Қазақстан Республикасындағы төлем балансын талдау

Мазмұны
Кіріспе

І Төлем балансының теоретикалық негіздер
1.1. Төлем балансының түсінігі, мәні, құрылымы
1.2. Төлем балансы теориялары
1.3. Төлем балансы көрсеткіштері

ІІ ҚР төлем балансын талдау
2.1. Төлем балансын реттеудің әдістері
2.2. Төлем балансының сальдосын өлшеу тәсілдері
2.3. ҚР төлем балансы

ІІІ Қазақстанның 2010жылға дейінгі даму моделі

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
        
        Мазмұны
Кіріспе……………………………………………………………………………3
І Төлем балансының теоретикалық негіздер
1.1. Төлем балансының түсінігі, мәні, құрылымы……………………. ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері…………………………………..… 10
ІІ ҚР төлем балансын талдау
2.1. Төлем балансын реттеудің әдістері…………………………….…. 15
2.2. Төлем балансының сальдосын өлшеу тәсілдері………………….. 18
2.3. ҚР ... ... ... ... ... даму ... әдебиеттер……………………………………………………..29
Кіріспе
Сыртқы экономикалық іс- әрекеттерді есептеу орта ғасырда пайда болған.
Төлем балансы терминін Шотландтық экономист (ХVІІ ғ.) ... ... ... ХХ ... ... төлем балансын құрау әдісі АҚШ және Англияда
дами түсті. Осыған негізделе ... ХВҚ ... ... ... ортақ төлем
балансын құраудың стандарттық әдістемесін жасаған.
Макроэкономикалық зерттеулердің пәні болып елдегі ... ... ... ... ... ... ... балансының сальдосы
мен валютаның айырбас бағамы сияқты макроэкономиквлық көрсеткіштерді талдау
табылады. Бұл талдаулардың ... – осы ... ... ел ... ... ... ... мәселелерді шешу
бағыттарын анықтау мен экономикалық даму барысында болжамаған өзгерістерге
жауап беру. Өзгерістерді дәл талдау мен ... ал одан ... ... сәйкес
саясатты жасақтау жүйеленген және ... ... ... ... ... ... дәлдігін талап етеді. Сонымен қатар,
дұрыс экономикалық шешеімдерді қабылдау үшін елдің сыртқы жағдайын тұрақты
түрде бағалау мен ... ... Біз ... ... ... елдермен
арасындағы қаржы ағымдары мен экономикалық операциялар мәліметтері
жүйеленіп төлем ... ... де, ол ... ... ... ... қажетті өзгерістер енгізу үшін негіз болып табылады. Төменде біз төлем
балансы мен ... ... ... ... ... ... мен
есептеу негіздерін ашуға тырысамыз.
Әр мемлекетте өздерінің сыртқы экономикалық жағдайын білуі үшін оларға
кезендік статистикалық мағлұмат керек. Осы ... ... ... болады. Ол – бір кезеңде сол елдің сыртқы ... іс- ... ... ... ... ... ... себебі төлем балансы экономиканың сыртқы
көрінісі болып табылады. Қазіргі ... ... ... ... ... қаржылық қатынастарға белсенді қатысу қиын, егер
төлем ... ... және ... ... болмаса. Мемлекетаралық
қатынстардың объективті дамуы төлем балансын құруға аса ... ... ... ... ... ... ... мемлекет тұрғындарының
шекаралардан өту бостығының дәрежесін, төлем балансы негізінде сырқы есеп
айырысу ... оның ... ... ... ... енгізу туралы
шешімдер қабылданады. Валюталық ... ... ... ... және
жиынтық сұранысқа әсер етеді, яғни өзінің ... ... ... жұмыстың мақсаты – төлем балансының ... оған ... ... және ... ... реттеудің негізгі әдістерін ашып
қарастыру.
І Төлем балансының теоретикалық негіздері
1.1. ... ... ... ... ... елдің көпқырлы, кешенді халықаралық экономикалық қатынастары
оның халықаралық операцияларының баланстық (тепе- ... ... ... ... ... ... ... бойынша төлем балансы деп
атайды. Төлем балансы дегеніміз тауарларды, ... ... ... мен әкелу көрсеткіштері формасында (нысанында) елдің
дүниежүзілік байланыстарын ... ... ... ... ... ... елдің сыртқы экономикалық операцияларының
көлемін, құрылымын және сипатын сандық және ... ... ... ... ... ... бойынша валюта ағындарының
көрсеткіштері төлемдер мен кіркстер деп белгіленеді.
Төлем баланстарының ... ... ... ... еларалық қозғалысы ... ... ... ... мазмұны бойынша белгілі бір мерзімдік және белгілі ... ... ... ... ... бір ... төлем балансын
статистикалық көрсеткіш ретінде дәл атап айту мүмкін емес, ... ол ... ... ... ... мен ... ... түрінде көрініс
береді. Төлем балансы жағдайын ұлттық және ... ... ... ... сұраныс пен ұсынысты анықтайды және мұның өзі валюта бағамын
қалыптастыру факторларының ... ... бір ... (ай, ... жыл) ... ... осы ... жүзеге асырылған сыртқы экономикалық мәмілелердің статистикалық
көрсеткітері негізінде ... да, ... ... экономикалық
қатынастардағы өзгерістерін сараптауға мүмкіндік береді. Кезeңдік төлем
балансы көрсеткіштері экономикалық ... ... ... ішкі өнім, ұлттықтабыс т.с.с.) байланысты сондықтан ... ... ... ... ... төлем балансының жағдайы ұлттық
валюта жағдайымен, оның тұрақтылығымен немесе валюта бағамының ... ... ... болып келеді.
Бухгалтерлік есеп тұрғысынан төлем балансы ... ... ... ... ... негізі бөлімдері бойынша егер кіріс төлемдерден
жоғары болсаоңды сальдо орын ... да, ал ... ... ... кеткен
ситуациясында теріс сальдо бой көрсетеді. Сондықтан, төлем балансын жасау
және сальдоны есептеу әдістері елдің ... ... ... көрсеткіштерді дұрыс сараптауды ұйымдастыру жолында үлкен рөл
атқарады ... ... ... ... бар. Егер ... балансының
шетелдік әдебиетердегі анықтамасына зер салатын болсақ, онда ... ... ... елдің сыртқы экономикалық қызметтің статистикалық
өлшемі дегенге саяды.
Американдық экономистер Виссерман мен ... ... ... арналған еңбегінде мынадай мынадай анықтама берілді. Төлем
балансы белгілі бір кезең ішіндегі осы ... ... мен ... елдер
өкілдері арасында орын алған ... ... ... ... Валюта Қорының (ХВҚ) ... ... ... ... балансы дегніміз аталған кезеңнің статистикалық
көрсеткіштері жинақталған кесте, онда:
а) белгілі бір ел мен ... ... ... ... ... және ... ... осы ... ... ... ... байланысты меншіктік
өзгеру, сондай- ақ басқа елдерге қатысты қаржылық талаптар мен міндеттер;
в) ... ... және ... ... ... ... Осы ... байланысты төлем балансына атқарылған
операциялар ғана ... ... ... ... ... ... қол
жеткізу үшін дайындалған жасанды көрсеткіштер де кіреді.
Францияның ресми ақпарат ... ... ... берілген: “Елдің
төлем балансы дегеніміз тұрақты түрде жасалатын статистикалық ведомость,
онда есептелген көрсеткіштер ретінде ... бір ... ... ... ... емес ... ... қаржылық ағындар қозғалысы
көрсетіледі”. Германиядағы төлем балансы туралы ... ... ... ... жүйеленген барлық экономикалық мәмілелер баланс
формасында жинақталған статистикалық көрсеткіштер деп ... ... ... ... жасау теориясы мен практикасы дүниежүзүлік
экономикадағы ... ... және ... отырады. Халықаралық төлем
қатынастарында “баланс” термині ... ... ... немесе есершот
қалдығы, есепшо жағдайы, тепе- теңділік және т.б. ... ... ... ... ... ... ... халықаралық операцияларының
есебі ғана, ... ... осы ... ... бір ... де ... ... құрылымы мынадай бөлімдерден тұрады:
1. Сауда балансы, яғни ... ... мен ... ... Қызмет көрсетулер және коммерциялық емес төлемдер балансы;
3. Ағымдағы операциялар балансы;
4. ... мен ... ... ... ... ... ... операциялар.
Енді осы баланс түрлерін сипаттайық.
Сауда балансы, тарихи тұрғыдан сыртқы сауда ұлттық және ... ... ... ... ... ... болып табылады. Сыртқы сауда арқасын халықаралық еңбек
бөлінісі қалыптасады.
Төлем балансында сыртқы сауда көрсеткіштері ... ... ... ... ... импорты арақатысы сауда балнсын түзеді. Сыртқы
сауданың едәуір бөлігі несие жүзінде асатындықтан тиісті ... ... ... ... ... болады Осы айырмашылықтарға
байланысты кезінде төлем балансы атқарылған ақшалай төлемдер мен ... ... ... анықталған еді.
Сауда балансының оңды немесе теріс мағынасы нақты елге ... ... ... жағдайына әріптестерімен байланыс сипатына
және жалпы экономикалық саясатына және жалпы эконмикалық саясатына тәуелді
болып ... ... ... ... қалған елдер үшін оңды сауда
балансы импорт төлемін ... үшін ... ... ... ... елде үшін
оңды сальдо капиталды экспорттап, шетелге екінші экономика жасау үшін қажет
болып жатады.
Теріс сауда балансы ұнамсыз ... ... және ... ... ... позициясының әлсіздігін көрсетеді
Қызмет көрсетулер балансы көлік тасымалы, сақтандыру, ... ... ... пошта және байланыстың басқа да түрлері
бойынша халықаралық туризм, ғылыми- техникалық және ... ... ... ... ... ... сауда және басқа
да өкілдерді ұстау бойынша, ақпараттар алмасу, жарнама, жәрмеңке т.с.с.
үшін төлемдер мен ... ... ... ... ... байланыстардың қарқынды дамып келе жатқан ... ... және оның ... мен ... ... мен құрылымына әсері
тұрақты өсу үстінде. ... ... ... түрлері (көлік, сақтандыру)
сауда жеткізілімдерінің саны мен көлемінің жоғарлауына, ... ... ... қосалқы бөлшектер мен тетіктердің үлес салмағының
өсуіне байланысты, халықаралық кооперация мен ... ... ... қайта құру процесін бастан ... ... ... ... ... ... жоғарлауы халықаралық туризм ... ... ... ... өндірістің интернациянализациясына байланысты жедел өсіп
отырған іскерлік сапарларды да қосуға болады.
Халықаралық өндірістің ... ... ... ... ... интернацияландырудың басқа да факторлары лицензиялармен,
ноу- хаумен, ғылыми- ... және ... ... ... да
түрлерімен сауданы ынталандырады. ... ... ... ... “қызмет көрсетулер” бөліміне инвестициялар бойынша төлемдер
мен түсімдер және халықаралық кредиттер бойынша проценттер де ... ... ... ... ... көрсетілед.і Олар қызмет ... ... ... ... ... қоры ... ... сәйкес төлем балансында
біржақты аударулар да айырықша позицияға ие болады ... ... ... кіреді.
1) мемлекеттік операциялар – ... ... ... басқа
елдерге субсидиялар, мемлекеттік ... ... ... жеке операциялар – шетелдік жұмысщылардың, мамандардың туыстардың
өз елдеріне ақшалай аударулары Операцияның бұл түрінің ... ... бар. ... ... ... ... Пакистан, Египет т.с.с.
елдерде өз азаматтарының щетелге табыс табу үшін ... ... ... ... ... ... ... валюталық түсімдерді ұлттық
экономика қажеттіліктеріне пайдалануға мейлінше жоғары мән беріледі.
Ал, шетелдік жұмысшыларды ... ... ... ... ... АҚШ сияқты елдердқаражттың бұдай аударуларытөлем
балансының теріс (тапшы) баптарына жатқызылады. ... ... ... ... ... әскери сипаттағы мәмілелер
және біржақты аударулар “көрінбейтін” операциялар деп саналады, себебі олар
тауарлардың экспортына да, ... да ... ... ... ... ... операциялар бойынша төлем балансы сауда балансы ... ... ... Бұл ... ағымдағы деп аталуы
тауарлар мен қызмет қызмет көрсетулердің дүниежүзілік саудасын капиталдар
мен кредиттер нысанындағы қаржылық ... ... ... алу үшін ... де болып отыр.
Капиталдар мен кредиттер қозғалысының балансы мемлекеттік және ... ... ... ... әкету мен әкелу, берілген және алынған
халықаралық кредиттер арақатысын көрсетеді. Экономикалық мазмұны ... ... ... ... және ... капиталының халықаралық
қозғалысы деген атаулармен екі категорияға бөлініп қарастырылады.
Кәсіпкерлік капитал құрамына тікелей шетелдік инвестициялар (шетелде
кәсәпорындарды сатып алу ... ... ... және ... (шетелдік компаниялардың бағалы қағаздарын сатып алу) кіреді.
Тікелей инвестициялар ұзақ мерзімді капиталды шетелге ... ... ... ... және ... балансына едәуір әсер етеді. ... ... ... ... ұлттық экономикалың дүниежүзілік
шаруашылыққа интеграциялануы артады. Кәсіпкерлік капиталдың ... ... пен ... ... өсуінен қарқындырақ жүреді, сондықтан
шаруашылық өмірді интернационалдандыру және ғаламдандыру процесінде ... ролі ... ... ... ... құнының үштен екі
бөлігін дамыған елдердің күрделі қаржыларын өзара игеруі құрайды. Мұның өзі
дамығанелдер арасындағы ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Қарыз капиталының халықаралық қозғалысы ... ... ... Ұзақ және орта мерзімді операциялар құрамына бір жылдан артық
уақытқа берілген мемлекеттік және жеке ... ... мен ... ... ... мен несиелерді алушыларға негізінен лидер елдерден
кейіндеп қалған ... ... Ал, ... ... ... ... ... дамыған елдерді көреміз. Ұзақ мерзімді жеке меншік займдар
несиелерді көрінісі ... ... ... Бұл ... ... ... ... қаржы- кредиттік институттарынан несие алу ... ... ... ... өзі ... қағаздар щығру
арқылы дүниежүзілік рыноктан ресурстар тартаны да ... де ... ... ... Қысқа мерзімді операциялар қатарына бір жыл ... ... ... ... ... банктердегі ұлттық банктердің
ағымдағы есеп- шоттары ... ақша ... ... жатады. Соңғы он жылдықтардағы дүниежүзілік ақша рыноктарындағы
банкаралық қысқа мерзімді операциялар едәуір көбейіп, қанатын ... ... бар. ... ... ... 60-70 жылдары қаже қаражаттың стихиялы
қозғалысы етек ... ... ... ... ... ... ақша капиталдарының қысқа мерзімді ағындары ... ... ... ... ... болды.
Төлем балансының статистикалық көрсеткіштерін жинау мен ... ... ... ... ... ... д ... жасырын емес. Сонықтан, ... ... ... ... ... ... бұл бапта статистикалық қателіктер есепке
алынбаған операциялар кіреді. Мамандардың ... ... ... ... ... ... ... дағдарыс жайлаған кездерде тіптә
киындап кетеді екен. ... ... мен ... ... мен несиелер қозғалысын көрсететін бөлімге ... ... сол ... ... ... оның ... ... тыс
көбейіп кетеді.
Төлем балансының қорытынды баптары өтімді валюталқ активтер мен
операцияларды көрсетеді. Бұл операцияларға ... ... ... ... ... алтын- валюта резервтері көлемі
мен құрамында өзгерістер пайда болады.
1.2. Төлем балансы теориялары
Елдің төлем балансын мемлекет реттейд.і Бұл ... келе ... ХІХ ... мен ХХ ғасырдың басында шотландық Д ... ... ... ... ... ... өте ... дамыған. Бұл теория алтын стандарт шартымен ... ... ... ... он ... бұл ... қызығушылық қайта артты. Бұрынғы
жағдайда автоматтық реттегіш (регулятор) ... ... ... ... ... ... ... “қалқымылы” жағдайында
автоматты регулятор ... ... ... курсы айырбасталуының
“қалқымылы” болуы ... ... оның ... ... ... оның ... жоғарылайды. Ол өздігінен автоматты түрде көптеген ағымдағы
операциялардың ... ... ... ... ... ... кейін неоклассикалық эластикалық әдіс қалыптасты Оны Дж
Робинсон, А Лернер, Л ... ... ... ... әдіс ... ...... сауда болып табылады.
Сауда балансының сальдосы = Рэ / Ри * К болып табылады.
Мұнда: Рэ – ... ... ... ... ... ... ... деңгейі;
К – валюта курсы.
Осы формуладанкелесі қорытынды шығаруға болады:
Төлем балансының тепе- теңдікке жеткізу құралы - ... ... ... ... Осыған сәйкес ұлттық валютаның девальвациясы
экспорттық бағаларды төмендетеді, ал ревальвация ... ... ... үшін біздің тауарларымызды қымбаттатады Ол елде ... ... ... ... ... ... ... көрсеткішті пайдалану қажет. Ол
экспорт пен импорт сұранымының эластикалық коэфиценті болып ... ... ... ... ... ... Егер елге қажетті тауар
импортты осы елдеешығармайтын болса, онда оның ... ... түсе ... импорт тауарларынан айырмашылығы онша еместігін
білдіреді.
С ... ... Дж Мид және Я ... ... ... абсорбциондық тұрғыдан келіп, жалпы алғанда, кейнсияндық теорияға
сүйенеді. Бұл тұрғыдағы төлем балансын (атап айтқанда, сауда балансы) ... ... ... ... ... ішкі ... мен
инвестциялық сұраныстың жиынтығымен байланыстыруға тырысады.
Абссорбциондық тәсіл төлем балансы жағдайының жақсарғанын ... ... ... девальвациясы арқылы), елдің табысының оның ішінде
абсобцияның жалпы көтерілгенін, яғни тұтыну мен капиталды салудың өскенін
көрсетеді. Бұл ... ... ... ... ... ... ұстау, атап айтқанда, отандық өнім мен қызмет ... ... ... (тек ... валютаны девальвация жасау жолымен
ғана ... Бұл ... ... да көп ... ... ... монетаристік тәсіл. Бұл жерде, әрине, елдегі төлем балансы қорытынды
сальдосының ақша айналымына ықпалы қарастырылған ақша ... ... ... ... ... ... елдің рыногындағы тепе-
теңдіктің болмауы төлем балансындағы тепе- теңдіктің болмауын ... ... ... ... ... басты ұсыныстар: тікелей ақша
айналымына ғана емес, мондай- ақ, елдің халықаралық есепбалансына
араласпау. Төлем балансының дефицитін болдырмау үшін, тек қана ақша
массасын қатаң ... ... Бұл ... монетаристер аса көңіл
бөлмеу керек дейлі, себебі төлем балансына деген дефицит – айналымдағы
артық ... ... ... үшін ... көмек көрсетеді.
1.3. Төлем балансы көрсеткіштері
Төлем балансын елдің халықаралық есептесулерін ... ... ... өзара тығыз байланысты есептеу және сараптау қызметтерін
атқару үшін қажет. Сыртқы ... ... ... ... жекелеген елдер және олардың одақтастары, ұлттық, шетелдік және
трансұлттық корпорациялар, ... мен ... жеке ... ... ... және т.б. ... өзі тек қана ... емес,
сонымен қатар шетелдік дерек көздерінен келіп түсетін кптеген мәліметтерді
есептеу, өндеу қажеттілігіне алып ... ... ... ... ... мен ... бірлігі негізгі талап
болып табылады. ... ... жету және ... ... ие болу үшін ... ... ... төлем баланстарын
жасауға арналған ұсыныстарын пайдаланады.
Қазіргі кезде бұл ұсыныстар халықаралық валюта ... мүше ... ... ... қалайды. Сонымен бірге жекелеген елдертөлем
балансын жасау ережелеріне ... ... ... ... қосады. Сондықтан, жекелеген елдердің төлем
баланстарын салыстыру кейбір шартылықтар мен ... ада ... ... ... ... ... қарытындылар экономикалық
құбылыстрдың тенденциялары мен негізгі бағыттарын көрсетеді де, ... пен ... ... балансының операциялары әр түрлі мақсаттарда, соңғы өзгерістерін
талдау мен болашаққа жоспарлар құруда пайдалануын жеңілдету yшін логикалық
өзара байланысты құрылым ... ... ... ... ... жасақталуы ХВҚ, төлем балансы бойынша ұсынысы атты бесінші
басылымы ... ... ... ... ... ... ... операциялардың барлық түрлерінің толық тізімі берілген. Осыған
байланысты мәмілелердің алғашкысы мен туындысын аныктау, барлық ... және ... ... ... бөлінуі өте манызды ... ... ... ... ... ... операциялар есебі; капиталмен жасалатын операциялар есебі
қаржы операциялары мен ... ... ... ... ... ... есебі - тауарлар, қызмет көрсетулер, табыстар мен
ағымдары ... ... ... ... ... ... есебінің оң сальдосы тауарлар мен қызмет көрсетулердің
экспортын, ... және ... ... ... Ал ... ... мен ... көрсетулердің импортын, табыстар мен
трансферттердін төленуін білдіреді. Жоғарыда келтірілген ... ... ... ... ... ... Бұл бап тауарлар саудасын қамтып, оның ішіне қайта өнделген
одан кейінгі қайта ... ... ... арналған тауарлар, кемелер
сияқты қозғалмалы капиталды жөндеу, порттарда транспорт құралдарымен сатып
алынған тауарлар, ... ... ... Сыртқы саудадағы
операциялардың толық есепке алынбауына байланысты, қамтылуында толыктырулар
жасалады. Ол "челноктык" сауда және ... ... ... ... ... пен ... бартерін "эквивалентсіз
бартерға" теңестіріліп, резидент және ... ... ... СИФ ... ... ... ... жүк тасымалдау мен
сақтандыру құндарын алып ... ... ... ФОБ ... ... жүк тасымалдау немесе фрахт құны ТМД елдерінің ... ... ... ... ... ... елдері үшін 14 ... ... ... статистикада кқрсетіледі.
Кызмет көрсетулер, олардың барлык деңгейлерін қамтып, оған көбінесе
жүк және жолаушылар ... ... ... беру мен ... беру ... ... ... көмек геофизикалык, құрылыс, коммуникациялық
және үкіметтік қызметтер кіреді.
Табыс - өндіріс факторлары болып табылатын еңбек пен ... ... ... ... ... тікелей және
портфельді, басқадай инвестициядан ... ... пен ... ... ... ... ... пайыз немесе баскадай табыстар түрінде
болуы мyмкін.
Ағымдағы трасферттер. Бұл бапқа, техникалық, немесе гуманитарлық,
көмек ... ... ... ... ... ... алынуына байланысты нақты және қаржы ресурстарымен
жасалатын операциялар кіреді. Осы бапқа, сонымен қатар жеке ... ... мен ... ... әр ... халықаралық және
мемлекетаралық ұйымдарда төлейтін жарналары да кіреді.
Елдің халықаралық, жағдайын анықтауда ең алдымен экспорт пен импорт
арақатынасы ... Шет елде ... және елге ... ... ... ... ... алуға мyмкіндік береді.
Сауда балансының шығарылуы кеден мекемелерінің сауданың статистикалық
мәліметтерін өндеуіне байланысты тұрақты шығарылуы мyмкін.
Сауда балансы экспорт пен импорт арасындары ... ... ... ... де, ол ... ... ... өте маңызды мәліметі болып
табылады өөйткені халықаралық қатынас-тардың 80 пайыз көлеміндегі ... ... ... ... ... шығарудың есептелуіндегі
қиыншылықтар әлемдік статистикада экспортты ФОБ ... ... ... ... ... оған тасымалдау мен сақтандыру және
т.б, құндар кірмейді Ал импорт тасымалдау мен сактандыру құндары енген СИФ
бағаларында есептелінеді, ... ... ... ... орта ... 10 ... ... айырмасы есептеу кезінде алынып
тасталынады.
Сауда балансы төлем балансының жалпы нәтижесінің көп бөлігіне әсер
еткенмен, бірақ теріс ... ... ... ... ... ... ... "көрінбейтін" саудамен (қызмет көрсету)
толыктыру тауар мен қызмет көрсетулер ... ... ... ... ... yшін ... көрсету" тарауы өте елеулі болады. Мысалға
ел территориясы ... ... ... ... ... мемлекеттерде
туризмнен түсетін төлемдер манызды үлес алады.
Қызмет көрсетулерді сату ... ... ... ... ... ... кешігіп жарық көруіне әкеледі.
Енді капиталдар мен операциялар және ... ... ... Ол ... екі ... ... және ... тұрады. Капиталды есепке капиталды трансферт пен ... ... ... ... ... өз ... қаржы есебі
халықаралық инвестициялық жағдайды өзгертетін барлық операциялардан тұрады.
Капиталды есептің негізгі ... ... ... ... ... негізі қорларға меншік құқығын қайтарымсыз беру мен
борыштарды көшіру кіреді.
Акшалай өаржылардың қайтарымсыз берілуі ... ... yшін, ол ... ... қорлар мен капиталды ... ... ғана ... ... ... ... категорияларға бөлінеді:
Тікелей инвестициялар - негізінен капитал ағымдарының бағытталуымен
топтастырылады: ... ... ... мен ... ішкі экономикаға инвестициялары, Ол акционерлік капиталға, қайта
инвестицияланатын табыстарға және капиталдың басқа түрлеріне ... ... ... ... ... ... ... тиімділігі мен экономикалық өсу қарқындылығының болашағы
бар болуына байланысты. Капитал салымдарын тартуды ... ... yшін ... ... ... ... қатар,
макроэкономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ететін, ... ... ... болуы қажет.
Тікелей инвестициялар тауар, жылжымайтын мyлік пен қаржы ресурстар
түрінде болуы мyмкін. Төлем ... ... ... ... мәні бар ... тікелей инвестициялар (резиденттердің
басқа ел экономикасына инвестициялар) және резидент ... ... ... ... ұлтық экономикаға тікелей инвестициялар
(осы экономикаға резидент еместердің инвестициялары) болып бөлінеді.
Портфельді ... ұзақ ... ... ... ... ... ... туынды қаржы құралдарымен байланысты операциялар
кіреді. Оның ... ... және ... ... да ... Қазақстан
Республикасында бұл категорияға корпоративтік бағалы кағаздарда жасалған
инвестициялар кіріп, оның ішінде үлесі 10 ... ... ... акциялар
көлемі мен мемлекеттік қарыздың бағалы қағаздары енеді. Қарыздың бағалы
қағаздарға мерзімі біржылдан астам ... мен ... ... ... ... мен каржылык туындылар кіреді.
Басқадай инвестицияларда сауда несиелері, мемлекеттік және ... ... мен ... ... ... мен ... ... тауар мен қызмет көрсету шарттары бойынша дебиторлық және
кредиторлық қарыздар да ... ...... сыртқы операцияларын талдаудағы төлем
балансының маңызды бөлігі болып ... ... ... ... олар ... ... ... көрсеткіштер ретінде
емес, жалпы сырткы активтердің ... ... оның ... ... пайдалана алатындығын меңзейді. Халықаралық резервтер ... ... ... мемлекеттің сыртқы активтерінен құралады. ... ... ... ... ... ... реттеу мен ұлттық
валюта тұрақтылығын колдау үшін валюта нарығында интервенциялар жүргізуге
пайдаланыла ... ... ... ... ... ... ... мен бағалы қағаздар), монетарлық алтын, ХВҚ арнайы қарыз ... ... ... позиция мен басқадай талаптар кіреді. Төлем
балансында алтын ... ... банк пен ... ... ... сату/сатып алу операциялар нәтижесіндегі өзгерістерді көрсету
қабылданған.
Резервтік активтер ретінде әрекет ету үшін оған ... ... ... реттеу мекемелерінің тиімді бакылауында болуы тиіс, өйткені олар
осы құралдарды пайдалану аркылы төлем балансынын дефицитін тікелей, немесе
теріс сальдосын ... ... ... ... ... ... ... резервтік активтерде және резервтік міндеттемелерде өзгеріс ... ... алу ... ... Халықаралық Валюта Қорына мүше елдердің төлем
баланстарының жариялану уақыты осы ... ... ... және
ұсынған схемасы негізінде жүзеге асырылады.
Халықаралық Валюта ... ... ... төлем балансы
баптарының жіктелуі.
А. ... ... ... кірістер
Басқа да қызмет көрсетулер мен кірістер
Жеке біржақты аударуалар
Ресми біржақты аударулар
А жиыны. Ағымдағы операциялар балансы.
В. ... ... және ... даұзақ мерзімді капитал
Тікелей инвестициялар
Портфельдік инвестициялар
Басқа да ұзақ мерзімді капитал
Жиыны: А+В
С. Қысқа мерзімді капитал
Д. ... мен ... ... Орын ... (компенсациялайтын) баптар
Алтын- валюта резервін қайта бағалау
F. Төтенше ... ... ... ... ... ... құрайтын
міндеттмелер
Жиыны: A+B+C+Д+E+F+G
H. Резервтерді жиынтық өзгерістері
ХВҚ- дағы зезервтік ... ... ... ның ... ... ХВҚ - ның ... ... осы ұйым қабылдаған
төлем балансы баптарын жіктеу жүйесін қолданады. ... әр ... бар. ... ... және ... ... төлем баланстарының
мазмұны әртүрлі болып келуі де түсініктікпен қарайтын құбылыс. Сондықтан,
ХВҚ ... ... ... ... дамыған елдердің бәріне тән белгілерді
есепке алады да, әрқайсысына өздерінің қаржылық операциялары ерекшеліктерін
ескеретін түзетулерді енгізуге жолбереді.
ІІ ҚР төлем балансын ... ... ... ... әдістері
Төлем балансы ежелден мемлекеттік реттеу объектісі ... ... бір ... ... кем көлемді тапшылығы, екінші бір елдің
шамадан тыс активті сальдосына жалғасады. Халықаралық есептеулер балансының
тұрақсыздығы валюта ... ... ... ... ... ... әсері зор.
Екіншіден, алтын стандарттан бас ... ... ... 30- шы
жылдарынан бергі уақыттағы төлем балансын баға арқылы ... ... ... ... ... ... Сондықтан, төлем балансын теңестіру
ісі мақсатты түрде мемлекеттік шаралар қолданулыталап етеді.
Үшіншіден, шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... балансының маңызы
жоғарылай түсті. Мемлекеттің ... ... ... ... ... ... негізгі міндеттері шеңберіндегі
экономикалық өсу қарқынын қамтамасыз ету, ... мен ... ... ... ... ... ... ісі де негізгі
мәселелер жиынтығы ортасынан орын ... ... ... ... негізіне мыналар жатады:
1) ресми алтын- валюта резерві;
2) мемлекеттік бюджет арқылы қайта бөлінетін ұлттық табыс;
3) капиталдарды экспорттаушы, ... ... ... ... ... мемлекеттің халықаралық экономикалық қатынастарға
тікелей қатынасы;
4) ... ... ... және ... ... ... ... экономикалық операцияларды
регламенттеу (мөлерлеу).
Төлем балансын реттеу кезінде қандай елдер (активті немесе тапшы ... оны ... ... ... ... қажет деген проблема туындайды.
Бұл мәселе бойынша теоретиктердің пайымдаулары мен практиктердің ьалаптары
әртүрлі. ... ішкі және ... ... ... ... төлем
балансын туралау проблемасы төлем балансы тапшы елдер үшін ... ... ... ... есептеулер активті балансы қалыптасқан елдер
оларды “өз үйінде тәртіп орнатуға”, яғни ... ... ... жүргізуге, экспортты ынталандыруға, тауарлар импортын бәсеңдетуге
т.с.с. шақырады.
Төлем балансын мемлекеттік реттеу дегеніміз төлем ... ... ... ... ... ... соның ішінде
валюталық қаржылық, ақша- несиелік шаралары жиынтығы. Төлем балансын
реттейтін әдістердің ... ... бар. Олар ... ... ... мен ... есептесулер жағдайына байланысты сыртқы экономикалық
операцияларды шектеуге немесе ынталандыруға бағытталады.
Төлем балансы тапшы елдер, ... ... ... ... ... ... ақ ... капиталды келтіріп, капиталдардың
кетуін шектеуге арналған келесі шараларды ... ... ... ... мен ... ... ... ішкі сұранысыт кемітуге бағытталатындықтан бағалар мен ... ... ... ... ... елеулі құралдарына
бюджет тапшылығын кеміту, ұлттық банктың есеп ставкасын ... ... ақша ... ... ... сияқты қаржылық және ақша-
кредиттік шаралар жатады эконмикалық тоқырау жағдайында ... ... ... ... ... ... кезінде дефляция
саясаты оларды тіпті құлдыратып жібереді.
2. Девальвация. Ұлттық валюта бағамын төмендету экспортты ... ... ... ... ... ... ... балансын
реттеудегі девальвацияның ролі оны жүргізудің нақты шарттары мен ... және ... ... ... ... ... үшін ... қабілетті экпорттық әлеует пен дүниежүзілік
рынокта қолайлы жағдай ... ... ... ... ... ... халықаралық мамандану деңгейі мен ... ... ... ... ... ... күрт кемітуге оның
шамасы жете бермейді. ... ... ... отандық отандық
өнімдерді өндіру шығындары өсіп, елдегі бағалар жоғарылап кету қауіпі ... ... ... девальвация елге елге уақытша артықшылықтар әпергенімен
көптеген жағдайларда төлем балансы себептерін жоя ... ... ... Экспорттаушылардың шетел ... ... ... импорттаушыларға шетел валютасын сатуды
лицензилау, валюталық операцияларды өкілетті ... ... ... экспортын шектеп олардың келуін ынталандыруды, тауар
импортын кемітуді көздейді. Өткен ғасырдың 80- ші ... ... ... ... 90% ... ... қозғалысына шектеулер
қойған болатын. Еуропалық Одақ елдері бұл ... 90- шы ... ғана ... ... ... алып ... Қаржылық және ақша- несиелік саясаты. Төлем балансының тапшылығын
кеміту кеміту үшін экспорттаушыларға бюджеттік ... ... ... импорттық баждардың деңгейі жоғарылатылады, пайыздардан
алынатын салық жойылады, ... ... мен ақша ... ... ... өсімін мақсатты белгілеу) жүргізіледі.
5. Төлем балансына мемлекеттік әсер етудің арнайы шаралары ... ... ... ... ... ... ... кезінде
қолданылады .
Сауда балансы реттеудің маңызды объектісі болып ... ... ... ... айналым сферасын қамтып қана қоймай, сонымен қатар
экспроттық тауарлар ... де ... ... ... ... ... ынталандыру бағаларға әсер ету ... ... ... ... ... валюта бағамын
өзгерту т.с.с.) жүзеге асырылады. Экспорттаушылардың тауарды ... ... ... ... ... және сыртқы рынокты игеруді
ынталандыру үшін мемлекет мақсатты экспорттық ... ... ... және ... тәуекелдерден сақтандырады, негізгі капиталды
амортизациялаудың жеңілдетілген режимін ... және ... ... ... ... үшін басқа да қаржылық-
кредиттік жеңілдіктер беред.і
Дүниежүзілік тауар рыноктарындағы ... ... ... ... арналған өндірісті реттеуде ұлттық фирмалардың
шетелдік фирмалармен ... ... мен ... ... назар аударылады. Халықаралық мамандандыруды тереңдету
мақсатында мемлекет шағын және орта фирмалардың экспорт мақсатында мемлекет
шағын және орта фирмалардың ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы өнімдері экспорты ролін жоғарлату үшін
шаралар ... ... мен ... ... кеңейту
мүдделендіріледі. Экспортты мемлекеттік реттеу шетелдік ... ... ... ... ... ... дейінгі тауар қозғалысының
барлық стадияларына тарайды.
Капиталдар ... ... бір ... ... ... ... қызметін қолдауға бағытталса, екінші жағынан шетелдік
капиталдың келуін және ұлттық капиталдың ... ... ... ... ақ ... “кетуін” тоқтату мақсатында да шаралар
қолданады. Олардың ... ... ... және саяси орнықтылығын
қамтамасыз ету, ... және ... ... ... ... ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз ету, ұйымдасқан
жемқорлық пен “көлеңкелі” экономикамен ... ... ... ... әдісіне капиталдың халықаралық қозғалысына тиімді ... ... ... табылады.
Дүниежүзілік практикада капитал “кетуін” тоқтату үшін ... ... ... және ... ... қолднылады. Бұл
шаралардың ең тиімдісі шетелдегі ақша ... ... ... бақылауды тұрақты түрде жүзеге асыру болып табылады.
Экспорттық мәміле субъектілерінің ... ... ... ... ... ... ... механизмін жетілдіру, есеп беру формаларын
үйлестіру капитал “кетуін” едәуір ... ... ... ... ... ... жағдайында мемлекеттік реттеу қажеті жоқ,
шамадан тыс активті сальдо кемшіліктерін жоюға бағытталған.
Бұл мақсатқа жоғарыда қарастыpылған ... ... ... қатар ұлттық валюталық ревальвация ... ... ... ... ... негізгі және баланстушы жиынтық
көрсеткіштері бірдей, тепе- теңдігі сақталған сияқты болып көрінеді, егер
төлемдер түсімдерден асып ... ... жою ... ... ... ... ... болса, мемлекет артық капиталды елдің сыртқы
қарыздарын өтеуге шетелдік мемлекеттерге кредит беруге, ресми алтын- ... ... ... ... құру үшін ... ... ... шаруашылықта жиһандану процесі жүре бастағалы жетекші
елдер ... ... ... ... ... ... апты Төлем балансын
мемлекетаралық рееі құралдарына мыналар жатады:
1) экспортты мемлекеттік кредиттеу шарттарын ... ... ... ... “СВОП” келісімдері бойынша орталық банктердің ұлттық валютадағы
өзара несиелері;
4) халықаралық қаржы институттарның, ең алдымен ХВҚ-ның ... ... ... балансын мемлекетаралық реттеуді жүзеге асыру
төмендегі негізгі әдістер бойынша жүргізіледі:
- кедендік баждарды жою, кедендік одақ ... ... ... үшін ... ... ... салық жүйесін үйлестіру;
- тауарлар экспортын несиелеу шарттарын келістіру.
Сонымен, төлем балансын мемлекеттік реттеу күрделене түсті, ол үшін
қолданылатын ... ... ... ... ал оларды пайдалану басқа да
экономикалық саясат формаларымен қатар жүзеге асырылатын ... ... ... ... тәжірибесі ұлттық экономиканың
бір мезетте сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... ... өзі ... балансы активті және пассивті елдердің өзара
қатанастарындағы екі тенденцияны - әріптестікті және ... ... ... ... ... өлшеу тәсілдері
Төлем балансын жасаудағы ең басты мәселенің бірі оның сальдосын өлшеу
болып табылады. Төлем балансының оң (актив) ... ... ... ... әдіс ... оны ... және теңгермелі (балансирующие)
баптарға бөліп қарастырады.
Төлем балансы сальдосы түсінігі ... бір ... ... ... білдіреді. Төлем балансының сальдосы түсінігі
белгілі бір ... ... ... ... ... ... көрсеткіші құрылымдық сипатта болады. Оның мөлшері
бірінші кезекте таңдалған баптарға тәуелді. ... ... ... ... ... жасалмайды. Ол белгілі бір мәселеге бағынышты және тиісті
талдауды ... ... ... ... баптарын ХВҚ- ның әдістемесі бойынша жіктеу оның
сальдосын шығаратын әдістер эволюциясын ... ... ... ... сәйкес белгілі бір опрациялар топтамасының қорытынды көрсеткішін
анықтауға болады екен. Ал, ол өз кезегінде ... ... ... ... ... осы топтамасының сальдосын шығаруға көмектеседі.
Халықаралық айырбастың ... ... ... ... ... сауда жататыны белгілі. Алғашқытөлем ... ... ... ... ... ... есептеулер құраған болатын.
Халықаралық еңбек бөлінісінің тереңдеуіне байланысты ... ... ... ... ... арта бастады. Қазіргі төлем балансында
сауда мен ... ... ... негзгі баптар қатарынан орын
алады. Сауда балансы мен қызмет көрсетулер балансы ел экономикасының ... ... ... жене ... бірге елдің дүние ... ... да ... анық ... ... сауданың
тапшылығы немесе жеткіліктілігі болуы дүниежүзілік рыноктағы осы ... ... ... айқындайды. Экономиканың қуаттылығы
немесе әлсіздігі шұғыл шұғыл экопомикалық шаралар қолдануға ... ... ... ... ... ... ... сыртқы
экономикалық жағдайын сипаттау үшін жиі қолданылады. Ағымдағы ... ... ... шынайы құндылықтарының көлемі немесе өзінің
ішкі жиынтық өнімін ұлғайтқан шетелдік өнімдер келуі ... ... ... ... операциялар балансы елдің шетелге өткізген шынайы
құндылықтарының көлемін немесе ... ішкі ... ... ұлғайтқан
шетелдік өнімдер келуі деңгейінің көрсеткіші болып есептеледі. Ағымдағы
операциялар елдің техникалық- экономикалық тұрғыдан ... ... ... ... ... тиімді құралы болып тадылады .
Батыс сарапшыларының пікірі бойынша ағымдағы операциялар балансының
екі ерекшелігі бар. ... ... ... ... ... түпкі көрсеткіш болып операциялар өзінің табиғаты бойынша түпкі
көрсеткіш болып ... ... ... ... ... орын ... ... операцияларға түрткі болмайды.
Екіншіден, ағымдағы операциялар қысқа мерзімді тұрғысынан ең ... ... ... ... тереңдете көрсетеді. Ал, капитал
қозғалысы операциялары болса тек қана экономикалық ... ... ... ... ... ... мен тербелістерге ұшырап отырады.
Міне, сондықтан да ағымдағы операциялар балансы күні бүгінгі дейінге дейін
ең ... ... ... бар ... ... қарастырылады. Ол
ұлттық есепке кіргізіледі, “шығындар- түсімдер” есептеулерінде орын ... ... ... көрсеткіштерге еніп елдің сырқы экономикалық
іс- әрекеттері қорытындысын және оның ішкі экономикалық процесстермен өзара
әрекеттерін айқындайды. Бұл ... ... ... ... ... бірі ретінде ұзақ мерзімді мақсаттарды талдап
жасауға едәір әсер ... ... ... ... ... болсақ, аталған концепция
ұзақ мерзімді капитал қозғалысын есептеудің жетілдірумен байланысты және
оны ... ... ... ... көрсету қажеттілігінен туындады
Базистік баланс концепциясы АҚШ- та, ... және ... ... ... Бұл ... мәні негізгі баптарға енгізілген
базистік, орнықты, тұрақты мәмілелерде айырықша көрсетуде ... ... ... оның авторларының пікірінше, экономикалық конъюнктура
тербелістеріне төтеп беретін, орнықты операциялар қатарынан орын алады ХВҚ-
ның ... ... ... баланстың сальдосы А және В топтама
операцияларының сальдо соммсымен ... Бұл ... “В” ... ... ... ... тепе- теңдікте болуы тиіс.
Базистік баланс концепциясына сәйкес ағымдағы операциялар активі
капитал қозғалысының тепе- теңдігін ... етіп қана ... сол ... жету ... үшін ... келуін ынталандырады .
Базистік баланс концепциясына сәйкес ағымдағы операциялар ... ... ... дамуына және ... ... ... мен практикадағы оның мәні- мағынасын зерттеп, білу үшін
тәжірибеге енгізуі, экономикалық дағдарыстар, ... ... ... ... ... кері әсер етуімен де ... ... ... ... 60- шы жылдарының соңына қарай экономикалық
дағдарыстар ... ... ... ... төлем балансындағы капитал
қозғалысы ешбір ережеге бағынбай ретсіз ... ... ... ... ... бас ... ... Базистік баланс
концепциясының орнын өтімділік ... ... ... АҚШ ... ... Бұл концепцияның АҚШ- қа
қажеттілігі доллардың резевтік валюта ... ... ... ... ... рөлін атқаруында болса керек АҚШ болса долларды
алыпсатарлық құралы ... ... ... күресуі қажет деп ұйғарылды.
Ол үшін резидент еместерге өтімді долларлық активтердің сомасы мөлшерін
бақылап ... ... ... сома ... ... ... ... сальдосы көрсетуге тиіс еді
Сондықтан, өтімділік концепциясы ... ... ... ... дербес қосымша үш мәміле түрлері енгізілді Олар:
а) жеке ... ... ... ... ... қозғалысы;
б) шетелдік коммерциялық кредиттер;
в) ”қателіктер мен қалдырулар” бабы бойынша сальдо;
ХВҚ қабылдаған ережеге байланысты өтімділік концепциясы ... ... ... ... сомасына тең болуы және олар
негізгілер аталуы тиіс ... ... ... Е+F+G+H топтамасының кері
белгімен алынған сома мөлшерінің сальдосына тең ... ... ... ... ресми түрде тек қана АҚШ- тың ... ... ... АҚШ- тың ... ... ... орасан зор тапшылығы
(дефициті) аталған концепцияға сенімділікті күшейте алған алған ... ... ... ... табу ... ... қадам ресми
есептеулер концепциясы болды. Бұл концепцияны да 1965 жыл АҚШ ұсынған
болатын. ... ХВҚ ... оны ... Бұл ... ... тапшылық көздерін азайтады, екіншіден, төлем балансын жақсарту
үшін шетелдік жеке меншік қысқа ... және ... ... ... ... ... ... концепциясына көшумен АҚШ- тың, шетелдікжеке меншік
мекемелермен банктер, жалпы ... ... ... ... ... ақ АҚШ ... бағалы қағаздарына салынған
шетелдік инвестициялар төлем балансы мен ... ... ... ... АҚШ рыногына пойда табу мақсатымен әкеліп салып
жатқан капиталретінде қарастырыла бастады. Ал, баланстаушы ... ... ... ... резевтік және арнайы үкіметаралық операцияларды
пайдалануды ұсынды.
Белгіленген валюта ... ... ... ... ... осы
осы ел валютасының халықаралық валюта рыногындағы шамасын анықтап, ... ... ... ... ... мен ... міндеттемелерінің
шетелдік ресми валюталық органдарға қатысты өзгеруі арқылы қадағалап
отырады.
Валюта ... ... ... ... байланысты
баланстаушы баптарды сұрыптау ұлттық ... ... ... ... ... ... ... бағамдарының тербелуі әсерінен төлем балансының
негізгі баптары өзгеріске ұшырай бастады. Оған қоса ... ... ... ... орын ала ... кейін- ақ белгіленген
бағалар режимінің жарамсыздығы баршаға аян болды. Ұзақ және қысқа ... ... ... ... мен қатар бірінші ... ... ... ... ... саясатпен
анықтала бастады Капиталдар ауысуының маңызды факторы ... ... ... ... ... ... жағдайларда ресми резервтік
оперпциялар төлем балансындағы ірі өзгерістерге қарсы тұра алиайтын болды.
Сонымен халықаралық ... ... ... орын ... ірі
өзгерістер және онымен байланысты 70- жылдардың орта шеніндегі экономика
мен дүниежүзілік ... ... ... сілкіністер төлем балансы
сальдосын анықтайтын әдістерді қайта қарауға алып келеді. Нәтижесінде ... ... тек қана ... ... бойынша өлшеу әдісі қайта
оралды төлем балансы сальдосын ағымдағы операциялар ... ... ... ... ... қалықтау жағдайындағы капиталдың барлық
қимыл- ... ... ... ... ... ... ... деп
есептейді Сондықтан, ағымдағы операциялар критерийлеріне қарай оралуды
өткенге қарапайым ... ... деп ... ... ... ... ағымдағы операциялар арқылы анықтауға көшу экономкалық
теорияның практикадан ... ... ... ... қозлысын дүниежүзілік шаруашылықты
интернациолизациялау мен жиһандандыру факторы ретінде есептемей, ны қараыз
қатынастары ... ғана ... ... ... ... кезде
ағымдағы операциялар сальдосының динамикасы ... ... ... мен ... ... ауыстырып жіберді.
Төлем баланстары туралы толық мәліметті халықаралық салыстырулар мақсатында
ХВҚ жариялайды. Оларды ұлттық статистика мәліметтерімен ... ... ... Әрбір мүше елден келіп түскен ... ... ХВҚ ... ... ... дәлдеулерін енгізеді, ресми емес
жарияланымдарды пайдаланады, төлем баланстарының ... ... және ... басқа да іс- әрекеттер атқарады.
Нәтижесінде ХВҚ ... ... ... ... ... Мұның өзі ХВҚ жариялайтын мүше елдердің төлем баланстары туралы
мәліттерін сараптау негізінен ... ... ... ... ақпарат
береді де, олардың дәлме- дәлдік сандық ... ... ... ... балансын жасау және оның сальдосын өлшеу концепцияларын даму
жолдарын сараптау нәтижесі олардың бірде- біреуінің операциялар ... ... бере ... және ... ... ... ... және
теңгермелі (баланстаушы) деп бөлудің жалпыға ... ... ... ... ... төлембалансы туралы жаңа ... ... ... ... ... тура ... ... болды. Нақты жағдайда дәл көрсететін төлем балансы концепцияларын
іздеп, табу іс- ... ... ... мен ... ... ... қала берді.
2.3 ҚР төлем балансы
Қазақстанның төлем балансы (млн. АҚШ доллар)
| |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 ... ... | | | | | | | | ... шот |-235,97|563,08 ... | | |59 |39 | | | | ... ... |340,28 ... | | |8 |60 |8 |33 |7 | ... ... | | |1 |,91 |63 |71 |6 | ... ... |5 |4 |33 |,31 |45 |,38 |99 |9 ... ... балансы|-164,07|-871,75|-1524,|-2130|-2218,|-1454|-630,3|-824,40|
| | | |57 |,37 |48 |,78 |9 | ... |927,46 ... |
| | | |1 |55 |8 |6 | | ... |-1091,5|-2003,6|-2825,|-3736|-4025,|-2416|-1095,|-1320,9|
| |3 |2 |18 |,91 |46 |,54 |59 |5 ... ... ... | |5 |96 |,37 |04 |,49 |8 | ... ... ... ... бойынша | | |7 |07 |5 |81 | | ... ... | | | | | | | | ... инвесторлардың|-329,57|-1045,9|-1147,|-1014|-1446,|-886,|-426,1|-460,29|
|кірістері | |0 |23 |,80 |48 |42 |3 | ... ... |76,52 |103,73 ... |16,86 ... | | | |0 | | | | ... қордың | | |30,30 ... ... |28,76 ... бойынша | | | | | | | | ... | | | | | | | | ... ... |-85,55 |-79,70 ... |
| | | | |7 |5 |35 | | ... трансферттер |156,67 |249,01 |238,46|113,7|-164,6|-162,|-57,43|-104,78|
| | | | |4 |7 |21 | | |
| | | | | | | | | ... және ... | | |0 |25 |7 |04 | | ... шоты | | | | | | | | ... ... |-5,63 |
|шоты | | |6 |81 | | | | ... ... ... |-6,77 ... | | |1 |98 | | | | ... шот ... | | |6 |06 |6 |25 | | ... ... ... |
| | | |1 |83 |7 |79 | | ... ... | | |3 |83 |1 |23 |5 | ... ... | |8 |12 |,00 |94 |44 |5 | ... |-36,66 |-55,02 ... |
|инвестициялар | | |47 |,74 |96 |1 | | ... ... ... |34,06 |10,65 ... ... ... | | |3 |15 | |5 | | ... қаржы құралдары|0,00 |0,00 |0,00 |0,00 |15,85 ... ... | | | | | |1 | | ... ... ұзақ |216,05 |-58,14 |463,11|758,0|2196,5|548,3|159,18|389,19 |
|мерзімді инвестициялар| | | |5 |0 |6 | | ... ... |-74,99 |-89,55 ... ... |29,44 ... ... ... |-70,13|-26,1|-0,82 |17,42|0,41 |17,01 |
| | | | |1 | | | | ... ... |65,87 |116,77 |68,72 ... |50,67 |
| | | | |7 | | | | ... өтеу ... ... | | |5 |08 |3 |3 | | ... (нетто) |54,01 |-68,54 |10,45 |124,3|37,37 |35,41|22,98 |12,43 |
| | | | |7 | | | | ... |291,05 |31,41 ... |
| | | | |9 |5 |3 | | ... ... |296,09 |85,50 |54,65 |3,44 |57,36 ... ... | | | | | |8 | | ... ... |347,08 |160,81 ... |31,28 |
| | | | |3 | | | | ... өтеу |-50,99 |-75,31 ... ... | | |5 |89 |5 |37 | | ... (нетто) |-5,05 |-54,09 |261,47|658,0|1827,5|535,3|158,05|377,26 |
| | | | |5 |9 |1 | | ... ... |0,00 |0,00 ... |0,00 |0,00 ... қысқа мерзімді |-319,12|142,01 |607,42|-316,|252,80|-805,|-869,0|63,54 |
|капитал | | | |07 | |51 |4 | |
| | | | | | | | | ... ... және ... |-604,73|-994,47|-841,3|139,2|-1182,|-161,|52,57 |-214,56|
|қойғандар | | |8 |2 |61 |99 | | |
| | | | | | | | | ... ... ... |253,58 |585,09 ... |
| | | | |8 |4 |91 | | |
| | | | | | | | | ... Қаржыландыру |-253,58|-585,09|-384,7|-535,|-1533,|-1735|-736,7|-999,15|
| | | |2 |08 |54 |,91 |6 | ... ... |-76,03 ... | | |2 |08 |54 |,91 |6 | ... ... ... |0,00 |0,00 |0,00 |0,00 |0,00 ... ... 2010жылға дейінгі даму моделі
1997 жылғы 10 қазанда Қазақстан Республикасы Президентінің "Қазақстан
- 2030. Барлық қазақстандықтардың ... ... және ... ... атты ... жарияланған болатын, онда Қазақстанның 2030
жылға дейінгі ұзақ мерзімді даму стратегиясы ... Ұзақ ... ... ала ... іске ... ... Президенттің 1998
жылғы 28 қаңтардағы N 3834 Жарлығымен ... ... ... ... стратегиялық даму жоспары бекітілген болатын. Тұтастай
алғанда үш жылдық Стратегиялық ... ... іске ... ... және ... ... өз орны мен ... сезінудің
жаңа сатысына көтерілді. Елді жаңа нарықтық желіге салу жөніндегі негізгі
шаралар жүзеге асырылды. ... ... жыл ... ... ие ... қарағанда бүгінгі Қазақстан тәуелсіз экономикалық держава ретінде
бәсекеге неғұрлым қабілетті әрі ... ... ... ... даму ... ... ... және
жалғаса беруге тиіс, өйткені дүние шапшаң өзгеріп, ... ... ... аса ... ... ... 1997 жылы алғаш рет пайдаланған ел
дамуын стратегиялық ... ... ... бәсекелестік қабілетін арттыру үшін стратегиялық жоспарлауды
алдыңғы қатарлы елдер мен аса ірі ... ... ... ... ... өмір сүру ... ... отырып, Қазақстан
мемлекеттің рөлі мен өз дамуын стратегиялық жоспарлауды күшейтуге ... ... ... ... ... мұратын іске асыру қабілетінен
айырылады. Оқиғалар барысын басқарудың орнына, ол соларға тәуелді болып
қалады.
Сонымен ... ... ... ... ... елдің әлеуметтік-экономикалық дамуын мемлекеттік реттеудің
икемді құралы болуға тиіс. Бұл - 10-жылдық стратегиялық жоспар іске ... жыл ... ... және ... ішкі және сыртқы жағдайлар
ескеріле отырып, түзетілуге тиіс дегенді білдіреді.
Осы құжат Қазақстан Республикасының 2010 жылға дейінгі ... ... ... ... және ол ... мен ... компаниялардың, облыстардың, Астана және Алматы қалаларының
стратегиялық ... ... үшін ... болып табылады.
1. БАСТАПҚЫ ШАРТТАР
   Қазақстан дамуының осы ... ... ... түзу ... ... және ... ... жаңа басталған жиырма
бірінші ғасыр әкелер мүмкіндіктер мен ... ... ... жүйе ... ... әлем жаңа ... тәртіп орнату дәуіріне
қадам басты. Өз негізінде екі өрісті әлемдік ... бір ... ... Алайда әлемдік қауымдастық серпінді дамуын ... ... ... ... ... аса маңызды факторы болып табылады.
Шығыс Азия ... ... 30 ... күрт ... ... жаңа
арасалмағына алып келді. Қазіргі ... ... үш ... ... АҚШ, ... Одағы және Жапония бар. Өзімізбен көршілес Қытайдың
экономикалық ... ... ... ... бар. ... ... ... туралы болжамдарға қарамастан, егеменді мемлекеттер жиырма
бірінші ғасырдағы әлемдік процесте басты іс-қимыл иелері болып қала ... ... ... ... ... ... ... болып қала береді.
Тұтастай алғанда қазіргі кездегі ... ... ... ... ... ... ... Табиғи
ресурстардың жұтаңдау жағдайында іргелі елдер стратегиялық тұрғыдан маңызды
шикізатқа бақылау орнатуға тырысуда. Едәуір энергетикалық ... ... ... ... ... ... экономикада шын мәнісінде дамыған елдердің ұлттық
компаниялары болып ... ... ... (ТҰК) ... етіп ... Қазіргі кезде ТҰК әлемдік өнеркәсіп өндірісінің
жартысына дерлігін ... ... ... белгілері: нарықтарға ғаламдық
тұрғыдан көз жіберу және бәсекені ... ... ... ... әлемдік
нарықтарды бөлісу; өз елдерінің мемлекеттік аппаратын компаниялардың
мүдделерін ілгерілету үшін ... ТҰК ... ... ... ... және ... ықпалды жүзеге асыру болып табылады.
Ірі мемлекеттер өздерінің ТҰК-ларын белсене қолдайды, ал олар ... ... ... ... қаражатының түсуін, олардың
экономикалық және саяси ықпалының ... ... ... ... ТҰК ... ... негізін түзеді.
ТҰК-лардың дамушы мемлекеттерге теріс ықпалының мынадай негізгі сәттерін
атап көрсетуге болады:
ТҰК ... ... ... бәсекелестік туғызады және олардың
дамуына мүмкіндік бермей, ішкі нарықтан ығыстырады;
трансұлттық капиталдың күрт орын ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігіне қатер төндіруі мүмкін.
2. МАҚСАТЫ
Ұзақ мерзімді тұрғыда бәсекеге қабілетті экономиканың негізін қалау.
2010 ... ... ішкі ... ... (ІЖӨ) көлемін екі есеге ұлғайту.
3. ДАМУ МОДЕЛІ
   Экономика саласында:
мемлекетті экономикалық өрлеу "локомотивіне" айналдыру;
мемлекеттің қатысуымен жүйе түзетін ірі ... құру және ... және ... ... ... ... ... экономикалық өктемдік.
Мемлекеттік басқару саласында:
мемлекеттік кәсіпкерлікті басқаруға қабілетті пәрменді Үкімет құру;
орталық және жергілікті билік ... ... ... ... ... ... органдарына заңнамамен белгіленген құзырет
шегінде ... ... ... ... ... негізгі әлеуметтік салаларға мемлекеттің
бақылау жасауы.
4. МЕМЛЕКЕТТІҢ ЭКОНОМИКАДАҒЫ РӨЛІ
ТҰК-ға төтеп беру үшін ... ... ... саны жағынан шағын
елдердегі отандық компаниялардың ... ... ... ... болуға тиіс. Бұл мемлекеттің оларды басқарудан және олардың қызметін
реттеуден шет қала ... ... ... тобы ... ірі ... ... мемлекет осы
бизнестегі өзінің мүддесі қандай екендігін, өзінің меншік үлесі ... ... ... пайдаланылатынын шешуі ... ... ... ... ... ... тобы мемлекеттің
қамқорлығында және осы топтардағы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... қаржы-өндіріс тобын жоғары технологиялар
саласында дамытуға жәрдемдесуге тиіс. ... ... ... ... мен ... ... ... игерген нағыз трансұлттық
корпорациялар құру керек. Өзіміздің ... ... ... елдердің
нарығына барынша жылжыта отырып, өзіміздің сыртқы экономикалық саясатымызды
осыған тұрақты бағдарлай отырып, мемлекет ... ету ... ... экономикада өзінің маңызын көтере алады.
Сонымен, тарихтың жаңа ... ... ... өзекті
салаларына қайта оралуы қажет. Алайда бұл социалистік (кеңестік ... ... ... өз ... де, сондай-ақ шетелде де нарық жағдайында
бәсекеге қабілетті мемлекеттің қайтып оралуы болуға тиіс.
Ғаламдану жағдайында кедергілер ... ... ... ... емес және оның ... де жоқ. Мұның өзі отандық кәсіпорындардың
шетел компанияларымен елдің өз ішінде де, сондай-ақ шетелде де ... ... ... ... ... ... мен ... дамыту бізге бүкіләлемдік нарықта жұмыс істеуге мүмкіндік
береді.
Қазақстан экономикасы ішкі ... ... ... ... ... ... өзі ұзақ ... экономикалық өрлеуге қол жеткізу ... ... ... ... болуға тиіс деген сөз. Импортты
алмастыруға ғана бағытталған стратегия қате ... еді. ... ... ... өсуі бізге қатер төндірумен бірге, жаңа
мүмкіндіктер де әкеледі.
Қатер ... ... ... ... ... ... өнімдерімен салыстырғанда ... ... ... ... еңбекке ақы төлеу
деңгейінің неғұрлым жоғары болуы бізді көршілерімізде жоқ не оларда ... ... ... ... бағдарлануға итермелейді. Мұның өзі
жоғары қосымша құны бар жоғары технологиялық ... баса ... ... өнеркәсіп стратегиясын әзірлеу, ақпараттық технологияларды енгізу
қажет дегенді білдіреді.
Қазақстанның осындай стратегияны іске ... ... ... ең ... ... мұнай секторынан қосымша табыс алуымен
байланысты. ... ... ... ... басталуы ішкі жинақ
ақшаны молайтуға және ... ... ... ... ... ... мүмкіндік берді. Мемлекет осы екі сектордың ресурстарын
шоғырландыруға және ... ... ... ... ... ... жаңартуға, экономиканың жаңа стратегиялық салаларын
құруға бағыттауға тиіс.
Экономиканы жаңғырту үшін ірі ... ұзақ ... ... ... ... ... ... жаңғыртуға мемлекет қана "локомотив"
бола алады, ... жеке ... ... ... ... жаңа салаларына ұзақ мерзімді ірі инвестиция тартуды жүзеге асыруға
әлі ұзақ уақыт бойы ... ... ... дамуының қажетті
стратегиясын іске ... үшін адам және ... ... тек ... ... ... біздің стратегиямыз экономиканың барлық негізгі секторларына
мемлекеттің қатысуымен жүйе түзетін ірі компаниялар құру болып отыр.
Жүйе құрайтын компаниялар қазақстандық ... ... ... Бұл компаниялардың төңірегінде ұсақ және орташа кәсіпорындар құрылып,
солардың тапсырысы бойынша ... ... ... Жүйе ... ... ... нысаны "алтын акцияны" иеленуден бастап, экономиканың
салаларына және жалпы ... ... ... ... жүз ... ... ... отырады (өйткені жүйе құрайтын компаниялар ... ... ... ірі ... ... ... бұдан былай
оларды ұлттық компаниялар деп атаймыз).
Экономиканы жаңғырту ... іске ... үшін ... ... ... ... Мемлекеттік инвестициялық бағдарламаға сәйкес өнеркәсіптің жаңа
салаларын инвестициямен қамтамасыз ететін мемлекеттік қаржы институттарын
құру керек. Жұмыс істеп тұрған ... ... ... ... институттар Даму
бюджеті, дамудың мемлекеттік несие ұйымдары бола алады.
Одан әрі ұлттық компаниялардың Қазақстаннан тыс ... ... таяу ... ең ... ... мен құбыр көлігі
саласында Қазақстанға қажетті өнеркәсіп ... мен ... ... ... ... ... Қазақстан жүктеріне қажетті
кемежайлар мен терминалдарға, құбырларға, ... ... ... ... ... ... ... экономикасының дамуына қарай ұлттық компаниялар өзінің
қызмет аясын кеңейту мақсатында ... ... ... ... ... ... ... және болжаудың ең маңызды
инструменттернің бірі ... ... Ол ... ... ... ... және ішкі ... рынок пен валюталық бағамды
реттеу бойынша шешім қабылдауда өте маңызды ... ... ... ... ... ... ... тигізеді, сондықтан төлем
балансы ішкі мемлекеттік мемлекетаралық қатынастарды бақылаудың ... ... ... ... ... ... ... экономикалық байланыстарының, оның
дүниежүзілік шаруашылыққа интеграциялану дәрежесінің көрінісі
2) Әр мемлекеттің төлем баланстарының өзіндік ерекшеліктері бар, ... ... ... ... даму ... ұлттық менталитетке
байланысты
3) Төлем балансына ... ... зор ... ... Төлем балансы макроэкономикалық талдау мен болжаудың негізгі әдістерінің
бірі болып табылады.
5) ... ... ... ... периодттың басқа елдермн сауданың
даму деңгейін көрсетеді, ол сауда өнім көлеміне, жұмыстылық ... ... ... ... ... түсім алынды және ... ... ... әсер ... Бұл мәліметтер шетелдік инвестициялардың
қандай формада тартылды, мемлекеттің сыртқы қарызы мерзімінде өтелді ... ... ... ... қалай инвестиция салғаны, сонымен
қатар орталық банктың ... ... ... ... ... арқылы төлем балансы ... ... ... байқауға
мүмкіндік береді.
6) Төлем ... ... ... ... экономика облысындағы
болашақтағы саясат анықталады. Сонымен қатар ... ... ең ... ... ... ... нәтижені болдырмау.
7) Төлем балансы ... ... ... болып табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Сейтқасымов Ғ.С. “Ақша, несие, банктер” А.,2001
2. Байгисиев М. “ ... ... ... және ... құқық”
А.,2004
3. Көшенова Б.А. “Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары” А.,2000
4. Мақыш С.Б. “Ақша айналысы және несие” А.,2004
5. ... С.Б. ... ... ... ... Мамыров Н.Қ. “Халықаралық экономикалық қатынастар” А.,1998
7. Доғалова Г.Н. “Халықаралық ... ... ... Р.Е. ... ... ... ... Авдокушин Е.Ф. “Международные экономические отношения” M.,1996
10. Ломакин В.К. “Мировая экономика” M.,1998

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Лизингтік қызмет көрсетудің теория-әдістемелік негіздері68 бет
Лизингтің теориялық негіздері. Қазақстандағы лизинг бизнесі62 бет
Төлем жүйесінің теориялық аспектілері25 бет
Қазақстан Республикасындағы шаруашылық субьектілерін несиелендіруді талдау («сика» ақ мысалында)80 бет
«АСЫЛ МҰРА» Қазақтың аса көрнекті композиторы, қоғам қайраткері, КСРО халық артисі Мұқан Төлебаевтың туғанына 100 жыл (1913-1960 ж.) Лекция25 бет
«Қазақстан Республикасы салық төлеушілерін тіркеу» мемлекеттік қызмет көрсетудің стандарты6 бет
Акциз салығын есептеу механизмі және төлену тәртібі3 бет
Акциз салығын есептеу механизмі және төлену тәртібі жайлы мәлімет5 бет
Акциз салығын төлеудің ерекшеліктері18 бет
Акциз салығын қазақстан республикасында төлеудің ерекшеліктері53 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь