көрсету үшін ... өте ... ... ... олар ... толықтырып, өздерінің объектілері туралы
толық мағлұмат алуға үлкен мүмкіндіктер ашады» ,- дейді[6. Сонымен ... ойға ... ... ... ... кез ... құқық,
бостандық және міндеттерге байланысты классификациясының мақсаты болып
олардың қоғамдық маңыздылығы мен олардың жеке қасиеттері мен ... ... ... және осы ... ... кезде классификация
өзін ақтап қолдау табатынын да атап өтед[13]і.
Қорыта келе, біздің ... ... ... Қазақстан Республикасы
Констиуциясында тұлга құқықтары мен бостандықтарын ... ... ... Құқықтар мен бостандықтардың қорғалу механиздері
1. ҚР-ғы адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қорғау
институттары мен органдары
Анықтама сөздігінде ... ... ... «кепілдік»
қамтамасыз ету ұғымын береді . Заң ... ... ... ... ... термині адам құқықтары мен бостандықтарын
қамтамасыз ету ... мен ... ... ... үшін ... ... кепілдік - мемлекет тарапынан адам құқықтары мен
бостандықтарын қамтамасыз ету ... ... ... ... жеке тұлғаларға заңмен берілген құқықтары
мен бостандықтарын жүзеге асыруы үшін ... ... ... ... іс шаралар жыиынтығы болып табылады.
Олар көлемі бойынша екі үлкен топқа ... Ішкі ... ... ... кепілдіктер.
Ішкі мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... халықаралық бейбітшілік пен
қауіпсіздіктің және адам мен ... ... мен ... ... ара ... зор ... ... Соғыстар, халықты
жаппай қыру әлем мемлекеттеріне бұндай ... ... ... ол үшін ... ... ... атқару қажеттігі туралы ой салды.
Осы мәселе бойынша адамның табиғи ... ... етуі ... ... ... 1984 жылы 10 ... БҰҰ Бас Ассамблеясының үшінші
сессиясында қабылданған «Адам құқықтары мен бостандықтары жөніндегі жалпы
декларация» болып ... ... ... оның ... өзге негіздермен қатар адам құқықтары мен ... ... ... ... ар-намысына тиерлік варварлық
актілердің орын алуы болыт табылады. Қазіргі ... адам ... ... ішкі ісі емес ... ... қауымдастыққа тиесілі. Сонымен
қатар саясатқа байланысты басымдырақ, мемлекеттік билік пен саясаттың
өнегелік дәрежесінің өлшемі, қоғамның ұстанатын ... және ... ... ... ... ... ... адам қүқықтары мен
бостандықтарының қамтамасыз етілуін қадағалайтын органның қүрылуын ... ... ... ... ... адам құқықтары жөніндегі уәкілетті
институты ( омбудсмен ) қалыптасты
Омбудсмен - ... ... ... Оның ... ... әкімшілікке деген пайда болған теріс ойын мейлінше қалпына
келтіру, ... ... ... ... ... ... ... деген
әкімшілік тарапынан келтірілген кішкене ғана нүқсанның өз ... ... ... ... өз ... ... ... қалыпты жағдайды орнықтыру мен саяси маңызы үлкен. Омбудсмен
институты арқылы мемлекет азаматтардың жеке ... , ... ... ... ... ... ала ... Бұл
институтты еңгізген мемлекеттер оның ... және ... ... деп ... ... құру ... қөбіне қызметін жүзеге асырып
жатқан институттар мемлекет ... ... ... жете ... туындайды. Және азаматтарды әкімшілік тарапынан орын алатын шектен
шығушылғынан қорғау үшін ... ... ... кезде орын алады.
Сонымен қатар көбіне ... ... ... өтпелі кезендерде
құрылуы мүмкін. Оған айқын мысал ... ... ... ... ... жылы қабылданған Қазақстан Республикасы Констиуциясы адамға оның
құқықтары мен ... ... ... ... ... -
қатынастарда ерекше орынды бөліп көрсеткен. Сонымен бірге мемлекетте және
қоғамда адамның қүқықтары мен бостандықтарын қорғауды негізгі ... ... 1 ... ... адам және оның ... ... ... құндылық болып табылады. Аталған конституциялық
ереженің дамуы тек қүқықтық ... және ... ... ... қағидасының негізінде ғана жүзеге ... ... ... қоғамының басты мәселелерінің бірі жеке
тұлғаға,оның қадір-қасиетіне көңіл бөлу ... ... Осы ... ... да ... ... бері ... қатар осы
мәселеге де ерекше орын береді. Осы бағытта жасалған алғашқы қадамдардың
бірі ... 1998 жылы ҚР ... ... құрамындағы адам құқықтары
және демократиялық институттар жөніндегі ... ... ... ... қол қоюы ... ... Аталған меморандум Қазақстанда
омбудсмен институты ... ... ... тиіс ... Және 1991 ... халықаралық конференцияда бекітілген ұлттық омбудсменнің қызметі
жөніндегі қағидаларына сүйене құрылуы тиіс ... ... ... ... Басшысының
бұйрығымен 2002 жылы қаңтар айында « ҚР Ұлттық омбудсмені туралы » ... ... үшін ... тобы ұйымдастырылды. Жұмыс тобының құрамына:
Ж.Н. Абдилдин., Б.К. ... М.С. ... С.К. ... ... Е.К. Нүрпейсова., З.Л. Федотова болды.
19 қыркүйек 2002 жылы ҚР Президентінің Жарлығымен адам құқықтары
жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... құрылу тәртібі БҰҰ -ның белгілеген Париж қағидаларына сай
екендігін, бірақ аталған ... ... ... ... ... ... ... ие жарлық емес заң арқылы ... ... ... ... ... туралы қарсы ... ... ... ... Ең ... ... аталған институттың
жұмысы демократиялық - құқықтық мемлекеттің, өздеріне ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуына зор ... ... ... ... 2002 жылы кезекті «
Мемлекеттің жағдайы мен сыртқы және ішкі ... ... ... ... Н.Ә. ... « кез келген стратегиялық және қойылған ... ... ... ... үшін ең алдымен мемлекет қауіпсіздігін
қамтамасыз етумен қатар оның азаматтарының қүқықтары мен бостандыктарының
қамтамасыз ... мен өмір ... ... ... тиіс » ... ... Президент жанынан адам құқықтары ... ... ... және кей ... ... мен адам ... өкілеттінің деңгейі бір деп қарастыруы қате. Комиссия қызметі
кеңесу сипатына ие. Ол ... адам ... баға ... жаңа
тенденцияларға оң немесе теріс баға беріп, Президент шығарған шешімдерімен
хабардар етіп отырады. Ал ... ... адам мен ... ... ... ... ... бұзғаны жағдайында
жұмыс атқаратын ұлттық ... Ол ... етіп ... ... ... ... Адам құқықтары мен бостандықтарын қорғаудың жүйесі мен
тәртібін үнемі ... ... кез ... ... ... басты
мақсаттарының бірі болып табылады. Сондықтан омбудсмен лауазымына ... ... ... ... ... тең ету ... ... қамтамасыз ету бойынша күрделі мәселелерді,
мемлекет Президенті 2005 жылғы Қазақстан ... ... өз ... ... ... ... ... деңгейлерінің құзіретін жіктеу;
• жергілікті өзін - өзі басқаруды енгізу, қоғамда және мемлекетте ... ... ... ... қоғам институттарының пікірін ескере отырып, ... ... ауыл ... ... және ... ретінде – жеке аудан
әкімдерінің сайлауын өткізу, үкіметтік емес құқық ... ... ... ... ... сөз бостандығын толығымен қамтамасыз ету және БАҚ туралы жаңа Заң
қабылдау ... БАҚ ... ... ... жол ... қылмыстық құқық саласын гуманизациялау;
• алқа билер мәселесі.
Елбасымыздың бұл барлық ... ... ... ... атап өту қажет.
2005 жылғы Қазақстан халқына арналған « ...... және ... ... ... ( ... ) ... » деген
жолдауында, Елбасы азаматтық қоғам институттарын дамыту, атап ... ... ... пен ... ... сөз ... мен саяси еркін білдіруіне болашақта дамыту туралы ... ... ... ... ... және ... механизмдерін
дамытуда Қазақстан жақын уақытта « Азаматтық және саяси ... ... ... ... және « Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар
туралы » ... ... ... көздеп отыр, өйткені олар адам
құқықтарын қорғау және көтермелеу ... БҰҰ – ның ... ... ... ... ... ... институты көптеген мемлекеттерде жүмыс істей
отырып, адам ... мен ... ... амалдарының көптігін және
алуан түрлі әлеуметтік-саяси жағдайларга дағдылығын дәлелдеп отыр. Бірақ,
бұндай жағдай өз ... ... ... ... ... өз ... ... бір - барлық елдер үшін юрисдикция үлгісі болмауы.
Жалпы омбудсмен институтының ТМД және Балтық елдерінде орын алып ... ... ... ... ... тапсырылған міндеттерді орындай алуын
және адам құқықтары мен бостандықтарын қорғау ... өз ... ... алды деп айтуға толық дәлелдемелер бар.
3.2 Адам құқықтары мен бостандықтарын қорғау ... ... ... ... ... ... адам құқығы жөніндегі
Комиссияның « 2005 жылы ... ... адам және ... сақтау туралы » баяндамасына ( 2006 жылдың 18 ... ... ... ... ... ) қайта оралатын
болсақ,
Азаматтық құқық пен бостандық, оның құқықтық мәртебесінің негізін
құрайды, яғни ... ... мен ... ... басқа құқықтар
мен бостандықтардың барлығы өз мағынасын жоғалтады. 1995 ... ... ... ... ... Конституцияларымен
салыстырғанда, азаматтық құқық пен бостандықтың аясы неғұрлым кеңейгендігі,
сондай – ақ адам құқықтары туралы ...... ... ... ... ... сүру ... осы салада біріктіретін басқа құқықтармен
бостандықтардың бастапқы ... ... Ол ... ... ... белгілейді, яғни құқықтың қалған басқа түрлері, адам қайтыс
болған ... өз ... ... Бұл ... ... мемлекет, оның
өкілдерінен немесе жеке тұлғалар тарапынан адам ... ... ... жеке ... ... ... ретінде қарастыруға болады.
Қазақстанда өлім жазасына мораторий енгізуді халықаралық
қауымдастық жағымды бағалағаны туралы атап өту қажет.
2004 ... ... ... ... Қазақстанның сыртқы істер
Министрлігі, Еуропалық Одақ Қазақстан Республикасының өлім ... ... ... ... ... ... хабарды таратты.
Өзінің арнайы Нұсқауында Еуропалық Одақ, Президент ... ... ... енгізу туралы Жарлығы, адам құқықтарын қорғау
ісіндегі ... ... ... ... - ... ... ... Кеңесінің Парламенттік Ассамблеясы Қазақстанның өлім жазасына
мораторий енгізуін қолдады.
Қазақстан Республикасының сыртқы істер ... ... ... туралы келісімнің мақсаты Парламенттік демократияның
қағидаларын, заң билігін нығайту, адам құқықтары мен ... ... ... үшін ... пен Ассамблея арасында саяси
сұхбатты дамыту болып табылады.
Қазақстан Республикасы өзін құқықтық, демократиялық және ... ... ... ... ... діни ... білдіру бостандық
құқығын сақтау мәселелеріне үнемі назар аударады.
2003 жылы Астана ... ... ... және ... ... ... ... әртүрлі мәдениеттер мен өркениеттер
арасындағы ... ... ... ... ... стандарттарына
сәйкес адамның діни сенімін білдіру бостандық құқығын қорғауды қамтамасыз
етуде мемлекеттің жүргізіп отырған іс-әрекеттерінің анық ... ... ... ... ... ... ождан бостандық құқығына кепілдік береді. ... « Діни ... ... бостандығы және діни бірлестіктер
туралы » Заңына сәйкес дінді қабылдау немесе сенімдерді тарату ... тек ... ... және азаматтардың өмір қауіпсіздігін,
денсаулығын, құқығын және ... ... ... ғана ... мүмкін.
Екі ірі конфессия бар – мұсылмандық ( ДУМК ) және
провославиялық ( РПЦ – ның үш ... ). 1750 ... ... ... ... 84 – католикалық, 24 – иудеялық, 1034 – ... ... ... ... ... нәтижелері бойынша, республикада дінге
табынатын ... саны өсіп ... ... ... ... сенеміз деп
қазақстандықтардың 62% есептейді.
Діни экстремистік топтардың белсенділігі аса қауіпсіздік тудырып
отыр.
Өз қызметін « Хизб – ут – ... » ... діни ... кеңінен
таратып жатыр. Егер 2004 жылы мемлекетте партия парақшалар таратуының және
көпшілік акцияларын өткізуінің 37 ... ... ... ... жылдың басынан мұндай фактілердің 80 табылды.
« Ваххабизм » ... ... ...... ... 2004 ... 7 ... Жамбыл облысы Байзақ
ауданындағы ... ... « ... » діни ... ... жиыны өтті. 10 маусымда осындай жиын Атырау қаласында өткен.
« Таблиги Джамаат » адептілері ... ... ... ... жүргізуге ұмтылған. « Дагуатшылар » топтарының жұмыстары Батыс
– Қазақстан және ... ... ... ... ... ... ... көсбасшылары қарулы күштер қатарында
қызмет атқару, мемлекеттік рәміздерді мойындамау ... ... ... бас тарту сияқты азаматтық борыштарға қарсы сияқты
азаматтық борыштарға қарсы идеологияның ... ... – адам ... қорғаудың көпшілік институттарын және зайырлы
мемлекеттің басқа да құндылықтарын мойындамайды. ... ... ... ... ... ал мұндайда өкілетті органдардың
заңды талаптарын, олар бүкіл ... ... және діни ... ... ... шектеу жасалды деп таратады.
Мемлекет Елбасы жанындағы адам ... ... ... жеке ... мен ... хат алмасу, телефон сөйлесулері,
телеграфтіе және басқа хабарласу құпияларына қатысты құқықтарын ... ... ... адам ... мен ... ... өзекті
сауалдардың бірі болып, санкция беру мәселесі болып табылады.
Ата заңымызда тайға таңба ... ... ... ... беруі
анық көрсетілсе де, бұл мәселе бізде жүзеге асырылмай ... Оның ... ... Қылмыстық іс жүргізу кодексінде Конституция талаптарына
сәйкес соттың немесе прокурордың тұтқындауға санкция беру ... ... ... көрсетілмеуінде, яғни бұл жөнінде әлі күнге дейін шешілмеген
проблема ... ... ... 83 – ... ... ... ... Республика аумағында заңдардың, нормативтік құқықтық
ақтілердің, республика Президенті жарлықтарының ... ... ... іздестіру қызметінің, анықтау мен тергеудің, ... ... іс ... ... ... қадағалауды жүзеге
асырады, заңдылықтың кез келгебұзылуын анықтау мен жою ... ... ... мен ... ... ... заңдар мен басқа құқықтық
актілерге наразылық білдіреді, сонымен бірге прокуратура соттамемлекет
мүддесін білдіреді, заңмен ... ... ... ... ... Міне ... өзінен-ақ прокуратура органдарының атқаратын қызметінің
өте ауқымдылығын, оның негізгі басты функциясы ... ... әділ ... ... ... ... ... өзі түсінікті.
Прокуратураның осындай сан қилы маңызды қызметі есепке ... ... ... ... ала ... ... қызметі аланып тасталғаны
баршаға аян. Біздің пікірімізше, прокуратура ... ... ... одан әрі ... үшін ... ... санкция беру
құқығын тиісті ретке келтіру қажет сияқты. Прокурорға күдікті адамды ғана
10 тәулікке дейінгі уақытқа ... ... беру ... ... керек,
ал басқа жағдайларда анықтамаса, тергеу органдарыныңы қаулысы ... ... ... заңы ... ... деп ... ... бір
қылмыс құрамын жасаған адамды тұтқындаға санкцияны ... ... ... өзі азматтардың заңды құқықтары мен бостандықтарын, мүдделерін
қорғаудың бірден бір әділетті ... ... ... ... туғызады.
Егер сот тұтқындауға санкция берсе, онда бұл ... ... ... сәйкес әділ шешілуіне кері әсер етеді деген ... ... ... ... осы мәселеге байланысты
жинақталған өркениетті елдердің озық ... ... ... ... ... беру кезінде айыпкердің іс-әрекетіндегі ... ... ... ... қылмыстың белгілі бір санатына
жататындығын және қылмыстық істі жүргізу заңына оны тұтқындауға ... ... ... Тұтқындауға санкция беру кезінде сотта судья төрағалық
етеді, ... ... сот ... сот ... ... ... ... қорғаушысы, айыпкердің өзі қатысады. Мұның өзі адамның ... ... ... ... ... ... ... толық сәйкес келеді. Егер тұқындауға санкция беру туралы сот
шешіміне процеске қатысушылар разы болмаса, онда қорғаушы немесе айыптаушы
заңда белгіленген ... ... ... ... ал прокурор наразылық
келтіруге құқық болады.
Демек сотта тұтқындауға санкция берудің осындай көрінісінің ... ... ... ... ... Бұл ... тағы бір атйта кететін
мәселе бар. Егер судья айыпкерді тұтқындау туралы санкция ... ... онда ол ... ... ... ... осы істі басты сот
мәжілісінде қарап, үкім шығаруға қатыса алмайды. Бұл да сот билігінің әділ
жүзеге ... бір ... ... ... ... ... ... конституциялық заң негізінде құықылы екенін Қазақстан
Республикасы ... ... 2003 ... 13 желтоқсанындағы өз
қаулысында арнайы атап көрсетті.
Сонымен қатар эвтаназия мәселесі де ... ... өз ... жоқ. ... ... ... рет ... мен мұндай тәжірибе
біздің қоғамымыз үшін қажет пе деген ойда болдым. Барлық дәлелдер мен қарсы
дәлелдерді қарастыра келе, мен бұл ... ... ... ... ... өмір сүру құқығына ие »(2) – деп ... ... ... ... Бұл ... ... бір қарағанда, барлығы түсінікті және анық, әркім өмір сүруге
құқылы және оны пайдалануға немесе пайдаланбауы өз ... ... ... ... ... делінген: « Адам мен азаматтың құқықтары ... ... ... және ... мемлекеттің міндеті »(3) Бұдан
мынадай ұғым шығады: конституция өмір құқығын бекіте отырып, ... ... ... да ... Бұл ... ... шығып отыр.
Дәл осы көзқарасты адам құқықтары мәселелері саласындағы теоретиктер
Ю.А.Дмитриев пен Е.В.Шленева ұстанады. Мемлекеттің ... ... ... ... отырған конституциялық – құқықтық нормаларды
қарастырудың логикалық көзқарасы олардың негізгі ойы болып табылады. « Өмір
сүру құқығының ... ... ... өлім ... заңды
бекітілуін логикалық түрде белгілейді. Өмір сүру құқығы ... ... ... онда оның ... ... басқалардың еркіне
қарамастан, онымен жеке және өз бетінше жүргізіледі »(4) .
Дегенмен, « өлім құқығы » ... ... ... ... ... өз еркі мен өз беті ... ... асырылатын құқық екендігін ескерсек,
онда санамызға тек бір ғана құқық келеді – «өзін - өзі ... ... да біз ... ... көзқарасты таба аламыз, профессор М.И. Ковалев «
Өмір сүру ... және өлім ... » атты ... өзін - өзі ... толық анықтама береді. Мақала авторы өмірден алынған оқиғаларды
мысалға келтіреді, оның негізінде өзін өмірден айыру ... ... ... ... ... ... екендігін дәлелдейді және өзін - өзі өлтіру
анықтамасын береді. « Өзін - өзі ... деп ... ... ... ... ету, сол ... әсерінен пайда болған жағдайдың күшімен өмірден
өз еркі бойынша емес кетуді ... ... ... кез ... ... өзін өз ... ... және ерікті өмірден айыруды түсіну керек
»(5)
Жоғарыда айтылғандарға қарай өлім ... ... өмір ... ... ретінде емес, ол өмір сүру міндеті сияқты белгіленеді. ... ... Адам тек қана ... ғана ие ... ... ... өмір ... екендігін ескерсек, онда мұндай міндеттемені ... ... ... ... ... өмір сүру ... адам ... болған жағдайда, медициналық араласу жағдайындағы міндетіне сәйкес
болуы керек. ... 1993 жылы ... ... сақтау туралы
Қазақстан Республикасының Заңнамасы негіздеріне сәйкес ( ... ... ... ), ... – ала медициналық араласу жағдайына қажет
азаматтық ақпараттық ерікті келісімі ... ... ... []. Азамат
немесе оның заңды өкілі медициналық араласудан бас тартуға немесе азамат
қоршаған орта үшін ... ... ... ... ... немесе ауыр
психикалық өзгеріске ұшыраған кезде, сондай – ақ қоғамдық қауіпті әректтер
жасаған тұлғаларға қатысты ... ... оның ... ... ... ( ... қорғау туралы ҚР заңнамасы негіздерінің 33,34 баптары ... ауыр ... ... тудыратын аурумен, мысалы ракпен ауратын адамды
емделуге ... ... ... негіздері жоқ. Мұндай жағдайда, ... ... » өлім ... ... нақтылаумен емдеуден бас тарту
мүмкіндігі әсер етіп ... жоқ па? Біз ... бас ... ... ... керек пе? (8) []. Бүгінгі қылмыстық заңнамада өзін -
өзі өлтіруге тыйым ... ... ... ... ескертіп кетейін.
Белгіленген сауалдарды талдау эвтаназия ... ... ... ... ол ... және екі ... болмау керек.
Эвтаназия( грек тілінен ең жақсы thanatos - өлім ) – « жақсы, жеңіл өлім »-
дегенді ... ... ... және құқықтық әдебиетте ол
әртүрлі түсіндірілген: « дерттен ... ... және ... өмірге
қайтарудың әдісі »; « дертті ... ... ауру ... ... ... ... »; « дертті тоқтату мақсатында тез ... ... ... ауру ... өлімге келтіретін саналы әрекет
»(9). Ұсынылған анықтамалардың ешқайсысы толық, ... ... ... және ... ... ... ... деп белгілеуге
болмайды. Бірінші анықтама эвтаназияны ... ... ... ... - өзі ... бөлуге мүмкіндік бермейді. Екінші, ауру адам ... ... ... ... (комалық жағдайда ) болуы мүмкіндігін
ескермеген. Үшінші, анықтама өлім нәтижесіне ... ... ... ал ... ... өзі ... ... кедергі жасамау мақсатына
не дәрігердің саналы әрекеттенбеу жағдайларын қамтымаған. Анықтамалардың
ешқайсысында эвтаназияны жүзеге асыратын ... ... ... ... ... тек ... ... ( дәрігер, фельшер,
медбике ) бола алады. Егер де сәйкес әрекеттерді басқа тұлғалар, ... ... ... онда бұл ... ... ... ... ал
суицид жолы арқылы өлімді болдыруға жәбірленушінің келісімі ( ... ... ... өзін - өзі ... ) – кең ... ... қажет. Мұнда көмекші суицид пен эвтаназия арасында шектеу жүргізу
керек. ... ... ... пен ... ... « көпір » болып
табылады.
Эвтаназия проблемасы өз шешімін халықаралық – құқықтық ... ... 1950 жылы 4 ... ... және 1953 жылы ... өз ... ... Адамның құқықтары мен негізгі бостандықтары
туралы ... ... ... ... « ... ... ... комиссияға және Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сотқа бүгінгі
күні, өмір сүру құқығын бекітетін, Конвенцияның 2 бабы ... ... ... жоқ. Адам ... жөніндегі Еуропалық комиссияның материалдарында,
Конвенцияда да, көрсетілген бапты қолдануға қатысты прецедентті ... ... ... ... ... ... туралы мәселе қарастырылмаған
және өмір сүру құқығы өмір сүру міндетін қамтиды ма және де ... ... бас ... ала ма? - деген саулдар ашық түрде қалып ... ... ... айтылғандардан байқағанымыз, заң шығарушы пікір
байыпты эвтаназияның жария етулі бағыты бойынша жылжып келеді және ... өлу ... ... көрсетуді заңдастыру осы жолдағы бірінші
қадам болып табылады, оны эвтаназияны ... мен ... ... ... ... рұқсат беру бір қалыпсыз пайда болатын қоғамдық
пікірді ұстанады ( кім қолдайтындар ... кім ... ... ... ... ... актісі 1994 жылы қабылданған, бұл акт терминалды
науқастарды шектейді деп есептеген бірнеше ... мен ... ... ... 1997 жылы өз күшіне енді.
Қазақстан Республикасында эвтаназия қандай да ... ... ... ... тыйым салынған. Азаматтардың денсаулығын сақтау ... ... ... ... белгіленген: медициналық қызметкерлерге
эвтаназияны жүзеге асыруға тыйым салынады – ... да ... ... ... ... ... ... туралы өтінішін қанағаттандыру,
оның ішінде өмірді сақтау бойынша жасанды шаралармен ... да ... ... ... ... саналы итермелейтін және эвтаназияны
жүзеге асыратын тұлға « ҚР заңнамасына сәйкес қылмыстық жауапкершілікке
тартылады » ... ... ... адам және ... ... мен
бостандықтарының негізгі теориялық және тәжрибелік ... ... ... ... ... ... ... келтіруге болады:
Біріншіден, қазіргі кездегі ... ... адам ... мен ... ... ... арқылы өзін жетілдіріп отыр.Біз
көптеген елдердің Конституцияларының мазмұнын салыстырмалы – ... ... мен ... ... ... Болгария, КХР, ФРГ,
Түркменстан, Белгия, Украина, Қырғызстан ... ... ... ... ... әдеттегідей адам мен азамат құқығы, оның
бостандығы мен ... ... ... ... ... ... шындығын айтар болсақ, Өзбекстан Республикасы
Конституциясының 25-ші ... (1992 жыл): ... ... құқығы бар
және дербес құқықа ие» - ... 43-ші ... ... ... ... және ... мұраларын әрбір азамат қорғап, ... ... ... ... ... ... ... 9-шы тармағында (1956 жыл) : « Моралдық немесе ... ... ... заңда қарастырылған әрбір ақылға қонымды
шектеулерді ... ... ... ... ... ... топтасуға құқығы
бар» - делінген.
Екіншіден,қағидалар адам құқықтары концепциясының негізі ғана емес,
күнделікті қолданыстағы нормалардың ... ең ... ... ... ... ... ... негізгі мәселелердің бірі олардың
реттілігін немесе ... ... ... ... Біздің ойымызша
адам құқықтары мен бостандықтары қағидасын негізгі және ... етіп ... ... ... қағидалар адам құқықтары ... ... ... ... табылады. Ал қосымша қағидалар ... ... ... толықтырушы ретінде орын алады.
Үшіншіден,адам құқықтары мен бостандықтарын үш кезеңге ... ... ... жеке және ... деп, ... құқықтарды жүзеге асыруына араласу ... ... және ... деп топтастыру орын алатынын көріп, оның мемлекет
пен адам және ... ... ... ... ... ... көре ... мен мемлекеттің өзге нормативтік құықтық актілері
өте көп және олар әр алуан ... ... ... ... Және осы әр ... ... және құқық қолдануда басты
бағыт-бағдар болып табылатын адам және ... ... ... ... ... ... ... Және олардың
дұрыстығы мен тиімділігі адам құықтарын қорғау мен ... ... ... деп ... ... саланы реттейтін нормаларды
жетілдіру керек екенін ескерген жөн. ... ... ... ... бірі ... адам ... мен ... саласында
мағлұматтарды жинақтаушы орталық банк құру болып табылады.
Бесіншіден, сонымен қатар адам ... мен ... ... жаңа ... ... жұмыс істеп отырған омбудсмен
институтына байланысты кей өзекті мәселелер өз шешуін табу ... ... ... ... Халықаралық стандарттар бойынша омбудсмен ауыспайды.
Қазақстан Республикасында бұндай норма қарастырылмаған.
Жарлықтың 14 пункті ... ... кез ... ... бұрын мемлекет басшысымен басқа қызметке ауыстыру
нәтижесінде босатыла алатындығы.
ә) Омбудсменнің құқықтық статусының ерекшелігінің көрінісі ретінде
өзі тиіс деп тапқан ... ... ... ... ... ... болуы
және ол соттың және қылмыстық ізге түсуді болдырмаумен қамтамасыз ... ... орай ... Республикасының Адам құқықтары жөніндегі
уәкілетті соттық және әкімшілік иммунитетке ие емес.
б) Дүние жүзінің көптеген мемлекеттерінде омбудсмен ... ... ... қатарына кіргізілген. Олардың
заңнамасына талдау жасаған кезде омбудсмен ... ... ... ... ... төрағасы не болмаса
судьясымен теңестірілген. Біздің ... ... ... ... агенттіктер төрағасымен тара-пар деп
айтуға болады.
в) Омбудсмен реформаларды ... ... ... кей ... заң
шығару бастамасын ұсына алады. Өкінішке орай бұндай құқыққа Қазақстан
Республикас омбудсмені ие ... ҚР ... ... 14 ... ... адам ... ... инстиутпен қамтамасыз етіледі. Көрші мемлеқеттерде мысалы, Ресей ... ... саны 200 ... ... ... ... тікірі бойынша бір
омбудсмен және дәл сондай ... ... ... орынбасарларының
болуы институт шеңберінде демократизм мен ... ... ... ... деп ... ҚР ... Жарлығы бұндай
мәселені қарастырмаған.
д) Сонымен қатар халықаралық стандарттарға сай омбудсменді
мемлекетте төтенше жағдай орын алған кезде ... ... ... туралы норма ҚР Президентінің Жарлығында
қарастырылмаған. .
Адам құқықтары мен бостандықтары ... ... ... ... ... адам ... ... Комиссяға Парламентке
мемлекеттегі адам құқықтарының жай күйі туралы ... дар етіп ... ... ... ... бойынша жүргізілген зеріттеу
жүмыстарының нәтижесі адам қүқықтары мен бостандықтары, тұлға мәртебесі
саласында өз ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Конституциясы 1995ж. 30 тамыз
2. “Қазақстан ... ... ... мен
толықтырулар енгізу туралы” ҚР Конституциялық заңы.07.10.1998ж.
3. “Алматы қалалық сотының 1-ші инстанцияда ... ... ... ... туралы” 2005ж. Ведомстволық статистикалық есебі
4. “Қоғамдық бірлестіктер туралы” Қазақстан Республикасының заңы. 31.05.
1996 г. N ... ... Н.А. ... ... и ... демократическое
реформирование общества//Вести Казахстана.-1995.-1 июля.
6. Президент Республики Казахстан. Концепция правовой политики Республики
Казахстан: Указ от 20.09.2000г.// САПП РК. ... ... ... прав ... и отв. ред. доктор
юридических наук Е.А.Лукашева.- М.: ... ... 1996г. ... ... ... учебник для ВУЗов/ отв.ред.- член-корр. РАН, ... наук ... ... ... ... ... 1999.-573с.
9. Лупарев Г.П. Правовое положение личности в зарубежных странах: Учебное
пособие.- Алматы: ВШП «Әділет», 2001.-216с.
10. Права человека: Учебное пособие.-Алматы: Данекер,1999. – ... Ким В. Годы ... ... ... и ... первого Президента РК.- Алматы: ТОО «Эдельвейс», .
12. Ғ.С.Сапарғалиев «ҚР Конституциялық құқығы» академиялық курс.- Алматы:
Жеті жарғы, ... ... ... ... ... ... ... права).- Алматы: Жеті жарғы, 1997.-288с.
14. Конституция Российской ... ... ... 1997.-702с.
15. Моисеев Н.Н. Права ... в ... ... ... ... ... конференции, посвященной 50-летию
Всеобщей декларации прав человека/ Государство и право.-2000.-.с.37.
16. Нысанбаев А. Человек и открытое общество.- ... 1998.- ... Лао Цзы. Хань Фей Цзы. ... ... В 2-х т.-М., ... с.9-11.
18. Козлихин И.Ю. Позитивизм и естественное право //Государство и ... ... В. ... в ... прав ... ... ... в
Казахстане.- 1995.-№1.-с.1-5.
20. Мюллерсон Р.А. Права человека: идеи, нормы, реальность. –М., 1991.-60.
21. Взаоимодействие правового сознания с ... и ... ... переходного периода/Авт. М.Т.Баймаханов, Л.М.Вейсберг,
А.У.Бейсенова, М.А.Ибрагимов, А.К.Котов. –Алматы: Жеті ... ... ... Алаш//Казахстан и этапы государственности.
Конституционые акты /Сост. Ж.Баешев.- Алматы: Жеті ... ... ... С.З. ... строй казахов первой половиный XIX века.-Алма-
Ата:Изд-во Акдемий наук КазССР, ... ... К.А. ... ... ... во ... ... XIX –
начале XX века: Автореф.дис.д-ра юрид.наук.- ... ... ... С. ... и ... политико-правовой мысли Казахстана ... XVII – ... XX вв.: ... ... ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қорғау28 бет
Адам мен азаматтардың конституциялық құқықтары, бостандықтарына және міндеттері38 бет
Адам құқығы23 бет
Адвокаттар көрсететiн заң көмегiнiң түрлерi42 бет
АҚШ конституциялық құқығының негіздері7 бет
Конституциялық құқықтар мен бостандықтар ұғымы14 бет
Сот билігі126 бет
Халықаралық және ішкі мемлекет құқық нормаларының шетел азаматтарының құқықтық мәртебесін реттеудегі мәселелері67 бет
Құқық және жеке тұлға туралы13 бет
Азаматтық іс жүргізудегі адвокат қызметінің құқықтық мәселелері81 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь