Қылмыс пен жазаның жалпы түсінігі

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ

1 ҚҰҚЫҚТЫҢ ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ ОҒАН ДІННІҢ ӘСЕРІ
1.1 Құқықтың ұғымы мен маңызы
1.2 Құқықтық нормалар ұғымы мен құндылығы
1.3 Құқыққа діннің ықпалы

2 ҚЫЛМЫС ПЕН ЖАЗАНЫҢ ЖАЛПЫ ТҮСІНІГІ
2.1 Қылмыстың ұғымы мен мәні
2.2 Жазаның мақсаттары мен міндеттері
2.3 Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіндегі қылмыс пен жазаның көрінісі

3 ҚЫЛМЫС ПЕН ЖАЗАНЫ ДІНИ ТҰРҒЫДАН РЕТТЕУДІҢ НЕГІЗІ ЖӘНЕ ЭКСТРЕМИЗМНІҢ ДІНМЕН АРАҚАТЫНАСЫ
3.1 Дін мен қылмыс байланысы
3.2 Жазалаудың діни негізі
3.3 Дін және экстремизм
3.4 Қазақстан Республикасындағы экстремистік көріністердің бүгінгі таңдағы жағдайы

ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
............................................
1 ҚҰҚЫҚТЫҢ ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ ОҒАН ДІННІҢ ӘСЕРІ
1.1 Құқықтың ұғымы мен
маңызы......................................................................
.
1.2 Құқықтық нормалар ұғымы мен
құндылығы................................................
1.3 ... ... ... ПЕН ЖАЗАНЫҢ ЖАЛПЫ ТҮСІНІГІ
2.1 ... ... ... ... ... ... ... ... Қылмыстық Кодексіндегі қылмыс пен жазаның
көрінісі....................................................................
.................................
3 ҚЫЛМЫС ПЕН ЖАЗАНЫ ДІНИ ... ... ... ЖӘНЕ ЭКСТРЕМИЗМНІҢ
ДІНМЕН АРАҚАТЫНАСЫ
3.1 Дін мен ... ... ... Дін және ... Қазақстан Республикасындағы экстремистік көріністердің бүгінгі таңдағы
жағдайы.....................................................................
...............................................
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
...................................
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... өз ... өң ... екі ... ... ... ... сүру керек, олар не істеуі не істемеуі ... ... ... ойланумен келеді. Оның бәрі адам өмір сүріп отырған ... ... ... да ... «ҚР – сы өзін демократиялық,
зайырлы, ... және ... ... ... орнықтырады; оның ең
қымбат қазынасы-адам және оның өмірі, құқықтары мен ... ... ... ... өздерінің азаматтығына орай құқықтарға
ие болып, міндеттер ... ... бап, 3-ші ... ... бір азамат қандай да болмасын белгілі бір құқықтармен міндеттерге
ие болып және ... ... ... ... ... ... ... аян.
Ал әр адамның өз құқықтары мен міндеттерін білмеуі оларды заңмен тиым
салынған әрекетті ... ... үшін ... ... ... заңдардан басқа діни ... мен ... да ... бар ... ... Мемлекеттің идеологияға және дінге көзқарасы
негізгі заңымыздың 5 – ... ҚР –да ... және ... ... – деп ... қандай діни ұстанымды қабылдаймын десе де
әркімнің өз еркі делінген. Дінде де ... ... бір ... ... жүктеп, тиісті теріс қылықтар мен қылмыстар үшін тиісінше
жауапкершілік көзделген.
«Қазіргі бұқаралық ... ... ... ... ... ... ... басқа көзқараспен қайта қарау мәселесі
туындап отыр. Өйткені қазіргі таңда айтып отырған ақпараттардың ... ... ... ... ... саяси идеологиялар мен
қөзқарастардың тарауы т.б.) ... ақ пен ... ... ... ал ... ... ажырату үлкен мәселеге айналып отыр. Осыған орай ... ... әр ... ... ең ... ... бірі ... келгені бәрімізге
мәлім. Бүгінгі таңда бұған діни тұрғыдағы мәселер қосылып отыр. Себебі
қазіргі таңда ... ... ... жар ... ... ... ... ұшыратып отырған «діни экстремизм» деген жаңа сөз жиі-жиі
және ұдайы ... ... жүр. Сырт ... қарағанда әңгіме діни
экстремизмнің, сепаратизмнің, немесе терроризмнің жалғыз жарым оқиғалары
емес, керісінше діни ағым ... ... ... ... ... ... сайып отыр». [2]
Дипломдық жұмыстың көкейкестігі: Ислам дініне күйе жағылып бүкіл ислам
өркениетін ... ... ... ... ... аясына
экстремистік әрекеттердің мүлдем сыйымсыз екенін көрсету.
Біз қазақ елі қазақ халқының ... ... ... ... ... та ... ... әдептерін ұстанып, тәрбиеленіп өскен елміз
одан ислам ешқандай теріс қылықты жақтамайтынын баршамыз білеміз. ... ... ... ... ... көзі ... ойы ашық азамат бұл
жайға бейтарап отырып қарау ... ... ... себепті бұл диплом жұмысымның тақырыбын: «қылмыс пен жаза және
оның діни ... ... ... ... бүгінгі таңдағы
жағдайы» деп атауым жоғарыда баян етілгендей ислам дініне қисынсыз ... ... ... ашу ... ... ... қылмыс пен жаза атты жалпы түсінікті ашу,
қылмыс пен ... діни ... ... негіздері мен еліміздегі кейбір
экстремизімге нәр ... ... діни ... ... ... ... туралы мәліметтердің мәнін ашу.
Міндеттері: Қылмыс пен жазаның құқықтық және діни тұрғыдан реттеу
негіздерін көрсету. ... ... жоқ ... ... ... - ... топтардың мақсатынан туындаған бүліншілік әрекет
екенін, оны бүтін бір ... ... ... ислам дініне жанастыру қажет
емес екендігін атап өту. Жеке бас ... ... ... ... істі ... ... дінге күйе жағу ... ... ... ... ... пен жаза және оның діни ... ... қылмыс ретіндегі сипаттарын айқындап, оған қолданылатын жаза
түрлерін ... - ... ... ... ... жалпыға бірдей
міндетті мінез-құлық ережелерінің (нормаларының) жүйесі болып табылады және
де сол ... мен ... ... ... ... үшін ... тиісті нормалар ... ... ... ... «Ислам» негіздерін қарайтын болсақ бұлда діни,
сенімдер мен нанымдарға негізделген адамдардың мінез – құлық ... ... ... оның да ... ... ... теріс қылықтары
үшін жазалау шаралары қарастырылғанын байқауға болады. Осыны ... ... діні ... ... ... экстремизм секілді теріс қылықты
қалайша жақтауы мүмкін. Исламда «Дінде зорлық жоқ»-деген сөз бар ... 259 аят), ... ... және ... ... әділдік пен бейбітшілікке үндеп, адам баласының бас бостандығы мен ар-
ожданын қорғайды, тіпті Құран Кәрімде ислам барлық халықтармен достық ... ... ... ... әділ болуды талап етеді. [3]
Осы жоғарыда баяндалғанды түиіндей келе,қылмыспен жаза ... ... ... ... орын алып ... сондай-ақ дін мен құқықтың, қоғамдық
теңдікпен тәртіпті, әділдікті көздейтінін және БАҚ айтып жүрген ... ... ... ... ... ... ... көреміз.
1 ҚҰҚЫҚТЫҢ ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ ОҒАН ДІННІҢ ӘСЕРІ
1.1. Құқықтың ұғымы мен маңызы.
Құқық әлуметтік нормалардың ... ... ... ... ... ... қоғамды реттеп басқарып отырады. Олар қоғамның объективтік
даму процессінің талабына сәйкес қалыптасты.
Бірақ әр ... ... ... құқық пен мемлекеттің нысаны әр
түрлі, мазмұны бірдей болады. Бұл жерде ... пен ... ... ... негізгі объективтік заңдары: қосымша өнімнің пайда
болуы, жеке меншіктің қалыптасуы,таптардың арасында күрестің басталуы,
қайшылықтарды ... ... ... үшін ... пен ... ... деген термин латын тілінде “ jus ” – ... ... ... ... ... дегенді білдіреді. Мұның өзі басқа сөздермен ... ... ......... ” не бөлшектеніп те келуі
мүмкін, ... ... ... ... сана т.б. Екінші мағынасында
әділеттілік ретінде қолданылатынын ... ... ... ... деп ... мәні, ол бізді
әділетсіздіктен, озбырлықтан, өтіріктен, сақтайды. Озбырлық- бұл ... ... жат ... кең ... ... ... ... пен озбырлық бір - бірімен сиыспайтын құбылыс. Озбырлықты
кім жасайды? Әрине ең алдымен, бір – біріне қарсы тұратын ... ... ... – бұл ... ... ... әр ... өмір
сфераларындағы (экономикалық, саяси, әлуметтік) тұлғалардың құқықтарымен
бостандықтарын , мемлекет билігін құру мен қызмет ... ... ... ... жалпыға міндетті мінез- құлық ... ... ... сан ... ... мен ... бар деуге болады.Ол қоғаммен
бірге диалектикалық даму процессінде болғандықтан, оның мазмұны ... ... ... ... ... ... бір-екі қырынан
мазмұнын анықтап, әр түрлі қортынды жасап отырады.
Мысалы, Аристотель құқықты саяси ... ... - ... ... ... діни норма, Ж.Ж. Руссо- құқық қоғамдық билік- деп
түсіндірді. Осы пікірлердің бәрі дұрыс.
Құқық адамның өмірімен тығыз байланысты ... ... ... ... ... іс- әрекетіне, тәртібіне, сана- сезіміне,
жан- жақты әсер ... ... ... іске ... ... ... жасап қорғайды.
Адамның жекелік топтық және қоғамдық қарым- ... ... ... Осы тұрғыдан алсақ құқықтың мазмұны, түсінігі- адам
қоғамын басқаруға құқық нормасының ішкі ... ... ... ... ... ... басқарудағы негізгі құрал;
- құқық қоғамды бостандықты, әділдікті, теңдікті, адамгершілікті,
қалыптастыратын ... ... ... ... билікті қоғамның саяси – экономикалық , мәдени
әлуметтік даму процессінің ... ... ... негізгі құрал;
- құқық қоғамдағы заңдылықты, тәртәпті бақылап отыратын , мемлекеттің
ішкі- сыртқы істердегі егемендігін қамтамасыз ... ... ... табылады.[4]
Бұл пкірді жалғастыруға болады. Құқық- қоғамның экономикалық базисінің
үстіндегі қондырма. Оның қоғамдағы мәні, мазмұны мен нысаны, сайып ... ... ... ... ... байланысты.
К. Маркс «Гота програмасына сын» деген еңбегінде: “ құқық еш ... ... ... және ... ... сәйкес мәдени дамуынан
жоғары бола алмақ емес”- ... ... ... ... ... процессінде әр- түрлі құқықтық
қатынастар туады, яғни қоғам мүшелерінің, мемлекеттік ... ... ... нормаларының талаптарын іс жүзіне асыру үшін өзара қарым
–қатынастарға түсіп ... ... ... ... ... ... ... қоғам өмірінің негізгі тірегі болып, негізгі
салаларын ... ... ... ... мүліктік, отбасы, еңбек тағы
басқа. Мемлекетке қажетті қоғамдығ тәртіп құқықтық қатынасытар ... ... ... ... ... ... реттеудегі көздейтін басты мақсаты
болып саналады.
Заң ғылымында “құқық” термині бірнеше мағынада қолданылады.
«Құқық» дегеніміз ресим түрде танылған жеке және ... ... ... ... ... ... ... топтық мәні қоғамдағы рөлі, мазмұны мен нысаны сайып келгенде
қоғамның экономикалық, рухани мәдени, сипатына байланысты. Құқықтың ... ... ... ... ... ... идеология, қоғамның
мәдени өсу дәрежесі де үлкен әсер ... ... “ Гота ... ... ... еңбегінде: “ құқық еш уақытта да
экономикалық құрылыстан және де қоғамның соған ... ... ... бола ... емес ” ... ... нормалары қоғам ... ... ... сай келсе, соғұрлым пайдалы болмақ.
Қоғам өмірін құқық арқылы реттеу ... әр- ... ... ... яғни ... мүшелері , мемлекеттік ұйымдар мен мекемелер
құқықтық нормалардың талаптарын іс- ... ... үшін ... ... түсіп, заңда көрсетілген міндеттерді орындауға тиісті болады.
Құқық – мемлекет шығаратын ... ... ... мемлекеттік
аппараттың күшімен қамтамасыз етіліп отыратын жалдпыға бірдей ... ... [6]- деп ... ... ... түсініктері әр - түрлі, бірақ мазмұндары біреу- ақ. Құқықтың
екі түрлі ғылыми түсінігі болады: ... ... ... ... ... ... ... жаңа қатынастардың қалыптасуы; екіншісі
– құқықтың субъективтік түсінігі, объективтік қалыптасқан қатынастарды
реттейтін, ... ... ... ... ... бекіту.
[7]
Құқықтың негізгі қағидалары:
1. Қоғамдағы әр- түрлі мүдде мақсаттарды нормативтік жүйемен ... ... ... ара- ... ... ... ... түрін белгіреп отыру;
3. Адамдардың ұйымдардың бостандығының іс- әрекетінің денгейін, ... ... ... ... Мемлекеттік органдардың қабылдаған бекіткен, ... ... ... ... ... ” терминінің көптеген белгілері бар. Ол заң ... ... және ... бабында қолданылады. Кең мағыналы ... ... ... ... мәні туралы қандай да бір пікірі
қалыптасатыны ... Заң ... ... ... бірнеше мағынада
қолданылады.
1- ден, “құқық” – ресми түрде ... жеке және ... ... ... ... ... жасау мүмкіндігі. Мысалы: азаматтардың еңбек ету
бостандығы, білім алу, ... иесі ... ... ... ... ... құқықтық мүмкіндіктері субъективтік құқық деп танылады,
ол - ... ... ... ... ... ... ... берген құқықтық мүмкіндіктері. Мұндай мүмкіндіктер құқықтық
қатынастарға қатысатын тұлғалардың ... ... ... ... ... құқықтық қатынасқа қатысушы басқа ... ... ... екі ... да ... ... пайда болады.
Мысалы: әр адамның оқып білім алуға, құқығы бар. Ол ... ... ... ... ... ... оқу ... ішкі тәртібіне бағынуға, оқу
бағдарламасын орындауға міндетті.
2- ден, ... ... ... ... жүйеге келтірілген
жиынтығы. Бұл- объективтік мағынадағы құқық, себебі ... ... ... ... ... емес.
Сонымен объективтәк мағынадағы құқық жеке нормаларға бөлінбейтін тұтас
құбылыс болып табылады.
Құқық туралы ... ... ... ... ... ... Конституцияның соған сәйкес зағдардың, өзге ... ... ... Республиканың халықаралық шарттық және
өзге де міндеттемелердің , сондай – ақ ... ... ... ... Сот ... ... ... т,б,”.
3- ден, “ құқық ” термині оқу пәнін білдіретін ұғым ... ... пәні ... ... бөлінеді: конституциялық құқық, әкімшілік құқық,
азаматтық, отбасы т.б.
Құқық саласы - өзара туыстас қоғамдық қатынастарды реттейтін құқық
нормаларының ... ... ... ... - ... және ... қатынастарды реттейтін құқық нормадарының жиынтығы. Қылмыстық құқық ... ... ... байланысты қатынастарды реттеитін нормалардың
жиынтығы.
4- ден, “ ... ... ... ... пен ... құқықтың жиынтығы
ретінде де қолданылады. Құқық пәнін оқып , құқықтың ... ... ... оның мағынасы дәл әрі түрлі болатынын да ... ... ... ... ... әлуметтік құбылыс екендігінің белгісі. Әрине, құқық туралы
зерттеушілердің көзқарасы бір жерден шығып, бір ... ... деп ... ... ... және жалпы әлуметтік тұрғыдан түсіндіру ғылымда
кең орын алып келеді. [7]
Маркістік ілім құқықты, оған байланысты ... тек ... ... Бұл ілім ... ...... таптың саяси құралы, тек
соның жоғын жоқтап, мүддесін қорғайтын құрал ... ... ... ... да құқықтың әлуметтік мәні бар екендігін айтады. Қазақстан заңдары
барлық әлуметтік топтардың ... ... ... ... ... бағытталған.
Құқыққа әлуметтік мәнін мойындай отырып, оған мынадай ... ... ... ... ... мемлекет күшімен қамтамасыз етілген,
қоғамдық қатынастарды реттейтін, зағда және басқа да ... ... ... ... ережелерінің жиынтығы.
Құқық бірнеше бөлшектен тұратын жүйелі құбылыс. Оның бір бөлігі ... ... ... адам мен ... табиғатына байланысты әлуметтәк
құқықтық талаптармен анықталады. Мысалы: адамның өмірі, денсаулығы табиғи
құбылыстар. Оларды ... ... ... ... ... нормалар табиғи құқыққа ... ... ...... өмір ... ... бар. Ешкімднің өз бетінше
адам өмірін қиюға ... жоқ ”(15 бап). ... ... ... ... ... іс жүзінде қатынастың
субъектісі нақты белгілі болмағандықтан теңдік нормалар да ... ... ... дұрыс орындамаса кінәлі субъектілер ... ... Міне осы ... ... заңның кезеңі, мемлекеттің жұмысы
басталады.
Құқық – үстем ... және ... ... ... ... ... ... айналдырушы және оны орындаушы мемлекеттік аппарат. Мемлекет
құқық арқылы өзінің жоғарғы және жергілікті органдарының
жүйесін, құзырын өзара ... ... ... ішкі және ... ісек ... мүмкін емес. Міне осы мәселелерді мемлекет құқық
арқылы, нормаға сүйене отырып іске ... ... ... оның күш ... ... ... Құқық нормалары адамға бостандық беріп қоймай, сол
бостандықты қамтамасыз ететін күшке сүйенеді.
Сонымен ... ... адам мен ... ... ... ... ... білдіретін, қоғамдық қатынастарды реттейтін
, ресми құжаттарда ... ... ... ... ... қамтамасыз
етілетін нормалардың жиынтыға. Қоғам өмірінде белсенді рөль ... ... Оның ... ... жатыр. Ең күрделі бағыты
мемлекетпен ... ... ... Өиткені мемлекеттің жұмысының бағыты
нормативтік актілерде, көрсетіліп анықталып отырады.
1. Қоғамның әр саласына ... ... ... әлуметтік,
мәдениеттік, тәрбиелік, экологиялық, қаржылық т.б.функциялары болады.
2. Мемлекеттік биліктің үш ... ... ... да үш ... ... шығару, заңды орындау, заңды қорғау. Құқықтың бұл екі ... ... ... ... келеді. Сонымен бірге
құқықтың өзіне тән екі міндеттері ... ... ... ... ... және қатынастардың байланысын бақылау, қорғап
отыру. Міне осы міндеттерге сәйкес құқықтың өзіне тән екі ... ... және ... ... ... ... - нормативтік актірер арқылы қоғамдық қарым-
қатынастарға ықпалын, әсерін ... ... ... тиым ... Бұл
функциялардың әдіс- тәсілдері қоғамдағы қатынастардың дүрыс ... ... ... тиым салудың себебін көрсету;
- жауапкершіліктің түрін көрсету;
- жасаған ... үшін ... ... ... ... ... дегеніміз- адамның іс - әрекетіне, мінезіне.
тәртібіне нормативтік актілердің жасайтын ... мен ... сол ... ... уақытында орындалуын қамтамасыз етеді.
Құқықтың мазмұнына, ... ... ... ... жан - ... ... бере ... құқықтың қоғамдағы
құндылығына, қысқаша тоқтала кетейік.
Құқықсыз қоғам дұрыс, прогрестік жолмен ... дами ... ... ... ... дағдырысқа ұшыратпай дұрыс басқарып, дамытып келеді. Бұл
объективтік ... ... ... :
1. ... адамның іс- әрекетінің , жұмысының нақты келісімді , тұрақты жақсы
орындалуын қамтамасыз етеді. Құқық ... ... ... нығайтып,
қоғамдық мүдде мақсаттардың жақсы ... ... ... ... ... ... ... дұрыс реттеп, дұрыс басқарып, олардың
мінезінің сана – сезімінің, іс- әрекетінің жақсаруына мүмкіншілік жасап ... ... ... жақсартып отырады.
3. Құқықтың құндылығы адамның бостандығын , ... ... пен ... бір – бірімен тығыз байланысты. Құқық
бостандықтың, теңдіктің ... ... ... ... ... ... Құқық қоғамдағы әділеттікті жақтап, бақылап отырады.
Сондықтан, халық ... кең ... ... бар: ... ... әділеттілік, босандық, теңдік”- құқық пен әділеттілік
байланысының ... ... егер ... барлық жүйелер әділеттікке қатаң
бақылау жүргізсе.
5. Құқық қоғамдағы барлық ... ... ... ... ... ... ... құрудың бірден- бір даңғыл жолы. Бұл
дүние жүзі мемлекеттерінің ... ... ... ... ... ... қатынастың, байланыстың қайнар көзі бұлағы.
Дүниежүзілік экологияны жақсартудың негізі. Сонымен ... ... ... ... Ол ... ... ... саласына, жеке адамның өміріне
өзіне тән ... ... ... әсер ... ... ... мемлекеттік органның қалыптасу, қызмет істеу,
атқару тәртібін анықтаудан саяси партиялардың, бірлестіктердің, ... жол ... ... ... ... ... байқалады.
Құқық қоғамдағы барлық кәсіпорындардың жұмысын тікелей реттеп, ... ... ... ... саяси, әлуметтІк, экономикалық, мәдени, тәрбие
құрылысының барлық салаларын реттеп, жөнге ... ... ... ... ... ... мемлекеттң, азаматтардың заңды мүдделерін ... де ... ... Осыларға қоса құқық заңды бұзудың, алдын- алу
қызметін де жүзеге асырады. [10]
1.2. Құқықтық нормалар ұғымы мен құндылығы.
Құқық нормалары- ... ... ... ... ... бір ... Ол ... халықтың мүддесін қорғаудың, мемлекеттің
билігін саясатын іс – ... ... ... ... норма қоғам
мүшелерінің мінез- құлқын, іс- әрекетін арнайы ... ... дара ... не ... бір ... ... бола ... Құқық
деп қоғамның билігін, саясатын, мүддесін, ... ... ... ... ... айтамыз. Сонда да жеке дара ... ... зор. Оның ... өте ... ... біріктіреді.
Қоғамдық мүддені саясатты, мемлекеттік билікті тәртіпті, ғылымды, білімді,
рухани сананы, ... ... ... денсаулығын т.б. демократиялық
іс- әрекеттерді қамтиды.
Құқық нормаларының құндылығы:
- құқықтық ... ... ... басқарудың құралы, сол арқылы
адамдардаң заңды тұлғалардың ... ... ... беріп
отырады.
- Құқықтық нормалар қоғамдағы құрылыс жүйесін қорғаудағы ең сапалы
құрал, ... ... ... ... іс- ... күшейтіп отырады.
- Құқықтық нормалар қоғамда әділеттікт, теңдікті, бостандықты, т.б.
демократиялық қағидаларды қалыптастырады.
- Құқықтық нормалар халықаралық, ... ... ... ... норма- құқықтың бір клеткасы. Қоғамдық ... ... ... ... болады.
Ол адам істерінің жүмыстарының, тәртібінің шеңберін анықтап, олардың
бостандығын және ... ... ... ... ... ... ... норма екі тұрғыдан қарастырылады: біріншісі-
адамдардаң өздерінің, өз істерінің өз тәртібін жобалау- ... ( ... ... өз ... мақсаттарын өздері анықтап, оны өздерінің
жүзеге асыруы. [11]
Қоғамдағы барлық процесс, барлық қарым- қатынастар ... ... ... ... ... ... ... әлуметтік және
мемлекеттік ықпал ету ... ... ... ... ... жалпы халықтық тәртіптің нығаюына мүмкіншілік жасап отырады.
Норма қоғамға, адамдарға ең қажетті, керекті ... ... ... ... Ол қатынастардың басым көпшілігі ... ... ... және ... экономикалық саяси,
әлуметтік, рухани, мәдени т.б. даму бағыттарын ... ... және ... ... көп қатынастардаң мазмұнын, орындау ... ... ... - ала ... ... ... ... қатынастардаң оны
реттеудің орындалуының “үлгісін” жасайды. Міне осы “ ... ... ... мемлекеттердің өткен тарихымен танысып жатады.
Нормативтік актілердің көпшілігі өзгермей, қатынастарды көп жылдар
дұрыс, ... ... ... ... ... айналады.
Бұл екі жақты әлуметтік тұрақты процесті типизация деп атайды. Мұның
маңызы өте зор. ... ... ... ... ... зор ... ... актілер жалпы мемлекеттік норма, оның орындалуы жалпы
қоғамдық міндет, оны халық түсінеді, ... олар ол ... ... ... үлес ... ... ... жоғарыда көрсетілген сипаттары, оның мазмұнын,
маңызын, ... ...... ...... ... зор әсері болады.
Құқықтық нормалардың белгілері:
1. Норма мемлекеттік органдардаң қабылдаған, бекіткен актісі, оның ... бар. ... ... ... ... үлесіне айналады. Өйткені ол
нормаларды халықтың басым көпшілігі дұрыс орындайды.
2. Нормада субъектілердің құқықтары мен міндеттерді; орындау жолдары ... Егер де ... ... өз ... тек ... келтірмеулері керек.
3. Норма ерікті түрде орындалмаса , еріксіз орындалуы.
4. Құқықтық нормалардың жүзеге асырылуын, орындалуын мемлекет ... ... ... ... ... тәртібінің кепілдігі болуы.
Құқықтық нормасыз қоғам да ешқандай дәрежелі заңдылық, тәртіп, ... ... ... ... ... тиіс емес. Құқықтық норманың мазмұны
толық болуы керек. Сонда ғана оны дұрыс орындауға ... ... ... емес ... ... нормада қатынастың мазмүны көрсетіледі, екіншісінде қолдану
нәтижесін көрсетеді. Үшеуін ... бір ... ... ... ... нормалардың құрылымы өте сирек кездеседі. Нормалардвың басым
көпшілігі ... ... ... ... ... ... ... элементтерін
сілтеме арқылы тауып алуға болады.
Сонымен құқықтық норма - қоғамдағы қатынас субъектілерінің ... ... ... ... ... ... ... мемлекетпен
қамтамасыз етілетін ереже- қағида.
Құқық нормаларының элементтері бірігіп оның ... ... ол ... ... ... ... ... мақсаты нормативтік
актілердің түріне байланысты. Құрылымы жөнінде құқықтық нормалар екі түрге
бөлінеді: негізгі заңды ... және ... ... ... заңды нормаларда элементтердің мазмұны нормалардың кіріспесінде
немесе ... ... ... көрсетіледі.
Тәртіп ережелерінің нормаларында ... ... ... ... көрсетіледі. Құқықтық нормалардың элементтері :
диспозиция, гипотеза, санкция.
Диспозиция - қатынастардың мазмұны мен ... ... ... ... ... ... ... құқықтық тәртіптің
үлгісі- модельі. Мысалы: ҚР АЗК 248- бабы екі немесе көп жақты ... ... ... ... мен ... ... кқрсетілуі.
Гипотеза – диспозиция қашан басталады, аяқталады, нормативтік актілерді
қалай орындау керек, осы жағдайларды көрсетеді. Мысалы: ... ... ... адам қоғамдық тәртіпті бұзуы керек (ҚР ҚК- 7 ... үш түрі ... ... ... іс- әрекеті бір жағдайдың болуы немесе ... ... ... ... ... деп ... егерде нормалардың жұмысы бірнеше жағдайдың біреуін таңдау арқылы
басталса- ... ... деп ... егерде нормалардың жүмысы бірнеше жағдайдың болуы ... ... ... - ... ... деп аталады.
Санкция – диспозиция мен гипотезада дұрыс орындалмаса оның жағымсыз ... ... ... мен қолданылуы. Санкцияның үш түрі болады:
- абсолютті - айқын санкция: жұмысын шығару, қызметті ... ... ... ... ... санкция. Минимум мен максимумның ... ... ... ... ... ... қайсысын
қолдану тиісті мекеменің еркінде құзырында;
Осы үш ... ... ... ғана ... акт өз ... ... ... уақытында жақсы орындай алады. Егерде нормаларды бір – ... жоқ ... ... арқылы тауып алу керек. ... жеке ... ... ... ... болмайды.
Конситуцияның баптарында тек гипотеза мен диспозиция ғана болады. Қылмыстық
кодексте тек диспозиция мен санкция болады. [12]
Мазмұны жағынан ... ... ... пен ... ... құқығы мен бостандығы, заңды міндеттері, заңды өзгерту,
жетілдіру ... ... ... көзқарастарды жинақтап құқықтың
қоғамдағы міндеттерін орындауға жұмысын ... ... ... ... ... орындалуы азаматтардың тәрбиелеу ... ... ... ... ... жауапқа тарту арқылы қамтамасыз
етіледі.
Сонымен құқықтық ...... ... реттеуде қолданылатын
әлуметтік ережелердің ең күрделі түрі. Құқықтық ... ... ... ... ... өмірге келіп құқықты
қалыптастырады. Құқық сонымен бірге адамның және ... ... ...
қатынастарын да реттеп басқарып отырады. Осы процессте халықтың ұйымның
қоғамның даму ... ... ... ... ...... құқық
дейді. Ал сол объективтік ... ... ... ... ... отыруды – субективтік құқық дейді.
Құқық нормасына Д.А. ... ... ... деп ... ... ... – бұл ... таныған және қамтамасыз ететін
жалпыға міндетті, ... ... ...... ... Құқық
нормасынан қоғамдық қатынастар қатысушыларының құқықтары мен міндеттері
туындауы және осы ... ... ... ... ... [13] ... заң ... – құқықтың алғашқы буыны, оның жүйесінің элементі. ... бұл ... ... ... ретінде құқықтың негізгі
белгілерінің тән болуы заңды да.
Алайда бұл “құқық” және “құқық ... ... бір ... Олар бір – ... бүтін мен оның бөлігі ретінде ... ... ... ... ... – ол адамның мүмкін және міндетті ... ... ... ережелерін білдіреді;
2). Формальды анықталғандығы – ол жазбаша түрде құжаттарда көрініс табады;
3). Мемлекетпен байланысы – оны ... ... ... ... әсер ету ... қамтамасыз етеді;
4). Ұсынушылық – міндеттемелік сипат – ол бір ... ... ... ... міндеттемелер жүктейді, себебі құқықты міндетсіз,
міндетті құқықсыз жүзеге асыру мүмкін ... ... ... – бұл ... ... ... мен ... пайда болу мен әрекет ету жағдайларын анықтайтын норма.
Құқық қорғаушы норма – бұл ... ... ... ... ... осы ... ... мен мазмұнын анықтайтын
норма.
Құқық беруші норма – бұл субъектілерге белгілі бір әрекеттерді жасаудан ... ... ... ... – бүл ... ... бір ... әрекеттерді
жасау міндетін жүктейтін норма.
Императивтік норма – бұл қатаң ережелер түрінде көрініс ... және ... ... тәуелсіз түрде әрекет ететін норма.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... Бұл ... әлемдегі барлық мемлекеттер
де өтеді. Құқықтың даму ... де, ... да ... ... ... Тек
аздап ерекшеліктері бар. Мысалы: Біздің Қазақстан ... ... ... діни нормалардың тәжірибесін және прециденттік нормаларды
өте аз пайдаланады. Дамыған елдердің демократияны дамыту тәжірибелерін ... ... ... ... ... ... ... құқықтық әдет – ғұрып, салт – дәстүр;
- нормативтік шаралар;
- нормативтік құқықтық ... ... ... ... ... жүйелері
Конституцияда толығымен көрсетілген. Мемлекеттік оргондар, қоғамдық ұйымдар
мен бірлестіктер, саяси партиялар, еңбек ұжымдары ... ... ... нормативтік актілер шығарады. Олар ... ... ... ... ... дұрыс орындалуын Президенттің аппараты мен
Конституциялық Кеңес бақылап отырады. ... ... ... ... заң күші бар және жай ... ... Парламенті республика аумағында міндетті күші бар заңдарды, оның
ішінде Парламенттің Консттитуциялық және заңдарды қолдануды ... ... ... ... ... заң актілерін қабылдайды.
Бірақ құқық нормасы мен нормативтік ... бір ... ... ... олар ... келмеуі де мүмкін.
Құқық нормасы – бұл ... ... және ... ...... ... ал ... актісінің бабы бұл құқық
нормасының логикалық құрылымының үш элементін де нормативтік актілердің ... ... ... ... ... ... ... элементтерінің әр –
түрлі нормативтік актлердің бірнеше бабында немесе бір нормативтік актінің
бірнеше ... ... ... ... ... ... ... мен нормативтік акт бабының арақатынасының үш түрі болады:
а). Тікелей тәсіл – құқық нормасы нормативтік акт бабының ... ... ... ... - нормативтік акт бабы норманы ... ... ... – бұл адамдардың белгілі бір жағдайындағы мінез – құлық
бағдарламасы. Бұл ... ... ... ... онда ... ... бір құқықтарымен міндеттері жазылып көрсетілген барлық мінез ... ... ... ... ... бұзылған құқықығын сотта
қалпына келтіру құқығын реттейтін нормады өзінің бұл жөніндегі талап ... ... ... ... ол оны қабылдауы соттың міндеті ... ... ... қашанда нақты, формальды түрде бекітілген
нысанда (заңда жарлықта және өзге де ... ... ... ... екі негізгі міндетті орындауға бағытталған: қарым – қатынастарды
жағымды реттеу, ... сай ... және ... сай нұсқауларды
қиғаштықтардан қорғау. [15]
Сөйтіп құқық нормасының толық анықтамасын мынадай түрде беруге болады
– белгілі- бір қоғамдық ... ( ... ... міндетін
және жауапкершілігін ) реттейтін мемлекет танитын, әрі ... ... ... етілетін нормативтік актілерде көзделген жалпыға
міндетті мінез – құлық ... ... ... ... Әрі ол – ... ... жалпыға міндетті мемлекеттік билік талабы.
Осыдан келіп құқық нормаларының мынадай белгілері туындайды:
1. ... ... бір түрі ... саналуы;
2. Мемлекеттік билік талабы есебінде көрінуі;
3. ... ... ... ... ... шарасымен қамтамасыз етілуі;
5. Формальды анықтылығы;
6. Құрылымдық ұйымдастырлуы;
7. Жалпы және жалпыға міндетті сипатта болуы;
8. ... ... ... – осы ... құлық ережелерін бұзғаны үшін қолданылатын
мемлекеттің ықпал ету шаралары. Яғни, диспозицияның іске асыру күй – ... ... ҚР – ның ... көрсетілгендей, өнегелі еңбектері үшін
қызметкерлерді ордендермен медальдармен, айрықша белгілермен, сыйақымен
марапаттау. Немесе, ҚР – сы ... ... 125 – ... ... - 4 жылдан 7 жылға дейін бас – бостандығынан айырылады” – делінген.
1.3. Діннің құқыққа ... ... ... анықтау жөнінде бірер сөз: араб тіліндегі
дін сөзі “дәиін” сөзінен ... ... ... бас ию, ... ... бұйрығын орындау, оның билігін мойындау, заң, жол,
әдеп, есепке ... ... ... ... ... ... ... дағды сияқты
көптеген мағыналарды білдіреді.
Демек дін дегеніміз – аса биік ... ... ... ... оған ... ... ... дегенді білдіреді. Демек діннің тек Аллах тағалаға тән
болуының себебі, билік иесі жаратушының бірегей үкім ... және ... ... ... ... ... ... дінінің негізгі қағидасы жаратушының бірлігі сенімі болып
табылатын тахуйд ... ... ... бұл ... “ лә ... илла ... яғни “ ... басқа тәңір жоқ, құлшылық етуге лайық тек аллаһ ғана ”
деп ... ... ... тіл, әлуметтік мәртебе, шыққан тегі жағынан
үстемдігі болмайды, барлық адамдар тең ... ... тек ... ... де тек тахуада, яғни аллаһтың ... ... ... ... ... “ фикһ ” ... ... “ шариғат ” делінеді.
Шариғат ғибадаттар , ...... ... ... ... ... эконоимкалық мәліметтер, адам ... ... ... ... ... ... ... шариатқа негізделген.
Шариат арабтың “Шариа” “мақсатқа жетудің дұрыс жолы , заңдарды
жолдау, ...... ... ... ... келіп “ шариун ” – “заң маманы” деген сөздер шыққан.
Ислам ... мән – ... ... дін заңы ... ... ... ... мынадай негіздерінен тұрады:
Құран – исламның қасиетті кітабы;
Сунна – Мұхаммед пайғамбардың сөздері мен уағыздары;
Қияс – анология;
Иджма – ірі құқықтанушылар мен дін ... ......... діни ... заң туралы түйіндері;
Адат – исламды насихаттайтын арабтар мен басқа халықтың дәстүрі мен ... ...... ... ... ... ... жасамау”,
“ шындықты айту”, “қиын кезде адамға көмектесу” талаптары адамдарды әдеп
нормасынан аспауға ықпал етеді. [17]
Қазақстандағы діни ... ... ... ... адамгершілік – этникалық және мәдени жағдайларға ықпал етеді.
Өткен ғасырдың 70-80 – ші жылдары әлуметтік зерттеулер мәліметтері ... ... ... саны 39,7 ... ... Зерттеу қортындысы
көрсеткендей мұндай сілкініс кеңес ... ... ... ... ... ... ... пкірлердің қаншалықты
алға жылжығанына және тұрақсыздығына куә етеді.
Ислам діні ілімге – білімге, оқып – үйренуге және ... көзі ... ... ... ... хадистерінде жете білім іздеген адам,
намаз іздеген адамнан гөрі Аллаға жақын тұрғандғынан көрсетілген.
Пайғамбардың бір ... ... ... ... ... адам ... ... болатын барлық пәле – жала мен қайғы – қасырет
солардан келеді”. Мейлі мұсылман, яки ... не ... ... бәрі – ... ... жаратқан иемізге сенуінің ең басты белгілерінің бірі – оның ақыл
– ой парасатының еңбегі”.[18]
Діннің осы көрсетілгендерден ... да діни ... ... ... деп - әр – түрлі діндермен орнықтырылған және осы дінге ... ... ... ... ... атайды.
Олар әр – түрлі діни кітаптарда көрініс тапқан: Құранда, ... ... діни ... және т.б. Бұл ... діни
бірлестіктердің ұйымдастырлуының және қызмет етуінің тәртібін анықтайды,
діни рәсімдерді орындау, шіркеулік қызмет тәртіптерін реттейді. Тарихқа ... ... ... ... діни ... ... ... иеленіп,
кейбір мемлекеттік саяси, азаматтық құқықтық, отбасы некелік және ... ... ... ... ... мемлекеттерінде Құран мен Сүннет
мұсылмандардың ... ... ... реттейтін діни құқықтық ... ... ... ... ... ... ... бірқатар қатынастарды қолданыстағы
құқықпен тығыз байланысқа түседі. Мысалы: Конституция әрбір адамдарға ар –
ождан ... кез – ... ... еркін түрде сену құқығын кепілдей
отырып, діни ұйымдардың қызметінің құқықтық негізін ... ... ... – бұл ... исламдық әлуметтік нормативтік
реттеу жүйесі. Ол заңдық нормаларда да діни және адамгершілік қағидаларында
да, сондай – ақ әдет – ... ... ... мұсылман құқығы дінге
сенетін адам оқуға тиіс құранды, ол ұстауға тиіс оразаны, ол ... ... ол ... тиіс ... сапарды ажыратып көрсетеді. Мұсылман
құқығы – ислам идеологиясының неғұрлым жақын да ... ... оның ... ... сәйкес қолданып жүрген құқық Алладан келіп түскен, ал
оны адамзатқа оның ... ... ... ... ... ... адамзатқа бірақ рет және мәңгілікке берілген, ... ... бір ... мен ... ... өз ... жасамай,
осы құқықты басшылыққа алуы тиіс.
Теориялық жағынан Аллада ғана заң шығарушы билік болады, ал ... ... ... ... ... ... Құран мүсылманды,
мысалы: жарлы – жақыбайларға ... бол, ... адал ... ... пара берме, өсім алма және құмар ойындар ... деп ... ... бұл ... ... үшін ... құқықтық шаралар бар екені
көрсетілмейді. Ондағы ... ... ... оқу ... ... және ... ... қатысты. [20]
ХІХ – ғасырда отбасы және мұра құқығына ... ... ... ... ... ... Египет пен Суданда, 1926 – жылы Туркияда
қабылданды. Түрлі ... ... бұза ... жаңа ... көп ... ... ... біржақты бұзу құқығы, қайтыс ... ... ... мен қыздары арасында теңсіз бөлуді айыптады. ... ... - ... еркі ... дінге деген құқығын өзі шешеді.
Егер адам белгілі бір дінді ұстанатын болса, оның сол дін ...... ... ... де ... ... қарсы тұруына, құқығы
жоқ. Әрине, сол діннің салт – дәстүрі ... ... ... ... ... ... құқығына зиян келтірмегені жөн.
Заң дінге сенуші адамның құқығы мен ... ... ... ... де, ... да ... жасауына тиым салады. Діни
көзқарастар арқылы адамдар арасында жаулаушылық туғызу, адам құқығын ... ... ... ... деп ... ... үйлерде, заттарды
кемсіту не қорлау заңды бұзғандық деп саналады. Заң адамның ар – ... ... және оны ... ете ... оны ... ... босата алмайды. Азамматтардың діни көзқарастарға сүйене отырып,
заңды міндеттерін орындаудан бас тартуға ... жоқ. Ар – ... ... ... – діни бірлестіктердің мемлекеттен
ажыратылуы.
Мемлекет оның органдары, лауазам ... діни ... ... ... бір дінге не дінге сенбеушілерге артықшылық
бере алмайды. Сонымен бірге Конституция ... ... ... ...... діни ... ... қызметіне жол берілмейді.”
Бұл жағдайда әр – түрлі дінге сенушілердің ... ... ... қарастырады.
Жеке басқа табынушылық дәріптелген, Комунистік партия идеологиясы
ақиқат деп таныған Кеңестік жылдарда оған қарсы ... ... ... ... ... кеңінен тарап, тұрақты қалған мұндай елдерге:
Маракко, Тунис, Сирия, ... ... ... Ирак т.б. ... жатады.
Ислам төңіректе он үш ғасыр бойы ... ... ... әсер етіп ... ... жай діни жүйе ғана емес, ол өмірдің бейнесі.
Мұсылман құқығы – дін мен құқықтың сабақтасуының жарқын ... ... ... жеке ... емес, ол ислам ілімінің бір ғана
жағы. Бұл дін ... ... ... ... жиынтығы, міне
мұсылмандар осы ұғымға сенуі керек: шариғат – ... ... ... ... ... басындағылар құқық қызметін заңды жолмен құра алмайды, олар
тек заң ... ... ... ... ... ... деиін бере алады.
[21]
Ислам ұлттық айырмашылығына қарамастан, барлық адамдарды ... ... ... ... орнатуға үндейді.
“Ей адамзат, Сендерді біз әуелде бір еркек, бір әйелден ( адам ... ) бір ата бір ... ... ... өзара қарым – қатынас
жасау үшін көптеген ұлт – ұлыс етіп көбейттік.”
Сондықтан да сендер сиынып – ... ... Алла ... ... ... жер де біреу деген.
Діни нормалардың адамдарды, әсіресе жастарды инабаттылыққа
парасаттылыққа, ... ... өте зор үлес ... ... ашық өмір ... ... ... беріп отыр.
Егер де құқық пен діни нормалардың арасында келіспеушілік не қайшылық
болса, өзара келісімдерге келіп, бір – ... зиян ... ... олар екі ... ... алып әділ дұрыс шешімін табуға міндетті.
Қатынастардың барлық түрлерінде бірінші орында жеке ... және ... ... мақсаты болуға тиіс.
Құқықтың тірегінің бірі – имандылық.
Имандылықтың өзі де адамдар арсындағы қатынастарды ... ... оның ... заң ... ... ... заң ... ең күшті құралы – жұртшылықтың пкірі. Құқықта теріс қылықтарға
тиым ... ... ... ... ... ... ... нәр алады,
неғұрлым құқықтың нормалары имандылық ... сай ... ... ... да, ... да жоғары болады.
Діни нормалар – бұл әлуметтік нормалардың бір түрі, ... ... ... ... ... ... ... – құлық ережесі.
Бұл норманың орындалуы әр – ... ... ... байланысты, бұл
дүниедегі күнәкар адамдар о дүниеге барғанда құдай жазасына ұшырап, тозаққа
түсулері мұмкін дегенді адамдардың ... ... деп ... ... ҚЫЛМЫС ПЕН ЖАЗАНЫҢ ЖАЛПЫ ТҮСІНІГІ
2.1. Қылмыстың ұғымы мен мәні.
Қылмыстық құқықтағы ... ... бірі ... ... ... болып саналады. Жеке адам мен қоғам арасындағы қатынастардың
қайсысының қоғамға қауіптілік ... ... ... ... және ... мәселеде қылмыстық құқылық шараларды қолдану арқылы осы қылмыстарды
реттеу – ... ... ... ... бірі ... табылады.
Қылмыс әр уақытта да ... бір іс - ... ( ... немесе
әрекетсіздік ) көрінісі болып табылады.
Заң шығарушы осындай тұжырымдарға келе отырып, қылмыстың әр ... ... ... іс - ... ... – құлқының сыртқа шыққан көрінісі
екендігін атап ... Яғни ... ... қайшы мінез - құлқы оның
ойлау жүйесінен ... ... ... ... оның ... ... ... құқыққа қайшы мінез – құлқы белсенді әрекет күйінде не
әрекетсіздік күйінде ... ... Бұл ... ... дегеніміз – адамдардың
заң тиым салған ... ... ал ... дегеніміз – адамның заң,
нормативтік актілер, нұсқаулар не арнайы жарғылар, бұйрықтар бойынша ... ... ... ... ... құқыққа қайшы немесе оған қайшы емес мінез – құлқы ... ... ... одан соң, ... – бір іс - ... арқылы көрініс
таппаған жүзеге аспаған ойлар, пкірлер, соншалықты қатерлі ... ... ... ... ... ... көпшілігінің қылмыстық құқығында, ... ... ... беру орын ... ... ... ... – қылмыстық заңда жазалау қатерімен тиым ... ... ...... ... беру ... түрде қалыптасқан. [23].
Егер қылмыс ұғымын формальды анықтауда құқыққа ... ... ... ... назар аударылса, ал материалдық анықтамада формальды
белгілермен ... ... ... ... ... де ( әрекеттің не
әрекетсіздіктің қоғамға қауіптілігі ) ... ... ... түсінігі Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодекісінің 9
– бабында берілген. Осы бапқа сәйкес Қылмыстық ... ... ... ... ... қоғамдық қауіпті әрекет ( іс - әрекет не әрекетсіздік
) – қылмыс деп танылады.
Осы ... ... ... ... ... көрініп тұр.
Бұлар әрекеттің :
- қоғамға қауіптілігін;
- құқыққа қайшылығы;
- кінілілігі;
- ... осы ... ... ... ғана ... ... болып табылуы
мүмкін. Қылмыстың бірінші белгісі – оның қоғамға қауіптілігі. ...... ... ... ... ... нақты қауіп
төндіретін немесе зиян келтіретін қылмыстың объективтік белгісі.
Қоғамға қауіптілік қылмыстың нақты түрдегі сапалық белгісі ... яғни заң ... ... тек осы – ... ... ... ... әрекеттің немесе әрекетсіздіктің қылмыс қатарына ... ... ... ... ... әрекетінің қоғамдық
қатынастарға зиян келтіруі не зиян келтіру ... ... ... ... шығарушы қандай – да болмасын бір әрекетке қылмыстық заңда ... ... деп ... ... ... ... ... не әрекетсіздік әрқашан
да қылмыс деп санала бермейді.
Қылмыстық кодекстің 9 – бабының ... ... ... ... ... ... ... әрекеттің белгілері формальды болса да
бар, бірақ елеулі маңызды болмағандықтан қоғамға қауіпті емес, яғни ... ... ... ... зиян келтірмеген және зиян келтіру қаупін
туғызбаған іс - ... ... ... ... ... саналмайды”
делінген. Қоғамға қауіптілікті тек қылмысқа ғана ... деп ... ... құқық бұзушылық та жеке адамға ... ... зиян ... ... ... олардың қоғамға қауіптілігі едәуір
төмен.
Заң шығарушы қылмысты басқа құқық бұзушылықтан айырып кқрсету үшін,
қол ... ... ... ... ... ... ... баптарының диспозициясында көрсеткен.
Қоғамға қауіптілік зиянды әрекеттің өзінің тікелей ерекшелігіне, яғни
оны істеу ... ... ... ... байланысты әр түрлі болуы
мүмкін. Мысалы: рұқсат етілмеген ... тиым ... ... не тиым
салынған аңдарға қатысты аң ауланса, оның ... ... ... ... ... Кодексінің 296 – шы бабының ... ... ... ... ... ... адамның жолда жүру
не көлік құралдарының пайдалану ережелерін бұзуы және оның ... ... ауыр не ... ауырлықтағы зиян келтіруі.
Осы бапқа сәйкес адамның денсаулығына келген зиян орташа ауырлықтан
төмен болған жағдайда жауаптылық ... ... ... ... ... бірі ... қайшылық – ... ... тиым ... ... іс - ... немесе әрекетсіздікті
жасау болып табылады.
Қылмыстың формальды және материалдық белгісі бір – бірімен ... ... ... ... тиым ... іс - әрекеттерді
істеуі құқыққа қайшылық деп ... ... ...... белгісі. Қылмыстық құқыққа қайшылықтың міндетті белгісі қылмыстық
заңда көрсетілген іс - әрекетті істеген жағдайда нақты нормада көрсетілген
іс - ... ... ... ... ... ... қылмыстық құқықтық
санкция белгілейтін белгілі бір жаза түрінің тағайындалуы ... ... тек ... ... ... ғана ... жөнінде сөз болуы мүмкін.
Мысалы: Қазақстан Республикасының аумағында шет ел валютасымен мәміле
жасауға валюталық реттеу заңымен тиым салынса да ... ... ... ... ... Сондықтан олар қылмыс болып табылмайды.
Заң шығарушы қазіргі кезде қылмыстың ... ... ... ... ... ... ... 9 – бабының бір бөлігінде
қылмыстық ... ... ... ... жол ... ... ... енгізген .( Конституцияның 77-бабының, 3 – ...... ... - ... crimen sine leje” ( ... белгіленіп
көрсетілмесе қылмыс емес ) қағидасы Конституциялық деңгейде белгіленген.
Құқыққа қайшылықпен байланысты қылмыстың екі ... ... ... ... ... ... Кодекстің 19 – бабының екінші
бөлігіне сәйкес, ... ... , яғни ... зиян келтіргені үшін
қылмыстық жауаптылыққа тартуға жол берілмейді. Осы баптың үшінші бөлігіне
сәйкес, ... не ... ... ... адам ғана ... ... деп
танылады. [25]
Кінәлілік құқыққа қайшылықтың міндетті шарттарының бірі. Қылмыстың
зардабы қаншалықты ауыр ... ... егер оны ... ... кінәнің бір түрі болмаса, ол қылмыстық жауаптылыққа ... ... да ... ... бір міндетті белгісі – қылмыстық жазаланушылық болып
табылады. Қылмыстың өзі қылмыстық заң жазамен қорқытып тиым ... ... ... ... ... ... тиым салу ... белгісі
болады, адам қылмыстық жазаға өзінің нақты ... ... ... ... ) үшін ... ... Кей ... жазалау қатерімен тиым
салған қылмыстық жаза іске аспай қалуы да мүмкін, ( ескерту ... ... ... жауаптылықтан босату, рақымшылдық ету т.б.).
Бірақ мұндай жағдайларда да әрекет өзінің қылмыс ... ... ... ... кісі ... ... жасаған елдің қоғамдық саяси құрылымына
қарамастан, жәбірленушінің жақындарына әрдайым жамандық болып табылады.
Адамзат қоғамының тарихында ... ... ұғым ... да ... бөлнуіне, (олардың өзара қарама – қайшылықтарымен қоса) мемлекет
пен құқықтың ... орай ... ... ... қоғамның қылмыстық
құқығы мықты дәлел бола ... ... ... қоғамда қылмыс деп тек билеуші топтың
мүдделеріне қауіп төндіретін ... ғана ... ... ... ... кісі ... өзі өлген адамның қай тап қатарына
жататынына байланысты не таза ... деп ... иә ... ең ... деп ... құқығы бойынша құл иеленушілердің өз құлын өлтіруі қылмыс емес,
өз ... жою ... ғана ... ... қатар, құл өзінің
қожаларының мүддесіне титтей ғана ... ... бұл ауыр ... деп
саналады. [26]
Қылмыс санаттары негізінде әр – түрлі критерилер ( өлшемдер айырым
белгілер ) ... ... ... ... ... – қылмыс
объектісі. Қылмыстық Кодекстің Ерекше бөлімі қылмыстың ... ... ... қол ... ... үшін жауаптылықты
көздейтін нормалар топтастырылған тараудан тұрады. Осылайша қылмыстық
кодекстің ... ... ... ... қылмыстың объектісі бойынша
бірнеше санатқа ... ... ... ... ... кейін
бірі орналасқан , мысалы, жеке адамға қарсы ... ... ... ... ... ... т.б. ... сипаттаудың
мағыздылығы кодексті қолдануды жеңілдетумен қатар нақты қол ...... ... ... анықтауға, сондай ақ әрекетті дұрыс саралауға
мүмкіндік беретіндігінде.
Қылмыс санаттарының екінші критерийі – кінәнің нысаны болып ... ... ... ... ... ... және ... жасаған
әрекеттер болып бөлінеді. Қылмыстың қасақаналықпен немесе абайсыздықта
жасалғандар қатарына ... ... ... ... ... ... қоғамдық қауіптіліктің сипаты мен дәрежесін анықтауға ... ... ауыр не аса ауыр деп ... ... емес, қылмыстың
қайталануы қасақана жасалған қылмыстарға ғана тән, кінәнің ... ... ... және ... орын ... ... ... қасақана қылмыстар әдеттегідей неғұрлым қатаң жазаланады) т.б. әсер
етеді.
Кей жағдайларда қылмыс ... ... ... ниет ( ... ) ... мысалы: пайдақорлық мақсатта жасалған қылмыстар үшін
тағайындалуы мүмкін.
Қылмысты санаттаудың негізіне ... ... ... - ... қауіптілік сипаты мен дәрежесі болып табылады. Қылмыстық Кодекстің
10- бабындағы қылмысты санатқа бөлу дәл осы ... ... ... бір ... ... ... заңға қайшы әрекет немесе
әрекетсіздік қылмыс деп тану үшін ... ... ... ... ... құрамы деп, қылмыстық заң бойынша қоғамға қауіпті іс әрекеттердің
белгілі бір қылмысқа жатқызу үшін ... ... ... объективті
және субъективті жақтарынан құралған элементтерді және ... ... ... элементтеріне: қылмыстың объект, объективтік жағы ... ... жағы ... Егер осы элементтердің біреуі болмаса ол
қылмыс болып табылмайды.
Қылмыстық Кодекстің ерекше бөлімінде көзделген барлық ... және ... ... дәрежесіне қарай :
- онша ауыр емес ;
- ауырлығы орташа;
- ауыр,
- ерекше ауыр ... ... үшін ... ... ... ең ауыр жаза екі ... бас –
босандығынан аспайтын қасақана жасалған әрекет, сондай – ақ ... ... ... ... ең ауыр жаза бес ... бас ... абайсызда жасаған әрекет ауы емес қылмыс деп танылады.
Жасағаны үшін Кодексте ең ауыр жаза бес ... бас- ... ... ... ... ... – ақ жасағаны үшін бес жылдан
астам мерзімге бас- ... ... ... жаза ... ... әрекет ауырлығы орташа қылмыс деп танылады.
Жасағаны үшін Кодексте көзделген ең ауыр жаза он екі ... ... бас – ... ... ... ... жасалған әрекет ауыр
қылмыс деп танылады.
Жасағаны үшін ... ... он екі ... астам мерзімге бас –
бостандығынан ... ... жаза ... өлім жазасы көзделген қасақана
жасалған әрекет аса ауыр қылмыс деп танылады. Қылмысты ... ... ... ... ... жаза ... қылмыстық жауаптылықтан
және жазадан босату мәселелерін шешу кезінде заң ... ... ... ... ... жік – ... дейін ашып қарауға мүмкіндік береді. Онша
ауыр емес ... ... ... ... ... үшін қылмыстық
жауаптылық басталмайды.
Онша ауыр емес қылмыстарғы оқталғандық үшін ... ... ... қудалау жүргізілмейді. Онша ауыр емес қылмыстарды ... ... ... ... пен ... ... мән – жайлар болып
табылады.
Қылмыстың жиынтығы бойынша жаза тағайындау ... ... ... қатаң жазаны ауырырақ қатаң жазаға сіңіру жолымен тағайындалады.
Егер шартты түрде сотталған адам сынақ ... ... онша ауыр ... ... сот шартты түрде соттаудың күшін жою немесе оны соттау туралы
мәселені шешеді. Дәл осындай жағдаяттар бойынша ... рет кіші – ... ... ... қылмыс жасаған адам:
- егер шын өкінетін болса;
- жәбірленушімен татуласса және жағдайдың өзгеруіне байланысты;
- екі жыл ( кіші - гірім ... ... ... ), ескерту мерзімінің
өтуіне байланысты қылмыстық жауаптылықтан босатылуы мүмкін. Айыптау үкімі
оның заңды ... ... ... ... ... ... мерзімде:
кішігірім ауырлықтағы қылмысы үшін ... – алты жыл ... ... жаза ... ... шартты түрде – мерзімінен бұрын ... ... ... не ... ... ... үшін ... жаза мерзімінің
кемінде жартысын өтегенен кейін қолданылады; кішігірім не ... ... ... үшін бас – ... өтеп ... ... сот
өтелмеген жаза бөлігің жеңілрек жаза түрімен ауыстыра алады.
Кішігірім не орташа ауырлықтағы қылмысы үшін бас – ... ... ... жөнінде - жазаны өтегенен кейін үш жыл өтуі
бойынша ... ... ... ... қол ... болады деп таныса, сот оны
қылмыстық жазадан босатуы мүмкңн.
Ауыр қылмыс жасау мынадай: ... ... ... аса ... ... ... кемінде ұштен екісін ( кәмелетке толмағандарға қатысты
... ... ... ) ... ... ... жазаны өтеуден мерзімінен
бұрын босату, қылмыстық жауаптылықтан ... ... он жыл ( ... ... – бес жыл ) өтуіне байланысты босату; бас –
бостандығынан ... ...... өтегенен кейін алты жыл ... ... ... – үш жыл) өтуі ... соттылығы жоқ деп
тану секілді құқықтық салдарға әкеп соқтырады.
Аса ауыр қылмыс жасағанан кейін қылмыс қайталануының аса қауіпті ... өлім ... ... өмір бойы бас – ... ... жазаның қолданылуы; бас – бостандығынан ... ... жаза ... бір ... ... ... ... өтеуден
мерзімінен бұрын – шартты түрде жаза ... ... ... ... ... қатысты – үштен екісі) өтелгенен кейін босатылуы,
қылмыс жасаған кезден ... ... ... ... ... ... бастап он
бес жылдық ескеру мерзімінің өтуіне байланысты ... ... ; бас – ... айыруға сотталғандарға жазасын өтегенен
кейін ... жыл өтуі ... ( ... ... ... – үш ... бойынша соттылығының жоқ деп танылыуы мүмкін.
Аса ауыр қылмыс жасағаны үшін бас – бостандығынан айыруға сотталған
адамдар ... ... ... ... ... ... жағдайда заң шығарушы қылмыстың бірқатар топтық белгілеріне
назар аударады. ... жеке ... ... ауыр ... аса ауыр ... ... сот, егер ол ... топ не ... ... қылмыстық ұйым жасаған қылмыстарды болғызбауға, ашуға не
тергеуге, ұйымдасқан топ не қылмыстық сыбайластық жасаған қылмысқа ... ... ... ... түрде жірдемдессе, де қылмыстық
жауаптылықтан босатпайды.
Жеке адамға қарсы ауыр және өте ауыр ... үшін бес ... ... сотталған жүкті әйелдің және сегіз жасқа толмаған балабары бар
әйелдің ... ... ... ... ... ... тек ... санаттары ғана емес, сонымен қатар қылмыс
объективті, ал соңғы жағдайда жаза ... ... ... ... мақсаттары мен міндеттері.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің 38 – бабының 2 өлігінде
жазаның мақсаты - ... ... ... ... ...... ... түзеу, сонымен қоса соталғандарды да, басқа ... жаңа ... ... ... – ала ... ... айтылған.
Әлуметтік әділеттікті қалпына келтіру дегеніміз – қылмыс істеген
адамдарға әділетті жаза ... ... ... ... келтірілген зиян мөлшері, жаза тағайындаудың басты негіздері ,
кінәлінің жеке басының ерекшелігі ескеріле отырып, қылмысына сай ... жаза ... ... ... ... ... ... жалпы міндеттері арқылы
белгіленеді. Қылмыстық Кодекстің 2 – ші бабында осы заңның міндеттері ... ... ... ... – алу делінсе, ол міндетті жүзеге асыру
үшін қылмыстық жауаптылық негіздері белгіленіп, ... ... ... ... адамдарға қолдануға тиісті жазамен өзге де қылмыстық құқылық
ықпал ету шаралары белгіленеді.
Арнаулы сақтандырудың иелері болып, қылмыс істеп сотталғандар танылды.
Жазаның ... бүл ... ... тағы да ... ... орын ... ... болып табылады.
Жазаның осы көздеген мақсатына жетудің құралы – сотталғандарды түзеу
арқылы еңбекке адал, заң талаптарын мүлтіксіз ... ... ... ... жерде түзеу дегеніміз қылыс істеп сотталған тұлғаны әлеуметтік
психологиялық көзқарасын өзгертіп қылмысты ... ... ... еңбексіз күн көріске деген пиғылдарын, жазадан қорықса да ... ... салу ... ... да ... жаза ... арқылы оны түзеу жазадан
қорықса да қылмыс істемейтін, заң талаптарын қалт ... ... адам етіп ... ... табылады. Жазаның басқа бір
мақсаты-басқа бір ... ... ... сактандыру болып табылады. Бұл
қылмыс істелмеген, бірақ тәртіптік, әкімшілік құқықтық қалыптарын ... ... ... ... ... істеуі мүмкін, тұрақсыз элементтерге
бағытталады.
Мұндай әлеуметтік тұрақсыз адамдарды қылмыстық құқықта ... мен ... ... және ... істегендерге жазаны сөзсіз қолданылуы
ескерту, қылмыстан сақтандырудың ... түрі ... ... ... қылмыстық құқықтың тәрбиелік функциясының бір көрінісі болып
табылады. Қылмыстық ... ... жеке ... санкцияларында
көрсетілген жазаларда қылмыс істеген кінәлі ... ... ... ... ... заң ... азаматтарға олардың психологиялық сана
- сезіміне әсер ету арқылы, олардың әлеуметтік әділеттілікті, адам ... ... ... ... ... ... ... мақсаттары жайлы мәселе-тек қана заңгерлік тұрғысындағы
мәселе емес, ғасыр бойы небір ойшылдарды ... ... ... - бұл ... ... ... заңдарда орнаған түрі. ҚК-
тің 38- бабында жазаның түрлері толығымен қамтылған. Қылмыс жасаған тұлғаға
сот жазаны ... ... ... ... түрлерін қолдана алмайды.
Заң тұрғысынан алып қарағанда, жаза қылмыстың құқықтық салдары
болып табылады. Қылмыс пен жаза-өзара тығыз ... ... ... ... ... ретінде жаза –қылмыс болып ... ... ғана ... ... тән ... ... ... жазалаудың күшпен
қолданылатын, мәжбүрлейтін жағы, яғни сотталған тұлғаны заңда көзделгендей
құқықтары мен ... ... ... ... ... жағы ... керек.
Жаза қылмыскерге қашан да белгілі бір құқығынан айырылуды, қайғы –
қасірет шектіреді. Олар тән ... ... ... ... ... ... сипатта болуы мүмкін. Мысалы, бостандығынан айырылған, қамауға
алынған кезде сотталушы тұлға жеке ... ... ... ... алдымен, ол бостандығынан айырылады. Оның ... ... ... қарым-қатынасы үзіледі. Мүлкі тәркіленгенде
немесе ... ... ... ... ... ... Ал жазаны белгілі бір лауазымды атқару немесе белгілі бір қызметпен
айналысу ... ... ... ... ... ... пайдалану
құқығын шектеуге ұшласады.
Жазаның жазалаушы элементтері оның қорқыныш ... ... ... алға ... ... ... ... білдіреді.
Жазаның мәжбүрлеуші, жазалаушы жақтары неғұрлым күрделі болса, жаза ... ауыр ... ... жазаның ауырлығы, өз кезегінде
жасалған қылмыстың ауырлық деңгейі мен сипатына, қылмыскердің жеке ... де, іс ... ... ... да ... байланысты болып
келеді.
Жазалау туралы айтқанда оның жазаның өзіне тән міндетті ... айта ... ... ... ... ... мақсаты ретінде
қарастырылмайтын (ҚК-тің 38-бабын екінші бөлігі) ескерту қажет. Жазалау
бұған дейінгі ... ... ... ... мақсаты ретінде
қарастырылмаған. [28]
Алайда, жазалауды жазаның мақсаты деп ... ... ... ... Атап ... Н.А.Беляев былай деп жазған: “Жазаның мақсаты
болып табылатын жазалауды біз жасаған қылмыстың құнын ... үшін ... ... мен қайғы –қасірет шектіру деп түсінеміз”[29]. Дәл осындай
пікірлер И.И. Карпецтің, А.Н.Таргабаевтің жұмыстарында да кездеседі.
Жазаның ... ... ... ... ... ... тән
сипатты белгісі бар. Ол – жағымсыз құқықтық ... ... ... ... ... ... қылмыс жасаса, оның алғашқы ... үшін ... ... ... ауырлатушы жағдай болып
саналады.
Бұрын қасақана жасаған қылмысы үшін соттылығы бар ... ... ... жасауы қылмыстың қайталануы деп танылады (ҚК-тің 13-бабы).
Қылмыстың қайталануы тағайындалатын жазаның түрі мен мөлшеріне, сол ... ... ... ... тағайындау кезінде жіберілген колонияның
түріне де әсер етеді (29 ҚК-тің 48-бабы).
Сот арқылы жазалау кезінде ... мен оның ... ... жағымсыз
баға тек құқықтық тұрғыдан ғана емес, морольдық тұрғыдан да беріледі.
3. Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... пен ... ... заң – ... ... ... ... Парламенті қабылдаған құқықтық акт болып табылады.
Қылмыстық заңның міндеті – бейбітшілік ... ... адам мен ... ... ... мен заңды
мүдделерін меншікті ... ... ... ... тәртіп пен қауіпсіздікті, ... ... ... ... қорғау және қылмыстық алдын алу болып табылады.
Бұл міндеттерді жүзеге асыру үшін қылмыстық ... ... ... ... заң ... ... тиым салу ... адамдардың жеке
басына, қоғамға, мемлекетке кінәлі түрде зиян келтіретін немесе ... ... ... ... ... істеуге тиым салады.
Қылмыстық заң сонымен қатар тиісті органдарға және лауазымды ... ... ... ... бар кінәлі адамды қылмыстық жауапқа тарту
немесе көрсетілген ... ... ... ... жауаптылықтан
немесе жазадан босатуды міндеттейді. Сонымен қылмыстық құқықтық ... ... тиым ... немесе міндеттеуші нормалар болып табылады.
Қылмыстық заң – қылмыстық құқықтың ең негізгі көзі. Сот үкімі,
ұйғаруы немесе қаулысы ... көзі ... ... ... ... ... бойынша ғана заңдылық күші бар.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодекстің 52-бабында ... деп ... ... ғана ... ... кодекстің Жалпы бөлмінің
ережелеріне сәйкес істелген қылмысы үшін ... ... ... ... ... көрсетілген шектен шықпай тағайындалады деп
белгіленген.
Жаза тағайындағанда сот ... ... ... мен қоғамдық
қауіпсіздік дәрежесін, айыпкердің жеке ... ... ... ... ... және ауырлататын мән-жайлар, сондай-ақ
тағайындалған жазаның сотталған адамның түзелуіне және оның ... ... ... тіршілік жағдайына ықпалын толық есепке
алады.
Қылмыс істеген адамға оның ... ... жаңа ... ... қажетті және жеткілікті әділ жаза тағайындауы керек. Мұның өзі
соттың жаза тағайындауында заң талаптарымен қоса ... ... ... ... алатынын көрсетеді. [30]
Қазақтар істелген қылмыстың түрі мен орындалуына жазаны да ... ... дау жоқ. ... кісі ... ... Кісі ... қалайша өлтірілді, ол өлім асқан айуандықпен ұштасты ма? Міне,
мұның бәрі де ... ... ... ... төгу-арам. Арам іс - әрекет қашанда Алла
алдында да, ... ... да ... ... хақ. ... кісі
өлтірушілер “қанға-қан, жанға-жан” дәстүрімен ... ... ... ... ... кісіні зорлау да, ... та ... өлім ... ... ... “Жеті жарғысында” жай адам 1000-қой немесе 200
жылқы не100 түйеге ... ... әдет ... заңдары о бастан – ақ кісі
өліміне аса жауапкершілікпен қарап қылмыстыны жазалап қана қоймай, мұндай
қылмысты ... рет ... ... ... өлімі бүкіл қоғамға тән дерт ретінде қаралған. Сол себепте
күллі қылмыскердің бүкіл руластарына таңып бәрін ... ... ... ... ... заңының 9-бабына сәйкес қылмыс ... деп ... ...... ... тиым ... қоғамға
қауіпті әрекет (іс-әрекет немесе әрекетсіздік) қылмыс деп, танылады. [31]
Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... 9- ... ... Кодекстің ерекше бөлімінде көзделген қайсібір әрекеттердің
белгілері формальды ... да бар, ... ... ... болмағандықтан
қоғамдық қауіпсіздікті емес, яғни жеке адамға, қоғамға немесе мемлекетке
зиян келтірмеген және зиян келтіру ... ... ... ... ... болып табылмайды.
Осы Кодекстің Ерекше бөлімінің белгілі бір ... ... ... көзделген екі немесе одан да көп әрекеттерді ... ... рет ... деп ... Осы ... ... ... баптарында көзделген екі немесе одан да көп қылмыс жасау осы ... ... ... ғана бірнеше рет жасалған деп танылуы мүмкін.
Егер адам бұрын жасаған қылмыстары үшін заңмен ... ... ... ... ... ... не адамның бұрын жасаған
қылмысы үшін соттылығы жойылған немесе онысы ... ... ... мұндай
қылмысы үшін қылмыстық жауапқа тарту мерзімі өтіп кетсе, қылмыс бірнеше
рет ... деп ... ... ... немесе баптардың бөліктерінде көзделген
адам солардың ... үшін ... ... ... белгіленген
негіздері бойынша қылмыстық жауаптылықтан босатылмаған екі немесе одан да
көп әрекеттерді жасау ... ... деп ... ... адам егер ... белгілері Кодекстің бір
бабының немесе ... бір ... ... ... жаза ... ... мен ... болса, әрбір жасаған қылмысы үшін
Қылымстық Кодекстің тиісті бабы немесе бабының бөлігі ... ... ... қасақана жасаған қылмысы үшін соттылығы бар адамның қасақана
қылмыс жасауы қылмыстың қайталануы деп ... ... ... ... жауаптылыққа есі дұрыс, Қылмыстық
кодексте белгіленген жасқа ... жеке адам ғана ... ... жасаған адамдар шығу тегіне, әлеуметтік, лауазымдық және мүлік
жағдайына, жынысына, нәсіліне, ұлтына, тіліне, дінге көз ... ... ... қатыстылығына, тұрғылықты жеріне немесе
өзге де кез –келген мән жайларға қарамастан заң алдында бірдей.
Жаза ... үшін кек алу ... ... ... диалектикалық
тәсілін жасаушы ретінде енген Гегельмен де ... ... ... диалектикалық даму үшін үш бағытта жүзеге асады: тезис. Оны теріске
шығару – синтез. Жалпыға бірдей ерікті көрсететін ...... ... қылмыс – антитезис. Ақырында, қылмысты мойындамайтын және
қылмыскер ... ... ... ... жаза – ... Олай болса
жазадағы ең басты – оның қылмыстың туындамай қоймайтын зардабы екендігінде
жатыр. Ол – қылмыскерді ... ол ... ... үшін кек алу. ... ... ... қылмыскердің құқығы деп атаған. ... ... ... жаза ... бірге оның еркі, оның
бостандығының бастапқы ... оның ... оның ... ... та бар.» Жазаның мақсатын қорқыту деп тануды көне грек ойшылы Платон
да ( б.э.д. 4 ғасырда ) ... ... ... бірақ ол бастапқы кезде
жазалаудың мақсаты - “ қылмыспен таңба салынған жанның тазалануы ” ... ... пен ... мақсаты ретінде әлуметтік әділеттілікті
қалпына келтіру алғаш рет ресейлік қылмыстық заңдарда белгіленген ... ... ... пен ... ... ... ара
салмағы тұрғысынан қарағандағы белгілі бір құбылыстарды сипаттайтын
этикалық ... ... ... болды.
Құқық әдетте адамның құқықтары мен міндеттерінің белгілі бір ... ... ... яғни ... бұзу ... ... ... табылады. Бұл жағдай қылмыстық құқыққа да, қылмыс пен ... ... ... ... ... ... ... құқықтың өзге салаларынан тек
мынамен ғана бөлек тұрады: ... үшін ... ... ... ... Қылмыстық құқық дегеніміз – ... ... ең ... ... және ол кісі ... денеге
жарақат келтіруде, тонаулар мен шабул жасап тонауларда, жала жабуларда ... да ... ... ... – ақ ... ... ... жатқан және
оның сазайын тартқызушылық мазмұнымен байланысты әлуметтік ... ... жаза ... ... ... ... мақсатын ұстанады
дегендік емес.
Ал ең ауыр жазаның өзі сотталған адамға тән азабын ... ... ...... ... ... тұтпайды. Жазаның орындалмаумен
байланысты көрсетілген құқықтық шектеулер мен мәжбүрлік шаралар өзге ... ... ... әлгі ... әлуметтік әділеттілікті қалпына
келтіру мақсатына да көздейді. Алдында аталып өткендей, ... ... ... ... ... ... адамды түзеу көрсетіледі.
Түзеу дегеніміз – қылмыскерді заңға құлақ асатын адамға айналдыруға
тырысу. ... ... ... өтеу ... ... биік ... ... деу қиын әңгіме. Тек түзеу кезінде шешуге болатын нақты мәселе
– сотталған адамды жазалану ... ... заң ... ... ... жаңа қылмыстар жасамауға иліктіру.
РФ - ның 1960 – жылғы Қылмыстық кодексіне сәйкес Қылмыстық ... бір ...... ... адал еңбек ету, заңдарды бұлжытпай
орындау, бірге ... ету ... ... ... ... ... қисындырылады. [34]
Жаңа Қылмыстық Кодекс мұндай мақсаттан бас тартты. Әрине келтірілген
заңдылық ... ... ... ... ... ... ... Сотталған адамға еңбекпен ... ... ... ... ... ... жету мұмкін еместігі күмән туғызбайтын секілді.
Ақырында жазаның ... ... ... алу ... ... құқық теориясында ол жекелей және жалпылай ... алу ... ... ... ... ... сотталған адамның өзінің жаңа
қылмыстар істеуіне жол ... ... Оған ең ... сотталған адам
үшін ол жазасын өтеу барысында жаңадан қылмыстар істеуіне ... ... ... арқылы қол жеткізеді.
Шындығында оларды жасағаны үшн кінәлі сотталып ол ... ... ... ... қылмыстарды жасау іс жүзінде мүмкін емес.
(мысалы: қалтаға түсіп қрлық ... ... ... ... өзге
қылмыстар ( оның ішінде күштеумен байланысты, мысалы, кісі өлтіру, денеге
жарақат салу, еркекпен күштеп жыныстық ... ... бас ... ... ... өтеу ... да ... мақсатқа арнайы ( арнайы алдын алуға) жету тиімділігінің
белгілі бір көрсеткіші қылмыстар рецидивінің, яғни ... ... ... ... статистикасы болв алады. Бұрынғы Кеңес Одағында жаңа
сотталғандар мен бұрын сотты болғандардың ... ... ... ... – 31,8 , 1987 – 32,2 , 1988 – 37,0 1989 – 38,1 1990 – 36 ... алдын алудың мақсатына қарағанда жалпылай алдын алудың мақсаты өзге
адамдырдың қылмыс жысауының алдын алумен ерекшедленеді. ... ... ... адамға қолданылытын жаза түрі өзгелерге де ... ... ... ... ... ... жаңа Қылмыстық кодекстің жобаларын
қалыптастыру барысында сотталған адамға қылмыстық құқықтық тұрғыдан әсер
етудің құралдарын ... ... етіп ... ... ... кезінде
жалпылай алудың мақсатын толықтай теріске шығару “ модаға ” ... ... ... ... ... мемлекетке қарағанда, демократиялық
мемлекетте жазаны өзге ... ... үшін ... ... жоқ ... шықты.Әрине, жазаның оның жалпы превинция тұрғысынан алғандағы
әлеуметтік тиімділігі әдетте соншалықты ... ... ... ... әр қилы елдерде жүргізілген социологиялық зерттеулер азаматтардың
белгілі бір бөлігі жазадан ... ... ... ... ... ... ... алудың мақсаты отандық заң әдебиеттерінде
Кеңес өкіметінің алғашқы жылдары – ақ теріске шығарылған
дығын ескере ... ... ... ҚЫЛМЫС ПЕН ЖАЗАНЫ ДІНИ ТҰРҒЫДАН РЕТТЕУДІҢ НЕГІЗІ
3.1. ... діни ... ... ... ... ... ... заңнамаларының
қоғамдық дамуында мағызы зор.
Құқық бұзушылық теориясы мұсылмандардың барлық қылықтары мен ойлары
Алланың еркімен ... деп ... ... мен ... ... ... ... жұмсақ болып ... ... ... ... тән ... бар ... айта кету керек.
Сол үшін қауыпты қадамдар мұсылмандар шек қойған ... бұзу ... Бұл ... ... ... ... - ... өмірін, тінін, жеке
басының өмірін қорғауға бағытталған. ... ... мен ... ... басқа Алла қасындағы да жасаған күнәсі үшін жазасы
бар. Құқықбұзушылық қылмыс – мұсылмандардың ... ... ... бұзу ғана ... ... мен о дүниедегі жазасын құрайтын діни
күнә ... ... ... ... ... топтарын аз
ұстанған жоқ. Бұл жүйенің нәтижесі ... ... ... ... ... ... классификциясының көбі екі негізгі критериге
бөлінеді: бұзылған мүдделердің мінезі мен жазаның анықталған дәрежесі. [36]
Барлық құқықбұзушылықтың үш топқа бөлінуіне ... ... кең ... бірі ... ... құқығына қол сұғатын қылмыс;
2. Жасаған қылмысы үшін жеңіл жаза тағайындайтын қылмыс;
3. Жасаған ... үшін ... ... түрі ... ... ... ... түрі туралы айтқанда, бұл ... ... ғана ... ... ... ... мүддесіне қол сұғып қайшы
келетінін айта кеткен жөн. Қылмыстың бұл тобы мұсылман құқығында “ хадд ... ... ... белгіленген жазамен жазалау деп танылған. Қылмыстың
екінші ... ... ... үшін жеңіл жаза тағайындау ”кисас” “кавад”
немесе “дия” терминдерімен ... ... ... ... ... ... “ тазир ”деп атайды.
Бұл үшін жаза нақты белгіленбеген, бірақ бұл ... ... үшін ... ... ... сөз ... себебі осы топтағы қылмысы Алла құқығын ... ... Бұл ... ... ... ... ... зиян келтіретін, қастандық жасайтын қылмыстар кіреді.
“ Хадд ” термині Алланың құқығын, барлық ... ... ... ... ... ... ... өзі жасаған әркеті үшін жауапкершілікті
түсіндіреді. Бұл категорияға келесі қылмыстар кіреді: спирт ... ... ... ... Кейбір мұсылман құқықтанушылары (
алкогольды қолдану, көтеріліс, сенімін жоғалту ) ... ... да ... ... ... спирттік ішімдіктер Аллаға адал сенудің ақыл – ойын бұлдыратып
қарама – ... ... ... ... ... ... қарсы
болады. Бірақ Құранда нақты жаза түрі бұл қылмыстың түрі қарап ... ... ... Өйткені, қылмыстың бұл түрі үшін жаза ... ... ... ... ... ... қарсы болған және олардың денесіне жаза ... ... ... егер ... осы ... төрт рет жасаса өлім ... ... ... ... жоқ ... ... Кейін Омар халифаты
спирт ішімдіктерін ... ... ... осы ... жасағандарға
шыбықпен сексен рет дүре бергізген.
Бұл құқықбұзушылықтың дәлелдемелері ... ... ... қоса осы ... ... ... ... қылмысын мойындауы болып
табылады. Егер спирт ішімдіктері ... ... не ... ішкізілген
болса, онда ішімдікті қолданған тұлғаға жауапкершілік көрсетілмеген.
Қылмыстың келесі тобы ... бұл ... ... қол ... деп , ауыр қылмыс болып саналған.
Зинақорлық бұл ... ... ... ... жыныстық қатынас
жасау. Исламдардың айтуынша мұндай қылмысы үшін ... ... мен ... ... ... осы қылмыс түрін талқылайтын және оны жасағандарға қатаң
жазаланушылықты ұрандайтын аяттар саны ... ... ... үшін ... түрде 4 – куәнің болуы қажет.
Қылмыскердің қылмысын өзі ... ... ... ... ... Бірақ қылмыстарын мойындау әр – түрлі формада жасалуы
мүмкін. [38]
Сауд Аравиясының сот тәжірибесінде де осы ... ... жоқ, және ол ... үшін жаза ... қылмыскер қылмысын
мойындағанан кейін мүлкін тәркілейді.
Осы қылмыстардың құрбаны болған куәгерлер сол қылмысты таңқаларлықтай
және нақты ... ... ... Егер ... не ... сөз орын
алған болса, онда ... ... ... болғанына жалған айып
таққаны үшін жауапкершіллікке тартылған.
Құранда айтылған – ол кейбір адал адамдарға өтірік айып ... ... ... әкелмегендерді,- оларға ешқандай куәсіз сексен рет дүре
беріңдер деп көрсетілген.
Егер күйеуі өз әйелін зинақорлық жасады деп ... онда ... ... ... ... деп бес рет ... ғана, әйелі зинақорлық
жасады деп айыпталады. Айта кеткен жөн: егер ... ... алты рет ... ... ... ... деп ... күйеуі баланың әкесі деп
танылады, бірақ неке мәңгілікке бұзылады.
Ал ұрлық нақты жазасы анықталған ... ... ... ... ... жасаған ұрлығы үшін қолдарын кесуге тиіс. Мұндай
қатаң жазанаң болуына, ислам жеке ... де ... тиіс ... бірі деп көрсетілен. Осы қылмысты жасағаны ... ... ... толған, ақыл – есі ... бос ... пен ... ... ... бас ... ... адамдардың да қолын кесу түріндегі жазаны қолдануға мүмкіндік берді.
Мұндай жаза ол ... ... ... ... ... ... қамсыздандырылып тұрған жерінен ұрланған заттарға қолданылған.
Егер бұл зат басқа ... ... ... ... бұл да ... деп
саналған, бірақ қолын кесу жазасы қолданылмаған.
Қылмыскер алғаш ұрлық жасағанда оның оң қолын, қылмыс қайталанатын
болса – сол ... ... ... рет ... – сол ... ... қайталанса – оң аяғын шауып тастаған. Егер ... ... ... ... сот оны өлім жазасына, немесе бас – ... ... ... ... ... ... үшін ... жердің астына көміліп,
жазаланатын да ... ... ... ... адам қатысатын болса, оларды бірдей
жазалаған.
Мұсылман құқық ... ... ... ... ... қылмысын мойындауымен дәлелденеді. Ұрлықшыны жәбірленушінің
өзі кешіргеннің өзінде де жауаптылықтан босатылмаған.
Мұсылман қылмыстық құқығында бунт ... ... ... Бунт пен ... өте ... ... қатарына жатқызылған,
және оған ауыр жаза қолданылған.
Қылмыстық жаза өлім ... ... де ... ... деп ... ... бекітілген. Көптеген мұсылман тергеушілері – бунт мағынасына келесі
қылмыстық әркеттерді кіргізеді:
Исламнан басқа дінге көшу ... деп ... және оған ... ... Бұл ... ... ... исламдарға негізделген
құқық болып табылады.
Сондықтан да осы құқық өзі ... діни ... ... ... ... ... сәйкес денеге келтірілген жарақатқа
“талиано” жазасы ... ол ... ... ... белгіленген,
жанға – жан, көзге – көз, мұрынға – мұрын, кек алу. [39]
3.2. Жазалаудың діни негіздері.
Қылмыстық құқыққа сәйкес “тазир” Құран мен ... ... ... ... ... ... “кисис ”деп аталатын жаза құрайды. “ ... ... үшін ... ... санкция түрі болып табылады. Бұл
қылмыс құрамына: адам өлтіру, денеге ауыр жарақат ... ... ... басқа да қылмыстар кіреді.
“Мұсылман” адамдары мұсылмандарды өлтірмеулері керек. Пайғамбарымыз
былай деген: ” алдын – ала сөз ... ... ... үшін – ... ... Мұсылман қылмыстық құқығы адам өлтіргені үшін жазаның ... ... ... адам өлтіргені үшін қылмыскерге “кисастың ”үш
түрінің : қылмыскерді өлім жазаына тартуға, қылмыскерді ... ... ... қанның орынын толтыртып алуды талап ете алады.
Дәстүрлі деликт құқығы бойынша “ дии ” ... ... ... ... ... ... ... 100 – түйе мөлшерінде берілген. Бұл ер
адамды ... үшін ... ақы ... ал әйел ... ... ... ... жартысына тең.
Егер жәбірленушінің тарапынан қылмыскерді кешіретін болса, онда өлім
жазасының орынына, “дией” қолданылған. Бұл кездерде ... ... да ... ... ... ... ... Құранның келесі
аяттарын ескере кеткен жөн. “Егер сендер кешірсеңдер онда кешірген жақ Алла
парызына жақын болғандығы,” және де өз ... ... ... Алла ... не ... көріп тұрады.
Егер өлген адамның артында мұрагері болмаса, онда қылмыскерді жазалау
үкіметке көшеді.
“Тазирде” жазаның он бір түрі ... Осы ... ... ... да бар. Ол өтірік ... ... ... ... ... көшеге шыққандарға тағыда басқа қылмыстарға,
үш тәулікке дейін ас бермей жазалаған.
Мұсылман заңгерлері “тазирдің”әр түрінде болатын өлім ... ... ... Бұл жаза түрі өте ауыр қылмыстарға қолданылған, оған: соғыс
кезінде жау жағына шығып кету, шпионажға, мемлекетке ... ... ... ... адам “қылмысы үшін шын өкініп”, Алла тағалаға
жалбарынып ... дін ... ... оны ... тартудан кешірген.
Ислам бейбітшіл дін, ол басқыншылық пен экстремизмге, ... ... қан ... ... ... олардың өмірі мен дәулетіне зиян
келтіруге жол бермейді. [41]
Себебі «ислам шариғатының ... ... – адам ... ... оның ... дінін, отбасы мен дүние мүлкін ... ... Осы ... ... ... ... ... қай түріне болмасын қарсы екендігін аңғартады.
Исламның басқыншылыққа қатаң көзқараспен қарайтындығы соншалық, бір
ғана адамның өміріне ... ... өзі ... адамзатқа жасаған қастық деп
есептеледі.
Бұрын өзі адам өлтірмеген, жер ... ... ... ... ... адам ... адам баласын өлтіргенмен тең ( күнәһар )
болады. (Мәйда сүресі, 32 – аят). ... адам ... ... ... ... өмірінің құндылығымен
тең. Ислам бүкіл адамзат ... ... ... ... ... ... бас – бостандығын, ар – ... және ... ... ... ... етеді.
Хадис шарифтың бірінде: “ мұсылман үшін басқа ... ... малы және ар – ... ... ” – ... екінші бір хадисте: “ бір
мұсылманның екінші бір мұсылманның үрейін ... ... ” – ... қауіпсіздігі мен тыныштығын сақтау жауапкершілікті - барлық
тұрғындар үшін ортақ жауапкершілік, бұл – ... әрі ... ... пен жауыздықты жою жолы.
Хадис шарифте ... біз ... ... ... ... бір ... ... астында болса, екінші бөлігі кеменің
үстінде. Су ... ... ... ... ... ... үстінгі
бөлігіндегілердің үстерінен өтіп: “ Егер ... ... ... ... жасасақ ” – дейді. Егер олар ойлағанын жасаса бәрі
де өлер еді, ал егер ... ... ... бәрі де аман қалар еді
– дейді.
Жаза жайлы пәлсапалық ілімдер өз ... ... ... ... алға ... бұл мәселелерді шешудің талаптарын біз дәл сол діни
ілімдердің қайнар көзінен табамыз.
Мәселен көне Уағыздың ( ... ... ) “ ... ” ( “ ... ... былай делінген: “ Мен сендер үшін кез келген хайуаннан, ... ... ... ... Кім адам ... ... оның да ... төгіледі.” [44]
Іжілде бұл ой былайша өрнектелген: “ Маған кек алу жүктелсе, мен оны
орындаймын”. Құранда да ... “ Уа, иман ... ... ... үшін ... кек алу заңы ... азат адам үшін – ... қызметші үшін – қызметші, әйел үшін - әйел өлуі керек.” Сөйтіп
көптеген ... ... ... ... ... ... ... қылмысы үшін кек қайтару ( сазайын тартқызу )
идеясымен ... Тап осы идея ... ... пәлсапа ұғымында да
үстемдік құрып келеді.
Мысалы көне ... бұл ... ... мен ... ... Ол
ойлап тапқан Күн қаласында қылмыскерлерді кісі өлімі не көз үшін көз, мұрын
үшін ... тіс үшін тіс және тағы ... ... жазалар қолданылатын
болған.
3.3 Дінде және экстремизм.
Ислам - ... ... және ... ... Ислам әділдік
пен бейбітшіліке үндеп адам баласын бас бостандығы мен ар-ожданын қорғайды.
Бұл жалаң ұрандар арқылы көпшілікті ... ... ... ... емес,
керісінше Ислам дінінің бүкіл діңгегін құрайтын табанды негіздері. Құран
Кәрімде айтылғандай, ... ... ... ... «Жер ... тек ... қана ...» - жіберген (Әнбия сүресі 107 аят).
Исламда: «Дінде зорлық ... ... ... сөз бар ... ... ... ... тіпті адамның діни сенімінде өз ықтиярына қалдырады: «Қалаған
адам иманға келсін, ... ... бола ... Кәһф ... 29 аят.
Исламға үндеу ісі зорлау мен жәбірлеу түрінде емес, ... жылы ... ... ... ... ... ... Ислам қайырымды істер
жасауға нұсқайды, әдепсіздік істерден және ... ... ... ... 90 аят). ... және ... ... арасында толық үйлесімділік бар.
Себебі бұл сөз бір түбірден, яғни «ас-саләм» түбірінен ... ... өзін ... ... ... сипаттаған. Мұсылмандардың «ас-
саләм» деп сәлем ... ... ... ... ... естерінен
шығармағаны жөн. Әр күнгі бес уақыт намазында да мұсылман оң ... ... ... соң сол ... ... жарты әлемге тыныштық тілейді.
Осы айтылғандардың барлығы да, Исламның бейбітшілік дін ... ... ... пен ... ... мен ... ... төгіске, адамдарды қорқыту олардың өмірі мен дәулетіне зиян келтіруге
жол бермейді. Себебі ... ... ... мақсаты – адам баласының
құқығын ... оның ... ... ... ... ... қорғау болып
табылады. Осы айтылғандар Исламның ... ... ... және ... ... қарсы екендігін аңғартады. Исламның басқыншылыққа қатаң
көзқараспен қарайтыны соншалық, бір ғана адамның ... ... ... ... ... ... қастығы деп есептеледі. «Бұрын адам
өлтірмеген, жер ... ... ... ... ... өлтірген адам-
барлық адам баласын ... тең ... Ал егер ... бір ... ... ... ол барлық адамдарды тірілткенмен ... ... ... 32 ... адам ... құндылығы бүкіл адамзаттың өмірінің құндылығымен
тең. Ислам ... ... ... ... ... ... ... болуын, олардың бас бостандығы, ар-намысы және жалпы ... ... ... етеді.
Құран Кәрімде айтылғандай, Ислам барлық халықтармен ... ... ... ... ... әділ ... ... етеді.
Исламның фанатизм мен терроризм көзқарасы қандай?
Ислам фанотизмге оң көзбен қарамайды да ... оған ... ... ... ... Құран Кәрім мен сүннәтте мұндай жат нәрсе
қамтылмаған. Исламға шақыру ісі Құран Кәрімде ... ... ... әрі ... ... ... ... жүргізіледі. Мұның барлығы
фанатизмның ... да ... ... ... ... Исламға үндеуінен теріс айналған Мекке кәпірлеріне «Сендердің
діндерің өздеріңе, менім дінім өзіме тән»,- дегені тарихтан ... ... 6 ... ... діни ... ... қасиетімен ерекшелінген Ислам
дінінде фанатизм бар деп айтуға бола ма?
Ал Исламдағы «джихадтың» (дін жолындағы ... мәні неде ... ... ... ... термині басқа тілге көбінесе «қасиетті
соғыс» - деп аударылады. ... ... ... ... Ислам үшін беймәлім.
Ислам соғыстың тек әділ немесе әділетсіз түрлерін мойындайды. Көп жағдайда
адамдар «джихад» сөзінің мағынасын дұрыс ... ... сөзі ... ... ... білдіп негізінен екі мағынада қолданылады: 1) Бір адам
баласының өз нәпсісімен күресі - «Үлкен джихад» деп ... ... ... ... адам ... өз табиғатына тән болған жаман пиғыл,
нәпсісімен күрес, өзін жағымсыз әдеттен ... ... ... ... ... ... ... тек осылай ғана адам баласы Аллаһ
тағалаға жақын бола алады деген ... ... 2) ... ... ... «Дін үшін ... әділ срғыс» дегенді білдіреді. Алайда
исламда бұл мағына тек шапқыншылыққа қарсы тұруды, ... ... ... біз ... ... ... қианатсыз екенін көруге болады.
[46]
Ал баршамыз күнде естіп жүрген «экстемист», «экстремизм» ... ... ... ... ... экстремизм сөзіне жақын -
экстртро, экстренно, экстремум, экстремальный секілді 21 сөз кездеседі
екен. Яғни ... ... ... тыс, ... ... шұғыл оқиға, т.с.с.
сөздерді құрайды. Бұлардың ... ... ... ең жақыны экстрим,
экстремальный (трудный, затруднительный, критический) деген сөздер мағынасы
және айтылуы ... ... ... ... ... Ал ... - ... сөздікте экстремизм – қатал шараларды қолданатын империалистік
саясат. Сондай-ақ, экстремист – ... тым ... ... ... ... біз экстремизм саясатта шекті әрекетті қолданшылар ... ... ... ... ... исламда: Өздеріңмен соғысқандармен
Аллаһ тағала жолында соғысыңдар да, шектен шықпаңдар, ... ... ... ... ... ... - ... (Бақара сүресі 190 аят.).
Әдетте бұндай саясатты қолданушылар, заңсыз ұйымдар ретінде жасырын құрылып
әрекет етеді. ... ... ... өз ... көздеп (билікке қол
жеткізу, мемлекеттің құрлысын өзгерту, демократияға ... ... ... ... ... арқылы түрлі елдерде халықтың тыныштығын бұзып, қоғамға
қауіп төндіретін ... ... ... ... ... әрекет
екені мәлім. Бұл жөнінде Исламның ... ... ... ... ... бір ғана адамның өміріне қауіп тудырудың
өзі бүкіл ... ... ... деп ... ... айырмашылығына қарамастан, барлық адамды тығыз қатынаста
болып, арада достық орнауға үндейді.
«Ей, адамзат! Сендерді Біз әуелде бір ... бір ... ... ... бір ата, бір ... жаратып, (өрбіттік). Өзара қарым –қатынас
жасауларың үшін көптеген ұлт, ұлыс етіп ... ... ... 13 ... Кәрім аяттарында айтылғандай, Ислам анық түрде мұсылмандарды
мұсылман еместерден бейбіт өмір сүруге шақырады:
«(Ал ... ... ... ... ... қуып ... келсек, оларға жақсылық жасаудан, олар
туралы әділ ... ... ... әділ жандарды жақсы көретіні даусыз»
Мумтахина сүресі, 8 аят.
Ислам кешірімді болуға үндеп, жамандық істегенге ... ... ... (с.ғ.с.) хадисінде: «Қиындық жасамаңдар, қайта
жеңілдетіңдер! Қорқытпаңдар, қайта ... ... сөз бір ... ... ... ... ... Сесебі
жеңілдік ету мен жақсылықпен қуандыру діні еріктіден туындайды.
Ислам ... ... ... Демек, Ислам зорлық-зомбылыққа,
қауыпсіздікте өмір сүріп жатқан адамдарды қорқыту мен өлтіруге де ... ... ... жазықсыз бір адамды өлтіруді бүкіл адамзатты өлтіргенге
бағалайды.
«Бұрын өзі адам өлтірмеген, жер ... ... ... ... ... адам – ... адам ... өлтіргенмен тең (күнәһар)
болады». Мәида сүресі, 32 ... ... 191 ... ... (ел ... бүлік салу,
арандатушылық әрекет) қаталдықтан (зұлымдық пен адам өлтіру) да өткен ... ... деп үкім ... ... ... ел арасына жік
салатын болса, харам (арам), сондықтан ... ... ... ... ел ... ... жол ... уәжіп – делінген. [58]
Жоғарыда айтылғаннан, Исламға фанатизмді тілеп жала жабудың ешқандай
негізі жоқ екені анық ... тұр. ... ... мен ... ... ... сөз жоқ. Ал мұсылманмын дегендердің арасында
фанатик пен террористер болса, бұл ... ... жат ... ... Исламға терең қанықпай, оның уағызын дұрыс түсіндірмеуден
болады. Ислам бұл үшін ... ... ... дін ... мен ... ... қылықтарының арасын айыру қажет.
Біз барлық діндердің ішінде фанатизмге берілушілердің болатынын
білеміз. Осы ... ... ... ... ... ол тек
белгілі бір дінді ұстаушылардың қатысуымен ... Бұл ... ... ... үшін ... ... Қазақстан Республикасындағы экстремистік көріністердің бүгінгі таңдағы
жағдайы
Глобальды және региональді деңгейдегі қауыпсіздік пен ... ... ... ... ... ... шараларға қарамай-
ақ, біздің мемлекетімізде жалпы қауыпсіздіктің кепілдігі соңына дейін
қамтамасыздандырылған деп санау және сену әлі ... ... ... мен оның ... бөліктері бүкіл әлемге
таратылып жүр, елдің біраз саны «ядролық босағада» тұр, немесе өз ... және ... қару ... ... ... зымырандар
құрастыра алады. Осыдан жаңа әлемдік тәртіп, мемлекеттердің әскери блоктары
ұйымдары пайда бола алады, ... ол ... ... ... ... ... Орта Азия аумағын жоққа шығара алмайды.
Біздің және ... ... ... ... мен діни ... ... ... күрделі зиянын тигізуде.
Олардың өсуінің тенденциясы мен таралу мемлекетаралық және ішкі ... ... ... ... ұлттық және басқа да мінезді
даулардың себебінің барлық саптағы бар болуымен және ... ... ... және ... – бұл ... ... алуды немесе
өлтіруді іске асырудың бірлі –жарымды дәлелдері ғана емес, ол террористік
және экстремистік құрылымдардың ... ... ... ... ... жоспарланған, көпуақыттық әрекеттері, бұл регионды қауыпсіздік пен
құрақтылыққа күрделі зиян келтірудің себептері.
Терроризм және ... ... ... көп ... ... ... ... аяғы мен осы ғасырдың басына ... ... ... ... ... пайда болды. Терроризмның ылғи да
болуының әсерінен күнделікті әдет пайда болды, ... ... ... ... ... мен ... ... үшін туғызып отырған
қауып-қатерлері айдан алына салынбағанын ... ... ... ... мен ... ... ... білдірілген. Терроризмның бүгінгі
күні ешкімге де жаңалық емес екенін, адамзаттың жаңа ғасырға аяқ ... ... ... ... бірі ... ... кетуге болады. [47]
Қазіргі тааңда террорлық ұйымдардың көбі, ислам дінімен бүркенген
религиялық экстремизмнің ... ... ... шет елдерде
орталықтары құрылған, рационалды мәнге ие болатын ... ... ... ... ... ... ... отыр.
Бұның бір мысалы ретінде Қазақстан территориясына «Хизб-ут-Тахрир»
партиясының ... ... ... экстремистік «Хизб-ут-Тахрир» партиясының Қазақстанға кіру
жоспары табылған. Оның негізгі мақсаттары мен ... ... деп ... ... тарату іс – шараларына, иманға бет бұрған
қауымға бәрінен ... ... діни – ... жұмыс жүргізулеріне
сәйкес келеді. Көп уақыттық жоспарлары тәуелсіз тәртіптерді ... Орта - Азия ... ... қамтитын теократиялық ислам
мемлекетін (Ислам Халифатын) құруды көздейді. Олар демократия ... ... ... «Демократия-күпір», яғни кәпірлердің ойлап – тапқаны-
деп үндеу етіп, ислам дінін жамылу арқылы өз мақсаттарына жетпек.
Қазақстан Республикасының ... 20 ... ... ... ... үшін жүргізілетін агитациялар мен іс-
шараларды, Республиканың ... ... ... ... ... нәсілдік, ұлттық, діни, әлуметтік және туыстық
керісулер кесірінен туатын соғыстарға, сонымен ... ... пен ... жол берілмейді.
Қазақстан Республикасының Конституциясының 5-ші бабы конституциялық
құрылымды күштеп өзгертуге, оның тұтастығын бұзуға, мемлекет ... ... ... ... ұлттық, діни, тектік-топтық және
рулық араздықты қоздыруға бағытталған ... ... ... ... ... ... ... көрсетілмеген әскерилендірілген
құрамалар құруға тыиым салынады.
Діни - саяси ... ... 1953 жылы ... ... ... ... ... Ирусалимдегі шариғатты аппеляциялық
соттың судиясы, осы партияның идеологы және көш ... ... ... ... ... ... Ол 1979 ... дейін «Мұсылман бауырлар»
атты экстремистік топтың мүшесі болған. «Хизб-ут-Тахрирдің» ... ... ... ... атты ... ұиымның басшыларының бірі
Халеді Хасан және «исламдық джихаттың» көшбасшысы Асаад Тахмими ... ... ... бойынша, ұйымның ұяшығы Ирусалим (Израиль)
қаласында паида болған және өз алдына үкіметті күшпен ... алу ... ... ... ... Ол ... ... бауырлар» ұйымының
жеңіліс табуының және оның маңызды басшыларының шығып кетуінің нәтижесінде
пайда болды.
Қорытындысында, «Хизб-ут-Тахрир» партиясы көпшілік мұсылман ... ... ... ... ... Пакистан және Ауғанстан) кең өріс тапты,
бірақ көрсетілген ұйымдардың мемлекетке қарсы ... ... ... оның ... ... ... үкіметтің
қауыптене қарауына себеп болды. Бұған байланысты «Хизб-ут-Тахрир» жарғысына
көшбасшылардың келу орны ... ... ... және ешкімге білдірмеуі
керектігі енгізілді. [48]
Ұйымның идеологиялық мазмұны «Хизб-ут-Тахрирді» ... оқу ... ... ... ... Т. ... ... («Ислам мемлекеті»), («Халифат»), т.б. ... ... ... ... ... ... ... құру ойлары Набаханийдің Исламды насихаттаушы ... ... қосу ... ... ... құру теориясына себепші
болды.Осы ойды іске асырушы «Хизб-ут-Тахрир» партиясы құрылған болатын.
Ұйымның бір ... ... ... ... үшін ... ... күш пен өзінің жалғастырушыларының санын көбейту үшін
жүргізілетін ... ... ... табылады. Бұның ішінде билікті алу
процесінде «Хизб-ут-Тахрир» өзінде 3 ... ... ... бөлігі
дайын аудитория құру үшін көпшілік қауымға жұргізілетін күш жұмсамау және
идеологиялық ... ... ... ... ... ... 3-сі
«Халифат» құру үшін үкіметтің өз ... ... ... ... ... ал қарсыласқан жағдайда, қарумен басып алу және ... ... ... ... емес ... ... тарату іске
асырылады. Негізгі мақсат- бұкіл әлемдік исламдық ... ... ... қауымының үстінен зиялы және рухани ... ... ... басшы-Халифтың өз қолына алуы.
«Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... заң бойынша юститсия (заң)
мекемелерінде ... ... ... ... ... пайда
бола бастаған халықаралық ... ... ... ... одан ... күшейіп келе жатқанын атап өту керек.
«Хизб-ут-Тахрир» барлық елге өзінің ... ... ... ... туылып отырған әлеуметтік проблемаларды бірыңғай Ислам
Халефатын құрған уақытта ... ... ... бос ... ... ... ... Қазақстандықтардың арасында жиі
қолдау табады. «Хизб-ут-Тахрир» өз әсерінің ... ... ... өз ... ... ... Атырау, Павлодар, Көкшетау, Шортанды
(Шучье), Петропавл, Қарағанды қалаларында тарата бастады. «Хизб-ут-Тахрир»
жүйелі және ... ... ... идеология мен стратегияға бағыну
өркениетін атқарады.
2004 жылы наурыз-мамыр айларында ақмола облысының ... ... ... аумағында «Ташкентте өткен іс-шараларға байланысты
«Хизб-ут-Тахрирдың» ... ... ... 2004 жылы 2 ... деп ... діни ... партиясы атынан орыс тілінде жазылған ... ... ... 2004ж 28 ... ... дейінгі белгісіз қаруланған
топтар мен ... ... ... ... ... болған оқиғалар
суреттелген. Қорытындысында, «Хизб-ут-Тахрир» - бұл ... ... атты ... өмірге оралу деген арыз жазылған.
«Хизб-ут-Тахрирдың» атына қолы қойылған 2004жылы мамырда Көкшетау
қаласының ... ... ... ... әскери
қызметкерлерінің Ирак тұтқындарын зорлауы туралы дәлелдемелер көрсетілген,
барлық мұсылмандарды Халифтың басшылығымен бір ... ... ... ... оның одақтастарына қарсы Джихат жүргізу үнделген. Насихаттауға
қатысты ... табу үшін ... ... іздестіру шаралары
нәтижесінде шыққан ... ... ... діни- экстемистік партияның
ұйшығы болу мүмкін екендігін көрсетті.
Сонымен қатар, дұрыс таңдалған тактикамен дінге сенетін ... ... ... ... заңға қарсы әрекеттерге қатыстыларда,
соның ішінде 2004 жылы наурыз- мамырында облыс аумағында ... ... үн ... тарату да орын алғандардың бірқатар табуға
мүмкіндік берді.
Жедел іздестіру шаралардың арқасында экстремистік ... ... ... 2004 ... ... ... ... бойынша Қ.Р Ұ.Қ.К.
Департімен облыс аумағында ... ... ... ... ... ... 12 адамнан тұратын тобы ұсталды. Белсенді
мүшелеріне қатысты ҚР. ҚК. 164 баб 2-ші ... және 137 баб 3- ... ... белгілер бойынша қылмыстық істер қозғалды.
Ақмола облысы прокурорның станциясымен ұсталғандардың мекен-жайы
бойынша іздеулер жүргізілді, ... ... 257 ... ... ... қазақша және арабша үнпарақтар алынған, олар экстремистік сипатта
болған.
Көкшетау қаласындағы ұяшықтар мүшелерінің біраз бөлігі өздерінің «Хизб-
ут-Тахрир» партиясына ... ... ... ... ... мен ... ... құраған. Негізінен олар партия қатарына қосылудың бірінші
кезеңін өткен еді, яғни ... ... ... сылтауларымен кіргізілген.
Көрсетілген санақ пен құрылымның әрекетін шектеу мақсатында экстремистік
партияның уәкілдеріне ... ... - ... ... үшін шешім
қабылданды.
Нәтижесінде партия мүшелерінің 14-нен 9 адам оның ... ... Осы ... 22 ... қалалық соттың шешімен діни-экстремистік
партияға қатысты жазалар қолданылды. Көкшетау ... ... ... ... ... 3 ... мүшесі ҚР. ҚК. 28 бап 3 ... ... 2 ... 137 бап 3 ... ... ... ... кінәлі деп танылды
және оларға 5 жыл ... ... ... ... колониясында бас
бостандығынан айыру жазалары қолданылды.
2000 жылы 14500 мың үнпарақ, 1096 кітап, журнал және кітапшалар, ... және ... ... (2004 ж басынан сәскесінше, 10956, 922,2 және 2)
табылды және ... ... бәрі ... «Хизб-ут-Тахрир»
партиясыныкі еді. Негізгі мақсаты- ислам ... ... мен ... ... ... ... ... үшін күресуге оқырманды
сендіру. Ол үшін ... ... ... ... ... мен
«Баххабизмнің» идеологиясына ұқсас дәстүрсіз ... ... ... ... ... ... «Хизб-ут-
Тахрирдің» практикалық ... ... ... ... ... болып қалай болса да көбірек адамдарды өздеріне
қосып алу болып табылады. Осыған байланысты Ресей ... мен ... ... ... қызмет орындары арқылы «Хизб-ут-Тахрирді»
жақтаушылардан жарылғыш заттардың табылуы бұл ұйымның шынында да ... тек ... ... ғана ... ... ... экстремистік әрекеттер
арқылы да талпынатына негіз болады. Бұл ... ... ... ... ... тек агитациялық- таратушылық түрде
ғана емес, сонымен қатар диверсиялық- ... ... ... ... көреміз. «Хизб-ут-Тахрирдің» жақтаушыларының Қырғыстанда және
Қытайда табылған қаруларының құпия орындары туралы дәлелдемелер ... куә ... ... ... бағыттарын Пакистандағы
суниттер мен шииттердің діни топтарының керусулері туралы «Хизбутшылардың»
дәлелдемелері 2002ж ... ... мен ... ... ... ... моджахедтерді үндістандық Джамма мен Кашмир ... ... ... ... ... ... ... қорғау әрбір азаматтың міндеті.
Демократиялық Қазақстанның болашақта гүлдене беруінің міндетті шарты болып
барлық ұйымдардың, ... және ... бұл ... шешудегі
жәрдемі болып табылады. Терроризм мен экстемизмге қарсы «ақпараттық соғыс»
деп ... ... ... рөл ... ... жұмысқа бізді ақиқаттың
өзі міндеттейді.
Терроризммен күресудегі ... ... ... ... ... Комитеті террористік және басқа да экстремистік
көрінулерден ... ... ... ... ... шараларды
қолданады. [49] (ҚР ҰҚК қызметкерлерінің баяндамасынан).
Қазақстан Республикасындағы тиым ... ... және ... ... ... ... ... сотының 15 қазандағы ... ... ... ... Исламдық партиясы», «Курдтық
халықтық конгресс» және «Өзбекстаның исламдық қозғалысы» ... ... ... ... ... ... деп танылды. Жоғарғы
соттың шешімін судья Б. Жакупов жариялады. Берілген процесс ... ... 21 ... ... ... ... ... өтініші бойынша босталған. Өзінің өтінішінде ... ҚР ... ... ... ... ... мемлекеттің бүтіндігін, қауыпсіздігін бұзуға, ұлттық, діни,
әулеттік және ... ... от ... сонымен қатар заңмен
қабылданбаған ... ... ... ... мақсаттары мен
әрккеттері бар қоғамдық ұйымдардың құрылуына тиым салынады. ... ... ... ... ... ... 21 бабына сәйкес
Бас прокуратура Жоғарғы соттың алдында террористік ұиымдарды қабылдауды
және олардың ... ... ... етулеріне тиым салу жөніндегі алға
қойған мәселесі бойынша, 15 наурызда Жоғарғы соттың судьясы Б. ... ... ... «Аббат әл-Ансар», «Мұсылман бауырлар»,
«Талибан», «Боз ... ... Азия ... ... «Лашкар-и-
Тайба» және «Әлеуметтік реформалар қоғамы» Қазақстаның ... ... баян ... ... ... террористік деп танып және
олардың республика аумағында әрекет етуіне тиым салды.
Бұдан басқа 2005 жылдың наурызында ... ... ... ... ... партиясы экстремистік және оның ҚР
территориясында әрекет етуіне тиым ... деп ... ... тағдыр тоғыстырған әр түрлі ұлтты ... ... ... ... соң оның өзхалқына тұрғындарына сәйкес, қоғамдық ... ... ... үшін ... ... нормативтік актілері
болады. Соған сәйкес: құқық біріншіден, ресми түрде танылған, жеке ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі. Мысалы:
еңбек ету, білім алу. ... ... ... ... ... ... адам ... өмір сүре алмайды, адам құқығы да құқықсыз
не құқытан тыс өмір сүре алмайды. ... ... ... тығыз байланысты
дамиды, олардың бостандығын қалыптастырады, мінез – ... іс ... ... сана – ... жан – ... әсер ... ...
мақсаттарының іске асуына қолайлы жағдай, қамқорлық жасап ... ... ... басқаруда, бостандықты, әділдікті, теңдікті, аламгершідікті
қалыптастыратын негізгі құрал.
Ал дін ... аса биік ... ... ... оған ... және оның
бұйрығын орындау дегенді білдіреді. Діннің тек Алла тағалаға тән болуының
себебі, билік иесі жаратушының бірлігі ... ... ... ... үкім қоюшы және құлшылық етуге лайықты бірегей ... ... ... ... ... бас ию, ... біреудің бұйрығын
орындау тәртіп, дұрыс жол және де де басқа мағынадарды қамтиды.
Алайда дін тек салт – ... әдет – ... ... ... ... ... ... дұниетанымның бір бітімі, дүниедегі
бағдар мен жол көрсетуші. Кез – ... дін ... бір ... ... ... осыда келіп дін мен ... үшін ... ...... қарым –
қатынастарды реттей отырып, адам санасын қалыптастыру. Ал адам ... ... ... ол ... ... байланысты дамиды.
Құқық – мемлекет шығаратын немесе бекітетін, ... ... ... ... ... ... жалдпыға бірдей тәртіп
ережелерінің жиынтығы- деп ... ... ... ... әр - ... бірақ мазмұндары біреу- ақ. Құқықтың
екі түрлі ғылыми түсінігі болады: біріншісі- құқықтың объективтік түсінігі,
қоғамның объективтік дамуына сәйкес жаңа ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқан қатынастарды
реттейтін, басқаратын, нормативтік актілерді уақытында қабылдап, ... ... - ... ... бас ию, ... тапсырылу,
біреудің бұйрығын орындау, оның билігін мойындау, заң, жол, ... ... ... ... ... ... ... мүлік дағды сияқты көптеген
мағыналарды білдіреді.
Қылмыстық ... ...... ... ... адам мен ... құқықтарын, бостандығы мен ... ... ... ... конституциялық құрылысы,
қоғамдық тәртіп пен ... ... ... ... ... қорғау және қылмыстық алдын алу болып табылады.
Бұл міндеттерді жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... Сондай-ақ, Исламда Алланың құқығын,
барлық ... ... ... ... үшін ... ... жазасы,
өзі жасаған әркеті үшін жауапкершілікті түсіндіреді.
Ислам- рахымдылық, мейірімділік және кешірімділік діні. Ислам әділдік
пен ... ... адам ... бас ... мен ... қорғайды.
Бұл жалаң ұрандар арқылы көпшілікті алдап, дінге еліктіру саясаты емес,
керісінше Ислам дінінің ... ... ... ... негіздері. Құран
Кәрімде айтылғандай, Аллаһ тағала Мұхамедті (с.ғ.с.): «Жер ... тек ... қана ...» - ... (Әнбия сүресі 107 аят).Исламда: «Дінде зорлық
жоқ»- деген ақиқат сөз бар (Бақара сүресі, 256).
Ислам шариғатының негізгі ... – адам ... ... ... ... дінін, отбасы мен дүние мүлкін қорғау болып табылады. ... ... ... ... ... және қай ... ... екендігін аңғартады.
Исламның басқыншылыққа қатаң көзқараспен қарайтындығы соншалық, бір
ғана адамның ... ... ... өзі ... ... жасаған қастық деп
есептеледі.
Бұрын өзі адам өлтірмеген, жер бетінде бұзақылық жасамаған нақақ
адамды өлтірген адам ... адам ... ... тең ( ... ... ... сүресі, 32 – аят).
Қазіргі тааңда террорлық ұйымдардың ... ... ... бүркенген
религиялық экстремизмнің идеяларына негізделе отырып, шет елдерде
орталықтары ... ... ... ие ... ... ... барлық аймақтарында белсенділікті көрсетіп, тынышсыздықты
тудырып отыр.
Бұның бір ... ... ... ... ... ... ... етуі.
Діни экстремистік «Хизб-ут-Тахрир» партиясының Қазақстанға ... ... Оның ... ... мен ... республикадағы
«таза» деп аталатын исламды тарату іс – ... ... бет ... бәрінен бұрын, жастарға діни – идеологиялық жұмыс жүргізулеріне
сәйкес келеді. Көп ... ... ... ... бұзуды,
құрамында Орта - Азия аумағындағы територияны қамтитын теократиялық ислам
мемлекетін (Ислам Халифатын) ... ... Олар ... ... ... ... ... яғни кәпірлердің ойлап – тапқаны-
деп үндеу етіп, ислам дінін жамылу арқылы өз мақсаттарына жетпек.
Қазақстан ... ... 20 ... ... құрылымды өзгерту үшін жүргізілетін агитациялар мен іс-
шараларды, Республиканың ... ... ... бұзу
жұмыстарына, әлуметтік, нәсілдік, ұлттық, ... ... және ... ... ... ... ... қатар қаталдық пен зорлық
қылуға жол ... ... ... 5-ші бабы конституциялық
құрылымды күштеп өзгертуге, оның ... ... ... қауіпсіздігіне
нұсқан келтіруге, әлументтік, нәсілдік, ұлттық, діни, тектік-топтық және
рулық араздықты қоздыруға ... ... ... ... ... ... ... заңдарда көрсетілмеген әскерилендірілген
құрамалар құруға тыиым салынады.
Әрбір адам ... ... ... ... өмірінің құндылығымен
тең. Ислам бүкіл адамзат ... ... ... ... ... ... бас – бостандығын, ар – ... және ... ... ... ... ... ... және экстремизм – бұл жаруды, тұтқынға алуды немесе
өлтіруді іске асырудың бірлі –жарымды дәлелдері ғана емес, ол ... ... ... ... мемлекетке қарсы, соңына дейін
ойланып, жоспарланған, көпуақыттық әрекеттері, бұл регионды қауыпсіздік ... ... зиян ... ... және ... туралы қазір көп айтады. Нәтижесінде
адамдарда өткен ... аяғы мен осы ... ... ... ... ... әсермен «үйренушілік» пайда болды. Терроризмның ылғи да
болуының әсерінен күнделікті әдет пайда болды, ... ... ... құрылған. Терроризм мен экстремизмнің Қазақстан үшін туғызып отырған
қауып-қатерлері айдан алына салынбағанын ... ... ... шын
ниеттілігі мен маңыздылығы едәуір нақтылы білдірілген. Терроризмның бүгінгі
күні ешкімге де жаңалық емес ... ... жаңа ... аяқ ... кірген маңызды жағдайдың бірі екенін белгілеп кетуге болады.
Жоғарыда ... ... ... ... жала ... ... жоқ екені анық көрініп тұр. Исламның тығылымы мен ... мен ... ... ... сөз жоқ. Ал ... ... ... пен террористер болса, бұл ... жат ... ... ... ... терең қанықпай, оның
уағызын ... ... ... Ислам бұл үшін жауапты емес.
Исламдағы дін ... мен ... ... ... қылықтарының
арасын айыру қажет.
Біз барлық діндердің ішінде фанатизмге берілушілердің ... Осы ... ... ... ... айналып, ол тек
белгілі бір дінді ұстаушылардың қатысуымен ... Бұл ... ... ... үшін ... ... ... келе дипломдық жұмыста келесі ұсынымдарды
алға тартамыз, яғни экстремизм бұл шекті ... өз ... ... ... ... бүркенген қылмыстық топтар жұзеге асыратын әрекеттер
болып ... Оны ... ... деп оны ислам дініне жапсыру жөнсіз
болып табылады. Сондықтанда қазақстандық және халықаралық бұқаралық ақпарат
құралдарында және баспаларында бұндай ... ... ... салу жөн. Ол
мақсатты ұлттық заңнамаларды жетілдіру және БҰҰ-ның халықаралық қауіпсіздік
пен күрес бөлімің халықаралық араздықтың алдына алу ... ... ... ... тиіс. Яғни БҰҰ өз беделін пайдалана отырып ... ... ... ... «исламдық экстремизм»
терминін қолданбауын талап етуі тиіс.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасының ... 1995 жыл 30 ... ... ... он жыл. ... ... ... 2003ж.
3. Дін дәрістері. Құдайдың құлы Абдулкерим ( Қуандық Қазизұлы )
Көкшетау 2003 жыл.
4. Алауханов. ... ... Жеті ... ... ... ... права. М.,1990.
6. Булгаков Д.А. Мемлекет және құқық теориясы. Алматы 2003 жыл.
7. Дулатбеков А.А. Құқық ... Жеті ... ... ... Қ.Д. ... және ... ... Алматы
“Эверо”2004жыл.
9. Табанов С.А. Құқық теориясы мен сот жүйесінің конституциялық
негіздері. Алматы 2001 ... ... ... А.Турлаев. Мемлекет және құқық
негіздері. «Фолиант». Астана-2001 жыл.
11. Ғайрат Сапарғалиев. ... ... және ... ...... ”2003жыл.
12. Табанов. С.А.Салыстырмалы құқықтану негіздері. Алматы. “ жеті
жарғы” 2003.
13. Булгаков Д.А. Истаев А.Ж. ... және ... ... теориясы.
оқу құралы, Алматы 2004 жыл.
14. Ғабдулина.Қ. ... ... ... Алматы-2003.
15. Жоламанов Қ.Д. Құқық негіздері Оқулық. Алматы-2005.
16. Философия және мәдениеттану. Ж. Алтаев, Т. Ғабитов, А. Касабек, ... ...... ” 2001 ... ... мусульманского права. М. 1993 г.
18. Ислам и ... ... ... ... В. Вера – совесть – правосознание – государство. Право ... 1994. № 6. ... ... 10, 2004. (118- бет), 12,2002 – 129 бет. Алаш ... ... ... ... и религия. Могилевский А.Л. Ашхабад, 1977г.
22. Шариат и его социальная сущность. М. 1978 г.
23. Сборник постановлений Верховного Суда РК. 1995 – ... А.Н. ... ... ... Жалпы бөлім, Алматы “жеті жарғы”
2001 жыл.
25. Қазақстан Республикасының Қылмыстық құқығы. Жалпы ... ... ... 2001 ... Таганцев Н.С. Руское Уголовное право. М., 1994.
27. Қазақстан ... ... ... ... ... ... С.В. Цели ... наказания. М., 1990.
29. Н.А.Беляев Преступления и ноказания М., 1995.
30. Наумов А.В. оқулық. Қылмыстық құқығы. Жалпы бөлім, Алматы “
фолиант ... ”. 2001 ... ... ... не ұттық. Оқулық, Қазақстан тарихын
зерттеушілер, құжаттар. Өжетпек Өмірзақов.
32. Н.Дәулетбеков. Қылмыстық жаза тағайындау. Астана 2002 жыл.
33. Думанов Н.Д. Қылмыс пен ... ... ... ... Б.В. ... ... ... Федерации, Общаячасть.
М., 1996.
35. Шаргодский М.Д. Уголовный закон. М., 1960.
36. “Тазир” в мусульманском праве. Кайр, 1969 г.
37. Мусульманское ... ... ... “ Дәнекер ”1999 жыл.
38. Ақиқат ұлттық қоғамдық – ... ... 2,2005 ( 46 ... ... - бет), 7,2003 ( 79 – бет ... ... мен ... ” қоғамдық саяси журналы, 4,2001 жыл.
40. Ислам әлемі (діни және мәдени журнал). «Исламға сырттай көзқарас»№
9. ... ... о ... и ... ... ... Эргон Чапан:
Москва 2004г.
42. Ислам әлемі (діни және мәдени журнал). ... ... № 7. ... Ислам және өркениет. «Бояма ... ... ... Ислам әлемі (діни және мәдени журнал). «Ислам жорықтары, ... және ... ... № 2.(20), 2003.
45. Құран Кәрим. ... ... және ... Екі ... Ислам әлемі (діни және мәдени журнал). «Ислам экстремизм мен
терроризмге үндейме?» № 3. ... ... ... ... – саяси журналы. № 4. 2005.
48. Ислам және өркениет. «Бояма бетпердесіз Хизб-ут-Тахрир». № ... ... ... ... қалалық сотының хаттамасынан үзінді
14.12.2004ж
50. Аужапаров Б.Т. Kazakhstan today (15.03)

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәмелетке толмағандарды жазалаудың ерекшеліктері53 бет
Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы жайлы47 бет
Қылмыстық жауаптылықтан және жазадан босату27 бет
Қылмыстық жауаптылықтан және жазадан босату туралы32 бет
Қылмыстық құқықтағы айыппұл156 бет
Қылмыстық құқықтағы жаза жайлы82 бет
Қылмыс пен жаза98 бет
Қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін және ауырлататын мән-жайлар.28 бет
Қылмыстық жауаптылықтан босату негіздері және олардың түрлері48 бет
Бас бостандығынан айыру жазасы11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь