Етістікті болымсыз сөйлемдер

Мазмұны:
Кіріспе

Негізгі бөлім
І Тарау. Есімді болымсыз сөйлемдер
1. 1 Араб әдеби тіліндегі предикаттық конструкцияның екі типі ... ... ..
1.2 Есімді болымсыз сөйлемнің құрылымдық сызбасы және болымсыздық құралдарының жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1. 3 Есімді сөйлемнің құрылымдық сызбасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1. 4 Түрлік болымсыздық құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ІІ Тарау. Етістікті болымсыз сөйлемдер
2. 1 Араб әдеби тіліндегі етістікті болымсыздық мәселесі ... ... ... ... ..
2. 2 Етістікті сөйлемдегі болымсыздық құралдарының жүйесі ... ...
2. 3 Етістікті сөйлемдегі болымсыздықтың білдірілуі ... ... ... ... ... ... .
2.4 Етістікті болымсыз сөйлемдегі мезгілдің, шақтың білдірілуі ...


Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
        
        Мазмұны:
Кіріспе..............................................................
...................................3
Негізгі бөлім
І Тарау. Есімді болымсыз сөйлемдер
1. 1 Араб әдеби ... ... ... ... Есімді болымсыз сөйлемнің құрылымдық ... және ... 3 ... ... құрылымдық
сызбасы..............................................15
1. 4 ... ... ... ... ... сөйлемдер
2. 1 Араб әдеби тіліндегі етістікті болымсыздық
мәселесі.......................32
2. 2 Етістікті ... ... ... ... 3 ... ... ... Етістікті болымсыз сөйлемдегі мезгілдің, шақтың
білдірілуі...........44
Қорытынды............................................................
...........................51
Пайдаланылған ... ... ... ... ... араб ... тіліндегі болымсыз
сөйлемдер болып табылады. Болымсыз сөйлем бұл жерде болымсыз пайымдаудың
семантикалық– синтаксистік категориясысының ... ... ... – бір ... жайында, біреу туралы пікір. Болымсыздық ұғымы бір
нәрседен бір нәрсені жоққа шығару ... ... Бір ... тән ... ... айтылуы мүмкін, ал бір нәрсеге тән емес құбылыс ... ... және мұны осы ... байланыстырамыз, не біреу айтқан
пікірдің бәрін де жоққа ... ... ... біреу жоққа шығарып тұрған
нәрсенің бар екенін дәлелдеуге болады. Бұл ... ... ... ... ...... пікірлер жатады және барлық ... ...... ... /1, 96/ - деп ... ... ... ... қарастыру оны қазіргі тіл
білімі, әсіресе шет тілі білімі аясында ... ... роль ... ... шеңбері сөйлем болып табылады», - деп Б. Рассельдің
ізінше Е. В. Падучева дәлелдеп кеткен /2, 143/. ... және ... оның ... тұлғалары әрқашан сөйлем деңгейіне қатысты болады»,
- деп көрсеткен Н. Ю. Шведова. ... ... ... жасау зерттеу
мәселелерінің ортасын айқындайды, оның өзі жалпы тіл білімі аясында және
болымсыздық ... ... ... ... тіл ... пәні ... ... және предикаттық құрылым
деңгейінде қызмет ететін басқа категориялардың өзара қарым – қатынасы болып
табылады. «Синтаксистік ... ... ... ... болымсыздық сөйлемге
қатысты басқа да категориялармен анықталған ... ...... - деп ... Е. И. Шендельс /3, 65/. Оның ішіндегі маңыздысы
предикаттылық категориясы болып есептеледі. Жекелеген түрде, ... ... ... ... оның ... өзара қарым – қатынасын алдын – ала айқындайды, ... «бұл ... бір ... ... осы позицияда екіншісінің
де еріктілігіне жатқызылады, ал оның біреуінің ... ... ... ... ... ... ұғынғанымыз, сөйлем
құрамындағы предикативті қос мүшенің бірі ... ... ... ... Яғни әрекеттің жүзеге асу– аспауы екеуінде
керісінше жүзеге асырылады.
Кез-келген ... ... ... ... ... ролі әр түрлі болып келеді. ... өзі ... ... ... ... мәселелерді қояды. Бір жағынан, болымсыздық ... туу ... ... ... ... ... зерттеледі. Бұл байланыста, ... ... ... дербес типтерінің жүзеге асырылуын» шектейтін ... ...... ... шеңберінде – сөйлем
мүшелерінің қатысуына шектеулі ... әсер ету, яғни әр ... ... ... ... мәселен, морфологиялық сипаттамасында
байқалады. Екінші жағынан, зерттеудің арнайы ... ... ... ... ... және мүшеленудің логикалық – грамматикалық,
синтаксистік деңгейлерінде маңызды роль ... ... ... ... ... предикаттарды тудыруда
үздіксіз қатысады.
Жалпы тіл білімінің зерттеушісі ... де ... тіл ... ... ... ... ... синтаксистік
конструкциялардың негізінде оның ... ... ... тілде
обьективті түрде бекітілген аталмыш конструкциялардың сызбасы болады» ... ... ... ... «тек ... ... ... конструкциялар
сызбасы синтаксистің жеке пәні болып табылады, ал сипатын анықтау және бұл
конструкциялардың байланысын белгілеу синтаксистің ... ... ... кең қолданылып жүрген зерттеу әдісі шығады – моделдеу ... ... ... ... ... шағын жүйелері ретінде
зерттеу ... ... ... кең ... ... айналған. Бәрінен бұрын,болымсыздық ... ... ... ... бөлшектері ретінде шығатын барлық лексикалық
тілдік ... ... ... ... сөздерге жататын бұл тілдік
бірліктер жабық күйінде ... Оның ... ... ... ... ... ... – қатынасы сипатталады.
Болымсыз сөйлемнің жекелеген мәселелері қазіргі араб тіл білімінде
қарастырылған, жекелеген түрде, ... ... ... ... Анес ... Аюб және ... зертеген. Қазіргі араб лингвистері дәстүрлі
араб тіл ... ... ... ... мен ... ... ... еңбек етіп келеді.
Араб әдеби тіліндегі болымсыздықтың морфологиялық көрінісі, болымсыз
сөйлемдердің этимологиясы, болымсыздықтың шақ және рай ... ...... ... ... ... байланысы,
экспрессивтілікпен қарым– қатынасы, болымсыз сөйлемдердің ... ... және ... араб ... тіл ... ... ... ерекшеліктері, болымсыздықтың ... және ... ... араб ... ... ... тілдермен салыстыру – бұл мәселелердің ... ... ... ... қарастырылды, атап айтар болсақ
олар мыналар: К. Броккельман, К. Бравман, А. Ф. Л. ... К. П. ... ... В. ... ... де Сас, В. ... Г. ... сонымен қатар орыс
зерттеушілері Н. В. Юшманова, Б. М. Гранде, И. С. Данилева, А. А. ... ... ... айналды.
Араб тілінің грамматикасынан болымсыздық мәннің білдірілуі тілдік
бірліктердің қатысуы ... ... ... біз ... ... келіп
болымсыз құралдардың маңызды сипаттамасы шығады. ... ... ... бірліктердің формальдық құрылымы, сонымен қатар оның үйлестіруші
қызметінің ерекшеліктері болып ... Араб ... ... ... қабатының жеке өкілдерінің үйлестіруші және функционалдық
ерекшеліктерінің негіздерінің көрінуі қажет ... ... ... ... ... ... ... табылатын мәтіндік
деректер танымал египет ... Таха ... ... - ... ... қазіргі араб жазушылары – Махмуд ... ... ... ... ... Джебран, Рыбван аш – Шаггал, Бурхан әл Хатыб,
Амиль Хабиб және басқалардың шығармаларынан алынған.
Араб ... ... ... ... ... үшін ... ... сөйлемдердің қарама– қарсы қойылуы болып табылады. Тілдік
ақиқаттың фактісі болып табыла ... ол Араб ... ... ... тілін эмпирикалық зерттеу негізінде өзінің даму қарқынымен араб
тілі теориясынан көрініс тапқан. Араб дәстүрлі грамматикасында ... ... ... ... араб әдеби тілінің ... ... және ... ... ... ... ... алынған «есімді сөйлемдермен» ешқандай ортақ
байланысы жоқ және сөйлемдерді есімді ... ... ... етістікті
сөйлемдерге бөлуге де қатысты емес. Ол «тілдік тұлғаның сан ... бірі ... ... және ... және ... ... болып табылатын» сонымен қатар «ойды білдірудегі
ерекшелік» /4, 53/ ретінде ... ... орын ... ... ... бірге «етістікті сөйлемдерде оқиға мен іс - әрекет
туралы баяндалады, ... ғана ... ... ... ... ретінде
сипатталады».
Араб тілінің теориясында предикативті құрылымдардың мүшелері есімді
немесе етістікті құрылым ... ... әр ... ... ... ... модальды шылаулар мен толық емес предикациядағы етістіктердің
қатысуымен жасалып шыққан есім түріндегі предикативті ... ... араб ... санасында жетілген құрылымдар болып есептеледі,
олардың компоненттері жеке модификацияланған атауға ие болады.
Предикаттық ... ... ... ... ... ... қандай типтің ... ... ... де тұрады. Басқаша айтқанда, бұл топтың кез ... ... ...... ... жүйесіндегі анықталған
синтаксистік қызметін көрсетеді.
1 Есімді болымсыз сөйлемдер
1. 1 Араб әдеби тіліндегі предикаттық конструкцияның екі ... ... ... ... ... ... құрылым
типінің есімді немесе етістікті болуына қарай, әртүрлі атауларға ие. Бұдан
басқа, модальды шылаулар мен ... ... ... ... шығатын есімді типті құрылымдардың жекелеген модификациялары араб
халқының тілдік санасында жақсы ... ... ... қабылданады
және олардың жекелеген модификациялары да атауларға ие.
Предикаттық ... ... ... ролін көрсетіп
тұратын араб тілінің терминдері сонымен қатар оның қандай типтің аясында
қарастырылатындығын, немесе предикаттық ... ... ... ... ... да нұсқап тұрады. Басқа сөзбен айтқанда, бұл
топтың кез ... ... ... қарым-қатынастың анықталған
жүйесіндегі анықталған ... ... ... ... Бұл
жүйелер өздерінің өзгеріссіз қалатын предикаттық сипатында формальды,
функциональды және құрамды ... ... ... ... ... ... ... аспектілерінің және предикацияның
айырымдарының арасындағы айырмашылық араб тілінің теориясында, жекелеген
түрде, ... ... ... ... ... Бұл
сонымен қатар есімді сөйлемді етістікті ... ... ... ... ... ... мәнімен де расталады.
Предикаттық қиысуды білдіру үшін есімді предикаттық құрылымда аталатын
«مبتدأ» сөзі жалпытілдік мән «бастапқы», «алғашқы» ... ... ие. ... ... сөзімен қарым-қатынасында анықталады. «خبر» предикатты
түрде қиысатын ... ... ... ... білдіру үшін қызмет
етеді. Бұл сөздің мәні - «ақпаратты жеткізу». Ақпарат жеткізумен байланысты
бұл сөздің ... ... ... ... ... қатар
онымен бір терминологиялық өрісте қатар орналасқан «مبتدأ» сөзі де ие болып
табылады. Бұл терминдердің ... ... араб ... және ... ... ... морфологиялық талдау жасау
барысында расталады, бұл бойынша ... ... оның ... мәні ... мен ... ... бір ... «тақырып», «өзек», «ядро»,
«рема» - ... ... ... ... және ... ... ролінде анықталатын «негіз» немесе «бастапқы пункт» деген
сияқты коммуникативтік мүшеленудің мезгілдік мәнін білдіретін ... ... араб ... ... ... қазіргі
кезде еуропа тіл білімінде қабылданған, есім типті предикаттық құрылымда
ойдың иесі болып, ... ... ... ... деген ұғымдар
жиынтығымен сәйкес ... Ал ... ... есім ... ... ойды ... тұжырымдап, «рема» болып тұратын «баяндауыш» ... ... ... ... ... пен баяндауыштың тұрлаулы мүшелер болып
табылатыны сияқты, «مبتدأ» мен «خبر» терминдері де араб ... ... ... ... ... ... ... жасау әр зерттеушіден өзіндік еңбекті
талап етеді. Бұл жерде араб әдеби тілінің ... ... ... ... ... анықталған фактілерге назар
аударуға тура келеді. Есімді сөйлемнің бұл ... ... ... ... мүшеленуінде түйінделеді және бір уақытта
коммуникативтік және ... ... ... ... ...... және рема – ... тілінің теориясында, әсіресе рема-баяндауыш позициясының жүзеге асу
нұсқасына көп көңіл бөлінеді. Бұл ... ... ... үшін аталған
позицияның анықталмаған мәні анықталмаған есімді ... ... ... және ол ... мен ... үстеулерімен, есімдердің
үстеулік тұлғасымен, көмекші есімді септікпен жүзеге асу мүмкін, сонымен
қатар ... және ... ... ... орындарын ауыстыруы
мүмкін. Рема-баяндауыш қалпының жүзеге асуының әр түрлі нұсқалары сөйлемнің
синтаксистік және ... ... ... ... ... ауыспайды. Бұл мән араб тілінде сипаттау деп анықталады. Сипаттау
берілген заттың қасиетін ... оның ... ... ... ... ... үлкен ойды құрайды. Үлгісі ... ... ... тек қана анықталған ... тип ... ... бірге араб әдеби тілінің предикаттық құрылым жүйесінде
дербес ... ... ... Н. Д. ... анықтауы бойынша, бұл
тип «сапалық құрылым» сөйлем ретінде ... Оны ... ... ... кең ... қамтиды /5,
233/.
«Бұл, өте бір ақылсыздық болып табылады».
Теориялық үлгісінің айырымдарының бірі болып ... ... ... ... рема-баяндауыш позициясының басында қарастырылған
сипатынан өзгешеленеді. Бұдан бөлек, осы ... ... ... ... ... ... ... үлгіге формальды түрде талдау жасау оның барлық сипаттарының
анықталған мәнмен айқындалатынын көрсетеді. Араб ... ... мән ... ... жеткізе алу» сөзтұлғасымен
байланысады, тура осылай да анықталмағандық мән «тыңдаушыларға ұғымды емес»
ақпараттарды жеткізумен байланысады. ... ... үлгі ... әрбір компонент жекелеген түрде белгілі ақпаратты ... ... ... ақпараттарды жеткізумен байланысты. Мұнымен
бірге, араб тілінің теориялық ережесі есімді типтегі ... тек ... ... болу ... деген тұжырымға сүйенеді. Себебі мұндағы
«белгісіздік» ойдың ... ... ... ... ... ... /6, ... тіл білімінде мұндай мағыналық сөйлемдер сөйлемнің бірде-бір
компоненті «жаңа» ақпаратты білдірумен ... ал ... ... ... ... констатацияларға қатысты ... ... ... ... атқа ие ... Бұл сөйлемдер тек қана
«семантикалық жағынан емес, сыртқы құрылымы жағынан да» ... ... Араб ... егер сөйлемнің қос бөлігі тең дәрежеде байланысса, онда
олар бір сөз табына жатады. Бұл тап ... ... ... ... ... ... ... сүйемелденетін атауларды
қосып алады.
Теңдестірілген сөйлемнің басқа да ерекшелігі мәтіндегі ойдың әрі ... де ... ... ... Теңдестірілген сөйлемнің кез келген
бөлігі өзінің ... және ... ... ... ... ... ... Бұл араб тілінің синтаксисін зерттеудегі ең
маңызды ерекшелік болып табылады.
Және, теңдестірілген сөйлемнің ерекшелігін айқындайтын тағы бір ... ... ... ... ... сөйлемдердің болымсыз
тұлғасының мәні деп көрсетеді Н. Д. Арутюнова «екі ... ... ... ... жататын көрсеткішпен ұқсас келеді».
Теңдестірілген сөйлемнің сипаты болымсыздық ... және ... ... ... Ол бұл ... ... ... бұл семантикалық типтегі сөйлемді қарастыру керек.
«Сенде ақша бар».
Араб тілінің теориясында ... ... ... бар болады. Мұндай интерпретация осы үлгідегі ... ... ... және ... ... ... көрінеді.
Есімді сөйлемдердің бастауышы мен баяндауышының синтаксистік ... ... мен ... ... ... ... ... тыс олар сол өздерінің эмпирикалық үлгілерімен
сәйкес келеді, олардын синтаксистік деривация кезінде ... ... ... ... ... ... ... араб дәстүрлі грамматикасында
«туынды сөйлемдер» де қарастырылған, бұл сөйлемдердің ... ... ... ... сөз тұрады, және сонымен қатар мезгілдік және фазалық
мәндерді білдіруге арналған инна модальды шылауы тұрады.
Кана сөзі мен осы ... ... үшін ... ... ... және ... ... формальдық құрылымының
сәйкестігін реттейтін бастапқы сөйлемдегі баяндауыштың синтаксистік
позициясында ... атау ... ... ... ... табыс септіктің
қызметіне ауысады.
ان сөзі мен осы қатардағы шылаулы сөздер үшін ... ... ... және ... ... ... құрылымының сәйкестігін
реттейтін бастапқы сөйлемде ... ... ... атау ... ... бұл да туынды сөйлемде табыс септігіне орын ауыстырады.
«Болымсыздық құралдары» табының өзегі етістікті сөз ليس ... ... ... ... бірліктің «жалпы мәні» ретінде қарастырылады.
Болымсыз ... ... ... ... мүмкіндіктер осы бірлік арқылы
орындалады. Морфологиялық, синтаксистік және ... ... ... ... ليس сөз қолданылады. Болымсыздықты білдірудің
қалған элементтерінің берілген тілдік бірлікке қарағанда, ... ... ... ... ... ... ортақ ерекшеліктерін зерттеу
ليس болымсыз тұлғасын қарастырумен шектеледі.
ليس сөзімен келген желілі құрылым ... ... ... ... ... ... ... предикаттық құрылымдардың есімді
компоненттерінің орналасуы бір-біріне қатысты іске асады.
Жай қараған кезде болымсыз сөйлемнің өзіне ... ... ... ... оның ... ... ғана емес екендігін
көреміз. Олардың ... ... ... ... ... ... ... сөйлем үшін бұл: атау септік+атау септік. Болымсыз
сөйлем үшін бұл: атау септік+табыс ... ... ... ... есімді
типінің сөздің өзгергіштік тұлғасының біртектілігімен сипатталады, ал
болымсыз сөйлем өзінің әртектілігімен ... ... ... ... ... ... екі ... қойып отыр. Біріншісі, болымсыз сөйлемдердегі предикаттық
қатынастарды білдіру үшін сөздің өзгергіштік ... ... ... Бұл үшін біз ... ... ... және болымсыз сөйлемдерде
болымсыздықты білдіру ... ... ... сүйенетінінен
бастаймыз.
Екі қатар орналасқан есімді сөзтұлғалар үшін предикаттық қатынастарды
тудыру құралы ретінде олардың ... ... ... ... Бұл қасиет сонымен қатар болымсыз сөйлемде де оның
предикаттылығының негізгі көрсеткіші ретінде сақталады. Бірақ бұл ... ... ... ... ... екі ... ... білдіретін дербес құрал ретінде көріне алмайды. ... ... ... сөздің өзгергішттік категориясы бойынша қарама-қарсы
қойылуы болып табылады. Осы кезде төмендегшідей ... ... ... категория бойынша болатын бытыраңқылық сөздің анықталған-
анықталмағандығы бойынша болатын категориямен «бәсекеге түсе ала ма?» ... ... ... ... ... ... мен ... саны
сәйкес келетін болымды сөйлемдерді жасау жолдары мен әдіс-тәсілдеріне
қарағанда кеңірек болуы ... Бұл ... ... қамтитын мәнінің
болымды сөйлемге қарағанда көбірек болатындығынан ... ... ... нақтылау тек болымсыз сөйлемнің жекелеген ... ... ... ғана мүмкін болып табылады.
Екінші сұрақ болымды сөйлемнің сөздің өзгергіштік ... және ... ... ... ... ... байланысты туындайды; екі есімді өзгергіштік ... бір ... ... ... ... ... ... белгілі болғандай, бұл сұрақтың болымсыз
сөйлемдерге қатысты туындағаны ... ... атау ... мен ... тек болымсыз сөйлем жасауға ғана қатыспайды.
Есімді сөйлемнің предикаттық өзегінің компоненттерінің септік мәндерінің
әртектілігі араб тілінде ... ... ... ... ... бір ... «толық емес мәнді етістіктермен», екінші жағынан,
«модальды шылаулармен» жүзеге асуында айқындалады. ... ... ... бірлік мәртебесінен» айыратын сөздердің
функционалдық ... ... ... ... бірліктерінің құрамына
сонымен қатар ليس сөзі де кіреді. Ол атау септігіндегі бастауыш пен ... ... ... ... ... ... сөйлемдегі бастауыш пен
баяндауышты зерттеу мақсатына кана типті ... пен ان ... ... сөйлемдердің айырмашылығы да кіреді.
Араб әдеби ... ... ... ... ... ... ... есімді сөйлемдердің бір типінен екінші типіне өтуі
ретінде жүзеге ... Олар ... ... ... ... ... ... толық болады.
Синтаксистік құрылым бағытында болымды сөйлемдердің компоненттері ретінде
тақырып-бастауыш пен рема-баяндауыш шығады ... мен خبر) – ... ... ... ... ليس мен ... ليس ... табады.
Синтаксистік позициялардың морфологиялық жүзеге асу бағытында болымды
сөйлемдерде қос позиция да атау септікпен сипатталады, болымсыз сөйлемдерде
бастауыш ليس сөзі атау ... ... ал ... ... ... септігімен сипатталады.
Семантикалық құрылым бағдарында болымсыз сөйлем үшін болымсыздықты
білдірудің семантикалық белгілері қатарында баяндаушы субьектінің ... ... ... ... ... предикаттық құрылымдары
болымды сөйлемдерге шоғырландырылған. Болымсыз сөйлемдер есімді типтің
предикаттық құрылымының шегінде болып ... 2 ... ... сөйлемнің құрылымдық сызбасы және болымсыздық
құралдарының жүйесі
Болымсыздығы элементінің ليس сөзімен көрінетін үлгісін қарастырайық:
1. «Менің мақсатым масқара емес, менің ... ... ... ﻋﺎﺮﺍ ﺍﻦﻗﺼﺪﻯ ﺸﺮﻴﻒ
«Шайқас – бұл шығын. Жоқ, ол шығынға ұшырау емес».
ﺍﻠﻤﻌﺮﻜﺔ ﺍﺼﺎﺑﺔ ﻻ ﻟﻴﺴﺖ ﺍﺼﺎﺑﺔ
2. «Жоқ мен өкінбеймін, мен ... де ... ... ... ... ﺑﺎﻠﻜﺜﻴﺮ
3. «Мен шаршағанымды сезіп тұрмын, бірақ қатты емес».
ﺍﺷﻌﺭ ﺑﺘﻌﺐ ﻭ ﻟﻜﻨﻪ ﻟﻴﺲﺍ
4. «Бала ол кісінікі емес, менікі».
ﺍﻠﻁﻓﻝ ﻟﻬﺎ ﻭ ... ... ... ... үш мүшеден тұрады: ليس-баяндауыш және ﻟﻴﺱ-
бастауыш. Бастауыш пен ... ... ... ... сол ... септік категориялары бойынша қарама-
қарсы қойылған. Бұл сипаттама 1-мысалда толықтай түрде көрсетілген.
ﻟﻴﺱболымсыз сөзі сызбаның ең бір ... ... ... ... онда арнайы бір синтаксситік қызмет атқармайды және оны ... ... ... бөлмейді.
1. Берілген құрылымдық сызбаның қалыптасуы бағдарында ليس болымсыздық
сөзінің грамматикалық мәнді ... ... ... ... ... ... прономинализацияға қабілеттілігі релевантты болып табылады.
ﻟﻴﺲ сөзінің бұл қабілеттері ... ... ... ... ... барлық бірліктерге бағытталған.
Есімдіктердің әртүрлі предикаттық құрылымдар шеңберінде қалыптасуын 2
мысалға қарап ... ... ... ... ... ﺖَ/ﺖ -
4. ﻚَ.
Олардың әрбіреуі
а) жақ, шақ мәні жағынан бір ғана ... ... ... ... ... ... ... қалыптаса алады,
в) анықталған типте ғана мүмкін болып табылады.
І шағын жүйе өзіне ﺍﻨﺎ, ﻨﺤﻦ, ` ... ... ... ... және ... ... ... немесе рема-баяндауыш (ﺧﺑﺭ) ретінде
қызмет ... ... жүйе өзін تُ , -,نَ –تَ және ... да ... ... ... ... сөйлемнің бастауышы ретінде синтаксистік қызмет атқарады. Мұндай
сөйлемдердің баяндауышы ... ... ... ... ... ... ... жүйе сонымен қатар «туынды» есімді сөйлемнің бастауышы ретінде қызмет
атқарады.
ІІІ шағын жүйе өзіне `ا/`و-, نَ/نُ-, تَ/تُ- және ... да ... ... Бұл позиция табыс септігінде сипатталады. 4 шағын жүйе сонымен қатар
сөйлемдердің предикаттық өзегінің компоненттерінен тыс ... ... ... ... ... ... септігі немесе ілік септігі
болып табылатын синтаксистік позицияларда тұрады.
ماесімдігі мұнда есімдіктер тобына жататын басқа да есімдіктер сияқты,
мәселен, сұраулы ... ... ... ... атқарады. Сондықтан осындай
болымсыз сөйлемдердің ... ... ... ... ... синтаксистік құрылымынан ерекшеленбейді: оның компоненттері
бастауыш (مبتد) мен ... ( خبر) ... ... ... ... анықталған есімді сөзтұлғаны білдіреді, баяндауыш сол сияқты
атау септіктегі анықталған есімді ... ... оның ... ... ... ... ... ретінде
көрінетін алдындағы құрылымнан ерекшелігі, қарастырылып отырған құрылымы
бірыңғай ... ... ... ... ... ... ... /7/.
1. 3 Есімді сөйлемнің құрылымдық сызбасы
«Әйелдің білім алуы жанұялық өмірге дайындық болып табылмайды, ал »
و ليس ... من ... هو ... ... وانما الهدف منه ان...
«Кез келген жағдайда ол бұл бақытсыздық үшін ... ... هو ... غن ... على كل ... ... шешілмейтін мәселе емес».
المشكلة ليست مصيره هو.
«Арнайы әйелдер бөлімін ашудың мақсаты әйелдерді еркектерден бөлек ұстау
болып табылмайды, ол».
ان الغرض من افتتاح فرع خاص ... ليس عزل ... غن ... ... ... ... ... өнерге жатпайды».
و ليست هذه المزاهب بالفن الذى...
Берілген үлгі негізінде құралған сөйлемдер тепе-тең сөйлемдер ретінде
сипатталады. «Бірнеше логика-грамматикалық тип ... ... оның ... ... ... бар ... ... ғана бөлініп алынады», - деп
көрсеткен И. И. Ревзин /8, 48/. ... ... ... ... ... ... сөйлемдер көрінеді.
Тең сөйлемдерде болымсыздық элементі ретінде бірыңғайليس сөз шығады. Бұл
жағдай өз-өзінен сырт көрінісінде белгіленіп ... ... ... ... ыңғайына орай қосымша себеп болып табылады.
Жоғарыда көрсетілгендей,ليس болымсыздық сөзі ... ... ... қалпының анықталған морфологиялық сипаттаамсын
үйлестіреді. Осы позицияны жүзеге асыратын есімді сөзтұлға ... ... ... ... ал ... ... ... оның ішінде бұл
позицияның орнын алмастыратын синтаксистік құрылым позициялық түрде табыс
септікті көрсетуші ретінде ... ... тең ... ... бастауыш пен баяндауыштың
арасындағы шегараның кез келген кез келген ... ... ... ... ... жатады. Егер оның қатарындаكان етістік болымсыз сөзليس
сөзімен бірге болса, әрекет осылайша жүзеге асады. Тек осы ... ... ... ... немен жүзеге асатынын анықтауға мүмкіндік
беретін сыртқы негіздер ... Әли ... ... сөйлемдегі есімді сөзعلى табыс септігінде
емес. Бұл берілген сөзтұлғаكان ... ... ... ... ... ... Ол есімдік бастауыштың синтаксистік қызметін
атқаратын, ал ... есім ... (خبر) ... ... ... предикаттық құрылымының құрамында жүзеге асады. Бұл ... ... ... ... баяндауышының синтаксистік қызметін
атқарады. Бастауыш пен баяндауыштың арасындағы шек бұл ... ... ... ал ... өзі мүше-сөйлем шеңберінде дербес синтаксистік
қалыпқа ие болады.
كان المستعمرون هم المسؤولين.
«Тек басқыншылар ғана ... ... ... сөйлемдегі жауапты сөз араб
тілі бойынша ... ... тұру ... Бұл ... сөйлемнің
баяндауышыكان синтаксистік қалпы тек осы сөзбен жүзеге асқанын көрсетеді.
Бұл сөйлемдерде есімдік ешқандай синтаксистік ... ... ... ... ... ... Ол тек ... мен баяндауышكان
арасындағы шегараны белгілейді, ... ... ... ... - ... араб ... бұл ... солай аталады).
Тең етістік сөйлемнің كان етістік құрылымында болмаған синтаксистік
құрылым бір ... емес ... ... Бір ... ... мұндағы қос сөзтұлғасы сәйкес түрде бастауыш пен ... ... ... ... ал ... бұл ... ... жағынан, мұнда алғашқы сөзтұлға бастауыштың (مبتدأ) синтаксистік
позициясын жүзеге ... ал ... (خبر) ... ... ... ... ауысады. Есімдігі бұл жерде бастауыш (مبتدأ)
ретінде, ал сөзтұлғасы баяндауыш (خبر) ретінде қызмет ... ... ... ... қатынасының етістіктері кез келген
теңдестірілген нақты ... ... ... ... ... ... ... Мұндай кез келген
теңдестірілген нақты сөйлемдердің синтаксистік ... ... ... ... ... ... ... бірмәнсіздің
теңдестірілген сөйлемнің теориялық үлгісіне қатысты ... ... ... ... ... ... ... Теңдестірілген нақты сөйлемнің
синтаксистік мүшеленуіне тәуелді бұл сөйлемнің ... ... тыс оған ... ... жүргізу қажет. Бірінші
кезекте, мұндай зерттеуге كانесімдігімен келген сөйлем мен ... ... ... ... синтаксистік мүшеленуі көптеген жағдайларда
«жоғарғы биіктікте» көрсетілген болады.
ليس болымсыз сөзі сөйлемнің желілі құрылымында бастапқы позицияда ... Ол, ... ... ... есімдігінің тіркесуге қабілетті.
Теңдестірілген сөйлемдерде бұл есімдіктер қос ... ... ... қызметін атқарады және оның құрылымдық элементі ... ... Д ... ... Д есімдіктің орнына жұмсалатын
сызбадағы элемент) теңдестірілген сөйлемнің желілі құрылымындаليس есімдігі
тек қана болымсыздық мағынаны білдірмейді, ... ... осы ... ... үшін ... болады. Мұндай сөйлемان қатарында да
қолданылады.
Шылау ... ... ... орындай отырып,
предикаттық құрылымның екі ... ... ... ... ... ... құралы ретінде көрінеді. Ол теңдестірілген
«өзіне қабылдау» функциясын орындауға қабілетті ... ... ... ... Болымсыз сөйлемнің айырым үлгісінің түрі
мынандай:
Қарастырылған үлгісі болымсыздық ... ... ... ... Бұл ... ... ... салыстыру болымсыз мәннің болуы
предикаттылықтың білдірілуінің айырымының ... ... ... бұл мүмкіндік болымсыздық мәнін білдіретін бұл мүмкіндік,
сонымен қатар оның имплициттелген тілдік тұлғасы ... ... ... ... ... орнын ауыстыра алады, оның
екінші мәні ретінде қолданылады. Теңдестірілген сөйлем осылайша предикаттық
категорияларының өзара қарым-қатынасына барынша айқын ... бола ... ... ... ... сөйлемдердің құрылымдық
сызбасының айырымдарының ... ... ... ... ... оның ... ... біртұтастығына, сөйлемдердің коммуникативтік
мүшеленуін қамтамасыз етеді.
Болымсыз сөйлемдердің үлгісін қарастырайық:
1. «Балабақшалар саны әлі де ... هناك عدد كاف من دور ... ... ... зұлымдық деп есептеуге болатын әрекеттер болмайды».
ليس ثمة عمل يمكن ان يعد شرا ... ... еске ... ... ... ... في ... جديد ... ... «Мен оған ... ... لى بها ... ... ... балкон жоқ».
ليس في ... ... ... ... жаңа ... ... ليس لهم اية علاقة ب....
7. «Олар онымен ешқандай байланыс жасамайды».
ليس في هذا من شئ ... «Бұл ... ... ешқандай қалау жоқ».
ليس لى من ... في هذه ... ... судың сыбдырынан басқа дыбыс естілмейді».
ليس من صوت في الحجرة سوى قرقرة الماء في جوف النراجيل.
10. «Көрініп тұрғандай, мұнда оның ... ... ... ... انه ليس هناك ما يمنع من ... ... дәл ... ештеңе кедергі келтірмейді».
و لكن ليس ما ... من ان ... ... ... ... ... зат ... ليس من موضوع اهم و لا اجمل و لا اعلى ... ... ... Мекен үстеуі ليس баяндауышының
синтаксистік қалпында тұр жәнеليس ... атау ... ... ... болады. Осы үлгідегі сөйлемдер
семантикалық қатынастардың ... ... ... ... Олардың
синтаксистік құрылымының міндетті компоненттегі болымсыздық мәні, заттың
болмауы берілген кеңістікте болып табылады.
Болмау туралы айтылған ой ... ... ... ... ... Тіл ... ... туралы сөз болып жатыр ма немесе ... ... ... яғни ... нысанның болуы маңызды емес, «ақиқат және ойдан
шығарылған ... ... ... ... ... ... ... Болу, тіршілік ету, жүзеге асудың берілген кеңістіктегі пікірі араб
тілінің үлгісімен ... ... ... ... ... ерекше айырмашылықтары сырт көріністегі оның оның дифференциялық
белгілері оны болымды сөйлеммен салыстыру барысында көрінуі мүмкін, ... ... ... ... ... ... ... барысында
көрінуі мүмкін.
Болымды сөйлемдермен келген мәндер бәрінен бұрын өз ... ... ... үстеуі есімді сөзтұлғаны міндетті ... ... ... ... синтагмадағы предикаттық
синтагмалардың қарама-қарсы қойылуын қамтамасыз етеді. ... ... ... ... есімді сөзтұлғадан кейін өзін атрибуттық
құрылымның анықтаушы үлгісімен алмастырады. ... ... ... ... ... ... ... элементі болып
табылады. Оның компоненттерінің орналасуы бір-біріне қарым-қатынасы бойынша
берілген предикаттық құрылымның ... ... ... ... ... ... сөздердің таптық белгілері
және т.б.) шешуші болады /9, ... ... ... ... шеңберінде компоненттердің
желілі орналасуының фиксациялық тәртібі 7, 8, 9 ... ... ... құрылымдық элементі болу қасиетінен айырылады. Бұл
жекелей түрде алғанда, анықталмаған есімді ... ... ... ... мәннің білдірілуімен байланысты «өткізгішке» ие болған кезде ... ... ... ... ілік ... ... ... алады. Бұл
«тұтас септік өткізгіші» /10, 319/. Ол өзінен кейін анықталмаған ... ... ... ... ... ... ... жеке тілдік
тұлғалардан тұратын тұтастықтарды көрсетеді. Мұндай тұтастық, бір ... ... ... ... ... қарама-
қарсы қойылады /11, 220/, екінші ... ... не ... ... ... ... көрсеткіші ретінде қарастырылатын үлгіге қарама-
қарсы ... ... ... ... ... ... ... тұтас топтың атрибутты, жеке ерекшеліктері ретінде
ұғынылатын тұтастықтардың атрибуты болып табылады. Екінші жағынан, ... ... ... ... үстеулі тұлғаға тәуелді кеңістіктің
белгісін құрайды немесе шылаудан ... ... ... оның ... ... немесе идеалдық нақыштарына дейін шоғырлануы
мүмкін. Бұл ... ... ... ... ... ... ... жалпыланған мәнді білдіретін, жеке ... ... ... ... ... ... екіншісі кең мағынасында
кеңістікті көрсетумен байланысты синтаксистік ... ... ... ... бұл ... қатар орналасуына тәуелділіктен тыс
тек қана предикатты болуы мүмкін.
Болымсыздық, жалпыланған мәннің эксплициттік мүмкіндігін ... ... ... ... ... ... ... ретінде көрінеді,
оның ішінде компоненттердің ізбе-ізділігінің фиксациялық тәртібі,
предикаттық ... ... ... ... ... ... ... болымсыз сөйлемнің өзгеше
айырмашылықтарын сипаттай отырып, ... ... ... өзі, ... ... ... тектің өткізгіштік қызметінің»
мүмкіндігі болымсыздық сөйлемнің болуы нәтижесінде жүзеге ... ... ... ... ... ... ... анықталған
аспектілерінің эксплициттік тәсілі жүруі мүмкін, сонымен қатар, болымсыз
сөйлемнің ... ... ... ... ... сөз ... ... мән `اي /`اية есімді сөздер
табиғатындағы бірліктермен эксплициттелуі мүмкін. Болымсыздықтың ... кез ... «бір ... ... осы ... бір ... Қос жағдайда жалпыланған мәннің эккплициттелуіمن жалғауы
сонымен қатар `اي /`اية ... ... ليس ... ... ... ... қосымша ремалануы жүзеге асады.
Тілдік фактілер қарастырылып отырған сөйлемдегі ليسболымсыз элементінің
етістік табына жататындығын ... ... ... ... ... ... ... болатындығы дәлелденді. Бұл ерекшелік
бастауыштың синтаксистік қызметіндегі ... ... мен ... ... ... ... ... ережеге нұқсан келтірмейді:
«Егер жекеше түріндегі бастауыш етістікпен бірге келмесе, онда етістік
әрбір тектік ... ... келе ... /12, ... пен есім ... міндетті координация соңғысының
морфологиялық сипаттамасымен байланысты болуы мүмкін.
13. «Ереже жүзеге аспайды …».
ليست هناك ... ... ... ... لهم ... ... ... келесідегідей ережелермен реттеледі:
егер бастауыш көпше түрінде бұрыс етістік келсе, етістік кез келген тектің
жекеше ... ... ... Бұл ереже сонымен қатар етістік пен есім
бастауыштың жағдайларының қамтылуымен байланысты болып келеді.
Анықталған ... ... сөз ... ... ... жалпы ерекшеліктермен расталады. Бұл ерекшеліктер желілі құрылымда
емес, олардың коммуникациялық құрылымында түсіндіріледі.ليس болымсыздық
сөзімен ... ... ... ... қалпында көрінетін
бірліктердің айтылған ойдың коммуникативтік құрылымының рематикалық
компоненттерімен ... еске ... ... сөзінің ер не әйел тегінің мәнін білдіруге қабілеттілігі
оның өздік есімдікпен бірлігінде шығатын туындысы болып табылады және ... ... ... ... ... ... болымсыз
сөзіне біріктірілген өздік есімдігі «орны алмасқан лексикалық бірлік
ретінде, ... ... ... ... бөлшек ретінде
көрінеді». Лексикалық бірліктердің «орны алмасқан», «прономинализацияланған
түрде шыға алу мүмкіндігін /11/, оның ... және ... ... алу ... ... /11/. ... ... «ескі»
ақпаратқа қатысты бірлік, айтылған ойдың тақырыбы ... ... ... ... ... орны ... ... Бұл жағдайдаليس
жүйелі келісілген қабілеттілігінің ... ... ... ... ... көрінеді. Мәселен, «Шайқас – бұл шығын. Жоқ, бұл
шығын ... ... ... لا ليست ... ... жаңа ақпарат жеткізуге қатысты лексикалық бірліктердің өшуі,
орын ... ... ... болмайды. ... бұл жаңа ... ... ... ... Десек, бұл синтаксистік позиция есімдіктермен ... ... ... қолданылатын сөйлемдегі ليس болымсыз етістігі өзінің
бір қасиетін жоғалтады, ... ... ... ... ... ... ... Бұл қасиет ليس үшін шексіздік емес, «зерттеу ... ... ... ... ... болып табылады және оның
жүйелігі орнына тәуелді реляциялы ... ие ... /13, 125/. ... ... толымсыз құрылымдық етістігі فعل الناقص ретінде көрсетеді. Тағы бір
осы топтың тиісті белгісі ... ... ... ... қатынасын
қарастыру байланысында белгіленеді.
ليس етістігінің болымды сөйлем типіндегі өздік есімдігін біріктірудегі
қабілеті тек ... ... ... біліктілігі көп жағдайларда оның баяндауышының ерекше
айырмашылығының тұтастығымен анықталады. Бұл позицияның ... асуы ... ... және ... ... әрі
коммуникативтік мүшеленуін үйлестіреді. Бұл позицияның лексикалық толуы
«болу аймағын» /5/ ... ... кең ... ... семантикалық шоғырландыруын қамтамасыз етеді.
«Болу аймағы» өзінің көлемін әлем шегінен тыс өзгертуі мүмкін. ... ... және ... ... ... ... Ол, ақырында,
неше қарым-қатынастар жүйесі немесе нысандардың ... ... /5, ... сөйлемдегі сияқты болымды сөйлемдерде де, болу аймағындаهناك
жәнеتمت лексикалық бірліктері көрінуі мүмкін, предикаттық ... ... ... ... мән болмайды (1, 2-мысал). Болымсыз сөйлемдерде бұл
лексикалық бірліктер, нақтырақ айтқанда, сәйкес келетін мәндер, «әр түрлі
кең ... ... ... байланысты нөлдік сипатқа ие болады. (10, 11,
12-мысалдар). Осылайша, баяндауыштың семантикасы ... ... ... ... береді. Болымсыз сөйлемдегі ليس
баяндауышының синтаксистік позициясындағы лексикалық бірліктерсіз қолданыла
алу мүмкіндігі оның ... ... ... ... ... көрсетеді.
Белгілеуге қызықты бір жайт, болу түріндегі ... ... ... ... ... ... – сырт көрінісіндегі сияқты,
сонымен қатар семантикалық жоспарда – болымсыз ... لا ... ... ... ... لا сөзбен, ал баяндауыш
позициясы нөлдік тұлғамен жүзеге асады және ол «әлемде, ... ... ... ... Өз ... қос нұсқаның екеуі де басқа
тұлғалық, семантикалық типтегі сөйлемдермен ортақ, ... ... ... мәні ... ... ... ... табылады. Бұл لا болымсыз
сөзімен келген, араб тіл ... لا түр ... деп ... 4 ... болымсыздық құрылымы
1. «Қойлар бұрынырақта қолға үйретілген болуы ... ... لا بد وقع منذ زمن ... «Ол менен күмәнсіз алдын-ала сақтанады».
انه يحذر و لا شك منى .
3. «Мына қабырғалар қараңғы ... бәрі ... және ... енді ... да ... жоқ, ... да, тыныштыққа да
жол жоқ».
كانها جدران سجن مظليم ... ... ... ولا يزال ... حتى لا ... ... مهرب و لا ... «Отбасы болмаған жерде ұлт та болмайды, бәрінен бұрын отбасы
болмаған жерде адамдыққа тән ештеңе де ... امة حيث لا اثرة بل لا ... حيث لا ... ... ... ... ... алмайтын зұлымдық жатқанын
көреді»
لا يزال الكثيرون يجدون في العمل شرا لا بد منه .
6. «Ол ... ... ... жоқ ... تعلب لا خوف ... ... бұл ... не жазылған белгісіз».
لا علم لى بما تحوى هذه الرسالة.
8. «Аяқталмайтын әңгіме (сөзбе-сөз: ештеңенің ақыры жоқ)».
«Түссіз шалмалар (сөзбе-сөз: түсі жоқ ... لا ... له ، ... الذى لا لون ... «Түсіндірудің қажеті жоқ, бұл бәріне белгілі».
لا داعى للشرح كله معلوم.
10. «Жиылыс Палестина ... ... Таяу ... ... ... المؤتمر اكد ان لا سلام قي منطقة الشرق الاوسط بدون حل قضية ... ... түр ... ... атқаруы араб дәстүрлі грамматикалық
ғылымының шеңберінде заттық бөлшектік нәрселерге айналған. Бұлайша зерттеу
барысында тұтас мәселелер кешені ... ... ... ... ... ... синтаксистік функциялардың және олардың
компоненттерінің ... және осы ... ... ... ... түр ... ... есімді компоненттерінің
морфологиялық сипаттамасы және таратушы ретінде қызмет атқаратын ... ... ... көрінеді.
Қарастырып отырған құрылымда түр болымсыздығының мәнінің білдірілуінің
дәлелі араб грамматикасы ғылымында көрініс тапқан. Мұндай контекст ... ... ... ... да бір ер адам бар ма ... ... ... ер адам жоқ».
Бұл синтаксистік тұтастықтың сұрақ ... «ер ... кез ... ... ... көрінеді, ол бүкіл сөз табын тұтасымен ... ... من ... ... ... «Бұл деп ... Ибн ... жауап
ретінде сұраққа толық сәйкес келу үшін барлық ... ... ... (حرف ... қосып алады» (104, 1) .
Бірінші жағдайда жалпыланған мәннің эксплицитті білдірілуі лексикалық
деңгейде жүзеге асады, ... ... ... ... ... ... ... жеткізуді қамтамасыз ететін тілдік құрылым «конструкциялау» (بنأ)
синтаксистік ... لا ... ... және ... ... ... ... ерекше белгісі – «түр болымсыздығының» құрылымы оның
есімді компонентінің морфологиялық ... ... ... ... ... ... оң артиклдерге қатысты анықталады: анықталған
артикль Ал және ... ... /أ / ... ... ... ... ... есімді сөздің берілген позицияда өз ... ... ... морфологиялық сипаттамаға куә болады.
Мұндай сипаттама ретінде сөздің өзгеру жүйесінің болмауы ... ... ... ... сөз үш ... ... ... шеңберінен шығатын тұлғаға ие болады. Ол араб әдеби тілінің есімді
сөз таптарының тілдік бірліктерімен білдіріледі.
Мұнымен бірге, берілген құрылымнан тыс, ... ... сөз ... ... ие. Бұдан бұрын «флексиялық жүйеге» жататындығы оның ... ... ... етуінің міндетті шарты болып табылады.
Осылай, сөздің өзгеру жүйесіне ие емес есімді таптағы сөздер ... ... لا «түр ... ... тіркесе алмайды.
Бұл, демек, түр болымсыздығы құрылымының тууы «флексиялық жүйеге» қатысты
есімді сөз жоғалған кезде соның нәтижесінде ... ... ... ... ... білдіреді. Бұл құбылыс араб тілінде басқа
синтаксистік құрылымды жасау үшін де ... ... ... ... «он
бес» типіндегі сан есімдерді білдіру үшін ... ... ... берілген құрылыми оның компоненттерінің де флексиялық жүйеге
тәуелділігінің жоғалуын білдіреді және оның анықталған ... ... ... ... салаласты байланыстыратын шылау و арқылы
морфологиялық деңгейде жеткізіледі.
Араб грамматикашылары есімді сөздердің флексиялық қатардан флексиялық
емес қатарға ... ... ... ... ... де зерттеген,
анықталған лексикалық ... ... ... ... (من ... құрылымында, و екінші ондық сан есім ... ... унаф ... ... رجل «О, ер!») ... құрылымда, мұнда есімді
компонент флектісіздігімен сипатталады.
Осылайша, араб әдеби ... ... ... ... құрылымдарды
жасау процесін қамтамасыз ету үшін ... ... ... тілдік
құбылыстарды қосып алғандағы жүйелер жүзеге асырылуы мүмкін.
Түр болымсыздығының тиісті ерекшеліктері сырт көрінісінде, сол ... ... ... ... ... салыстырылған
кезде барынша көрнекті түрде жүзеге асырылады. ... ... болу ... ... және ... ... ие ... жағдайда
көрінеді.
Сөйлемінің семантикалық тұлғасына талдау жасай отырып, араб грамматикасы
өкілдерінің берілген құрылымның екі мүмкін ... ... ... ... ... ... сөзтұлғаның семантикалық
мүмкіндіктерімен ... Оның бірі – ... ... ... ... ... Тек осы мәннің болуы әрі қарайғы сөйлемнің таралуы деңгейіне
әсер етеді. «Үйде бір ... екі ... ... ... мән: «Үйде еркектер жоқ». Олар сөйлемнің әрі қарай
таралуына әсер етеді. «Үйде бір емес, екі ... ... ... ... ол тек ... ... байланысты: «Үйде
еркектер жоқ». Бұл сөйлем үшін оның қарама-қарсы бөлігінің құралы ... бар. ... ... ... әйел ... бірге жалпыланған мәнді білдірудегі бір принциптік ерекшелікті
белгілеу керек, ол бір ... ... ... ... шеңберінде
жүзеге асады. Егер де үлгісіндегі жалпыланған мән имплицитті ... және ... ... ... атаулық мүмкіндігімен байланысты
болса, онда түрлік болымсыздық құралында ол морфологиялық ... ... ... білдіреді. Бұдан басқа, екі жағдайларда жалыпланған
мәнді білдіру әр түрлі предикаттық құралдар ... де ... ... әрқайсысының жеке синтаксистік және ақпараттық құрылымы бар.
Типіндегі сөйлемдердің синтаксистік құрылымы «Үйде еркектер жоқ» ... ... ... ... нысанына айналған. Араб ғалымдары
мұндай сөйлемдердің анықталған дәрежеде изоморфты болып келетінін (модальды
шылаул ... ... ... Бұл ... үшін لا және шылауымен келетін
сөйлемдердің анықталған дәрежесіәндегі коннотациясы болып табылады. لا ... ... ... ... ... ... сөздер байланысады. Бұл табыс
септіктің сөз өзгерту мәнін білдіру үшін ... ... ... мәні لا ... ... ... ... қатысты
туындайды, егер бұл есім генитивтік синтагманың бірінші мүшесіне айналған
жағдайда. «Бұл сияқты ... ... ... құл жоқ». Бұл мысал ... ... ... қолданылып жүр. Есімді сөз тұлғасы мұнда
табыс септігінің сөз өзгерту мәні сияқты жеткізіледі. Мұндағы ... ... ... ... сөйлемнің сыртқы құрылымдық изоморфтығын
араб ғалымдары атау септіктегі сөз өзгерту тұлғамен байланысты ... ... ... ... ... сыртқы құрылымын және ان сөзімен бірге
келген сөйлемнің синтаксистік құрылымының толық талдауы болып ... ... мен ... ... ... «тұтастықты құрай отырып,
біртұтас синтаксистік позицияда – субъект позициясында (المبتدأ) тұрады. Ол
белгілі болғандай, атау септіктің сөз ... ... ... ... бұл ... ... қатар бірнеше морфологиялық
фактілерде расталған. Осылай, сын есімі білдірілген анықтама, жекеше түрде
атау септік ... да ... ... ... ... ... ... жоқ».
Бірақ ол табыс септікте тұруы мүмкін. Бұл мүмкіндік لك сөзімен бірге ... ان ... ... ... ... ұқсатығына негізделеді.
Көрсетілген бұл нұсқалардың барлығы сөйлемдерде ... ... ... ... бірліктерге де тиесілі. ».
لا сөзімен бірге жүзеге асатын синтаксистік позиция ... ... араб ... теориясында субъектілік позициясында басымдылық
таныта отырып интерпретацияланады.
Мұнымен бірге, тамимдіктердің тілдік ... ... ... ... келген, субъект пен предикаттың бір-біріне қарама-қарсы қойылған
кейпін белгілекп көрсетпегені белгіленеді. Бұл жағдай ортағасырлық ... ... ... ... тапқандығы қазіргі зерттеулер
нәтижесінде анықталып отыр.
Бұдан басқа «شرح المفصل» атты өз кітабында Ибн ... ... ... синтаксистік құрылымының интерпретациялануы үшін екі
мүмкіндік жіберіледі. Болымсыздық есімдігіне қабысатын ... ... ... ... ... позициясына да қатысты». Анықтама
ретінде сипатталуы мүмкін. Басқаша айтқанда, لا шылауының тіркесу шегінде
флексиялық ... ие ... ... ... ... ... ... анықталған тілдік тұлға ретінде сөйлемдердің ... ... ... болымсыз сөйлемнің синтаксистік анализіне қатысты ұқсас ойлар
шетел араб тіл ... де ... ... А. Бистан болымсыз
шылаулардан кейінгі есімді сөзтұлғаның біліктілігінде байланыстыра отырып,
бұл ... ла ... ... еске ала отырып, болымсыз есімнен ... ... осы ... кең ... түрі ... қолдануға
болатындығын ескереді. Алайда зерттеушінің пікірі бойынша, لا есімді
жұрнағы ешқашан араб ... ... ... ... ... құрылмайды.
«Адамдар жоқ», «ақша жоқ», «Әлиден басқа бала жоқ» сөйлемдері ... ... ... субьектілі-предикаттық үлгісінің эллипстік
нұсқасы ретінде жеткізіледі. Осы концепциямен сәйкестікте ... ... ой ... ... ... және ле ... ... лексикалық бірліке арқылы да жүзеге асады.
Мұнымен қатар, لا есімді тәнуинсіз сөз құрылымына келесідегідей ... ... ... ... ... тұратын қызметтерді атқарады.
Мәселен, ислам дініндегі қасиетті сөз кәлиманы алып көрелік: «لا اله ... ... ... ... жоқ» ... «الله» анықталған мәнге ие ... ... ... ... ... ... осылайша грамматикалық және
коммуникативтік түрде жеткілікті расталады.
Предикаттық мәні لا ... ... ... ... өзек болып табылатын тілдік ... ... ... Бұл ... 5, 10 ... қарастырылған.
5, 6 және 8 тәнуинсіз сезімінен кейінгі позиция шылаулар үшінші жақтың
есімдігімен көрінеді ... 5, 6, 8 ... ... ... ... ... ... интерпретациясы жеткілікті емес, дегенмен
мүмкін емесін де байқаймыз. Көрініп тұрғандай, منه және لا -ны ... ... үшін ... ... ... ... ... етеді. Әңгіме
қозғалып отырған ... ... ... ... ... жағдай
туындайды, оның ішінде араб грамматикалық ... ... оның ... предикат позициясында «жаңа» ақпарат жоғалып
қана қоймайды, сонымен бірге оның ақпараттық жеткіліксіздігі де ... мен ... ... ... ... – «әрқашан
синтаксистік байланыстың ең еркін түрі болып ... Бұл ... ... ... ... ... компоненттерінің
толық тәуелсіздігін білдіреді. «Предикаттық байланыстар ... ... ... екі компонентті құрам болып табылады».
5, 6 мысалдар шылаулы тіркестердің бірыңғай «бағыныңқылы байланысымен»
есімді сөздің, لا түр ... ... ... ... ... асатынын көрсетеді. 6 сөйлемдегі «оның қорқатын ештеңесі жоқ» деген
сөйлемде етістікті ... ... ... ... аты ... ... Бұл
жағдай лексикалық бірлік حوفсөзінің من жалғауы арқылы з жақ ... алу ... ... Бұл ... етістікке тән және
етістіксіз зат есімдерге тән ... ... ... ... ... ... әсіресе, бізді қызықтыратыны,
етістікті трансформация «ол одан ... ... ... ие болады. Мұнда
шылау мен етістік арасындағы синтаксистік қатынас байқалады – бұл сөйлемнің
бас мүшесі баяндауыш пен «тұрлаусыз ... ... ... ... ... түрі ... атаулы мәннің» есімді мәнінде ... мен ... ... ... қатынас басыңқы және
бағыныңқы байланыста тұрады. Жоғарыда ескерілгендей, ... ... ... ... тән ... ... Олар
предикаттық өзек компоненттерінің арасындағы және оның ... ... ... ғана ... ... ... тіркес құрылымының арасындағы ... ... 7 ... бұл ... ... есім ретінде тмасдар қызмет атқарады. Етістік
синтагмасындағы шылаулы тіркестермен ... ... ... ... ... ... ... тіркестің қалып-күй субьектісін
білдірумен байланысты екенін ... ... ... ... ... ... ... есімдігінде «логика-грамматикалық» мәннің кең
ауқымын білдірумен ... ... ... ... ... ... компоненттерінің арасында
және олардың синтаксистік қатынастарын байланыстыратын, ... ... ... ... ... ... ... тәртібіне
негізделген сөзаралық байланыстардың болуы түрлік болымсыз құрылымнан ... ... ... ... ... береді.
Сонымен, араб әдеби тілінің предикаттық құрылым жүйесінде предикаттылық
тек қана болымсыздықтың ... етуі ... оның ... ... ... қамтамасы етілетін құрылым бөлініп
алынды. Мұндай құрылымның семантикалық құрамында міндетті ... ... ... ... ... ... предикаттық құрылымдарда болымсыздықты
білдіру біршама тілдік құбылыстардың қолданылуымен жүзеге ... Осы ... ... қамтаммасыз ететін лексикалық ... ... Ол ... ... ليس, ... ... ... есімді предикаттық құрылымның құрылымдық-семантикалық типтерімен
(осылай сапалық сөйлемдерде болымсыздық ... ... ليس ... ... ... шылаулары қызмет атқарады, сонымен бірге түрлік болымсыз
сөйлемдерде бірыңғай لا шылауы қолданылады);
- ... ... ... ... және ... ... ... لا) шылауы сапалық предикация сөйлемдерінде
бірыңғай бастауыш позициясындағы есімді сөзтұлғаның анықталмаған ... ... ... ... ... позициясындағы есімді
сөзтұлғаның анықталмаған мәні бар теңдестірілмеген сөйлемдерде, болымсыздық
لا шылауының ... ... ... ... ойдың коммуникативтік мүшеленуінің талап етілуімен, анықталған
модальды мәнінің білінуімен (болымсыз сөйлемما шылауымен бірге ... ... ... ... ان ... ... бар
болымды сөйлемдермен тіркеседі,ما сөзімен келген болымсыз сөйлемдер мен لا
немесе ليس ... ... ... ... ... ان
модальды шылауымен бірге келген және онсыз келген ... ... ... ... ал бұл ... ... категориясының айтылған ой мазмұнына, сонымен қатар
оның коммуникативтілік құрылымына қатыстылығын білдіреді).
2) Араб ... ... ... ... ... ... үшін
релевант болып табылатын морфологиялық, синтаксистік және ... ... ... Ол ... ... үш компонентті қосып алатын: атау, ілік, табыс септіктерін,
есімді сөзтұлғалармен (сапалық ... ... ... ... және ... пен ... сөздерінің өзгеру мәнінің
қарама-қарсы қойылуымен жүзеге асатын теңдестірілген сөйлемдер – ... ... атау ... сөз ... ... ... ... табыс септігінің өзгергіш ... ... ... ... ... ... ... сөйлемнің синтаксистік
позициясы шылаулар тіркесін ілік септігіндегі ... ... ... ... бастауыш пен баяндауыштың әрекеттілігі айтушы
субьектінің пікірімен байланысады, ... ... ... ... ... ... құрылым түрлік болымсыз құрылымның жасалу
құралы ретінде қолданылады).
- Берілген атаумен аталмыш топтың барлық ... ... ... ... ... ... ... түрдегі
болымсыз сөйлемдерде жалпылану мәнін білдіретін әртүрлі тәсілдер ... ...... ... ... позициясы ретінде).
- болу мағынасы, болымсыздық пен жалпыланудың тұтасымен алғанда, айтылған
ойдың арнайы тұлғасы – түр ... ... ... لا ... араб ... ... ... сөйлемдерде ليس болымсыз сөзінің
қолданылуымен байланысты прономинализация құбылысы роль ойнайды – ... ... ... ... ... ... ... білдірілетін ليس бастауышы етістікті ... ... ... келетін тұлғаға ие болады, теңдестірілген сөйлемдерде
ليس болымсыздық сөздері сөйлемнің желілі құрылымында айырғыш позициясында
тұруы ... ... ... ... айтылған ойдың
коммуникативті ... ... ... сәйкес келетін болымды
тип сөйлемдерде, ليس сөзінің ... ... ... ... ... ... Араб ... тіліндегі есімді болымсыз сөйлемдер ... ... ... қосып алады:
І. لا+S
ІІ. لا+SN
ІІІ. ليس+SN1
IV ليس+من SN3
Есімді болымсыз сөйлемдер үлгілерінің бұл тобы ... ... ... ... ... болу мәні ... табады.
Мұнымен бірге, бұл үлгілер әртүрлі ... ... І – бұл ... ... сөйлемі, мұнда болу мәні құрылымының
өзінің қажетті және міндетті компоненттері болып табылады.
Үлгі ІІ – ... ... ... бір нұсқасы ретінде көрінеді және
баяндауыштың синтаксистік позициясының нөлдік тұлғада жүзеге ... ІІІ және ІV ... ... ... толымсыз жүзеге асу нұсқасын
көрсетеді. Баяндауыштың синтаксистік позициясының нөлдік ... ... ... ... ... ... «тең ... байланысты» және
сәйкес келетін лексикалық бірліктермен қайта ... ... І және IV ... ... ... ... ... білдірілуімен
сипатталады, бірінші жағдайда синтаксистік-морфологиялық деңгейге, екінші
жағдайда лексикалық деңгейге.
V. لا+SN1+SN2
VI. ليس+SN1+SN2
VII. ليس+من SN3+ADV
VII. ليس+SL1+BI+BI SL3
IX. SL+ليس+SL2
Келтірілген ... ... ... ... ... ... жүзеге асуын көрсетеді. Онда барынша айқынырақ түрде
«болымсыздықтың» негацияның «модификацияланатын ... ... ... ... ... ... ... қарама-қарсы қойып
салыстырған кезде байқалады. V және VI ... ... ... ... және ... ... ... сөйлемдердің
қарама-қарсылыққа түсуі мүмкін болып табылады.
VII үлгіде бастауыштың синтаксистік позициясындағы жалпыланған мәнде
эксплицитті ... ... ... ... ... осы ... құрылымның желілі құрылымының тәртібімен байланысты жүзеге асу
мүмкіншілігін қамтамасыз етеді, теңдестірілген ... ... типі ... ... VIII және IX ... ... ВІ шылауының болуы, сонымен қатар бастауыш пен баяндауыш
сөйлем мүшелерінің ... ليس ... ... ... ... ... ... айырғыш есімдіктерінің қатысынсыз сырттай
қарама-қарсы қойылуын мүмкін етеді:
X. لا+SL1+SN2
XI. ليس+SL1+BI SL3
XII. ليس+SL1+D+SL2
XIII. ليس+SL1+D+BI ... ... ... тобы ... ... ... көрсететін топтар, оларды болымды сөйлемдермен салыстыру барысында
формальдық-синтаксистік ерекшеліктердің аз ... ... ... ... осы ... осы ... ... есімді сөйлемдердің
типтерінің әрқайсысында болымсыздық мәнді білдіру үшін ... ... ... ... шарт ... предикациялық сөйлем үшін ليس болымсыз сөзінің және
баяндауыштың синтаксистік позициясындағы табыс септігінің мәні ... ... ... ... ВІ ... ілік ... ... тіркесінде орын ауыстыруы мүмкін.
Мұндай шарттар теңдестірілген сөйлемдер үшін ليس болымсыздық сөзінің
болуы және баяндауыштың синтаксистік позициясындағы ... ... ... ... ... ... бұл ... позиция ВІ шылауының
тіркесінде ілік септігіндегі есімді сөзтұлғамен орын ауыстыруы мүмкін.
Болу типіндегі сөйлемдер үшін болымсыздық мағына ليس ... ... ... ... ол берілген типтегі сөйлемдерде есімдіктерді біріктіруге
қабілетсіз болады.
Осы мәнде 10, 14 ... жай ... ... ... ... формальды-
семантикалық типтерінде дербес сөйлем ретінде қарастырылады.
XV. ما+SL1+SN2
XVI. ما+SL1+SN
XVII. ... ... ... сөйлемдерінде болымсыздық элементі ретіндеما шылауы қызмет
атқарады. Мұндай сөйлемдердің болымды корреляторы ان сөзімен бірге ... ... ... ... ... құрылымы күмәнсіз ақиқат
ретінде ұсынылып отырған ақпараттар бағасымен байланысты модальды элементті
өзіне қосып алады. Бұл ... ان ... ... келген сөйлем, сонымен
қатар оның ماболымсыз шылауымен келген түрі етістікті тип ... ... ... ... ... араб ... тілінің есімді түрдегі барлық
болымсыз сөйлемдерін қамтиды.
2 Етістікті болымсыз сөйлемдер
2. 1 Араб ... ... ... ... ... ... ... есімді сөйлемдеріне оның барлық жағынан етістікті
сөйлем қарама-қарсы қойылады. Бұл қарама-қарсы жақтары ... ... ... және ... ... ... ... сипаттама жасау үшін қызмет атқаратын есімді ... ... ... ... ... іс-әрекет туралы ақпарат
жеткізуге, خبر таратуға ... Егер ... ... «жаңа» және «ескі» деп
бөлінген ақпараттарды жеткізеді деп танылған болса, етістікті сөйлемнің
бірінші коммуникативтік ... ... ... ... Ол ... ... сұрақтарға жауап береді не істеді? Қайтті?
Не болып жатыр? ... ... ... ... ... Араб тілі теориясында етістікті
сөйлемдердің синтаксистік ... ... фил – ... және және ... бастауыш болып табылады. Бұл бірліктердің жалпы
тілдік мәні оқиға мен оқиғаға араласушының үйлестіру – ... ... ... компоненттерін білдіру үшін қолданылатын مبتدأ мен خبر
терминдерінен айырмашылығы коммуникативті сипатқа ие емес. ... ... ... ... ... ... ... есім сөздер
табының бірліктерімен жүзеге асады. Етістікті сөйлемнің позициясында қызмет
атқаратын ... ... ... бірге бір фонетикалық және
графикалық сөздерді құрайды. ... ... ... ... араб ... теориясында морфологиялық емес, етістік және есім
сөздерден ... ... ... ретінде қарастырылады. Осылайша,
етістік типтің предикаттық құрылымы етістік негіздің ... ... ... ... кіші ... ... ретінде көрінеді. Етістік
типінің предикаттық құрылымының елеулі құрылымдық элементтері етістіктікті
сөздің есімді сөзге ... ... ... Араб әдеби тіліндегі
етістікті сөйлемдердің үлгісімен берілуі ... ... ... ... есімдігін қоса алғанда есімді сөз.
Етістікті негіздің шегінде әрекет пен уақыттың семантикалық элементтері
көрініс табады. Етістік негіздің қос тұлғасы бар. Олар ... ... ... ... ... бойынша, сонымен қатар жіктеу есімдігіне
қабысу тәсілі бойынша қарама-қарсы ... сөз ... ... ... ... ... етістік негізде есімдікті мән морфемалары
мына кейіпте беріледі.
الماضىжәнеالمضارع тұлғасы әртүрлі мезгіл ... ... ... ... ... ... етістікті типтің предикаттық
құрылымында мезгіл мәнді морфологиялық деңгейде ... ... ... ... ... білдірудегі морфологиялық
жүйемен өзара қарым-қатынасы етістікті предикаттық құрылымда ... ... үшін ... ... ... табылады.
Бұдан басқа, араб етістігі жүйесінде өзгеретін тұлғалардың болуы ... ... алға ... отыр – ... ... және ... категориясының компоненттерінің арасындағы іштей қарым-қатынасты
зерттеу. Қос категорияның ... ... ... ... ... ... мәнін басқару жүйесінің толық көлемде қамтылуының ғана
мүмкіншіліктерін бермейді, сонымен қатар тек ... ... ... ... ... табылатын етістік іс-әрекетінің қосымша
семантикалық белгілерін қалыптастыруға мүмкіндік ... ... және ... ... ... ... өзекпен қатар
етістікті сөйлемдерде оның таралуының синтаксистік позициясы бөліп алынады.
Бұлар тура нысанның, ... ... ... ... ... пысықтауышының, қатысу ... ... ... позициясы. Құрылымдық роль туралы өте ... ... ... олардың, яғни тұрлаусыз мүшелердің болымсыздық
қызметті ... ... еске ... ... ... ... зерттейтін болсақ, толық мақсатымыз орындалмаған болар еді.
Етістік болымсыздығы әрекетінің «семантикалық өрісі» ... ... ... ... предикаттық өзек шеңберінен шығу ... ... ... мүмкін. Екінші жағынан, біршама тілдік бірліктердің ... ... ... ... тыс ... атқаруы сөйлемнің
предикаттық деңгейінде әрекет ... ... ... ... ... ... ... болымсыздық категориясын
зерттеу, ... бұл ... ... ... ... жатады.
Етістікті, предикатты құрылым (етістікті сөз+есімді сөз) араб әдеби
тілінде тек қана етістікті ... ... ... ... ... Олар әр ... сөйлемдердегі және олардың ... ... ... кең орын ... ... ... өзек ... сияқты кеңейтуші және таратушы ретінде қызмет
атқарады. Анықталмаған функционалдық мәнде сипаттала отырып және ... ... ... ... ... ... ... табыла отырып,
етістік предикатттық құралдар атрибуттық құрылым екінші компоненті ретінде
шығады, сонымен қатар егер ... ... ... ... ... ... есімді типінің бастауышы мен баяндауышы және сөздерін қосса,
генитивті құрылымның екінші ... ... ... ... ... كان етістігімен бірге есімді ... ... ... қолданылуы аса қызықты.
Осылайша, болымсыз етістікті сөйлемдерді зерттеуде келесідегідей негізгі
мәселелер көрінеді:
1) предикатты етістікті құрылым шегінде болымсыздық мағынаға ие ... сол ... ... ... екі ... ... ... етістік
тұлғаның толық парадигмасында болымсыздық мәнді білдіру үшін қызмет ... ... ... ... болымсыздық категориясының уақыт категориясымен және басқа ... ... ... өзара қарым-қатынасын зерттеу;
3) етістікті сөйлемнің ... ... және ... ... ... болымсыздық мәнмен қызмет атқаруы, әр түрлі
типті сөйлемдердегі сингтаксистік позицияларының орын алмастыру кезіндегі
ерекшеліктері;
5) ... ... ... прекдикация етістіктерінің болымсыз
тұлғаларының қызмет етуін.
2. 2 Етістікті сөйлемдегі болымсыздық ... ... ... ... ... ... және ... етістікті
құрылымының олардың болымды ... ... ... ... ... араб ... ... нысанына айналған. «Мен
ұрмаймын» сөйлеміне ... ... ... «мен ... «мен ұрған
жоқпын» деген сияқты оған қарсы «мен ұрдым» деген қарама-қарсы ... ... ... кітабында көрсетілген. «لا» бұл жерде ешқандай өзгеріске
ұшырамайды. «Ол істемейді». ... ... «ол ... ... деген қимыл
мәндегі сөз «ол істеп тастаған жоқ» деген болымсыз сөйлемге ... ... деп ... өз ... ... болатын /17, 135/.
Араб әдеби тіліндегі болымсыз және ... ... ... ... ... талпыныс қазіргі араб тілші ғалымы Тамам Хассанның
еңбектерінен байқалады. Оның мысал ретінде ... ... ... ... ... және ... ... жеткізетін аналитикалық
құрылымдарды қосатын болсақ, онда болымды және болымсыз сөйлемдердің
арасындағы ... ... ... ... табады:
1. قد فصل ما ... فصل لم ... يفعل ما ... يفعل لا ... ... لن ... және 2 ... Т. ... өткен шақтың мәнімен, 3 ... осы ... 4 және 5 ... ... ... ... грамматикасында дәстүрлі етістікпен қолданылатын «болымсыздық
құралын» ... ... ... жай және ... деп ... ... ... құрамды құралдарына қатысты. Құрамды құралдардың
шылаулары жай ... ... ... ... ... ... ... айқындалады. Болымсыздық шылауларын жай және күрделі деп бөлу
бұл тілдік бірліктердің дифференциациясының сыртқы ... ... ... ... ие болады. Бұл критерий жеке құрылымдардың
арасында олардың синтаксистік қызмет және ... ... ... үшін ... ... ие ... мүмкін.
Араб грамматикасында бұл шылаулардың ... ... ... ... ... белгісінде бұл шылаулардың айрылуы одан төмен
мәнге ие емес. Бұл негізде әрекет етуші шылаулар және ... ... ... ... ... жүйесімен қарым-қатынасқа түспейтін
шылаулар шылаулар қатысады.
Етістік негізді المضارع («ұқсас, тәрізді») бұл ... ... ... ... ... ... ортақтығында, олардың өзгергіштікке ... ... /18/. Оның ... жүйесі үш компонентті қосып
алады, екеуі – رفعпенنصب ... ... ... табының бірінің өзгергіш
жүйесінің біратаулы компонентерімен ... ... араб ... ол атау және ілік септіктерінің сәйкестігі деген атқа ие. ... ... ... ... ... ... ... раф мәнінің
өзгергіштігі үшін және дауыстыا мәнінің өзгергіштігі ... ... ... сөз ... ... жүйесінде осындай құбылыстар орын
алады. Үшінші компонентجزم тек қана етістіктерге қатысты, дәл ... ... ... ... тіл ... ілік септік деген
мағынаны береді) есімді сөзтұлға үшін бірыңғай.
المضارعетістікті негізінің ... ... ... ... ... ... ... дистрибутивті сипаттарымен
айрылады. Олардың әрқайсысы анықталған сөзтұлға төңірегінде шығады.
Осылайша, араб етістіктерінің кез-келген мәні не ... ... ... ... ... ... көрінеді – егер тек ... ... ... ... болса (الماضى негізі және المضارع негізінің
үш тілдік тұлғасы). Алайда المضارع жүйесінің кез келген ... ... да бір ... фапктормен, оның ішінде болымсыздық мәнді шылаулармен
имплициттелген сайын ол тек осы ... ғана ... ... ... ... ... Араб етістік сөз табының семантикалық-
морфологиялық жүйесінің мүшеленуінің жалпы оның барлық етістікті шылаулар
есебімен ... ... ... ... ... ... етістік
категориясында көпөлшемді морфологиялық қайшылық жүйесімен үйлеседі, ал кез
келген тұтас етістікті тұлға семантикалық ... ... ... болымсыздық категориясын оқыту бағыты араб грамматикалық
теориясында жүргізілетін араб етістіктерін қарастыруға мүмкіндік береді.
لم المضارع тұлғасының ... ... ... және оны өткен шақ
мәнімен қамтамасыз ететін джазм шылауы деп көрсетеді ортағасырлық тілші-
ғалым ибн ... لن– ... ... ... ... ... Бұл
шылау ماетістікті сөйлемдерінде қолданыла отырып, әрекет етпейтін ... ... ... ... шылауымен бірге уақытты
білдіру мәні деп көптеген ғалымдар есептеген. Бұл туралы басқаша пікірге
сүйенсек (ибн ... бұл ... ... мәні ... ... ... қарай анықталады.المصارع етістік тұлғасы لا болымсыздық шылауымен
бірге келер шақ болып табылады деген ... ... араб ... ... шылаулардың дистрибутивті сипаттамасы және болымсыздық
шылаулармен бірге етістік ... ... ... ... ... ... ... араб тіл білімінің өкілдері қарастырған
мәселелердің ішіне кіреді. لا шылауы етістік кезінде «барынша болымсыздықты
білдіретін тілдік ... ... ... керек» деген пікірге сәйкес оның
айтылған ойға қарама-қарсы ... ... ... мәнін жоққа
шығаратындығы ғалымдардың еңбектерінде бірдей ... ... ... ... мәніндегі тілдік құралдың өзіндік қызметіне ешқандай талас жоқ
деп есептеуге негіз бар. Болымсыздықты білдіру кезінде ... ... ... ... ... бірге талдануы мүмкін екендігі айтылады. Сонымен.
Қатар لا шылауының тағы бір ереешелігі, ол осы шақтағы ... ... ... ... шақтың да мәнін білдіріп кетеді. /14/. Көптеген
ғалымдар берілген ... осы, ... шақ және ... ... ... ... тілдеріне еркін аударылатындығын белгілеп көрсеткен /15,
429/. Басқалары «префикстік ... لا ... ... шақ ... үшін ... атқарады деп түйеді. /16, 100/.
ماшылауына қатысты сипаттамаға ... ... ... ... ... ... ... шығарылады дейді (95, 152).ما шылауы туралы
зерттеушілердің пікірлері бойынша, «толықтай 9 ... ... ... ... шылаулардың бірі» (97, 248). Етістік болымсыздығының
дербес синтаксистік мәселесіне қатысты ... ... ... ... ... бірге келеді.
Мұнымен бірге, басқа да араб етістіктерінің түрлеріне талдау ... ... араб ... ерекшеліктері бар. Бұл жағдайда
«септеу» ... ... ... ... ... ... ... 3 Етістікті сөйлемдегі болымсыздықтың білдірілуі
Алғашқы компонент ретінде КБ (кіші бірлік) қатарына келесідегідей сөздер
لا,ما ,لم ,لن , لم ... Тек осы ... ғана ... ... ... ... ... КБ екінші компонент ретінде ... ... ... негізі,رفص өзгергіш мәнімен,نصب
неجزم бірге көрінеді. Жақ, түр және тек ...... ... бастауыш ретінде шығады. Бұл тұлғалар «ол жазды» және ... ... ... олар ... пен ... ... ... төменгі
дәрежесі ретінде сипатталады.
Араб тілі грамматикасында семантикалық кешен қалыптасуы үшін болымсыздық
шылаулары мен етістікті сөзтұлғалары келесідегідей амалдар жасайды:
لم يكتب
لا يكتب
لن ... ... ... ... ... ... көріну тәртібі біз жоғарыда атап көрсеткен
статистикалық ... бар. Таха ... ... ... 7280 ... ... ... Оның ішіндегі 711 тұлға
болымсыздық мағынаны білдіреді. Оның 423 ... ... ... қолданылса, 249 сөзі لا болымсыздық шылауымен, 29 сөзіلن болымсыз
сөзімен, ... ... ... ... ... ... жүйесі компонентіне статистикалық сипаттама жасау ... кіші ... ... ... үшін маңызды болып
табылады.
Кіші бірліктерді жай бақылау ... ... ... формальды
ұйымдастырылуының ұқсастықтарын көрсетеді. Бұл – компоненттік құрамның және
желілі құрылымның тұтастығы. ... ... ... ... ... өз ... екі компонентті білдіреді, болымсыздық шылау және
етістікті сөз. Бұл компоненттердің келу тәртібі ... ... ... ... ... сөз. ... ... бір-бірінен жырақта орналасу
мүлдем болмайды. Берілген жай ... ... ... ... ... элимасы не «ол жазбай отыр» - «ол ... ... ... туындауына алып келеді. Не атаулық мәнінен айрылған
бірліктердің туындауымен ... ... ... ... етістікті предикаттық құрылым болымсыз
шылаулар мен етістік сөзтұлғасының қатар орналасуыКБн жасалады.
Кез келген болымсыз етістіктің предикаттық құрылымы мына теориялық үлгіде
беріледі:
Етістікті сөзтұлғаның ... ... ... ... لم ... ,ما ... табылады.
Бірінші жағдайда КБ бағдарда семантикалық кешенін білдіруді көрсететін
жалпы ... ... ... ... осы КБ ... бірі ... ... КБ арасындағы барлық мүмкін болған айырмашылықтар
бірінші ... оның ... ... ... ... ... Бұл дифференцация белгінің есебінен келесідегідей КБ қатарында
алынады:
1. لم يكتب
2. لا يكتب
3. لن ... ما كتب ... لمّ ... ... ... компоненттерінің айырымын ғана көрсететін
болымсыз етістік тұлғаларында толықтыру деңгейі болымсыз шылаулардың ... ... ... ... ... етістікті сөзтұлға
мөлшері бойынша, соның төңірегінде олар қызмет ете алады. ... екі ... ... ... кез- ... мүше тек бір етістік
сөзтұлғаның ғана төңірегінде шыға алатын бірінші ... және ... ... ... қызмет атқаратын екінші топша. Бірінші топша. Екінші
топша
Қос етістік негіз төңірегінде қызмет ету ... екі ... ... ... ... ... ... морфологиялық
жүйесіндегі басқа шылаулардан бөліп көрсететін ерекшеліктерін құрайды. Бұл
ерекшелік формальдық ... ... да ... ... ... дистрибуцияда болымсыз шылаулар өзінің компоненттік
құрылымының жоспарында жекелей қарастырылмау керек, ол ... ... ... ...... ... сәйкестікте қарастырылу
керек.
Бөлініп көрсетілген КБ топтастырылуының келесі деңгейі, осылайша екі
компоненттердің айырымынан – етістікті сөзтұлғадан ... Бұл ... ... ... كتب
2. يكتب
3. يكتب
4. يكتب
Олар бәрінен бұрын әртүрлі етістік негіздермен айрылады: 1 ... ... ... негізін көрсетеді, 2 және 3 сөзтұлға, сонымен бірге 4 сөзтұлға
– المصارع ... ... ... ... басқа, 2, 3 және 4
сөзтұлғаларالمصارع مرفوز ... -3 ... -4 ... ... ... ... ... Бұл сөзтұлғалардың ... ... ... өз ... ... ... ... (Г. М. Габучан). Көрініп тұрғандай,
етістікті сөзтұлғаның өз бетінше қабілетсіздігі оның мағынасының ... ... ... ... атқаруға қабілетсіз сөзтұлғаға
3. يكتب
4. يكتب жатады. Олардың әр алуан қысқаша мәндері тек ... ғана ... ... 3 ... үшін бұл ... жабық қатардың
бір шылауы ретінде қызмет атқарады.
Бұл жағдай контекст ауыысмында көрнекті түрде жеткізіледі. 3 сөзтұлға «Ол
жазбайды ... ... мәні – ... шақ, ал ... ... ... сөзтұлға етістікті сөйлемнің (فعل) баяндауыш
қызметін ... ... Ол ... ... ... ... пен ... етістікті сөйлемдегі бастауыш пен тұрлаусыз мүше-
толықтауыш) байланыссыз синтаксистік қызметтердің орыфн ... ... ... ... ... ... ... салыстыруға
келеді, мысалы, тек контексте ғана анықталатын немесе анықталмайтын мәнге
ие ... ... ... Оларды есімдердің басқа да септіктерімен
қарама-қарсы қойып салыстыруға болады.
Өз бетінше қызмет ете алатын етістікті тұлғалар
Болып ... ... мәні ... дербес етістік негіздерінде
білідіріледі және ... ... ... етпейді.
Етістікті сөзтұлғаларды топтастырудан алынған нәтижелер беріледі.
Сонымен, араб ... ... ... ... жүйе өзін ... қосып алады, олар болымсыздық семантикалық элементтерін
білдіретін, ... пен ... ... ... ... Өз
кезегінде бұл КБ бес ... ... және төрт ... ... ... ... тұрғандай, қаншалықты тұлғаның таралған жүйесі, бірінші
кезекте, ... ... ... ... мәндерін білдіру үшін
қажет. Оның басқа семантикалық элементтерді білдірілуі де жоққа ... ... ... зерттеу КБ компонентерінің тіркесінің заңдылығында
көрінуі болып табылады. Кез келген төрт етістік ... ... ... көрсетілген.
Етістікті болымсыз шылауларды ... ... ... ... ... жүйесінде екі әр түрлі КБ компонентті
болуының өзгеше түрі байқалған.
Болымсыз сөзгеما бірыңғай ... ... ... қызКБт
атқаруы тән. Басқа сөзбен айтқанда, етістікті сөзтұлғаның ... ... ... ... ... ... алдын-ала
анықтайды.
Етістікті сөзтұлғаның өзіндік болмысы, жекелеген түрде, уақыттың
семантикалық элементінің ... мәні ... ... еКБс. Етістік
негіз шегінде аяқталған мәнге ие болатындығын еткертеміз. КБ ... ... ... ... ... мәні бойынша
бірыңғай етістік негіздерініңما шылауының қатысуынсыз ... ... Бұл ... ... ... элеКБнтіما
морфемасына тұрақтандырылады.
الماضى етістік негізі КБ болымсыз шеңберінде тек бір ғана тіркесімділік
мүмкіндігіне ие ... Бұл ... ... ... ... етістік негізіما болымсыздық шылауымен бірге көрінеді. Келесі КБ
компоненті:
1. لا يكتب
2. لن يكتب
3. لم يكتب
4. لمّ ... ... ... барысында, инварианттық, соныКБн ... ... Оның ... ... шегіндегі инвариантты
сөз түбірлері дауыстыларыКБн аяқталғандығы болып саналады. Мұндай компонент
ретінде әрекет ... да ... ... семантикалық элемент уақыттың нақты мәнін білдіруКБн байланыстырылған
екінші морфологиялық позицияны қарастыру барысында ... ғана ... ... ... болатындығын көреміз. Екі басқа морфемалар
және нөлдік морфема мезгілдік мәнді қамтамасыз ... ... осы ... ... ... ... морфемасы нақыт
мәнге ие болады.
Бұл КБ сөзінің бірінші ... ... ... ... КБ ... бірінші компоненттері ретінде لا,لن ,لم
, لم сөздері шығады. Олардың әрбірі ... ... ... ... ... ... олардың әрбірі толық
анықталған сөзтұлғаالمصارع тіркеседі. Келесідегідей мәселелер туындайды.
Бұл шылаулардың семантикалық құрылымы ... ... ... ме? Оның ... ... көп морфемаларды бөліп алуға бола ма?
Араб грамматикалық ... ... ... ... ... оның ... құрылымында біртекті ретінде қарастырылмайды. Бұл
құралдардың қолданылуы құрамында оның жай және ... ... ... Жай ... لا ... ... ,لم , لم ... құрамды
болып есептеледі. Олардың принциптік мүшеленуі туралы мәселе осылайша
өзінің оң шешімін табады.
Көрініп тұрғандай, ... да бір ... ... ... ... ... жалпы тілдік тұлғаларының да болуы қажетلن , لا, لم,
ما,لن шылауларының қатарында мұндай жалпы ... ... لا сөз ... Бұл бірліктердің морфемалық мәртебесі араб тіл білімінде белгіленіп
көрсетілген. Болымсыз құрал л, м дыбыстарында ... - деп ... Н. В. ... (90). /Ла/ ... бөлу ... ليس ... үшін де ... لا / белгіленіп көрсетілген морфема есебіКБн етістікті болымсыз
сөздердің ... ... ... түрде көрініс табады:
لا=لا
لن=لا+ن
لم=لا+م
لمّ=لا+م+ما
Осылайша, қарастылыры отырған КБ-нің бірінші компоненті ретінде көрінетін
болымсыз сөз шегінде екі морфологиялық ... ... ... / لا ... ... асатын оның бірі болымсыздықты болымсыздықты білдірумен
байланысты. Не /Н/ морфемасымен, не /М/ морфемасымен жүзеге асатын, ... ... ... ... ... ... тыс ... ие бола алмайды. Әрбір құрайтын компонентерді ... ... ... ... ... КБ бірінші компоненттеріне морфологиялық талдау ... ... ... морфологиялық позициясының жүзеге асуы КБ
бірінші компонентпен байланысынан тыс мезгілдің ... ... ... ... ғана мүмкін болады. Сол себептен, КБ бірінші, сол ... ... ... морфема амалдарының осы мәнде білдірілуі
мүмкіндіктеріне қатысты жағдай ... ... ... ... ... ... әртүрлі мәндері морфемалар тіркесінде білінеді деп
түйіндеуге болады, оның бірі ... ... ... ... ... екінші المضارع сөзтұлғасының ... ... ... ... үш ... ... КБ қос компонентінің морфемасы келесідегдей амалдарда жасалады.
Бұл бойынша болымсыздығының семантикалық морфема لا арқылы болымсыз ... ... ... ... элеКБнті етістік негіздер шегінде
тұрақтандырылған.
Қарастырылып отырған жүйенің әрбір КБ морфесмасы құрамы және ... ... ... ... ... ... екі ... белгілеріКБн анықталады.
1) болымсыздығының семантикалық элеКБнтінің болуы үшін ... ... т ... ... ... білдірудің жеке морфологиялық
құрамадрының ... ... ... білдіретін морфемаларما және لا
сөздерінің сәйкес келуі болып табылады. мезгілдің әртүрлі мәндерін ... ... ... екі ... ... тұлға ауысып келуі,
екінші жағынан, болымсыз сөз позичиясында және ... ... ... морфеманың әртүрлі амалдары жатады.
КБ компоненттеріне морфемалық талдау негізінде ... ... КБ бір ... «еркін» морфемалар болатындығы көрсетілді.
1 шағын жүйе. Болымсыздық ... ... ... ... ал ... ... әртүрлі мәндері
екі негізгі етістік тұлғасы ( ... ... ) ... ... ... шағын жүйенің КБ екі компонентті және екі морфологиялық позициясы ... ... ... ... ... ... لا морфемасы арқылы
жеткізілетіндігін сипаттайды, ал ... ... ... ... المضارع
етістік сөзтұлғасының негізінде тұрақтандырылады. Бұл шағын жүйенің КБ ... пен төрт ... ... ... ... ... жүйесінің ішіндегі бөлініп отырған
елеулі айырмашылықтар нені көрсетеді? ... ... оның ... ... бірге, болымсыздығы бір компонентті, әрекет пе
уақыт оның нақты мәнінде қосып ... ... т ... семантикасы элементінің нақты мәнін әрбір
бөлініп ... ... ... алдымызда тұр.
2. 4 Етістікті болымсыз сөйлемдегі мезгілдің, ... ... ... т ... ... элементінің нақты мәнін әрбір бөлініп
алынған МЕ-ні көрсету ... ... ما ... ما ... لا يكتب
4. لن يكتب
5. لم يكتب
6. لمّ يكتب
Бұл ... шешу араб тіл ... ... ... ұқсас.
Мұнда етістікті болымсыз құрылымдағы мезгілдің ... ... ... ... ... алу міндеті тұр. Бұл бойынша кез
келген МЕ жүйесі деп оң ... ... ... ... қарастырылады.
Сонымен қатар болымсыз және болымды тұлғалардың да сәйкестігі танымал болып
табылады.
Бастапқы ... ... мына ... ... араб ... түрленуі өзіне үш компонентті қосып алады: өткен шақ (الماضى ), осы
шақ ... ) және ... шақ ... ). Әрі қарай келесідегдей символдар
қолданылады: Т өткен шақ - ... ... ... ... Т ... шақ – келер
шақты білдіру үшін және т осы шақ-осы шақты ... ... ... ... ... ... ... өткен шақтың мәніне ие
тілдік бірлік ретінде қарастырылады.
1. ما ... «Ол ... ... ... ... іс ... аяқталды, ешкім
де мұның себебін біле алған жоқ».
انتهى به الامر الى ان اصبح ... و ما ... احد ان بعرف لذلك ... ... ол ... ... пен ... өткізеді, егер оны ұйқы
мазаламаса солай болады. Бірақ оны ұйқы ... ... كان يقضى ليلة ... ... الا حين ... ... و ما كان ... النوم
الا قليلا.
2. ما يكتب
Мысалдар араб тіл білімінде шақ мәні деген атпен танымал категорияларды
растайды. ... ... мәні ... бұл ... ... құрылымы мынандай.
3. «Сен ол кетеді деп ойлайсың ба? – Жоқ, мен олай ойламаймын».
هل تظن انها ... لا، ما ... ... оны тыңдады, ал адамдар арасындағы әңгіменің мәнісі жеткен жоқ,
оған адамдардың дауысынан ешқандай ... ... ... كان ... يسمع ذلك و ما ... من حديث القوم لفظ و ما تشذ عنه من ... ... ... ... ... ... ... құрылымның мезгіл мәні – осы шақта. Оның семантикалық
құрылымы:
3. لا ... «Ол азап ... ... ... әрі жылаған жоқ».
هو يالم و لكنه لا يشكو و لا ... «Ол анау ... ... ... тұрмағанын білді».
علم انهم يرون ما لا ... мен ... ... ... сәйкес келеді. Бұл тұлғаның
мезгілдік мәні – осы шақта. Болымсыз етістікті ... ... لن ... ... оянады, сондықтан мен енді жалғыз болмаймын».
ستستيقظ الجثث و لن ابقى ... «Мен ... ... ... ... деп ... екінші қағазға
«Дәрігер шақырмаймын» деп жазамын».
اكتب على الاولى "ساحضر الطبيب" و اكتب على ... لن احضر ... ... ... ... ... қалпына келтіру мүмкін болмайтын
тәрізді».
اننا لن نتمكن من العودة في ... ... الى ... الاتفاق التام.
Келтірілген сөйлемдер болымсыз ... ... ... ... ... ... ... толық сәйкестігінде
сипатталады. 9 мысал сонымен қатар ... шақ ... ... мәнін
ашатын қосымша лексикалық өткізгішті құрайды. Оның семантикалық ... لم ... ... ... қатынасында «бір мәтіннің логикалық тұтас
үзінділеріндегі тең ... ... ... ... ... ... болатындығын ескертеді /20/.
3. «Дегенмен Садаттың қадамы мен зорлау әрекеті, оның ... ... ... ... ... Египет халықтарына олардың өздерінің
тәуелсіздіктерін көрсетуге кедергі келтірмейді. Біз ... ... ... ... ...... ... өз сөздерін айтуға бөгет
болмайды дейміз . (41, 49)».
عير ان ... ... ... ... و ... لشعب مصر ... لن تمنع شعب مصر العربى من ان يعبر عن انتمائه العربى... نقول
ان سياسة ... و ... سوف لا تمنع ... ... من ان يقول ... ... көрініп тұрғандай, болымсыз етістік тұлғаның болымды етістік
корреляты болып табылатындығы анықталады. Оның ... ... ... ... олар ... және ... ... алтынды сатып алды».
فانهم لم يشتروا الارض و لا اشتروا ... و انما ... ... ... ... және ... ... нәрсе».
كل ما كان ... و كل ما لم ... ... құрылымдардың толық сәйкестік және дситрибуттық сипаттамасы,
болымсыз тұлғадағы шақтың нақты мәні - ... шақ ... ... ... құрылымы –
6. لمّ يكتب
13. «Ағаштар өсті, бірақ әлі жеміс берген жоқ».
نمت الاشجار و لما تثمر.
14. «Әлі қараңғы болған жоқ».
السماء لما تظلم ... ... ... ... құрылымының бір компоненті
шегінде тұрақталуы алдыңғы тарауда қарастырылды.
Берілген сатыда зерттеу нысаны келесідегідей формальды қарама-қарсылықтар
болады.
1. ما كتب – لم ... ما يكتب – لا ... لم يكتب – لمّ ... لم يكتب – سوف لا ... ... қос ... үшін ... семантикалық құрылымының
анықталған бөлігінің сәйкес келетіндігі қалыптасқан. Бұл сәйкес ... ... ... 2 ... үшін ... ... ... талдау бөліп көрсетілген болымсыз етістікті
тұлғаның семантикалық ... ... ... ... ... ... ... болады. Олардың семантикалық құрылымы өзіне ... ... ... ал ... ... ... және ... мүшесі қайшылық мәнге ие.
Морфологиялық талдау ізделіп отырған семантикалық белгі 1 және 2 ... ... ... ... ... Бұдан басқа, 3 қарама-қарсылықтың
тағы бір мүшесі, ол оның ішінде өзінің формальдық ... ... ... 21/.
Ізделініп отырған семантикалық белгі х арқылы берілген. ... ... ... ... ... көрініс табады:
1. NEG+V+Tөткен шақ +X – NEG+V+Tөткен шақ+X
2. NEG+V+Tосы шақ +X – ... ... х пен х – ... ... ... белгінің қарама-қарсы
мәндері.
Дәстүрлі араб грамматикалық шеңберінде барынша зерттелген синтаксистік
құрылым - . араб ғалымдарының оның семантикасын зерттеуі ... ... ... ... لم ... сөздерінің қызметі мен семантикасын салыстыра
отырып, Ибн Хишам, жекелеген түрде, бұл екі ... ... ... ... ... ... ... және бұл етістік
тұлғаға болымсыздық және өткен шақ ... ... /22, 16/. ... ... ... ... көрсетіледі:
1. لم болымсыз шылауы шартты шылаулардан кейін қолданыла алмайды. Бұл
позицияда ... ... ғана ... ... «егер сен тұрмасаң».
2. لم шылауының жалғастығында ... ... ... әрекетте
болымсыздық жүзеге асады. Бұл жерден لم сөзімен ... ... ... ... ... ... қалуы, содан кейін мүмкін.
Семантиканың және оның сипатымен байланысты болымсыз ... мен ... ... ... ... Ибн ... ... болымсыздығы үшін
қызмет атқарады, ол لم тіркесінің болымсыздығы үшін ... ... ... ... бұрын тек етістікпен қолданылуында ғана сипатталады. Бұл
жағдайларда етістік мезгілдің морфологиялық мәнін білдіруге ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік бермейді. Мұндай шылаулардың семантикасы ... ... ... ... ... түсе ... «Біздің жақтасымыз осылардың арасында жабыққан көңілмен келе жатты,
бұлардың барлығына ешқандай көңіл аударған жоқ» (Т. Х. )
2. ... ... бала өз ... келді де, бөлмеге кірді онда үйдің мүліктік
жабдықтары жиналып тұрды».
Қос қарама-қарсы болымды тұлға келесідегідей түрде көрінеді:
2. ... ... ... ... шылауы үшін араб
зерттеушілері ескерген екінші мән «осы ... ... ... шақ» ... ол ... ... позициясында болымсыз тұлғасын қолдану мүмкін
болса, демек бұл тұлға болымды тұлғамен сәйкес келеді деген сөз және ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерді растайды:
1. «Біз әлі күн шықпаған кезде тұрдық».
2. استيقظنا من النوم و ما طلعات الشمس.
3. ... ... екі күн ... біз ... ... ... ... مكث الضيوف عندنا يومين ما قصرنا فى اكرامهم.
الحالпозициясы, әрине, ... ... ... ... ... қызмет атқара алатын дербес синтаксистік
позиция емес. Оның қойылған мәселелерді ... ... оның ... ... орын ... ... етуі ... табылады.
1. Болымсыз тұлға болымды тұлғамен сәйкес келеді.
2. Болымсыз ... ... ... ... ... тұлғаларының сематикалық құрылымының сәйкес келуі ... ... ... және х ... ... белгілерді талдаудың бастапқы кезеңі
білдірілген семантикалық элементтер өзінің сәйкестіні алады: х ... ... ... ... ... х ... бұл
белгілердің болмауы тән.
Болымсыздық тұлғаларының мәтінде ... ... ... бұл ... ... ... ... және қай айда оны осы жерге Алла
орналастырғанын есіне түсіре алмайды. Ол тіптен осы ... ... ... ... тек оны жуық ... ... يذكر لهذا ... اسما و لا يستطيع ان يضعه حيث وضعه الله من الشهر و
السنة بل لا ... ان يذكر من هذا ... وقتا ... ... يقرب ذلك ... ... ... хикаяты осылайша басталған. Бұл сөйлемнің
интродуктивті позиция контекске ... ... ... ... береді. Сөйлем анықталған жағдайда бейнеленетін мәтінге
кіріспе үшін әдейі осылай басталған. Мұндай ... ... ... ... ... ... мүмкін, анық
грамматикалық құрылымы етістікті сөйлемдермен ... ... ... ... байланыспаған. Болымсыздық мәнді білдіру үшін
осы жерде ла сөзі ... үйге су ... алу ... оны тек ... ... ... ... ішуге ғана пайдаланған жөн».
فالماء في البيت يشتري و ما ينبعي ان ... في غير ... الا ان تقضى ... ... сөз ... ... ... байланыста орналасады,
мұндағы коммуникативтік құрылым «ақпараттардың» ... ... Қос ... де ... ... ... ... құрылымы да біртекті болуы керек.
Екінші сөйлемде өзектендірілудің семантикалық белгісі ма болымсыз сөзі
арқылы морфологиялық мәнді ... мен لا ... ... ... ... арқылы салалас байланыстардың бағыттылығы өзгереді – ол
енді есімдік және етістік сөйлемдердің арасында жүзеге ... ал ... ... ... ... реманың синтаксистік позициясын
ауыстырып отырады.
3. «Бала оны өз бұрышында отырып, иіліп, ... ... өзі ... бірге болмағандай кейіпте тыңдады. Оған адамдар әңгімесіндегі
бірде-бір сөз жеткен жоқ, оған ... ... ... де ... كان الصبي يسمع ذلك و هو في ركنه منحن مطرق كانه ليس مع ... و ما ... حديث ... لفظ و ما يشد عنه من ... ... ... ... мысалда көрсетілгендей, болымсыз етістікті сөйлем есімді
«өз бұрышында отырып» пысықтауыштың синтаксистік қалпын иеленетін ( الحال ... ... Бұл ... ... ... ... шығуы үшін барынша типтік ... ... ... ... ما жалғауы арқылы ... لا ... ... ... ... ... ... байланысы ليس
баяндауышының синтаксистік ... ... ... болар еді.
5. «Жез тозуға ұшырамайтын қасиетті металл».
6. النحاس معدن اصيل لا يفنى.
Болымсыз етістікті ... өз ... ... ... ... ... алмастырылады. Бұл бағытта ол өзектендіру белгісіне ие.
Синтаксистік қызметті білдіріле отырып, бұл ... ... ... ... ... етпейді. Ш. Балли орынды атап өткендей, өзін
өзектендірген ... одан әрі ... де ... жоқ ... ... бұл ... لا сөзі арқылы білдіріледі.
Жүргізілген талдау кезінде мынадай түйін шығаруға болады, болымсыздықты
білдіретін екі морфологиялық шағын жүйелерінің ... ... ... ... ... ... қарама-қарсы қойылуын қамтамасыз
етеді.
Араб әдеби тілінің етістікті болымсыздығының семантикалық-морфологиялық
талдауы оның ... ... ... ... және
семантикалық құрылымда көрініс табатын жағдайлар кешенін мәселе етіп
қолымызға ... ... ... ... ... қатарына
сонымен қатар болымды және болымсыз етістік тұлғаларының сәйкес келуі, сол
сияқтты олардың синтаксистік қызметінің бірнеше аспектілері кіреді ... ... ... ... ... келесідегідей
компоненттер қосылады: بетістік негізі үш өзгергіш тұлғамен бірге келетін
марфу-мен бірге, мансубпен, маджубпен ... ... ... ма, ла, м, ... ... ... ... етістік негізі.
2. Етістікті болымсыздықтың морфологиялық жүйесі келесі семантикалық
элементтерді қамтамасыз етеді, ... ... ... ... шақ Т
мәнімен және келер шақ Т мәнімен.
3. Етістікті болымсыздықтың морфологиялық жүйесінде болымсыздық, мезгіл,
мезгілдік тұлғалардың толық ... ... шақ, осы шақ және ... ... ... ... өзектендірілу семантикалық белгісіне ... болу ... ... екі ... ... ... ... тіліндегі болымсыз сөйлемдерді зерттеу бүгінгі таңда өзекті
мәселеге айналып отыр. ... араб ... ... ... ... ... ... ерекше болып табылады. Болымсыз сөйлемдер
жүйесі есімді және ... ... ... деп ... ... Осы екі ... ... де болымсыздықты білдіретін лексико-
морфологиялық тілдік бірліктер жүйесі бар. ... ... ... және ... деп қарастыру араб тілінің синтаксисінің біраз
беймәлім ... ... ... Араб әдеби тіліндегі болымсыз
сөйлемдерді ... ... және ... нәтижелері өз алдына
жеке ғылым ретінде қалыптасқанымен, ... тіл ... араб ... ... сөз бола ... жоқ.
Дербес предикаттық құрылымдарда болымсыздықты білдіру мағыналары
болып LA, MA, LAM, LAN, LAMMA ... ... ... ... және ... ... LAYSA ... қолданылады. LA мен MA шылаулары есімді
және етістікті сөйлемдерде де қолданыла ... ... ... тек қана
етістікті сөйлемдерде пайдаланылады. Болымсыз сөз LAYSA бірыңғай есімді
сөйлемдерде ғана жүзеге асады.
Предикаттық ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін синтаксистік-морфологиялық
категориялармен ... Бұл – ... ... ... ... ... құрылым негізінде жатады.
Есімді сөйлемнің предикаттық өзегінің компоненттерінің септік
мәндерінің ... араб ... ... ... ... құрылымының
бастапқы позициясы, бір жағынан, «толық емес мәнді етістіктермен», екінші
жағынан, «модальды шылаулармен» ... ... ... ... ... ... бірлік мәртебесінен» айыратын
сөздердің функционалдық топтарынан құралады. Етістікті топтың бірліктерінің
құрамына сонымен қатар лэйса сөзі де ... Ол атау ... ... ... ... ... ... әртекті-біртектілігі бойынша есімді сөйлемдегі бастауыш
пен баяндауышты зерттеу мақсатына кана ... ... пен инна ... ... ... ... да ... әдеби тілінде болымдылықты білдіретін мәннен ... ... ... есімді сөйлемдердің бір типінен екінші типіне өтуі
ретінде жүзеге асады. Олар өздерінің ... ... ... ... бойынша толық болады.
Араб тіліндегі сөйлемдерде болымсыздықты зерттеу ... ... ... ... ... ... ... етеді. Сондықтан бұл зерттеу жұмысында араб тіліндегі
болымсыз сөйлемдер ... ... ... ... ... шылаулардың сызбалардағы көрінісі ... ... араб ... ... ... ... Кез келген тарауларда сөйлемдер мысал ретінде келтіріліп,
олардың ... ... ... келгенде айтарымыз, араб тіліндегі болымсыз сөйлемдерде ... ... ... Оларды зерттеп, қазақ тіл ... ... ... деп білеміз.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Аристотель. Сочинения в4-х томах. Москва, 1978
2. Падучева Е. В. О семантике синтаксиса. Москва, 1974
3. ... Е. И. ... как ... ... // ... ... Том. ХІХ. ... 1959
4. Габучан Г. М. К вопросу об арабских грамматических учениях //
Семитские ... ... ... Арутюнова Н. Д. Предложение и его смысл. –Москва, 1976
6. Габучан Г. М. Теория артикля и ... ... ... ... Вардуль И. Ф. Основы описательной лингвистики. –Москва, 1977
8. Бродский И. Н. ... ... ... 1973
9. Почепцов Г. Г. Конструиктивный анализ структуры предложения. –
Киев, 1971
10. ... Ю. С. ... ... ... ... ... Чейф У. Л. ... и структура языка. –Москва, 1975
12. Гранде Б. М. Курс арабской грамматики в сравнительно-историческом
освещении. –Москва, 1963
13. Ломтев Т. П. Общее и ... ... ... ... ... Н. В. ... ... арабского языка.
–Ленинград, 1928
15. Падучева Е. В. О ... ... ... ... ... Г. Ш. ... арабский язык. –Москва, 1961
17. Гранде Б. М. Курс арабской грамматики в сравнительно-историческом
освещении. –Москва, 1963
18. ... С. Х. О ... ... ... ... ... и
глагольных наклонений в арабском литературном языке // Вопр.
языкознания. -1973, ... ... В. Ф. ... ... ... ... ... 1873
20. Леонтьев А. А. Слово в речевой деятельности. –Москва, ... ... Д. Н. ... ... ... в ... ... –Москва, 1976
22. Степанов Ю. С. Основы общего языкознания. –Москва, 1975
23. Мельянцев А. Н. ... ... ... ... ... ... Курс ... Москва, 1979
24. Балли Ш. Общая лингвистика и стилистика французского языка. –
Москва, 1955
25. Мещанинов И. И. ... ... ... ... 1975

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ тілінің практикалық курсы — фонетика, лексика, грамматика, орфография, стилистика180 бет
Сөз түрленуіндегі ерекшеліктер4 бет
Болымсыздық мағынаның эмоционалды-экспрессивті реңкін көркем шығарма тіліндегі мысалдар арқылы дәлелдеу38 бет
Араб тіліндегі есімді сөйлемдер56 бет
Ағылшын тілінде сұраулы сөйлемдерді оқытудың лингвистикалық негіздері57 бет
Балаларға арналған мәтіндердегі жай сөйлемдер құрылымының лингвостатистикалық сипаты20 бет
Есімді сөйлемдер28 бет
Етістік. Етістіктің категориялары және ерекшеліктері27 бет
Етістікті мектепте оқыту38 бет
Етістікті тұрақты сөз тіркестер48 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь