Жан қуаттары

Жоспар:

Кіріспе

Негізгі бөлім

1. Жан қуаттары

2. Қиал туралы жалпы ұғым
2.1. Қиялдың физиологиялық негіздері
2.2. Қиял түрлері
2.3. Қиял бейнелерінің жасалу жолдары
2.4. Шығармашыл қиял әдістері
2.5. Қиял және жеке адам
2.6. Қиялды дамыту жолдары.

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе


Талай ғасырлар бойы адам көптеген ғалымдар әулетінің зерттеу объектісі болып келді. Өз тарихы мен қалай пайда болғанын, биологиялық табиғатын, тілі мен әдеттерін танып білуге деген адамзат құштарлығының шегі болған емес. Ал осы таным жолында жантану ғылымының алатын орны аса ерекше. Адам болысының табиғатына, оның сапалы қоғам шеңберінде әркендеуі мен қалыптасуына, тәңірегіндегі басқа адамдармен қарым қатынасындағы ерекшеліктеріне деген психология дамуының негізінде жатқан қызықшылығу уақыт озуымен бірге әрістей түскен. Қазіргі кезеңде өндіріс, ғылым, медицина. әнер, оқу, ойын және спорт салаларындағы бір де бір әрекет психологиялық заңдылықтарды түсініп, танып білмей тиімді орындалуы мүмкін емес. Адамның даму заңдары мен оның болмысының жасампаздық мүмкіндіктері жөніндегі білімдер жүйесі бүкіл қоғамның кемелденуі үшін өте қажет. Адам әр түрлі ғылым тұрғысынан жан-жақты зерттелетін объекті. Психология психикалық құбылыстардың пайда болу даму және қалыптасу заңдылықтарын зерттейтін ғылым.
Әрбір ғылымның өзіне тән зерттеу объектісі болады. Психология ғылымы зерттейтін объектіні (пәнді) бірден түсіну қиын, әрі ол – күрделі мәселе. Өйткені, психикалық құбылыстар зерттеуші адамның дүниетанымдық көз-қарасына байланысты. Психологияның зерттейтін объектісі тіршілік пен өмірдің басқа құбылыстарынан ерекше. Заттар мен құбылыстар туралы адамның елесі, қабылдауы, тілегі сол заттардың өзінен ерекше болып жасалады. Сөйтіп, бірте-бірте олар адамның психикасы болып аталады. Оған психикалық әрекеттер, қасиеттер, процестер, күйлер (көңілге байланысты) т.б. жатады. Мұндай процестер көзге көрінбейді. Сонымен бірге олар сырты дүниедегі заттар мен құбылыстардан да ерекшеленеді. Бұл құбылыстар адамның ішкі жан-дүниесіне тән.
Психикалық құбылыстар бізді қоршап тұрған сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының мидағы әр түрлі бейнелері болып табылады. Олар түйсік. елес, ой, сезім, тілек, қабілет, қызығу, мінез, әдет т.б. көпшілігімізге өз тәжірибемізден жақсы мәлім, тілімізде жиі кездесетін ұғымдар. Бір қарағанда бұлардың мәнін әрқайсымыз тез ажырытатын да, білетін де сияқтымыз. Бірақ психикалық құбылыстардың мәнін ғылыми тұрғыдан түсіну арқылы ғана жан-жақты ажыратуға болады. Осы мәселені ғылыми жолмен баяндауды, олардың әзіндік заңдылықтарын айқындауды сөз болып отырған психология ғылыми қарастырады. Психология ерте замандардан келе жатқан білім салаларының бірі. Оның дүниеге тұңғыш келген жері ежелгі Греция психология термині гректің екі сөзінен тұрады- псюхе /жан /, екіншісі – логос /сәз, ілім/. Сөйтіп, бұл сөз жан туралы ғылым деген ұғымды білдіреді.
Ол құбылыстарды жүйелі түрде топтастырып, болмыс пен фактілерді салыстыра отырып зерттейді. Қабылдау, ес, ойлау, ерік, сезім деп аталатын т.б. психикалық процестер адамның ішкі дүниесі мен бейнелеу қасиетінің, күллі жан-дүниесінің тіршілігі немесе оның сыры деп аталады. Осы орайда біз психологияның жантану жайындағы ғылым екеніне көз жеткіземіз. Психологияның осындай анықтамасына қосымша ретінде оның үш түрлі ерекшелігі бар. Бірінші ерекшелігі – психология адамтану жайындағы ғылымдар арасында жетекші орынға ие. Мұндай ерекшелік қазіргі кезде қарқынды дамып отырған ғылыми пәннің өресі мен алдына қойған мақсат-мүддесімен байланысты. Екіншісі – адамның психологиялқ дара өзгешеліктерін, психикалық процестердің анық-қанығын айқындау үшін 19 ғасырдың орта кезінен бергі тәжірибелік зерттеулердің кеңінен қолданылуы. Осы ретте, психология эксперименттік ғылым деп те аталады. Үшіншісі – психологияны өзге сабақтас ғылыми пәндерден ерекшелеп тұратын жайт – бұл пәннің дербестігі. Пәннің дербестігі адам жан дүниесінің сырларын зерттеуге ең алдымен оның заңдылықтарын жете білуді, әрбір адамның жеке басына тән ерекшеліктері мен сыр-сипаттарын даралап, іздестіруді қажет етеді. Әрбір адам - өзінше бір дара дүние Оның жан сарайына үңіліп, жүрек
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Алдамуратов.Ә т.б.
Жалпы психология - Алматы; Білім, 1996

2. Жарықбаев. Қ
Жантану негіздері жоғары және арнаулы орта оқу орындарының,
пединституттардың педагогика және бастауыш мектеп әдістемесі
факультеті студенттеріне арналған оқулық.Алматы, 2002

3. 10 томдық; Гуманистік психология.
5 – том / жетекшісі академик Ә. Н. Нысанбаев – Алматы: «Таймас» баспа
үйі, 2005

4. Ә. Табылдиев
Қазақ этнопдагогикасындағы құқық тәрбиесі. Оқу құралы – Алматы
«Қазақ университеті» ­ 2003

5. Хабаршы; Вестник
Психология және социология сериясы. ­ Алматы №2(13) 2004 ­ 10 б.

6. Хабаршы; Вестник
Психология және социология сериясы. ­ Алматы №1(12) 2004 ­ 5 б.

7. Хабаршы; Вестник
Психология және социология сериясы. ­ Алматы №2(15) 2005 ­ 76 б.

8. Хабаршы; Вестник
Психология және социология сериясы. ­ Алматы №2(11) 2004 ­ 23 б.

9. Хабаршы; Вестник
Психология және социология сериясы. ­ Алматы №1(16) 2006 ­ 40 б.

10. Жастар тәрбиесіндегі психологияның мәні // сынып жетекшісі ­ 2004,
­№5, ­8 б.

11. Отандық педагогикалық психологияны зерттеудің кейбір аспектілері //
Қаз ҰУ Хабаршы.
Психология және социология сериясы ­ 2004, №1 , ­ 70 б.

12. Ұлттық психология мен ұлттық тәрбие хақында // Ақиқат, ­ 2004 ­ №1, ­
86 б.

13. Гоноболин Р. Н.
Психология: Жалпы білім беретін бастауыш кластарындағы оқыту, ­
Алматы: Мектеп, 1976.

14. Зимняя И. А.
Педагогикалық психология: Жоғары оқу орындарына арналған оқулық/
Орыс тілінен аударған М.А.Құсаинова. - М: Логос; ­ Алматы: TST –
company, 2005
15. Қалыбекова А.
Қазақ хлқының қолданбалы және теориялық педагогикалық негіздері / ­
Алматы: БАУР ­2005.

16. Богословский В. В. т.б.
Жалпы психология. ­Алматы. «Мектеп» ­ 1980.

17. Психология: Адамзат ақыл ойының қазынасы. 10 томдық. ҚР Мәдениеті,
­ Алматы: Таймас, 2005. том 3.
18. Психологияның даярлық диагностикасы // Қазақстан мектебі, ­2003 ­№9
­31б.

19. Тәжібаев Т.
Жалпы психология. ­ Алматы, ­ 1993

20. Темирбеков А., Балаубаев С.
Психология. ­ Алматы. ­ 1996

21. Ушаков Т. и др.
Речь человека в мышлении. ­ М., 1984. (34­106 беттер).

22. Фрэйд З.
Введение в психоанализ. ­ М., 1991. (7­48, 50­152, 418­438 беттер).

23. Мустоянова А.
Танымдық белсенділік талаптары. // Қазақстан мектебі. ­ 2003
­№11. ­ 39 ­ 40 б.
        
        Жоспар:
Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Жан қуаттары
2. Қиал туралы жалпы ұғым
2.1. Қиялдың физиологиялық негіздері
2.2. Қиял ... Қиял ... ... ... Шығармашыл қиял әдістері
2.5. Қиял және жеке адам
2.6. Қиялды дамыту жолдары.
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Талай ғасырлар бойы адам ... ... ... ... ... ... Өз ... мен қалай пайда болғанын, биологиялық ... мен ... ... ... ... ... ... шегі болған
емес. Ал осы таным жолында жантану ғылымының алатын орны аса ерекше. ... ... оның ... ... ... әркендеуі мен
қалыптасуына, ... ... ... ... қатынасындағы
ерекшеліктеріне деген психология дамуының негізінде жатқан қызықшылығу
уақыт озуымен ... ... ... Қазіргі кезеңде өндіріс, ғылым,
медицина. әнер, оқу, ойын және ... ... бір де бір ... ... түсініп, танып білмей тиімді орындалуы мүмкін
емес. Адамның даму заңдары мен оның ... ... ... ... ... ... ... кемелденуі үшін өте қажет. Адам әр
түрлі ғылым тұрғысынан ... ... ... ... ... ... болу даму және ... заңдылықтарын
зерттейтін ғылым.
Әрбір ғылымның өзіне тән зерттеу объектісі ... ... ... объектіні (пәнді) бірден түсіну қиын, әрі ол – ... ... ... ... ... адамның дүниетанымдық көз-қарасына
байланысты. Психологияның зерттейтін объектісі тіршілік пен ... ... ... ... мен ... ... адамның елесі,
қабылдауы, тілегі сол заттардың өзінен ерекше болып жасалады. Сөйтіп, бірте-
бірте олар ... ... ... аталады. Оған психикалық әрекеттер,
қасиеттер, процестер, күйлер ... ... т.б. ... Мұндай
процестер көзге көрінбейді. Сонымен бірге олар сырты ... ... ... да ... Бұл ... адамның ішкі жан-дүниесіне
тән.
Психикалық құбылыстар бізді қоршап тұрған сыртқы дүние ... ... ... әр ... ... ... ... Олар түйсік. елес,
ой, сезім, тілек, қабілет, қызығу, мінез, әдет т.б. көпшілігімізге өз
тәжірибемізден ... ... ... жиі ... ... Бір қарағанда
бұлардың мәнін әрқайсымыз тез ажырытатын да, білетін де ... ... ... ... ғылыми тұрғыдан түсіну арқылы ғана жан-жақты
ажыратуға болады. Осы ... ... ... ... олардың әзіндік
заңдылықтарын айқындауды сөз болып отырған психология ғылыми ... ерте ... келе ... ... салаларының бірі. Оның
дүниеге тұңғыш келген жері ежелгі Греция психология термині ... ... ... ... /жан /, ... – логос /сәз, ілім/. Сөйтіп, бұл сөз
жан туралы ғылым деген ұғымды білдіреді.
Ол ... ... ... ... ... пен фактілерді
салыстыра отырып зерттейді. Қабылдау, ес, ойлау, ерік, сезім деп аталатын
т.б. психикалық ... ... ішкі ... мен бейнелеу қасиетінің,
күллі жан-дүниесінің тіршілігі немесе оның сыры деп аталады. Осы орайда
біз ... ... ... ғылым екеніне көз ... ... ... ... ... оның үш түрлі ерекшелігі
бар. Бірінші ерекшелігі – психология адамтану жайындағы ... ... ... ие. ... ерекшелік қазіргі кезде қарқынды дамып отырған
ғылыми пәннің өресі мен алдына ... ... ...... ... дара өзгешеліктерін, психикалық
процестердің анық-қанығын айқындау үшін 19 ... орта ... ... ... ... қолданылуы. Осы ретте, ... ... деп те ... Үшіншісі – психологияны өзге сабақтас
ғылыми пәндерден ерекшелеп тұратын жайт – бұл ... ... ... адам жан ... сырларын зерттеуге ең алдымен ... жете ... ... ... жеке ... тән ... мен
сыр-сипаттарын даралап, іздестіруді қажет етеді. Әрбір адам - өзінше бір
дара дүние Оның жан ... ... ... ... терең бойлау, ондағы
құпия жайттарды ұғыну – пән ... бір ... ... ... ... нәтижесінде бірін-бірі бақылап,
бір-бірінің мінез-құлқын, істеген ісін, қылығын, еңбек-әрекетін біледі,
ішкі сырларын ... ... ... ... бейімделуін түрлі
әсерлерге тітіркеніп, реакциялануын байқайды. Сөйтіп, бір-бірінің мінез-
құлық ерекшеліктерінің өзіндік сипаттарын түсінеді. Адам ... ... ... ... ... зерттеп, олардың арасындағы айырма
сипаттарын, бір-біріне тигізер ... ... ... өмір
тәжірибесіне сүйене отырып ажыратыды. Мұндай ерекшеліктер ұрпақтан-ұрпаққа
тіл, халықтың өнер туындылары, жасаған заттық бұйымдары арқылы мұра ... ... ... аузындағы „Сан рет естігеннен бір рет көрген артық“,
„Көре-көре көсем болады, сөйлей-сөйлей шешен болады“, „Көз ... ... ... мақал-мәтелдердің бәрі де адамның әр қилы психикалық
процестерімен жан дүниесінің қызметі, сыры жайында айтылған.
Адамның өмірден көріп-білгені, естігені, өз ... ... ... ... ... түсінігін жасады. Мұндай түсініктер
адамдардың табиғатпен ... ... ... ... ... ... ерекше маңызды. Дегенмен, бастапқы түсініктер
жүйесіз әрі тайыз болғандықтан, оларға сүйене отырып, адамдар ... ... ... ... ұйымдастыру жұмыстарын жүргізу
жеткіліксіз еді. Өйткені, олар ... ... мен жан ... ... әрі ... ... бере алмайды. Ал ғылыми білім, заттар мен
құбылыстар ... ... ... ... ... ... ... принциптерін ашып көрсету нәтижесінде ғана жүзеге
аспақ.
Ерте замандарда пайда болып, ғасырлар бойы ... ... ... ... зиялылардың көзқарастарында насихатталып келген түсініктер бойынша,
адамдар тәннен тәуелсіз жан болады, мәңгі бақи ... жан ... ... ...... ... еркінің иесі де, себепшісі де.
Жан туралы осындай жалған түсініктің ... ... ... ... сырларын дұрыс тусіне алмауы себеп болады.
Олар дүниеде табиғатқа бағынбайтын, одан оқшау тұратын ерекше бір
сиқырлы күш бар, ал жан ... ... ... бір ... ұйқы ... ол
денеден уақытша шығып кетеді де, адам ... ... ... ... егер
келмей қалса, адам өледі деп тұжырымдады.
Жан туралы ... ... ... ... ... ... есімімен байланысты. Екі жарым мың жылға созылған осынау кезеңде
психология басқа ғылымдармен - философия, медицина, ... ... ... ... ... ... 19 ... екінші жартысынан былай
қарай ғалымдар жан құбылыстарын түйсік, ес, ойлау, қиял т,б. ... ... ... ... ... көмегімен зерттей бастады. Осы
кезден бастап психология өз алдына ... отау ... ... ... ... Ғылымның осы саласына экспериментті тұңғыш рет ... ... В. ... ... ... ... ... негіздері атты еңбегінде Психология
зерттеуіндегі ерекше құбылыстар ауқымы анық ... тұр, олар ... ... ... ... ... бен тілектеріміз,
т.б., яғни біздің өміріміздің ішкі ... ... ... ... үшін ... ... болып сіңген құбылыстар жиыны, -
деген. Психологиялық дүниенің бірінші ерекшелігі әр тұлғаның өз ... ... ол ... ... ғана ... де, оның ... болу жолы ... жан дүниесінің сыры мен жүйесі халқымыздың түрлі толғаныстарын
ақыл-ойы мен сезімдік танымын, көңіл-күйі мен арман-тілегін ... ... ... Бұл ... шынайы мәні мен айғағы ... ...... саз ... ... ... ... мен
күйлер, жырлар мен толғау өлеңдер. Саз өнерінің ырғағы мен ... ... ... ... көпшілікке нәзік үнмен жеткізіп ... ... ... психологиялық күйге, нәзік ... ... неше ... игі ... толы ... ... осы аталған
жайттардың бәрі адам жан дүниесінің сырын ... ... ... есептеледі.
Әлеуметтік қатынастар мен еңбек барысында түсінісуге, бірлікті тұрмыс
құруға, іс-әрекет арқылы адамды тануға ... ... ... жай
психологиялық пайымдаулар ғылыми психологияға дейінгі ... ... Осы ... ... әр ... ... ... жол тауып, өзге
тұлғалармен қылық әрекетіне орай қатынас ... ... ... Бірақ
мұның бәрі тұтастай жүйеленбеген, тереңнен танылмаған, дәлелсіз. ... ... ... ... ғана үйренбестен, көркем әдебиеттен,
халық ауыз әдеьиеті ...... ... т.б. ұғып, түсініп
келдік. Қазіргі заман психология теориялары мен ... ... нақ осы өмір ... мен атадан ұрпаққа жеткен асыл рухани
мұрадан ... ... Жан ... ... немесе таным процестеріне түйсік, қабылдау, ес,
ойлау, сөйлеу, қиял, эмоциялар мен сезімдер, ерік жатады.
Ендеше қысқаша әр ... ... ... ... ... заттары мен құбылыстарының жеке қасиеттерінің
сезім мүшелеріне тікелей әсер етуінен пайда болған мидағы бейнелер.
Түйсік арқылы заттардың түсін, ... ... ... т.б. осы ... ... ... Сондай-ақ түйсік
денеде болып жататын түрлі өзгерістер жөнінде де, яғни ... ... оның ... ... жеке бөліктерінің жұмысы жайлы хабарлайды.
Сыртқы дүниені танып..білу түйсіктен басталады.
Қабылдау-егер түйсік сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының жеке
қасиеттері мен құбылыстарының жеке ... мен ... ... ... қабылдау заттар мен құбылыстардың мида тұтастай
бейнеленуі болып табылады.
Қабылдау заттар мен құбылыстардыңтүсі, дыбысы, дәмі, иісі, формасы
т.б. қасиеттері тұтас күйінде бейнеленеді.
Ес-дегеніміз ... ... ... мен ... адам ... ... ... танылып, ұмытылуын бейнелейтін процесс. Ес-
күрделі психикалық процестердің бірі. Ес есте қалдыруы, қайта ... ... ... процестерден тұрады.
Ойлау-сыртқы дүниені толық тануға түйсік, қабылдау, елестер
жеткіліксіз болады. Біз тікелей біле алмайтынзаттар мен ... ... ... ғана ... ... ... ... заттары мен құбылыстарының байланыс-
қатынастарының миымызда жалпылай және жанама түрде сөз арқылы ... ... ... ... ... ... өңдейді.
Сөйлеу Адам өзінің өмір қажетін өтеуге байланысты ... ... ой ... Бұл үшін сол ... ... ... ... сөз тіркестерін пайдаланады. Сөйлеу адам санасының басты
белгісі.
Тіл арқылы ойымызды ... ... ... ... деп ... алысу процесінде жеке жеке адамның белглі тілді пайдалануы.
Қиял-біз бұрын қабылдаған заттар мен құбылыстардың образына сүйене
отырып, еш уақытта көрмеген нәрселерді де ... ... ... Жанның
өзінде бұрыннан бар суреттеулерден жаңа суреттеулер жасай алуы қиял ... мен ... ... заттары мен құбылыстарының
адамның қажеттеріне сәйкес келу-келмеуінің нәтижесінде пайда болып отыратын
психикалық процестің түрін сезім деп атайды. Эмоциаларда сан ... ... ... ... ... ... ... Олардың бір тобы жағымды не ұнамды эмоциялар деп аталады, бір тобы
жағымсыз не ұнамсыз ... деп ... ... ... мақсат қоюға талаптандыратын бір
түрткі болатындығы, мұны (психологияда мотив (себеп) не түрткі сан .. қилы
қажеттермен тікелей, не жанама түрде байланысып жатады.
Адамды ... ... ... ... түрлі
қажеттері.Адам өз қажетіне байланысты алдына түрлі мақсаттари қояды.
Ойланып істеленетін, алға мақсат ... ... ... түрлі кедергілерді
жеңе білуден көрінетін қимыл..қозғалыстарды психологияда ерік амалдары
немесе ерік деп атайды. Сонымен ерік дегеніміз адамның өз ... алу ... ... ... ... ... бейнелер бұрын қабылданған заттар мен құбылыстарды
ғана қамтып қоймайды. Бейнелер, мазмұнына ... ... ... тарих ... ... ұзақ ... ... ... ... болуы мүмкін емес оқиғалар, көрмеген
мақұлықтар - енуі мүмкін. Бейнедер ... адам ... пен ... ... ... ... шексіздік әлемніне есік ашады. Адам
тәжірибесін түрлендіруші және ... ... ... ... ... ... ... бұрын қабылдаған заттар мен құбылыстардың образына сүйене отырып,
еш уақытта көрмеген нәрселерді де ... ... ... Мәселен,
өткен заманда болған оқиғаларды суреттейтін материалды оқып ... ... ... алыстағы елдер туралы ... ... не ... ... ... Африка, Австралия, Индия т.б.) бізде түрлі
жаңа елестеулер пайда болады. Бұл қиял процесінің жемісі ... ... ... ... бар ... жаңа ... ... алуы
қиял деп саналады " (М. Жұмабаев)
Әдетте, күнделікті ... киял не ... мәні ... осы
сөздернен берідетін ұғымдардан басқашалау. Тұрмыста біз шындыққа ... ... ... ие болмағанның бәрін киял не
фантазия деп атай саламыз. Ал, ... хиял ... ... ... негізі ретінде ... ... ... ой ... ... ... мәдени өмірдің барша
салаларында көрінеді. Бұл ... ... ... адам қолынан өнген өнер, ... ... бәрі ... мен осы ... негізделген шығармашылықтың жемісі.
"Әрқандай бейне, мейлі ірі, мейлі кіші болсын, нақты қалыпқа ... ... ... алдын ойда түзілген жаңа байланыстар ... ... ... қиял ... іске ... (Рибо). Алайда,
қиял қандай түрде көрініс бермесін, (жеке адам ... не ... ... ... ... әрі тек ... тән ... мазмұнға ие. Қиял
бейнелерінің естегі суреттемелерден ... ... - ... ... ... ... ... Ес бейнелері-өткен тәжірибенің
қайта жаңғыруы, сондықтан да ... ... ... ... нәтижелерін мүмкіндігінше өзгермеген формада сақтау, ал қиял
процесінде қай ... ... ... ... ... ... әрқандай шығармашылық ұмтылыстың міндетті шартын құрайды.
Сонымен бірге, қиял арқасында адам өз ісін бастамай ... ... ... күні ... ... ... Қиял жәрдемімен болашақ
нәтижені күтудің өзі адам еңбегінің жануарлар тума ... ... ... ... ... ... ... болжастыруға
мүмкіндік ашуы адамның еңбекке ... ... ... жетудегі
ынта-жігеріне қосымша қуат қосады.
Кейде фантазия кері ... да ... ... ... күтілген жағымсыз
жағдайлар немесе қауіп-қатер мен бақытсыздықтар адамды күшті күйзеліске
тап қылып, оны нақты ... сай ... ... тыс, ... ... ... ... дәледі - кенеттен болған ... кей ... ... ... ... ... күтудің орнына көп
қабат үйлердің жағарғы қабаттарынан өзін тастап, мерт ... ... ... ... қос ... ... дәл ... бұл өмірден арқан бойы алда болып, ... ... күні ... ... қиял мен ... ... ... барын білдіреді. Ойлау сияқты қиял да ... жеке адам ... ... ... даму ... ... ... егер ежелгі дүние адамдары арасында жаратылыстың пайда
болуын түсіндіру ... діни ... ... ... ... ... бұл
үшін космостық келгінділердің фантастикалық ... ... қиял ... ... және ... ... ... негіз еткен ... ... ... ол ... ... ... ... бейнелі формада ... ... ... ... ... ... ... алшақ теорияльқ
ойлар ашылып отырады. Әрбір қаламгер, суреткер шығармашылық ... ... ... ... ... емес, нақ бейнелермен
түсіндіруте тырысады. Мұның дәлелі ... ... ... көркемөнер туындысында бір ... ... ... ... ... табиғи нәрсе.
Қиялға тән және бір ерекше белгі - оның ... ... әрі дәл ... ... ... өн ... жағдайларды
болжастыруда қолданылуы. Мұндай ... ... ... ... ... ... қиын. Бұл тұрғыдан, қиял ойлаудың қандай да
бір "орынбасар" формасы ретінде қызмет атқарады.
Ой мен ... ... ... байланысты атай отырып, К.Д.Ушинский;
"Мықты, кемелденген қиял – ықылдылықтың нышаны", - деген.
Сонымен, қиял - аеда ... - ... ... анық болмаған
кездерде оқиғаның соңғы ... күні ... ... ... да
әрекет бағдарламасын түзетуге жәрдемдесетін психологиялық процесс.
Адам қиялы бұрын көріп, білмеген ... мен ... ... ... сол ... әлемде жоқ нәрселердің бейнесі өзіміз
күнделікті көріп, ... ... ... ... элементерінің
қосындысынан жасалады, Қандай да жаңалықты (машина не үй) адам ... ... өзі ... жүрген бөлшектер мен материалдардан өз
ойында құрайды. ... ... ... неғұрлым мол, өмір тәжірибесі
ауқымды, өзі зерделі және ... ... оның ... ... ... ... ... бейім келеді.
Л.С.Рубинштейннің пікіріне зер салсак, шығармашьыык, қиялдың қуаты
мен ... ... екі ... ... 1) қиял туындысы
мәңдік: және мағыналық шарттардан асып кетпеуі лазым; 2) қиял ... ... ... жағалығы және қайталанбастығымен ерекшеленуі
тиік Осы екі ... сай ... қай қиял да ... ... ... пайдасыз.
Адамдардың қиялына тән ... ... ... ... әр ... қиял ... оның жеке қызығулары мен
қасиеттеріне, алдына қойған ... ... ... ... ... суды ... ... жолаушының қиялы мен екі-үш күннен кейін емтихан
тапсыратын студенттің машинасының тетігін жетілдіруді ... ... ... ... ... болады:
2) қиялдың мазмұны мен формасы адамның жас және дара ... ... ... де ... ... көргені де, түйгені де көп,
өмір тәжірибесі мол, әр ... ... бар ... ... ... мен енді
ғана өмірге аяқ басайын деп тұрған жеткіншектің ... бір ... ... қиял ... ... ортасына, этностық ерекшелігіне,
табиғат, жер-су қоршауына байланысты да ... ... ... деп ... М. Жұмабаев, — меруерт себілген көк ... хош ... ... ... ... ... бірге күліп, түнмен бірге
түнеп, желмен ... ... ... ... ... сары ... далада тұрып есетін қазақ баласының ... ... ... ... тиісті".
4) қиял — ... ... ... ... ... ... ... алға қойған мақсатты жоспарлап,
"жүзеге асырудын жолдарын іздестіру ... ... ... Бұл —
қиялдың ерікпен байланысына жақсы ... ... ... процесінде алатын
орны ерекше. Өйткені ... ... ... ... ... Ал ондай әрекет қиялдың өте күшті дамуын қажет ... ... қиял ... ... ... Жан қуаттарының осы екеуі ... ... ... жауап беруге қатысады. Бірақ қиялда мәселені
шешудің ... ... ... Қиял - ... суреттеу, жанды көрініс
арқылы шешсе, ойлау оны-тірі ... ... ... пікір, тұжыры
түрінде шешеді;
5) адам қиялы еңбек проиесіндс, ... ... ... шығып,
дамып отырады. Мұндағы негізгі шарт: саналы мақсаттың болуы, болашақты
болжай алу, ... ... ... күні ... көре ... яғни ... ... елестете алу — адам қиялына тән негізгі белгілер. Қиялда
адамның дүние ... ... ... ... ... жаңа ... ие болады. Қиял бейнелері адам ... бола ... оны ... ... ... ... ... қосады. Қиял тек ... және ... ғана емес ол ... ... ... өмір ... елеулі орын
алады. Кісінің өмір жолы, жеке ... ... ... ... ... ... өмір ... қалыптасуы мұнсыз
мүмкін емес. Адам саласының жануар ... ... ... адам
да ойлаумен қатар қиял ... ... ... ... Ол тек жазушыларға кейіпкерлер бейнесін
жасауға не ... ... ... ... іздестіруге
қажеттігімен ғана шектелмейді. Фантазиясы болмаған ... ... ... болжам (гипотеза) ... ... ... ... шәкірттердің оқуға деген қатынасын күні бұрын ... ... ... ... ... оқу ... өзі хиялсыз
шектеулі болар еді, тарих, география, астрономия және ... ... ... ғана ... ... негіздері.
Барша психикалық процесстер секілді қиял да үлкен ми ... ... Қиял ... оң және сол ми ... ... ... болады. Оң ми сыңары дүние көріністерін қарапайып түрге
келтіріп, ... ... мен ... ... ... ... ... адамда әрқилы бейнелер ... ... ... Ал сол ... ми ... келіп түскен
ақпараттарды реттеп, оларды сөзбен өрнектеу қызметін атқарады, осыдан
бейне мен ой ... ... ... ... "Ақылдан ажыратылған
фантазия құбыжық тудырады, ақылды арқау еткен фантазия - өнер ... ... (Ф. ... ... ... - ... ... іске қосылуы,
бұзылуы, қайта түзілуі мен жаңа ... ... ... ... ... ... ... одан мүлде ажырап кетпеген, жаңа
бейнеге келіп шығады. Қиялдың ... ... ... ... ... ... ... қиындығы қиялдың көңіл-
күймен ... қиял ... ... тек ми ... емес, мидың терең, тар бөліктерінде жайғасатынын пайымдатады.
Сонымен бірге, мида пайда ... ... ... ... өзгертутмен, оларға ... ... ... ... ... психикалық процестерін арасында қиял ... ... аса ... ... әрі ... ... ... отырады. Қапелімде қиялына бірдеңе түсе кетіп
адамның өзінен өзі ... ... ... ... ... ... боларсыз. Осындай қиялдың ... ... адам өзін ... да ... ... ... төменгі сынып ... ... ... ... ... ... ... болмаған аурулардың белгілерін ... ... ... ... ... ... салдарынан ... ... ... ... мүмкін. Мажар психиатры Иштван
Гарди осының ... ... ... болған оқиғаны келтіреді:
суытқыштар ... ... ... машинаның
қорабында қамалып қалады. Оның ойынша, суытқыш жүйе іске ... Күн өте, ... оны ... асқына суынуынан
өлген мәйітін тауып ... ... ... ... ... суық жүйеге қосылмағанын, ол ... ... ... ... адамның тоңып өлетінін қиялдап,
соны ... ... ... психологиялық ауытқудан сырқатқа ... ... ... ... адамдардың сөзін дұрыс хабылдамаудан да болады. Ойланбай
айтып ... ... бір ауыз сөзі шипа ... ... ... ... ... күмәнін туғызғңан жағдайлар болған. Осы күмәннің кесірінен
кешегі сапсау адамда сыркат белгілері ... ... деп ... ... ... ... ... кейбір ойсыз, педагогикалық мәдениеті
кем мұғалімдердің оқушыға айтылған ескеріулерінен де, туындайды. ... жас ... ... ауру мендейді, яғни бала ... ... ... ... , ... шықса күмілжіп сөйлей
алмайды, оқу жұмыстарын орындау қабілетінен айрылады.
Сонымен бірге, қиял ... ... ... ... ... ... ... жатқан табиғи процестерді басқарып, дамытуға да болады.
Шынында да, әжеңіздің дайындаған ... ... ... ... ... алып ... сол бойда тап сол құрт аузыңызға түскендей,
сілекейіңіз шұбырып ... ... сол ... ... ... ... ... күшін арқау еткен француз аптекарі Эмиль Куэ "Саналы сендіру
арқылы өзін өзі басқару мектебі" деп ... жана ... ... ... адам ... ... ... жайғасып (жатып не отырған күйі), өзін
ешқандай сырқаты жоқтай ... 20-30 ... өзін ... ... ... қайталайды: "Мен тәуір боламын, мен
тәуірмін. ... ... ... кетті...". Бірнеше минутқа созылған
осындай сеанстер күніне 3-4 рет, әсіресе ... ... ... сабырға
түсіп, босаңсыған күйде орындайды. Осы күндегі ... ... ... ... Куэ жаңалығына негізделген.
Адам өзінің ішкі дене ... ... ... қиял ... өз дене ... ... да (қол, аяқ, асқазан,
жүрек соғысы және т.б.) ... ... ... ... ... осындай қиял басқарымындағы бұлшық ... ... ... жатқандағыдай импулъстер пайда болатыны дәлелденген. Қиял негізінде
бұлшық еттерде ... ... ... ... ... ... қабылданған.
Қиял түрлері
Қиял қызметі әрқилы деңгейде көрінуі мүмкін. Оның көп ... ... ... ед алдымен әр адамныі өз ... ... ... бағытынан.
Қиял актив, пассив болып екіге бөлінеді. Қиялдың ... ... шегі — түс ... Түс ... ... жан-жақты
түсіндіріп берген И. П. Павлов болды.
Пассив киялдың ... түрі ... ояу ... де туып ... ... ... ... қоймаса да, оның көз алдынан елестер тізбектеліп өтіп
жатады. Мәселен, адам ... ... үй ... ... ... ... бір нәрсеге ұқсатады. Леонардо да ... ... ... ... бұлтқа қарап, осылардан адамның пішінін,
табиғат көріністерін ... ... ... Бұл ... бәрі ... ... ... екінші түрі актив қиял деп аталынады. Бұл — қиялдың шарықтап
дамуының жоғары сатысы, адамның творчестволық ... ... ... түрі. Актив қиял кейде ырықты қиял деп те аталынады. Актив қиял
қайта жасау, ... ... ... ... үшке ... ... орай қиял ... және ... ... ... ... ... ... ... қажетсіз не
болуы мүмкін емес бейнелер қалыпттасады. Қиял ... ... оның ... ... ... мен ... байқалады да адам
көрінген кемшіліктерден азат жаңа, жетілдірілген ... ... ... ... арман жүйрік, оған жету мүмкін емес, жетсең күнде - даму
тоқтайды. Орындалған ... жаңа ... ... тың ... бір, енді ... деңгейдегі арманға себепші болады:
Шығармашылық іс-әрекетте қиялдың маңызы орасан зор. Шығармашылық ... ... ... қасиеттерімен етене қабысыл, олардың ... ... ... ... Жасампаздықтың психологиялық сипаты оны барша
өмір саласында: жаналық табуда, ... мен ... ... өнерде -
көрінеді. Шығармашылық процестегі қиял ... ... ... ... ... мақсаттары мен көңіл-күйіне байланысты болады. Іс-
әрекеттің қалаған түріндегі шығармашыл қиялдың маңыздылығы жоқтан барды
шығару емес, ... ... ... ... ... ... ... Көп жыл патентт бюрода істеп, кейін ұлы ... А. ... ... ... - бұл ... ... ... жаңа
құрылым түзуші адам" деген екен. Сонымен бірге осы ғалымның "Тіл ... жаза ... ... ... ... ... мүмкін емес" қанатты
сөзінен шығармашыл ... ... не ... болады.
Қиял бейнелерінің жасалу жолдары
Қиял түрлі елестеулердін өзгеріп, өңделуінін ... ... ... ... ... ... агглютинация, схематизаиия түрлі
схемалар мен суреттсрдің акцентировка (образдың типтік басты белгілерін
жасау) тәсілдері жиі ... ... ... топтастырудың
қарапайым түрі агглютинация деп аталады. Осы әдіс ... ... ... сфинкс, жезтырнақ) мен түрлі ... ... ...... ... өте ... жеңіл
танк, аэрошана - суға қонып, ұша ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ, Солтүстік Америка
индеецтерінің өнер ескерткіштерінен үлкен орын ... ... ... ... әдістердің бірі — гитпрбола.
Гипербола деп нәрсенің жеке сипаттары, ... ... ... ... ... ашық ... ... шығады, гиперболада
белгілі бір бейнелердің алға ... ... ... ... ... қиял-ғажайып бейнелерді жасауда гипербола кең қолданылады.
Мәселен, ... ... ... ... ... поэмасындағы капиталистердің ... ... ... ... жасалған. Мұнда, сондай-ақ,
тұтас заттың жеке ... саны ... ... ... ... үнді мифологиясындағы көп қолды құдайлар мен ... ... ... ... ... Қиял ... енді бір ... — нәрсенің бір жағын ерекше әсерлей көрсету.
Карикатуралар мен ... ... ... жасалынады. Егер заттардың
айырмашылықтарын ескермей, оның ұқсастықтарына көбірек көңіл ... ... ... ... ... ... дүниесінің
элементтерінен ою қиыстыруы осыған ... бола ... ... ... түрі — типтік образдар жасау. Типтік образдар
жасауда бірінші орында нақты адамның ортақ бейнелері көзге ... ... ... ... ... ... дұрыс суреттеи жазу үшін
жүз, екі жүз ... поп, ... ... ... ... ... М. ... Типтік образдар жасау дегеніміз тұтас бір қатар
объектілердің барлығына бірдей, ортақ белгілері бар бір ... ... ... ... ... типтік образы бір жағынан жеке
адамның даралық ерекшеліктерін ... ... ... ... Мәселен, "Абай" романындағы Құнанбай образы сол ... тап ... жай ғана ... ... сонымен қатар, ол
өзіндік психологиялық қасиеттері бар жеке адамның да ... Осы ... ... ... ... қиял ... ... туғызу
қиын. Мәселен, агглютинацияда жеке фактілерді ... ... ... ниетін көздеу дегеидер жетіспей жатады. Сондыктан да
творчестволық қиялдың жоғары формаларында ғылыми-техникалық көркем ... онша көп ... ... әрекетте адамдар көбінесе
интуицияға жүгініп отырады.
Шығармашыл қиял ... ... ... шығармашылық процесті заңдастырып, оны
үйретіп болмайды деген тұжырым сақталып ... ... ... ... Г. Рибо ... "Мың сан ... ... жүрген
ойлап табу ... бос ... ал бола ... ... ... ... ... мен сағат ... ... ... ... алар едік" - деп кесіп ... ... ... уақыт өте шайқала ... ... ... ... ашудан саналы талап табу жолына ... ... шешу ... ... ... Ағылшын ғалымы Г. Уоллес
шығармашыл еңбектің 4 ... ... ... ... - ... ... болуы;
2. Ой жетілуі - қойылған проблемағ а орай білімдердің жинакталуы,
жетіспеген деректерді ... ... Аян болу - ... ... ... ... түсу;
4. Тексеру.
Г.С.Альтшулер шығармашылық еңбекттің біртұтас ... ... ... 5 ... ... ... нысанға байланысты бір сұрақ төңірегіндегі мәселені
шешу;
2. ... бір ... ... біраз нысан өзгертілген,
шешімі көп ... ... ... ... түседі, осыған байланысты дұрыс шешім
жүздеген ... ... ... ... ... ... ... Нысан түгелдей өзгереді. Проблема ... ... ... ... етеді, әрі сирек кездесетін құбылыстар ... ... ... ... жүйе езгеріске түседі: шешім
іздеу барысындағы ... мен ... саны ... ... ... ... ... аймағынан тыс болуы мүмкін. Сондықтан,
бүгінті қол ... ... ... ... аша ... ... әсте ... жақындай түсу қажет.
Шығармашылық мәселелердің шешімін табудың ең маңызды ... - ... ... ... ... ... оны ... түрге
келтіру, яғни 4,5 деңгейдегі проблемаларды арнайы әдістермен 1,2 ... ... Ең ... ... ... ... ... тарай отырып,
"қиын" мәселенің "оңай" жолын жылдам таба білу.
Сонымен, бейнелердің ... ... ... еркін, тосаттан пайда
болатындай ... ... ... өзгеріске келтіру өз
зандарына ... ... ... мен тәсілдерге орай жүзеге
асады. Жаңа ... ... және ... әрекеттерінің
арқасында пайда ... Қиял ... ... ... ойда ... кейін олардың жаңа тізбектерге бірігуінен
құралады, яғни аналитик-синтетикалық сипат алады.
Қиалдың ... ... ... (грек
тілінен-жабыстыру) тәсілінде анық ... ... ... заттардың жеке элементтері мен ... бір ... ... ... ... су ... ... көзді дәу,
жезтырнақ - адам денесі мен аң, құс ... ... ... ... ... ... жаналықтар ... ... Осы ... ... ... техника
көліктері көп-ақ: троллейбус, трамвай, аэромашина, гидросамолет, ... және ... ... талдау продесінде қолданылатын және бір әдіс - ... яғни ... ... ... қандай да бір элементтік қалыптан
тыс кейпімен ... ... Осы ... ... ... ... де
маңызды қыры баса ... ол ... ... ... ... ... ... әзіл-сықақ ... ... ... бір белгілерін шындыққа лайық сақтай отырып, басқа
белгілерін қиялды ... ... ... ... бөспе адамның ... ... сөз ... ... ... - мес қарнымен танылады:
Егер акценттеу айырып элементтерге емес бүкіл ... ... ... онда ол екі ... ... ... болмыстағы нақ
объектіге қарағанда керемет ұлғайтылып (гипербола) не ... ... Бұл ... ... ... ... ... көрінген жауды жеңетін алып денелі, тасқын ... ... ... ... ... ... үшін қолданылады: Алпамыс, Ер
Төстік, Шора батыр т.б.
Қиял елестерін жасау ... ... де іске ... ... ... болған елестер бірігіп, ... ... ... алға тартылатын болса, ... ... ... ... ... ... қоршаған
орта бедердеріне ұқсас жасалған ұлттық оюлар мен өрнектерді ... Осы ... ... ... заты ... бұйымның қайсысы адайдікі, ұлы жүздікі не кіші ... ... бере ... Ал ... осы ... неде ... ... жауабын таба алмай қиналады, себебі
ою-өрнек ... әр ... қиял ... ... ... орын ... және жеке ... өзінің дараланған күйінде әр жеке адамның өте мәнді, ... ... Қиял ... жеке болғада бірнеше ... ... ... ... ... және ... Ең алдымен қиял даралығы бейнелердің жарқындығымен еленеді.
Кей ... ... ... айқындығы соншама, тіпті тікелей
қабылданған немесе ес елестеріндегі бейнелерден бірде-бір ... ... ... ... мен ... бейнелер
өздерінің ұқсастығымен ерекшеленеді. ... ... ... әуенін
соншалықты дәл елестете алатындығынан, тас керең болып қалған күнінде де
ғажайып музыка ... ... ... ... мен қуаты адамның коңілөкүй ... ... сол ... ... адамдағы қорқыныш сезімі ұлғая түседі.
Сезім күшті ... ... қиял ... де ... түседі. Ал
сезімталдығы кем адмның қйялы да көмескі, бұлдыр келеді.
Қиялдың кеңдігі. Аумақтылығы, иәр адам ... ... ... ... сан ... ... Қиял өрсі күн адамдар бір мезеттің
өзінде табиғат, адам қоғам тарихының өткені мен ... жер ... ... ... ... мен өнер ... бірдей дерек елестерді қамти
алады. Кейде мұндай қиялдауда шындыққа ... ... де ... ... ... емес (қазақ ауыз әдебиетіндегі
«Қырық өтірік» жанрын еске түсіріңіз.)
Ой түіні кем қиял ... ... ... болмаған,
байланыссыз желек ойлар төңірегіндегі арманшылдыққа өтеді. Әр қилы адамдар
қиялы ... ... ... ... ... ... ... Жеке адам бағыты оның жоғры сезімталдығын көтеріп, осыған
орай жарқын және сан алуан қияли елестерді туындатады. Жеке ... ... оның аса көп ... ... ... де ... ... көз елестері, қозғалыс не есту елестері.
Шығармашылық қиялдың көрінісі осы ... ... да ... ... мол, үздіксіз әрекет. Оның шарықтауы тоқырауы және
құлдырауы ... ... ... ең ... деңгейі шабыт.
Шабыттың сипаты көңіл күйі шарықтауы, ой ... мен ... мен жеке ... ... ... ерекше бір түрі-рман. Бұл дефис-актив әректшіл қиял, өз
мақсатымыз бен ... орай ... ... игі ... ... ... қиялдау. Басқаша айтқанда, ... ... ... Ол-шығармашылық қиял емес, бірақ, соған дайындықтың бастапқы
сатысы. Арманды бағалауда ескеретін жайттар;
а) ... ... ... ... ... Оның ... үшін ... бос қиялдаумен түкте жанаспайды. Бос қиялдың өмір үшін еш бір
пайдасы жоқ, ... ... ... ... ... Мұндай қиял
адамды белгілі бір мақсатқа не нәтижеге жетелемейді. Арман-қиялдың ерікті
түрі, ол әрі саналы, әрі ... ... ие. ... ... орнына адам бос
қиялға берілсе, онда оның бұл жағдайы босқа адасу, ... ... ... ... ... ... бір ... Мұң-адамның
бұрын басынан кешірген қолайсыз оқиғалары мен сәтсіз істері жайындағы ойы,
істерінің ... ... ... оған ... болған жайттар жайындағы
қиялы. Осындай қолайсыз ... ... ... ... ... ойын ... Бұл-қиялдың әрекетсіз түрі, сондай-ақ, шындықтан
жалтару болып саналады.
2.6. Қиялды дамыту жолдары.
Қиялдың алғашқы ... үш ... ... ... ... ... шын ықыласымен тыңдауынан, ертегідегі оқиғаны
шын көріп, бар ынтасымен ... ... Бір ... жас бала ... бай ... ... ... ондағы образдар шындықтан өте алыс
жатады. Себебі бала санасында кез келген ... ... оңай ... ... ... қиял ... ... Баланың өмір тәжірибесі өсе келе,
қиялы да шындыққа бір табан жақындап отырады. Мәселен, бала ... бір ... ... салады, оның шындықта бар нәрсеге ұқсайды деп
ойлайды.
Қиял басқа да ... ... ... ... ұзақ ... ... ... түрінен бастап творчествалық қиялға дейінгі кезеңнің
қалыптасуы нақтылы әрекетке байланысты. Қиял ... ... ... сиы, әрі ... ... ... Оның адам өміріндегі ерекше мәнін ұлы
адамдар да жоғары бағалаған. ... ... ... әрі ... Дейни Дидро; «Қиял-Бұл сапасыз ақын да, философта, ақылды адам да,
ойлайтын жан да, ... адам болу да ... ... деп ... айтпаса да
керек.
Адам әдетте қол жеткеніне қанағаттана ... Ол ... ... арқылы
ізденеді, дүниені өзгертуге, жаңғыртуға тырысады. ... ... ... ... ... күні ... ... елестеді.
Қиялдың, әсіресе, шығармашылық еңбектегі рөлі аса зор.
Қиялдың өз алдына жеке психиқалық процесс екенін мойындамайтындар да
кездеседі. ... ... қиял ... бір ... ... Рас, қиял
мен ойлау бір біріне өте ұқсас. Себебі, екеуінің де физиялогиялық негізі
бар. Бірақ та ... ... ... ... әр ... ... берілген қиял анықтамалары да оның мәнін жете ... Ол ... қиял ... не ... бірден түсіну қиын. Кітап
бойынша қиял елестерді ... ... ... ... ... ... ... ұғымдар рөлі еске алынбаған. Біздіңше. Қиял яғни ... ... бар, ... жеке тәжірибемізде кездеспеген, келешекте
жүзеге ... ... ... күні ... ... елестету мен ұғымдар
негізінде өзгертіп, жаңғыртып, бейнелейтін психологиялық ... ... ... бір ... Бұл дефис-актив әректшіл қиял, өз
мақсатымыз бен мүддемізге орай бейнелер жасау, игі ... ... ... ... ... ... арман-келешектегі әрекеттерге
арналған қиял. Ол-шығармашылық қиял емес, бірақ, соған дайындықтың бастапқы
сатысы. Арманды бағалауда ескеретін жайттар;
а) ... ... ... Шындықпен жанасуы;
б) Оның келешек үшін мәні.
Арман бос қиялдаумен түкте жанаспайды. Бос қиялдың өмір үшін еш ... жоқ, ... ... ... ... ... ... қиял
адамды белгілі бір мақсатқа не нәтижеге жетелемейді. Арман ...қиялдың
ерікті түрі, ол әрі ... әрі ... ... ие. ... ... ... бос ... берілсе, онда оның бұл жағдайы босқа адасу, жігерсіз ... ... ... ... ... бір түрі-мұң. Мұң-адамның
бұрын басынан кешірген қолайсыз оқиғалары мен сәтсіз істері жайындағы ойы,
істерінің жүзеге аспауы ... оған ... ... ... ... ... қолайсыз бейнелердің тізбегі кім-кімнің болмасын тынышын
кетіріп, ойын бөледі. Бұл-қиялдың әрекетсіз түрі, ... ... ... ... құр ... ... да қиял деп ... де бар. Бұл
-теріс пікір. Қиял- психикалық құбылыс. Ал қиялдану мен мұңдану-көңіл күйі.
Көңіл- күйін өзгертуде тек қана ... ... да ... ... ... ... ... беру жүйесіне ешқандай қатысы жоқ түс көруді
де қиял түріне жатқызады. Бұл да ... ... ... Түс ... ... ... Ол ұйқы кезінде мидың кейбір бөліктерінің
қызметіне пайда болатын ... ... ... ... ой ... де жоқ ... Қиялы көп, ойшыл
адамдарды қияли деп те сөгеді. Міне, осының бәрі қиялдың ... ... ... Қиял иесі ... Ол бізге бағынышты, пәрменді немесе
әлсіз болуы да өзімізге байланысты.Бізге қиялдану емес ... ... ... ... болмайды. Қол қусырып отырғанға жоламайды. Қиял адамның
дүние тануынан, оның ... ... ... алға ... ... да оған ... етеді. Қиялда сайып келгенде бір-ақ
формула бар ол-еңбекті ... ғана ... ... ... асыл арман
орнайды. Бұл үшін бүкіл өмір бойы оны дамыту, меңгеру, өзіңе дарыта ... ... ... ең ... әркім өзі қиялының аз немесе көп
екенін, қай дәрежеде екені білгені жөн.
Қиялдың сиқыр күшінің өзі оның шындықпен, еңбекпен, ... ... Оны ... де осыған бағытталған. Оның қиялдану немесе
мұңдану мен айырбастауға болмайды. Бұл ұғым өз ... ... ... ... қиялды дамытуға, тәрбиелеуге біраз көңіл бөлінсе
де оны меңгеру жайында ештеңе айиылмаған. Мұндай ... ... ... ... ... Туысқан Қырғыз халқының ұлы жазушысы Шыңғыс
Айтматов; «Ақтық демі ... ой ... қиял ... ... де
адам биік, адам ұлы» деп терең философиялық ой ... ... өзі де ... ... бір ... ... ... тұруды да
ұмытпайық.
Қорытынды
Қазіргі кезде психология – ғылымы көптеген салалар мен ... ... ... өрісі кең ғылыми пән. Бұл салалар мен тармақтар ... ... ... ... ... тәжірибелік іс-әрекеттерін қамтитын әр
қилы сатыда тұр. Оларды топтастырып, ... ... ... деп аталады. Біз психиканың дамуын жіктегенде, ең бірінші,
осы пәннің зерттейтін объектісін, екінші, адамдың іс-әрекет түрлерін ... ... ... өзін даму мен ... иесі деп ... ... ортаға қатынасын алып қарастырамыз.
Адамның нақты іс-әрекеттеріне сүйене отырып, оның ... ... ... ... ... ... – бұл ... зерттейтінін
адамды оқыту мен тәрбиелеу ісіндегі психологиялық заңдылықтар.
2. Жас ... ... - әр қилы ... ... ... мен ... дамып отыратын азаматтық қасиеттерін,
психологиялық сапаларын зерттейтін бұл сала ... ... ... ... ... ... жастар психологиясы, қарт
адамдар пситхологиясы.
3. Арнаулы психология – бұл адам дамуының ... даму ... не ... ұшырағандардың психологиялық күйзелістері мен осы
саладағы әр қилы ... ... ... ... ...... іс-әрекет түрлерінің психологиясын,
еңбекті ғылыми негізге сүйене отырып ұйымдастыру мәселелерін қарастырады.
5. Медициналық психология дәрігерлердің қызметі мен ... ... ... Бұл сала ... ... ... әрбір тармақтың адам
психикасын зерттеуге қатысты мақсат – міндеттері ... ... ... ең басты міндеті – азаматты ел – жұрты мен
Отанын қорғайтын қалған болуға психологиялық тұрғыдан ... ... ... адам мен ... ... ... ... Бұл сала адамдардың белгілі бір ... ... мен ... ... ... өзара қарым-қатынастағы
психологиялық құбылыстардың сырын зерттейді.
8. Спорт психологиясы – ... ... ... қарастырады.
9. Сауда психологиясы – қазіргі заманға кеңінен дамып отырған сала. Бұл
сала бойынша ... ... ...... және ...... өтеу мақсаттарына қарай дамыту шаралары белгілкенеді.
10. Ғылыми – шығармашылық психологиясы – соңғы ... ... ... Бұл сала шығармашылық адамның жасампаздық қызметі, ... ... ... көрініп ғылыми жаңалықтарды ашудағы
интуициясы, сезімдік ролі т.б. сипаттары зерттеледі.
11. Көркем өнер, әдебиет пен шығармашылыққа ... ...... ... ... ... ... қабылдау және оның адам жан
дүниесін байытуға ықпал ету факторлары.
12. ... ... ... ... ... Мұнда адам мен хайуанаттар психикасын салыстыра ... Заң ...... ... ... ... және ... жүзінде қолданудың психологиялық мәселелерін зерттейді.
Психологиялық зерттеулердің мақсаты бойынша, ... ... ... байланысты және ол үнемі дамуда болады.
Қазіргі кезде психологиялық зерттеулердің кешенді ... ... ... ұлт ... ... ... ... артып отыр. Осы
тұрғыдан келгенде, ауыл-село мектептерінің ... ... мал ... ... мамандардың, сондай-ақ, жаңа типтегі
лицей, гимназия, колледж, ... ... ... ... ... нарық экономикасына көшуге байланысты
туындайтын сан алуан психологиялық жәйттар алдағы ... өз ... ... ... ... ... болып табылады,
Қазіргі кезде психология ... ... ... ... ... міндеттердің сан қилылығына орай үлкен ... ... ... ... ... іс әрекетті оның даму барысымен
байланыстыра зерттеу.
Жантану ғылымы үшін ең ... ... бірі ... ... ашып ... білімдендіру жүйесінің барша бөліктерінде психологиямен
сабақтас проблемалар шексіз. Психикалық құбылыстардың ... ... ... бастап, жеке адам психикалық қасиеттеріне дейін –
оларды басқарушы объектив заңдылықтарды ашу үшін зерттеу, оқу мен ... ... ... міндеттерін, ұйымдастыру формаларын анықтап
белгілеуде орасан маңызға ие.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Алдамуратов.Ә т.б.
Жалпы психология - Алматы; Білім, ... ... ... ... ... және ... орта оқу ... педагогика және бастауыш мектеп әдістемесі
факультеті студенттеріне арналған оқулық.Алматы, ... 10 ... ... ... – том / ... ... Ә. Н. ... – Алматы: «Таймас» баспа
үйі, 2005
4. Ә. Табылдиев
Қазақ этнопдагогикасындағы құқық тәрбиесі. Оқу құралы – Алматы
«Қазақ университеті» ­ 2003
5. Хабаршы; Вестник
Психология және ... ... ­ ... №2(13) 2004 ­ 10 ... ... ... және социология сериясы. ­ Алматы №1(12) 2004 ­ 5 б.
7. ... ... және ... сериясы. ­ Алматы №2(15) 2005 ­ 76 б.
8. Хабаршы; Вестник
Психология және социология сериясы. ­ ... №2(11) 2004 ­ 23 ... ... ... және ... ... ­ Алматы №1(16) 2006 ­ 40 б.
10. Жастар тәрбиесіндегі психологияның мәні // сынып жетекшісі ­ ... ­8 ... ... педагогикалық психологияны зерттеудің кейбір аспектілері //
Қаз ҰУ Хабаршы.
Психология және социология сериясы ­ 2004, №1 , ­ 70 ... ... ... мен ... ... хақында // Ақиқат, ­ 2004 ­ №1, ­
86 ... ... Р. ... ... ... беретін бастауыш кластарындағы оқыту, ­
Алматы: Мектеп, 1976.
14. Зимняя И. А.
Педагогикалық психология: Жоғары оқу орындарына арналған оқулық/
Орыс ... ... ... - М: ... ­ Алматы: TST –
company, 2005
15. Қалыбекова А.
Қазақ хлқының қолданбалы және ... ... ... / ... БАУР ... ... В. В. ... психология. ­Алматы. «Мектеп» ­ 1980.
17. Психология: Адамзат ақыл ойының қазынасы. 10 томдық. ҚР Мәдениеті,
­ Алматы: Таймас, 2005. том ... ... ... ... // ... ... ­2003 ... Тәжібаев Т.
Жалпы психология. ­ Алматы, ­ 1993
20. Темирбеков А., Балаубаев ... ­ ... ­ ... ... Т. и ... ... в ... ­ М., 1984. (34­106 беттер).
22. Фрэйд З.
Введение в психоанализ. ­ М., 1991. (7­48, 50­152, 418­438 ... ... ... ... ... // Қазақстан мектебі. ­ 2003
­№11. ­ 39 ­ 40 б.

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Психикалық құбылыстардың («жан қуаттарының») пайда болу4 бет
Балалардың жас мөлшері мен дербес ерекшеліктерін оқу – тәрбие процесінде ескерілуі30 бет
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет
Газ өнеркәсібі10 бет
ЕврАзЭҚ мемлекеттерінің транзиттік қуатының негізгі проблемалары және даму болашағы29 бет
Жоғары оқу орындарының экология бөлім студенттеріне қазақ тілін дамыта оқыту әдістемесі119 бет
Инвестициялық жобаның қаржыландыру қайнар көздері11 бет
Магистралды және таратушы газ құбырларының техникалық жай-күйi23 бет
Психология саласы20 бет
Синхронды машиналар17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь