Қазақ халқының 1916 жылғы ұлт – азаттық көтерілісі

Қазақ халқының 1916 жылғы ұлт . азаттық көтерілісі.


Патшалық Ресейдің ХХ ғасырдың басында Орта Азияның шығыс аудандарын отарлауы өте күшті қарқынмен жүргізілді. Тек 1907 . 1912 жылдары империянның еуропалық бөліктерін бұл жаққа 2 млн 400 мың адам келіп қоныстанды. Әсіресе, Қазақстанда отарлау кең ауқымда жүргізілді. Қазақтардың жерлерінде патша өкіметі шаруаларды қоныстандыру үшін жер қорын жасап, 1916 жылға дейін олардың 45 млн. десятина ең шұрайлы жерлерін тартып алды, сөйтіп жергілікті халықтар таулар мен шөл далаларға ығысуға мәжбүр болды. Бұл жерлерде не су, не мал жаятын жеткілікті шабындық болмады.
ХІХ ғасырдың аяғы ХХ ғасырдың басында бұрынғы Түркістан аймағында (Хиуа мен Бұқараны қоспағанда) 941 жаңадан қоныстанған поселкелер пайда болды. Бұл кезде Түркістанда орыс посекілерінің әрбір тұрғынына 3,17 десятина егін егетін жерден келсе, жергілікті тұрғындарға (қазақ, өзбек, қырғыз, және т.б.) 0,21 десятинадан ғана жер келді. Сөйтіп, ешқандай жері жоқ қазақ .қырғыз тақыр кедейлерінің үлкен тобы құрылды. Жетісу губерниясында көшіп келген орыс кулак шаруашылықтарының 90 проценттен астамы қазақ кедейлерінің жалдамалы еңбегін пайдалнады. Қазақ жерлерін күшпен тартып алу жергілікті халықтар мен орыс .украин қоныстанушыларының арасындағы қайшылықтарды шиеленістерді, жер мәселесі жөніндегі күштеу саясаты шеткі аймақтарда да кеңінен тарады.
1914 жылы патшалық Ресей дүниежүзілік соғысқа тартылды. Бұл Бірінші дүниежүзілік империалистік соғыс барлық халықтарға, соның ішінде Қазақстанға да асар ауыр зардаптарын тигізді. Ол патша чиновниктері мен жергілікті әкімдерінің және байлардың зорлық .зомбылығы мен озбырлығын күшейтті. Соғыс қажетіне Қазақстаннан орасан көп жылқы, ауыл шаруашылық өнімдері жөнетілді. Жергілікті халықтан алынатын салық 3 . 4 есе көбейді, шаруалардың ірі қара малы мен мал азығын соғыс қажетіне алу күшейді. Осынның бәрі егістік жердің қысқаруына, ірі қара мал басынның азаюына әкеп соқтырды. Елдің өенркәсібіндегі жалпы күйзеліс пен ауыл шаруашылығының күйзелуі Қазақстан экономикасын құлдыратты. Қалалар мен ауылдардағы еңбекші бұқараның жағдайы күрт төмендеді.
Соғыс жылдары тек Түркістаннан майдандағы әскерлердің қажеті үшін 40, 899, 044 пұт мақта, 38 мың шаршы метр киіз, 3 млн. пұт мақта майы, 229 мың пұт сабын, 300 мың пұт ет, 473,928 пұт балық, 70 мың жылқы, 12797 түйе күштеп алынып, майдан аймақтарына жіберілді. Қазақ шаруаларын кәсіпорындарға, кулак шаруашылықтарына жалдап жұмыс істету күшейді.
Дүниежүзілік империалистік соғыс елде өнеркәсіптің қирауына, ауыл щаруашылығының тоқырауына (дағдарысына), халық арасындағы аштыққа алып келді. Жергілікті жерлерде шенеуніктер мен әкімшіліктердің зорлап алымсалық жинауы өсті, халықтар арасындағы ұлттық бөлунішілік күшейді. Қазақ даласында жалпы ұлттық дағдарыспісіп жетілді.
Соғыс ауртпалығы Қазақстанда жұмысшылар мен шаруалар қозғалысының өуіне түрткі болды. 1915 жылы маусым айында Екібастұз,
        
        Қазақ халқының 1916 жылғы ұлт – азаттық  көтерілісі.
Патшалық Ресейдің ХХ ... ... Орта ... ... аудандарын
отарлауы өте күшті қарқынмен жүргізілді. Тек 1907 – 1912 жылдары
империянның еуропалық бөліктерін бұл ... 2 млн 400 мың адам ... ... ... ... кең ... жүргізілді.
Қазақтардың жерлерінде патша өкіметі шаруаларды қоныстандыру үшін жер ... 1916 ... ... ... 45 млн. ... ең шұрайлы жерлерін тартып
алды, сөйтіп жергілікті халықтар таулар мен шөл далаларға ығысуға мәжбүр
болды. Бұл ... не су, не мал ... ... ... болмады.
ХІХ ғасырдың аяғы ХХ ғасырдың басында бұрынғы Түркістан ... мен ... ... 941 ... ... ... пайда
болды. Бұл кезде Түркістанда орыс посекілерінің әрбір тұрғынына 3,17
десятина егін ... ... ... ... ... ... өзбек,
қырғыз, және т.б.) 0,21 десятинадан ғана жер келді. Сөйтіп, ... ... ... ... ... кедейлерінің үлкен тобы ... ... ... келген орыс кулак шаруашылықтарының 90 проценттен
астамы қазақ кедейлерінің жалдамалы ... ... ... ... ... алу ... халықтар мен орыс –украин қоныстанушыларының
арасындағы қайшылықтарды шиеленістерді, жер ... ... ... ... аймақтарда да кеңінен тарады.
1914 жылы патшалық Ресей дүниежүзілік ... ... Бұл ... ... соғыс барлық ... ... ... да асар ауыр зардаптарын тигізді. Ол патша чиновниктері мен
жергілікті әкімдерінің және ... ... ... мен озбырлығын
күшейтті. Соғыс қажетіне Қазақстаннан орасан көп жылқы, ауыл шаруашылық
өнімдері жөнетілді. Жергілікті ... ... ... 3 – 4 есе көбейді,
шаруалардың ірі қара малы мен мал ... ... ... алу күшейді.
Осынның бәрі егістік жердің қысқаруына, ірі қара мал ... ... ... ... өенркәсібіндегі жалпы күйзеліс пен ауыл шаруашылығының
күйзелуі Қазақстан экономикасын құлдыратты. Қалалар мен ... ... ... күрт ... ... тек ... майдандағы әскерлердің қажеті үшін 40,
899, 044 пұт мақта, 38 мың ... метр ... 3 млн. пұт ... ... 229 ... сабын, 300 мың пұт ет, 473,928 пұт балық, 70 мың ... 12797 ... ... ... ... ... ... шаруаларын
кәсіпорындарға, кулак шаруашылықтарына жалдап жұмыс істету күшейді.
Дүниежүзілік империалистік соғыс елде ... ... ... ... ... ... арасындағы аштыққа алып
келді. Жергілікті жерлерде шенеуніктер мен әкімшіліктердің зорлап ... ... ... ... ... ... күшейді. Қазақ
даласында жалпы ұлттық дағдарыспісіп жетілді.
Соғыс ауртпалығы Қазақстанда ... мен ... ... ... ... 1915 жылы ... ... Екібастұз, Байқоңыр көмір
кендерінде, Спасск мыс кен руднитінде, ... ... ... ... ... бой ... ... қымбатшылыққа және етек алып келе жатқан аштыққа қарсы
қалалар мен деревняларда қала кедейлері мен ... ... ... ... ... 1916 жылы қаңтар айында мұндай тоқулар Верный,
Семей қалаларында болды.
Орынбор облысы Ақ Бұлақ ... ... ... ... ... бірқатар
селоларының кедейлері мен майданға кеткен әскерлердің ... ... мен ... ... ... ... қоғамдағы
қанаушы таптар арасындағы қарама –қарсылық, бір ... ... шығу ... ... алды.
Кәсіпорын иелерінің, жергілікті буржуазия мен феодалдардың зорлық –
зомбылығы
1916 жылы 25 мусымда ... ... ... ... ... ... пайдалану тәртібі туралы ереже» қабылдауына байланысты
тіпті күшейе түсті. Жұмыстан немесе әкімшілік ережелері мен ... бас ... ... ... ... немесе үш ай
мерзімге тұтқынға ... ... айып ... ақша ... ... ... Азық – ... екі – үш есе қымбаттауы да халықтың наразлығына өршіте
түсті.
Қазақ жастарын майданға тыл ... алу ... ... ... 25 ... ... халықтың шыдамын тауысып, олардың отарлау
езгісі мен орта ... ... ... көтерліуіне себеп болды. Жарлық
бойынша Түркістан мен Дала өлкесінен ... окоп ... 400 мың, ... ... ... ... – 100 ... астам, Жетісудан 87
мың адам жіберу ... ... тууы ... ... ... ... басқармалар мен ауыл старшындары жастарының асқандығына
қарамастан кедей жігіттері майданға жұмысқа алынатын ... ... ... ал ... балаларының жасын өз бетінше ... ... ... әскерге жібермеудің амалын жасап бақты. Мәселен, 60 жастағы кедей
шалдары 30 ... ... 25 – 30 ... бай ... 50 жастағы болып
болып жазылды.
Майдан жұмысына ... ... алу ... ... қазақ халқының зор
наразлығына тудырды. Елде ... ... ... ... ... байдларды өлтіру, ірі феодалдардың иеліктеріне
шабуыл ... жер сату ... ... алым – салық қағаздарын т.б.
жойып жіберу секілді ашу – ыза әрекеттері кең орын ... ... ... ... қылышпен қаруланған ел адамдары байлардың ауылдарын өртеп,
малдарын әкетеуі жиілей түсті.
Қазақстандағы бұл ... ... ... ұлт – ... ... ... ... отаршылдыққа, империалстік соғысқа және
жергілікті ... ... ... ... ... ... ...
байларға қарсы бағытталды. Бұл ... ... ... ... ... ... қазақ жастарын Әліби Жангелдин мен Амангелді
Иманов, Орал ... мен ... ... ... Мендешев, Әбдірахман
Әйтиев, Маңғыстауда – Жалау Мыңбаев, Ақтөбе даласында - Әділбек Майкөтев,
Жетісуда – Тоқаш ... ... ... ұзақ ... ... Рысқұлов
т.б. басқарды.
Бұл арада тағы бір мәселенің бетін ашып кету ... Ол – 1916 ... ... ... яғни ұлт – ... ... ... ... ... ... ? Олар патшаға қарсы қарулы
көтерілісті ... жоқ. ... құр қол ... ... талай жыл
үйретілген, мұздай қаруланған әскеріне көрсете ... ... ... ... ... ... ... тау суындай дүркіреген стихияны –
халық көтерілісін тоқтату мүнкін болмады. «Қазақ» газетінің ашық ... одан да ... ... ... ... ... екі ортада патша да бір жайлы ... ... ... ... ... кіре ... ... айтқанда, стихиялық халық көтерілісінен ұлт-азаттық
қозғалыстың көсемдері бөлініп қалды. Өмір олардың ... ... ... Қазақ халқы тағы бір қырғынды басынан өткізді, ал 1917 жыл ... бас – аяғы ... ... ... ... да тағынан құлады. ... ... ... ... ... ... « Алаш ... өкілдері 1916 жылы патшаны жақтады, тіпті көтерілісті басып,
жанышты деген ұшқары жалған ... ... ... ... ... ... ... басылып, қазақ жігіттері майдандарға окоп қазуға
жіберіле бастаған кезде, ... бас – көз ... ... аман – есен оларды
ауылға жеткізу қажет болған жағдайда Әлихан Бөкейхановтың өзі ... ... ... заңгер т.б. ) серіктерімен бірге майданға
(реквизициаланғандармен) атанды. Бұны ... ... деп ... керек.
Өйтпегенде сауатсыз, орыс тілін түсінбейтін көптеген қазақ жігітерінің ... ... ... ... шілде, тамыз айларында ... ... ... ... Оны басу үшін ... өкіметі жазалаушы отрядтар жіберді. Оның
құрамында жақсы қаруланған әскер бөлімдері, ... – орыс ... ... басу үшін патша үкіметі өзінің ескі «бөліп ал да ... ... ... ... 1916 ... 23 тамызда Түркістан
генерал – губернаторы Куропаткиннің жарлығымен майдан ... ... ... ... ... ... Олар:
Басқару органдарының (облыстық ,ауылдық ) ... ... ... төменгі полицияда істеп жүргендері, имамдар, молдалар,
медреседе істейтіндер, ... ... ... ... мен ... мемлекеттік мекемелелерде қызмет істеп жүрген
бұратана әкімшілігінің бұратана халықтың өкілдері, дворян және ... ... ... ... ... ... ... байлар мен мұсылман діні өкілдерінің аздаған тобын ... ... ... ... ... ... ұлт – ... көтерілістің аса ірі орталығы Жетісу болды.
Жағдайдың шиенілінсуіне байланысты 1916 ... 20 ... ... Куропаткин
Түркістан өлкесінің генерал – губернаторы болып тағайындалды. Ол кезде
орасан зор аймақты түгелдей халық ... от – ... ... ... ... 12 – ... Верный уезі Қорам болысының 68 жігіті А.
Абдурасуловты, ал ... 16 – ... ... ... ... өлтірді. Тамыздың 3 – інде Асы өзенінің аңғарында көтерілісшілердің
2 мың адамнан тұратын отряды уезд ... ... ... ... ... . ... 6 – ... самсы аңғарында Ботбай, Шығыс
және Батыс ... ... ... ... 5 мың адамдық көтерілісші
жігіттері жазалау торядын қоршап алды. Сол күні ... ... ... ... 8 – нде Ақсу жайлауында қазақ –
қырғыз сьезі өтті. Олар Қордай ... ... ... ... ... ... көмекке өздерінің қарулы жігіттерінің
жаотысын жіберуге шешім қабылдады. Қазақ және қырғыз еңбекшілері қимылдары
патшаәкімшілігін мазасыздандырмай қоймайды.
Генерал ... ... ... ... да ... ... ... «Лаң салушыларға қарсы күресу үшін байырғы
халықтың рулық немесе тайпалық араздығын» пайдалануға бұйрық берді.
Өз кезеңінде Жетісу ... ...... М.А. Фольбаум
жергілікті казактардан ... ... ... үшін ... асығыс түрде винтовкалар мен патрондар жіберді. Мұнымен
шектелмей, генерал Куропаткинің ... 12 – ... ... ... ... орыс ... ... отрядтарының жанынан, облыстың уездік қалаларында әскери дала
соттары құрылды.
Азғана уақыт ішінде көтеріліс Шу ... мен ... ... ... аумақты қамтыды. Көтерісшілер Қастек тауы өңіріне, Үлкен және
кіші Кебен, Асы, ... ... ... ... ... ... ... топталды. Олар телеграф ... ... ... болыс ауылдарына шабуыл жасады.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ халқының 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісі11 бет
Амангелді Иманов5 бет
Бөлтіріктің «Ел жарыла көшкенде » дастаны4 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Қарқара көтерілісі22 бет
18-19 ғғ. Қазақстан территориясындағы ұлт-азаттық қозғалыс14 бет
1822 және 1824 жылғы Сібір және Орынбор қырғыздары туралы ереже.5 бет
1836 – 38 ж. Бөкей ордасындағы шаруалар көтерілісі18 бет
1837-1847 жылдардағы Кенесары бастаған ұлт-азаттық көтеріліс14 бет
1850-70 жылдардағы ұлт-азаттық көтеріліс49 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь