Салықтарды жинауды ұйымдастыру және салықтық реттеу механизмiнiң ерекшелiктерi

МАЗМҰНЫ
КIРIСПЕ

1.ТАРАУ. САЛЫҚТАР ЭКОНОМИКАНЫ МЕМЛЕКЕТТIК ҚАРЖЫЛЫҚ РЕТТЕУДIҢ ҚҰРАМДАС БӨЛIГI РЕТIНДЕ
1.1. Салық салу жүйесiн құрудың теориялық негiздерi
1.2. Қазақстан Республикасының салық жүйесiнiң қалыптасуы және даму кезеңдерi

2.ТАРАУ. САЛЫҚТАРДЫ ЖИНАУДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖӘНЕ САЛЫҚТЫҚ РЕТТЕУ МЕХАНИЗМIНIҢ ЕРЕКШЕЛIКТЕРI
2.1. Салықтық реттеу: әдiстерi, мақсаттары және критерийлерi.
2.2. Нарықтық қатынастардың қалыптасуы жағдайындағы салықтық реттеу ерекшелiктерi

3.ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА САЛЫҚТЫҚ РЕТТЕУДI ЖЕТIЛДIРУ БАҒЫТТАРЫ ЖӘНЕ ДАМУ БОЛАШАҒЫ

ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
        
        МАЗМҰНЫ
КIРIСПЕ
1-ТАРАУ. САЛЫҚТАР ЭКОНОМИКАНЫ МЕМЛЕКЕТТIК ҚАРЖЫЛЫҚ РЕТТЕУДIҢ ҚҰРАМДАС
БӨЛIГI РЕТIНДЕ
1. Салық салу ... ... ... ... ... Республикасының салық жүйесiнiң қалыптасуы
және даму кезеңдерi
2-ТАРАУ. САЛЫҚТАРДЫ ... ... ЖӘНЕ ... ... ... Салықтық реттеу: әдiстерi, мақсаттары және критерийлерi.
2.3. Нарықтық қатынастардың қалыптасуы жағдайындағы салықтық
реттеу ерекшелiктерi
3-ТАРАУ. ... ... ... ... ... ... ДАМУ ... ӘДЕБИЕТТЕР
КIРIСПЕ
Салық жүйелерi, мемлекеттiң экономикаға қатысу формасы ретiнде ұдайы
өндiрiстiк процесстiң барлық кезеңдерiндегi капиталға әсер ... ... ... ... ... ... және ... бөлiгiн реттеп
отырады, ондағы оның мақсаты-экономиканың перспективтi салаларын дамытуға
қолдау көрсету, экономиканы дағдарыстан шығару және ... ... ... ... ... ... ... салуды ұйымдастыру
мемлекеттiң өз функцияларын тиiмдi атқаруға ... ... ... ... ... ... және мiндеттiлiгiн анықтайды.
Осыған байланысты, тиiмдi құрылған салық салу ... ... ... ... азайтуға мүмкiндiк бередi. Мұндай жағдай салық
салуды ұйымдастыруды бiрiншi кезектегi маңызды мәселелердiң ... және ... ... ... ... ... және
әдiстемелiк негiзделуiн қажет етедi. Аталмыш проблема салықтық базаның ... ... ... сондай-ақ салық салудың ... ... ... ... ... ойымызша, бұл мiндет
салық салу жүйелерiнiң құрылымын оптимизациялау негiзiнде шешiлуi керек.
Салық салу проблемаларын шешудегi мұндай кең тәсiлдемелер диапазоны, ең
алдымен, ... салу ... ... негiздеу әрекетiмен
түсiндiрiледi. Мұндай тәсiлдемелер салық ... ... ... оның өзi ... ... және тұрақты даму
бағыттарынан тұрады. Неолибералдық бағыттың әсiресе көрнектi өкiлдерi ... ... ... ... және т.б. ... Олар экономиканы
тұрақты және өзiн-өзi реттейтiн жүйе ретiнде қарастырды. Салықтар мен салық
салу жүйесiне тек ... ... ... ... құрал ретiнде ғана
қарады. Олар негiзiнен салықтардың экономикалық ... ... ... таныды.
Қазақстанда салық салу мәселелерiне үлкен назар аударылады. ... ... ... ... салудың теориялық, әдiстемелiк
және тәжiрибелiк проблемалары көрiнiс тапқан. Осы ... ... ... ... ... ... ... жасауға мүмкiндiк
бередi. Сөйтiп, батыс экономистерi мен ТМД ... ... ... ... теориялық және әдiстемелiк еңбектерiн шығармашылық көзбен
талдап, салық салу қағидаларының, формаларының, ... ... ... даму ... ... ... салық салудың ұйымдастырушылық-экономикалық механизмiнiң бейiмдiлiгiн
жүргiзу қажет.
Осыған орай ... ... өте ... ... арналған және
кiрiспеден, 3 тараудан және қорытындыдан тұрады.
Кiрiспеде тақырыптың өзектiлiгi ... ... ... ... ... ... салық салу жүйесiн құрудың теориялық негiздерi
қарастырылған және Қазақстанның ... салу ... ... және ... ... ... салықтық реттеу проблемаларын және салықтық жеңiлдiктер
сипаттамасын қарастырауға, сондай-ақ олардың өндiрiстi ... ... ... ... ... жағдайындағы салықтық реттеу
ерекшелiктерiн қарастыруға арналған.
Үшiншi ... ... ... жетлiдiру проблемаларын қарастырады.
Дипломдық жұмысты жазу кезiнде Қазақстанның және ТМД елдерiнiң ғалым
экономистерiнiң монографиялары, Қаржы ... ... ... ... ... ... ... ЭКОНОМИКАНЫ МЕМЛЕКЕТТIК ҚАРЖЫЛЫҚ РЕТТЕУДIҢ
ҚҰРАМДАС БӨЛIГI РЕТIНДЕ
1. Салық салу жүйесiн құрудың теориялық негiздерi
Экономиканы ... ... ... ... ... ... ... алады. Тәжiрибе дәлелдегендей, салықтық саясаттағы басымдықтарды
өзгерту арқылы экономиканың конъюнктуралық ауытқуларын бәсеңдетуге, ұлттық
шаруашылықтық ұзақ ... ... қол ... ... ... ғылыми негiзделген салық саясатын қолдану арқылы
мемлекет елдегi экономикалық жағдайды реттей алады. ... бұл ... ... көп ... қамтамасыз етудi салықтық ауыртпашылық арқылы
емес, керiсiнше салық ауыртпашылығын азайту ... ... ... ... ... ... бойынша жүргiзiлген зерттеулер көрсеткендей, үш ... ... ... ... құн ... ... ... қазiргi экономикалық жағдайжа 60-70 %-тi ... Егер ... қоса ... салықтарды да ескеретiн болсақ, салық
ауыртпашылығының жоғары екндiгiн байқауға болады.
Соның нәтижемiнде ... ... көп ... одан ... ... салықтар шамасы шектi шамадан тыс болып кетекн ... ... ... ... ... ... шектi
мөлшерi салық салынатын табыстың 36%-iнен аспауы тиiс.
Қазақстан Республикасындағы салықтар-өте күрдерi проблемалардың бiрi.
Салық заңдылығы ... ... ... ... ... ... кейiн екiншi орында тұр. Өкiнiшке орай, салық саясаты әрқашанда
салық төлеушiнiң мүддесiн қорғай бермейдi. Бүгiн әлi де ... салу ... ... мүддесiн және заң жүзiндегi хұқықтарын әлеуметтiк
қорғайтын жүйе деп айту ертерек.
Қазiргi қолданылып келе ... ... салу ... ... даму ... ... ... заңдылығының негiзiн
құрайтын қағидалардың тұрақтылығын ары қарай ... ... ... қажет етедi. Бұл елдегi жеке ... ... ... ... ... сайып келгенде бұл мемлекет
экономикасының тұрақты дамуына және соның ... ... ... ... ... Осы ... шешу үшiн кешендi
шаралар жүйесi қажет, соның iшiнде маңызды рольдi ... салу ... ... салықтар мен салық саясаты-қуатты ресурстық фактор, яғни
мемлекеттiң қолындағы ... ... ... сонымен бiр мезгiлде
мемлекеттiң шаруашылық субъектiлерiмен керi байланысын көрсететiн механизм
болып табылады. Сондықтан да әр ... ... ... ... ... ел
экономикасының даму ерекшелiктерi мен даму жағдайына, елдегi мемлекеттiк
билiктiң тұрақтылығына қарай бұл ... оның ... ... ... ... ретiнде, немесе оның жоғары тәуекелдiк көзi ретiнде
болуы мүмкiн.
Салықтар және салық жүйесі-бюджеттің табыс көзін құраушы ғана ... ... ... ... ... маңызды құрылымдық элементтері.
Кәсіпкерлік қызметті басып тастамайтын, тиімді бюджеттік саясатты жүргізуге
мүмкіндік беретін тиімді салық жүйесін ... ... ... ... ... құру мүмкін емес.
Салықтар адамзатқа ертеден ... ... олар жан ... ... ... болды. Салықтардың пайда болуы мемлдекеттің
құрылуымен байланысты. Олардың міндеттілігі сөзсіз, ол ... 1789 ... ... деп ... «Бұл әлемде ештеңеге сенімді болу мүмкін емес,
тек салықтар мен өлімнен ... ... және ... ... ... және жеке
тұлғаларға салатын, бюджетке түсетін міндетті төлемдері мен ... ... ... ... салықтар дегеніміз заңды және жеке
тұүлғалардың мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... қайта бөлу факторы ретінде бөліп-тарату
сферасының дұрыс ... ... ... ... бір ... түрлерін
жүзеге асыруға қызықтыруға бағытталған.
Салық салуды ұйымдастыру салық механизмін құруға және оның ... ... ол ... ... элементтерін, яғни нақты салық
түрлерін, ... ... ... мен ... ... ... ... субъектісі, объектісі, ставкасы, жеңілдігі және т.б. ... ... ... ... ... Яғни ол заң ... ... міндетті тұлға. Алайда бағалар механизмі арқылы салықтық
ауыртпашылық ... ... ... мүмкін, сондықтан тағы бір тұлға-
салықты көтеруші болады.
Салық объектісі- салық салынатын табыс немесе ... ... ... ... ... ставкасы (салық салу нормасы)-салық салу бірлігіне келетін салық
шамасы. Салық ставкасы әдетте табысқа қатысты процентпен ... ... ... деп ... ... бір ... ... төлейтін салық сомасы.
Салықтық жеңілдік-салықтан толық немесе ішінара босату.
Салық салынбайтын ... ... ... ... ... объектісінің
ең кіші бөлігі.
Кез-келген міндетті төлем салық болып табылмайды. Салықтардың ерекше
сипатты белгісі сол, олар белгілі бір ... ... ... ... ... ... және ... зерттеу» атты
еңбегінде (1977) салық салудың келесі ... ... ... әр ... төлеушінің табысының мөлшеріне қарай салыну керек;
2. Салық мөлшері және оны төлеу мерзімі төлеушіге алдын-ала және дәл
анық болу ... Әр ... ... және алу ... мен уақыты салық төлеуші үшін
ыңғайлы болу керек.
4. Салық жинау шығындары барынша төмен болу ... ... ... төлеу схемасы салық төлеушіге ... ... ... екі рет салық салудан қорғалу керек.
Жоғарыда келтірілген салық салудың тарихи қағидалары бүгінгі күні де
өзектілігін жоғалтқан жоқ, яғни ... де олар ... ... салу ... ... ... Мемлекеттің реттеуші функциялар дамыған сайын
салық салу ... ... ... ... ... байланысты
Смиттің тұжырымдаған классикалық қағидалары ... ... ... ... барлық экономикалық субъектілерге таралуы
керек;
• тұрақтылық-салық түрлері мен ставкалары ... ... ... ... ... қабілеттілігі-салық салу мөлшері бірдей табыс алатын
тұлғаларға және бірдей мүлік құнына бірдей таралу керек;
• міндеттілік-салықтарды ... заң ... ... ... ... ... ... табылады;
• әлеуметтік әділеттілік-салық ставкаларын бекіткен кезде тұрмыс
деңгейі төмен халықтар мен ... ... ... көп
ауыртпалық түсірмейтін болуы керек;
• көлденең әділеттілік-табыс деңгейі ... ... ... төлеушілерге заң жүзінде бірдей салық ставкалары қолданылу
керек;
• тік әділеттілік-табыс деңгейі бойынша бірдей емес жағдайда тұрған
салық төлеушілерге әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... механизмдердің және әкімшілік-
нұсқаушылық механизмдерінің өзара әрекеттесуі негізінде жүреді. Сондықтан,
бір ... ... ... және ... ... ... функциясы, ал
екінші жағынан, салық тізімін қалыптастыру және салық ... ... ... ... және ... даму деңгейіне қарай
анықталады.
Жоғарыда келтірілген салық салу ... ... ... тағы да ... ... болады:
Салықтар пайда немесе табысты арттыруға деген ынтаны ... ... ... ... ... керек, яғни ол дегеніміз олардың бюджтеке
түсімі оның ... тең ... ... салу адамдардың нақты табысын шекті деңгейден ... ... ... салу жүйесі барлық жоғарыда келтірілген қағидаларға жауап
беруі өте қиын. Көптеген қағидалар ... ... және ... ... осы ... ... өзара үйлесімді оптималды
арақатынасын таңдап алу- өте күрделі ... ... ... ... ... сипатталады. Салық салудың мәні ең ... ... ... ... 3 ... ... атқарады:
1. Фискалдық функция;
2. Бөліп-таратушылық функция;
3. Реттеушілік.
1.2. Қазақстанның салық жүйесінің қалыптасуы және даму кезеңдері
Мемлекетте жиналатын салықтар ... ... ... ... мен ... ... салық жүйесін құрайды. Салық жүйелері
өте күрделі модельдер түрінде болуы мүмкін. ... ... ... ... ... салық салу объектісіне және төлеуші мен мемлекет
арасындағы қалыптасқан қарым-қатынастарға қарай; пайдаланылуына ... ... ... ... ... белгісі бойынша.
Бірінші белгі бойынша салықтар тікелей және жанама болып бөлінеді.
Тікелей салықтарға тікелей табысқа немесе мүлікке ... ... ... өз ... нақты және жеке-дара болып бөлінеді.
Нақты салықтар мүліктің сырт белгілеріне қарай ... яғни ... ... ... ... ... емес, оның сырт белгісі назарға
алынады; нақты салықтарға жер салығы, мүлік ... ... ... ... салынатын салықтар жатады.
Жеке-дара салықтар салу кезінде табыс қана емес, төлеушінің қаржылық
жағдайы ескеріледі, мысалы жанұя ... ... ... табыс салығы,
мұраға салынатын салық, жан басына салынатын салық және т.б. ... ... ... ... ... жанама түрде салынады. Оларға
қосылған құн салығы, акциздер, кедендік салықтар жатады.
Пайдаланылу ... ... ... ... және ... ... ... салықтардың мақсаты қатаң белгілі бір мақсатқа бағытталады. Мысалы,
транспорт құралдарына салынатн салық.
Салықтарды жинайтын органдарға қарай салықтар орталықтандырылған ... ... ... ... ... ... салықтар табысқа
салынатын және тұтынуға салынатын салықтар болып бөлінеді: ... ... ... ... ... алынатын табыстарына
салынады, ал екінші жағдайда салық товарлар мен ... ... ... ... ... ... объектісін есепке алу және бағалау тәсілдеріне ... ... ... кадастрлық;
• салық төлеушінің декларациясы бойынша;
• табыс алу көзі бойынша;
• патент бойынша.
Кадастрлық әдіс бойынша салықты есепке алу және ... ... ... ... ... ... ескерусіз
жүргізіледі.
Салық төлеушілер декларациясында табыс мөлшерін, қажетті жеңілдіктерді
шегерістерді көрсетеді және ... ... өзі ... алу ... ... салық салық төлеуші ... ... ... ... ... алу ... ... негізінде салық төлеу әр түрлі қызмет түрлерінен алынатн табысты
анықтау және олардың көлемін есептеу қиын болған жағдайда қолданылады.
Салықтық есептің 2 ... ... ... ... ... ... қолдану арқылы салықтар мен салықтық емес түсімдердің
бюджтеке дер кезінде түсуін ... ... ... ... ... көп ... салықтық түсімдер алады, мұны төмендегі кестеден
көруге болады. (Кесте 1.1.)
2003 жылы ... ... ... 38,6 ... ... бұл
2002 жылғы көрсеткіштен 43,6%-ке артық.
Кассалық әдіс бойынша табыстар мен ... ... ... ... оның ... ... ... ғана танылады.
Есептік әдіс бойынша табыстар мен шегерістер ... ... ... ... оның ... түспей тұрып танылады.
Салық қызметтері үшін екінші әдіс қолайлы, сондықтан Қазақстандық
төлеушілер осы ... ... Оның ... ... үшін ... ... сатылса да, оның ақысы келіп түспей тұрып салық төлеуші бекітілген
мерзімде ... ... ... ал бұл оның ... ... айналымнан
шығаруға мәжбүр етеді.
Кесте 1.1.
Республикалық және жергілікті бюджеттерге түскен түсімдер (млн. тг)
|Көрсет ... ... ... ... ... ... ... ... %-пен |1.01.2003 |дысына %-пен |
| ... | ... | |
| ... | ... | |
| | | ... ... |265732 |83,6 |2582294 |95,9 ... | | | | ... емес |28710 |9,0 |9912 |3,7 ... | | | | ... |23392 |7,4 |1086 |0,4 ... | | | | ... | | | | ... ... | | | | ... ... |317734 |83,3 |269292 |85,9 ... |56591 |14,8 |41914 |13,3 ... | | | | ... ... |1,8 |2441 |0,8 ... | | | | ... ... |381234 |100 |313648 |100 ... көзі: Қазақстан Республикасының статистика ... ... ... түсімдер құрылымы (млн.тг)
|Көрсеткіштер |1.01.2003 ... ... |
| | ... ... % ... |163529 |31,2 |298,6 ... салығы | | | ... ... ... |9,7 |144,4 ... салық |99076 |18,0 |140,6 ... құн |115132 |22,0 |129,3 ... | | | ... |26693 |5,1 |108,8 ... салық | | | ... |22044 |4,2 |221,2 ... | | | ... үшін | | | ... | | | ... | | | ... |5095 |1,0 |77,3 ... | | | ... үшін | | | ... алым | | | ... |18472 |3,5 |157,4 ... ... | | | ... да ... |0,7 |41,4 ... |524026 |100 |158,7 ... көзі: Қазақстан Республикасының Статистика Агенттігі
Салық механизмдерінің маңызды ... бірі ... ... ... ставкаларды бекіту әдістемесі, атап айтқанда олардың базалық
шамасы өте маңызды. Оны қарастыра отырып, ең алдымен ... кең ... ... ... ... еске алу керек. Осы теорияға
сай экономикалық өсу салық ... ... ... ... ... ... ... тікелей шығындарын, (басқару
шығындары, әлеуметтік бағдарламалар шығындары және т.б.), ... ... ... өсуі арқылы арттырады. Бұл ... ... ... ... ... ... ал бұл
өндірістің өсуін тежейді және ... ... ... ... ... қисығына» негізделген, бірдей табыс салық салудың екі
деңгейін беруі мүмкін: жоғары және ... ... ... егер ... 0 ... 100 ... тең етіп бекітсе, нольдік табыс ... ... ... жағдайында өндіріс қарқыны күрт төмендеп,
қысқа мерзімде ... ... 0-ге тең ... ... Жалпы алғанда
кәсіпорынның табыстылығы салық ставкасына байланысты, ол «Лаффер қисығы»
деп аталады.
Теория ... ... ... ... ... және сонымен бір
мезгілде рентабельді ... ... ... ... ... ставка деңгейі болады, бірақта оны іс ... ... ... экономикасы» теориясынан товар өндірісін өсуге қолдау көрсету
үшін шектен тыс салық ставкасын бекітпеуі ... бұл ... ... ... ... ... кәсіпорынның соңғы нәтижелеріне деген
қызығушылықты төмендетеді. Салықтың төмен ставкасын орнату ... ... ... ... ... осы ... ... нақты уақыт
кезеңіндегі экономика ерекшеліктерін ... ... ... салық
ставкасын жүргізу енгізу үшін экономиканың тұрақты жағдайы және ... ... (3-5%) ... ... ... ... тәжірибеге сай, салықтық ставка 35-40%
деңгейінде болғаны дұрыс, одан жоғары ... ... ... ... ... ... жоғалады.
Көптеген ірі елдердегі жүргізілген салықтық реформалардың нәтижесінде
ірі өнеркәсіптік компанияларға салық ставкасы төмендетілді.
Кесте 1.3.
Дамыған капиталистік елдердегі компаниялар пайдасына ... ... |1985 |1986 |1987 |1991 ... |46,0 |46,0 |40,0 |34,0 ... |43,3 |43,3 |42,0 |37,5 ... |56,0 |56,0 |56,0 |37,5 ... |50,0 |45,0 |44,0 |42,0 ... |43,37 |43,37 |43,37 |43,37 ... |45,0 |35,0 |35,0 |35,0 ... |36,0 |36,0 |36,0 |28,0 ... ... Галкин В.Ю. ... ... ... келтірілген кестеден көрініп ... 90-шы ... ... ... салық ставкаларының мөлшері айтарлықтай
төмендеді. Тек Италия мен Германия бұл тізімге кірмейді. 1991 жылы ... ... ... ... 7,5%-ке көтерді, бұл батыс және шығыс
жерлерін біріктіру процесімен ... ... ... ... ішінде салық жүйесіндегі пайда салығы бірнеше
дүркін ... ... Ең ... айта кету ... ... ... пайдаға салық салу жүйесі табысқа салық салумен ауыстырылды.
1995 жылға ... ... ... ... бірнеше рет төмендеді.
Мысалы, 1992 жылы пайда салығының ставкасы дифференциалды болды, оның
шамасы кәсіпорынның атқаратын ... ... және ... пайдасының
мөлшеріне қарай анықталды, ал 1994 жылы екі негізгі ставка қолданылады: 30%
және 45%.
Көптеген салықтық ... ... ... ... ... ... ... сондықтан оларды
мейлінше азайтып, арнайы есеп ... ... ... рет ... ... ... беру «салықтық шығындар» формасында 1960-шы жылдардың ... ... ... ... және ... ... елдердің
мемлекеттік бюджетті құруда «салықтық ... ... ... ... түсімдердің және салық ... ... ... ... ... және оперативтік салықтық жоспарлау
кезінде жүргізіледі.
Салықтық ... ... ... ... ... ... алдына қойған мақсаттарына қол жеткізуге мүмкіндік береді.
Қазіргі кезде әрбір елде салықтық реттеу механизмінің құрылымы салық
жүйесінің ... ... ... ... құралдарының
жиынтығына байланысты ұлттық ерекшеліктерге ие, және ол саяси, әлеуметтік-
экономикалық жағдайларға байланысты ... ... ... ... ... мақсаттарды жүзеге асыруды ұзақ
мерзімді салықтық жоспарлаудың, салық заңдылығының және салық жүйесінің
өзара ... ... ... Салық механизмінің қазіргі
құрылымы келесі негізгі бөліктерден ... ... ... ... ... мен ... шығындарды» мемлекеттік жоспарлау;
2. салықты салық төлеушілердің төмендетуін жоспарлауды есепке алу;
б) салықтық қатынастарды ... ... ... ... ... ... салық заңдылығын бұзушылық үшін жауапкершлік;
в) салық жүйесі (салықтық реттеу):
1. салық элементтері: объект, салық салу көзі, субъект, салық ставкасы,
салық ... ... ... ... ... ... ... салық жүйесінің құрылымы: тікелей және жанама салықтардың арақатынасы;
4. салықтарды әкімшілік деңгейлері бойынша бөліп-тарату;
5. салықтарды алу тәртібі;
6. ... ... және ... есепке алу әдістері;
7. салықтарды жинау уақыты және мерзімі.
Қазақстанда салықтық әсер етудің механизмінің ... ... ... ... ... ... ... салықтық
механизмді зерттеу көрсеткендей, қазіргі ... ... ... ... ... ... ... механизмнің қызмет етуі үшін қажетті шарт- салық салу
қағидаларын ... ... ... салу ... ... ... ... көп ғасырлық қызметінің дамуы оптималды салық түрлерін,
оларды алу әдістері мен ... әр ... ... тән ... мүмкіндік берді. Салықтар теориясында бекітілген және әлемдік
тәжірибемен дәлелденген салықтар оптималды салық жүйесін қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... тигізетін
әсерін, құрамын, құрылымын анықтау үшін қажетті шарт болып табылады.
2-ТАРАУ. САЛЫҚТАРДЫ ... ... ЖӘНЕ ... ... ... Салықтық реттеу: әдістері, мақсаттары және қабылданатын
шешімдердің критерийларын анықтау
Қазіргі Қазақстан Республикасының салық жүйесі үшін ... ... яғни ... ... ... ... ... бекітілген табыстар көлемін жұмылдыру
қабілеті төмен;
• салық ... ... ... тар ... шеңберіне ғана
шоғырлануда, соның нәтижесінде оларға шектен тыс салық ауыртпалығы
түсуде;
• салық ... ... ... ... және инвестициялық
белсенділікті тежеу, салықтардан жалтаруға ... ... шет ... ағылу факторына айналды;
• «көлеңкелі» экономика аумағының кеңеюі салық түсімдерінің көлемін
төмендетеді;
• салықтық механизмнің ... және ... ... ... ... арттыруға, капитал қорлану көлемін арттыруға,
капиталдың ашық түрде айналуына әкеледі;
... ... ... алып қарағанда заңдылықты
бағалаудың болмауы және ... ... ... салық
жүйесінің тұрақтылығы және салық саясаытының тиімділігі;
• мемлекеттік органдардың, ... ... ... ... және салық төлеушілердің хұқықтық және қаржылық жағынан
қорғалмауы;
... ... ... ... ... ету жүйесінің болмауы;
• салықтық хұқық негіздерінің жоқтығы, заңгерлік нормативтік-заңдылық
базасының қарама-қайшылығы.
Жалпы алғанда ... ... ... ... ... терең дағдарыстық процестерді көрсетеді. Бұндай беталыстар
көрінісінің нәтижесі ... ... ... ... ... тарылуы
табылады. Салық жүйесі дағдарыстық жағдайға кірді және кәсіпорындар қаржысы
жанданбаса бұл жағдай жалғаса ... ... ... ... ... ... жағдайының тұрақтылығы. Біздің
елде салықтық реформалар бастала ... ... ... ... ... ... және оған ... түсімдер мемлекеттің бірінші
кезектегі міндеттерін тиімді атқаруға мүмкіндік бермейді.
Баршаға мәлім, жанама салық деңгейінің жоғары болуы ... ... ... ... байланысты қосылған құн салығының шектен тыс
ауыртпалығы қазақстандық ... ... ... ... бірі ... ... ... бұл жерде жанама салықтардың
үлесін ... ... ... ... ... ... ... маңызды сипаттамаларының бірі-бұл тікелей
және жанама салықтардың арақатынасы. 2000-2003жылдардағы жағдайды талдау
тікелей салықтардың ... ... ... атап ... шаруашылық
субъектілердің төлейтін салықтарының үлесі өсті. Егер 2001 жылы бұл үлес
12,1%- ті құраса, 2002 ... ... ол 30% ... болды. Бұл заңды
тұлғалардың әлеуметтік бейімділігінің ... ... ... ... түрі қосылған құн салығы екенін ескерсек, салық ауыртпашылығының
тұтынушыларға, яғни негізінен ... ... ... аңғаруға
болады. Жиынтық салықтық ауыртпашылықты есептеу бұл ... ... ... ... ... ... ... салалар бойынша топтастырылады, салықтық түсімдердің
салалар бойынша түсуін талдасақ, негізгі ... ... ... ... энергиясын, газды, суды бөліп-тарату саласына келеді-54%, транспорт
пен ... ... ... ... ... ... ... үлесі -2,7% және басқа қызмет түрлерінің үлесі-3,4%.
Мысал ретінде Алматы қаласының өнеркәсіп ... ірі ... ... ... акционерлік қоғамы кондитерлік өнімдерді
шығаратын ірі отандық кәсіпорын. Жарғылық қоры ... ... ... құрамына жеке тұлғалар және жетекшілік ететін ... ... ... ... 5%-і ... 2003 ... 9 айдағы қызметінің көрсеткіштері өндіріс
көлемінің артқанын көрсетеді, соған байланысты бюджетке ... ... де ... артқан.
Өнімді өткізу көрсеткіштерінің жоғарылауына қарамастан дебиторлық
қарыздың көлемі ұлғайған: егер жылдың ... оның ... ... ... ... кезең соңында ол 389 392,0мың теңгег жетті. ... ... ... ... ... әсер ... ... Өткен
жылдың осы кезеңінде оның деңгейі 14,9%-ті құраса, есептік жылдың осындай
кезеңінде ол 16,4%-ке жетті.
«Рахат» АҚ-ың ... ... ... ... ... ... бұл
айда кәсіпорында 1485 941,1 теңгенің өнімі өткізілсе, шілде айында тек
992 047 ... ... ... Бұл ... көрсетліген бюджеттік
ауыртпашылық коэффициентінің ауытқуымен түсіндіріледі, оның мөлшері 3,8%-
тен 43,8%-ке дейін ауытқиды. Салықтарды ... ... ... ... ... дер ... төленуісен түсіндіріледі.
Бұл деректерді төмендегі кестеден көруге болады.
Кесте 2.1.
«Рахат» акционерлік қоғамның 2002-2003 жылдардағы экономикалық
көрсеткіштері
|Айлар |Салықтардың ... ... ... ... ... |
| |түсуі ... | ... |
| | | | |лық |
| | | | ... |
| | | | ... ... |2003 |2002 |2003 |2002 ... |2003 |2002 |2003 |2002 |2003 |2002 |2003 |2002 | |қаңтар |61002
|90398 |1161061
|959563 |147529 |1466076 |5,25 |9,42 | ... |76313 |60447 ... |1462053 |1442543 |6,06 |5,59 | ... |105789 |164881 ... |1348227 |1355278 |7,12 |12,56 | |сәуір |111487 |97065 ... |1192889 |1088684 |9,55 |9,33 | ... |231635 |132664 ... |1016029 |941335 |22,2 |11,18 | ... |232672 |151553 ... |963094 |968255 |3,82 |9,43 | ... |432326 |184614 |988053
|775322 |915783 |987519 |43,7 |23,81 | |тамыз |41814 |174505 ... |995705 |928230 |4,21 |16,64 | ... |103218 |123301 | | | | |
| | ... |139625 |1179428 ... |9010657 |9369071 |9177920 ... | ... көзi: “Алматы Пауэр Консолитейтед” ЖАҚ 2002-
2003жж.қаржылық есебi
“Алматы Пауэр Консолитетйед” ЖАҚ бойынша бюджеттiк ауыртпалық
коэффициентi өскен, бұл кәсiпорынның тамыз айында жүргiзген күзгi-қысқы
кезеңдегi ... ... ... ... ... айтылғандарды тұжырымдай келсек, салық органдарының тарапынан
бюджетке салық түсiмдерiнiң дер кезiнде түсуiн бақылауды күшейту керек.
Салық ... ... ... ... және ... құру қажет.
2.2. Нарықтық қатынастардың қалыптасуы жағдайындағы салықтық реттеу
ерекшелiктерi
Жағымды ахуалды қалыптастыру ұлттық экономиканың әрекет ... ... ... ... маңызы бар проблема. Өндiрiстiк
потенциалдың өсуi, ... өнiм ... ... оның ... ... өсу үшiн ... алғышарттар. Инвестициялар, өз кезегiнде,
экономикалық қызметтiң әртүрлi сфераларындағы ... ... ... ... ... жеткiлiктi дәрежеде ... ... ... ... ... динамикалық дамуы
үшiн алғышарт қалыптастыру мүмкiн емес. Сонымен, инвестиция экономикалық
белсендiлiктi ... ... ... Республикасында инвестициялық қызмет деп инвестиция салу
процесiмен байланысты кәсiпкерлiк қызмет ... ... ... ... кәсiпкерлiк қызмет обьектiлерiне салынатын барлық мүлiктiк және
интеллектуалдық құндылық түрлерi жатады, соның iшiнде:
• Қозғалмалы және қозғалмайтын ... және ... ... ... ... Акциялар және коммерциялық ұйымдарға қатысудың басқа да формалары;
• Кез-келген қызметтi жүзеге асыру құқығы;
• Қазақстан Республикасы территориясында алынған және реинвестицияланған
таза ... ... ... ... ... көрсеткiштерiнiң
бiрi. Оның мөлшерi және құрылымы кәсiпорын жағдайын сипаттайды. Рентабельдi
кәсiпорын өзiнiң өндiрiсiтiк қуатына, құрылысқа үнемi ... ... ... Өз ... сенiмдi уәсiпорын ғана ұзақ мерзiмдiк жобаларға
күрделi қаржы жұмсайды.
Экономиканың созылмалы ... ... ... ... ... күшейту мәселесi өткiр күн тәртiбiнде тұрған мiндет.
Инвестиция экономикалық ... ... және ... ... ... Олар ... iшкi өнiм көлемiн арттырып қана ... ... ... әсер ... ... инвестициялық саясат
экономикалық өркендеудiң маңызды құраушысы болып ... ... ... Республикасында жиынтық өнiм өндiрiсi 40%-ке
құлдырады, ал инвестиция көлемi 7 ... ... Бұл ... ... экономикалық дағдарысымен түсiндiрiледi. 1997-1999 жылдары
республикадағы инвестицилық ... ... ... ... Бұл ... ... ... зерттеулердiң кең жүргiзу
қажеттiгiн дәлелдедi. Сондықтан ... ... ... және ... ... ... зерттеулер жүргiзiлiп, ғылыми еңбектер жазылды.
Бұған дейiн қаржылық тұрақтандыру мәселесi кең көтерiлiп келген едi.
Қазақстанның инвестция саласында қол ... ... ... ... ... ... әлi де ... жоқ.
Бұл тұрғыдағы басты проблемалардың бiрi- жергiлiктi институционалдық
инвесторлардың болмауы. Инвестициялық қызметке негiзiнен ... ... ал ... нақты экономикаға қосар үлесi мардымсыз.
Қазақстандық өнеркәсiптiк кәсiпорындардың ... ... ... олар өз қызметiн одан ары жалғастыруда, өйткенi көп ... бұл ... ... қарыздар. Сондықтан үкiмет бұл жағдайға
көңiл аудармайды, ... ... ... орындалуын қадағаламайды.
Төлемсiздiк дағдарысы кәсiпорындар арасында өзара есепке алу, бартерлiк
айырбас сияқты нарықтық экономикаға жат ... ... есеп ... ... ... ... ретiндегi қызметiн бұзады, экономикдағы толыққанды
ақша айналымын қиындатады.
Әрине, қазақстандық бизнестiң ... ... ... несие беру
қабiлетi және ниетi ... Оған қоса ... ... бiрқатар
кешiлiктерi бар:
• Құрамы және орналасуы жағынан бiркелкi ... ... ... басым,
салыстырмалы iрi 14 банк Алматы орталығында шоғырланған, ал облыстық
орталықтардағы банткер негiзiнен шағын банктер;
• Iрi және ... ... ... ... және қызмет
көрсету деңгейлерiнiң әртүрлiлiгi- қысқа мерзiмдi ... ... iрi ... ... ... ал ... қызмет түрлерiн көрсететiн орта және шағын банктердiң қосатын
үлесi аз;
• Орта және ... ... ақша ... тарту мүмкiндiктерi
шектеулi, олар халықаралық қаржылық нарыққа шыға алмайды, қарыздар
мене ... ... ... алмайды. Меншiктi капитал мөлшерiнiң
шектеулi болуы орта және шағын банктерге перспективтi ... ... ... ... ... ... ... алынған пайда есебiнен капитализациялануға мүмкiндiк бермейдi.
Қорыта айтқанда, отандық кәсiпорындардың ... ұзақ ... ... үшiн меншiктi құралдары жоқ, ал иелiгiнде тек қысқа қаржы ресурстары
бар отандық банктер оларды ұзақ ... ... ... ете алмайды,
басқаша сөзбен айтқанда, бұл банк ... ... ... ... шыққан шетелдiк капиталдың қатысуымен жұмыс iстейтiн
банктердiң ... ... ... да, олар ұзақ мерзiмдiк ... ... ... олар ... ... сенбейдi.
Тұйық шеңбер қалыптасты: кәсiпорындарға несие ... ал ... ... ... ... болуы салдарынан, сондай-ақ,
экономика “ұзын” ақшаның болмауы салдарынан, ... ... ... компанияларының меншiгiне немесе басқаруына ... ... ... ... ... ... Олардың көбi әлемге танымал трансұлттық компаниялардың
филиалдары, сондықтан оларға несие алу жеңiл.
Қазақстандағы инвестициялық ахуалға керi әсер ... тағы бiр ... қор ... ендi ғана қалыптасу үстiнде болуы. Қазақстанда тек
мемлектеттiк құнды ... ... ... ... ал ... ... қағаздармен жасалатын операцлиялар баяу жүргiзiлуде. Бұл ... ... ... ... ... ... ... капиталдану деңгейi жеткiлiктсiз. Халықтың аударымдарынан түскен
жинақтаушы зейнетақы қорларының қаржысы ұлттық өндiрiстi инвестициялауға
жұмсалғанның ... ... ... ... ... ... сақтандыру нарығынан кетуi, және жеке ... ... ... ... ... ... ... ете алмады, яғни бүгiнде қазақстандық сақтандыру компанияларының
инвестициялық мүмкiндiктерi нольге тең.
Нарықтық ... өту ... ... ... ... ... мүмкiндiктерi шектеулi, бұл ... ... ... ... ... ... ... атап айтқанда,
қаржылық-несие саясаты, оның басты құралдарының бiрi- салық саясаты.
Мемлекет өндiрiстiк және ғылыми-зерттеу ... ... ... ... ... ... отандық және шетелдiк заңды және ... ... ... саясатын жүргiзуi тиiс. Салықтық реттеу
көмегiмен төмендегi шараларды ынталандыруға болады:
• Кәсiпорынның ... ... ... ... ... ... қалған пайданы кәсiпорын iшiнде және қаржы
нарығында инвестиция салуға жұмсау;
... ... ... ... ... яғни шетелдiк
инвестицияны тарту;
• Экономиканың нақты секторына банктiк неселердi тарту;
• Амортизациялық қорлардың тиiмдi пайдалануын қамтамасыз ету;
... ... ... ... қатыса алатын жеке тұлғалардың
жинақтауға деген ынтасын арттыру.
Салық саясаты экономикалық процестерге ... әсер ... ... ... орын ... ... салықтар мен төлемдер
жүйесiн қалыптастыру ... ... ... ... ... ... етуiнiң мiндеттi шарты болып табылады.
Салықтардың экономиканы реттеу құралы ретiндегi ... ... ... ... ... ... ... әртүрлi беиалыстарды
күшейтуге немесе тежеуге мүмкiндiк беретiн икемдi мезанизм. Бiрде-бiр
дамыған елде салық жүйесi ... ... ... ... ... ... процестердi реттеу және ынталандыру тұрғысында. Сондықтан
экономикалық жағдайлар өзгерген сайын ... ... және ... де ... енгiзiп отыру қажет. Салық салу ... ... ... ... өтiп ... ... әсерi өте күштi, сондықтан да салық ... ... ... құралдарының бiрi болуы тиiс. Мемлекеттiң салық салудағы
қағидаларына қарай мемлекеттiң саяси ... ... ... даму ... ... ... ... алуға болады.
Салықтар тұтыну және қорлану процестерiне әсер етедi.
Салық жүйесiнiң мiндеттi ... ... ... ... берiлген қызмет түрлерi және кәсiпорын топтары өндiрiстi дамыту
үшiн үлкен мүмкiндiктерге ие болады, жиынтық экономикалық қатынастарда
артықшылықтарға ие ... ... ... салық сяасатын құрылымдық
өзгерiстер жүргiзу үшiн өте қажеттi құрал етедi.
Салық саясатының салыстырмалы тұрақтылығы мемлекет ... ... ... кездесетiн тәуекелдiлiк дәрежесiн сипаттайды.
Жоғарды аталған факторлар инвестициялық шешiмдердi ... роль ... ... ... салық саясатының көмегiмен
мемлекет қалыпты жұмыс iстейтiн инвестициялық кеңiстiк құруда айтарлықтай
нәтижелерге қол жеткiзе ... ... ... ... ... Кез-
келген салық салынатын кеңiстiктiң салықсыз кеңiстiкке қарағанда капитал
үшiн тартымдылығы төмен болатыны сөзсiз. Бұл жерден шығатын қорытынды-
мемлекет ... ... беру ... экономикалық белсендiлiктi
ынталандыруға болады, бұл ... ... ... жүзеге
асырылатын қызметтiң тиiмдiлiгiн арттырады.
Алайда, көптеген преференциялардың берiлуi, бiр жағынан, ... ... ... ... ... жағынан, салық төлеуден
жалтару үшiн ... ... аша ... ... жүйесiнiң және
мемлекеттiк басқарудың тиiмдiлiгiн төмендетедi. Салық жеңiлдiктерiнiң
шектен тыс көп ... ... ... ... реттеу тұтқасы ретiндегi
ролiн төмендетедi, қоғамдық құрылысқа қауiп төндiретiн ... ... етек ... ... ... жеiлдiктердiң берiлуi салықтардың толық және дұрыс
төленуiн және бақылау үшiн қосымша уақытты және құралдарды ... ... ... ... ... ауыртпалығыныың бiркелкi таралуына керi
әсер етедi және мемлекеттiк бюджет табыстарын азайтады.
Сонымен бiр мезгiлде салық жеңiлдiктерi ... ... ... iскерлiк белсендiлiктьi арттыруға, атап айтқанда
инвестициялық ... ... ... айтарлықтай ынталандырады.
Сонымен, мемлекеттiк инвестициялық саясаттың салықтық элементтерiн
қалыптастыру кезiнде экономикалық және мемлекеттiк-қоғамдық маңызды
басымдықтарды ... ... Бiр ... ... ... беруден
барынша бос салық жүйесiн құруға ұмтылу ... Бұл ... ... деп
отырғанымыз жекелеген кәсiпорныдарға мемлекет тарапынан заң жүзiнде басқа
кәсiпорындарға қарағанда жеңiлдетiлген салықтық жағдайды қалыптастыру
түсiнiледi.
Екiншi жағынан, ... ... ... ... ... ... керек. Қосылған құнды жасау, пайданы алу және
бөлiп-тарату процесiнде ... салу ... екi ... ... ... өндiрiстiк және қаржылық потенциалды жинақтау және арттыру
үшiн қолданылатын материалдық объектiлер, және солармен байланысты
қызмет;
2. Тұтыну ... ... ... ... ... осы қызметпен
байланысты материалдық объектiлер).
Инвестициялық-жинақтаушы салық жүйесi салықтардың ынталандырушы
қызметi бiрiншi ... ... ... ... ал фискалдық
қызметiн екiншi топтағы салық объектiлерi ... ... ... ... ... ... мемлекет барынша жинақтау процестерiн
қолдауы керек, ал тұтынуды белгiлi бiр мөлшерде ... ... ... ... ... осы бөлiгiнен алуы керек. Мұндай тәсiлдеме ... ... үшiн ... ... ... ... ... жақсы нәтижеге қол жеткiзу үшiн ... ... ... қатарына тiкелей және жанама әсер ету
әдiстерiн кiргiзуi керек. Бұл ... ... ... ... ... жатқан шараларды аталған екi сфераның ... ... ... ... ... критерий бар. Мұндай критерий-
салық ұсыныстарының тiкелей реттеу объектiсi-инвестициялық ресурстармен
байланысы.
Салық ... ... әсер ету ... ... қызмет түрлерiмен
салыстырғанда инвестициялық қызметке артықшылық беруге ... ... ... ... төлеушiлерге өз қаржылық құралдарын ... ... ... ... ... бiрақ соның iшiнде инвестициялық
шаралар неғұрлым тиiмдiрек болып табылады. ... әсер ... ... ... ... ... ... салуға бағытталған пайда
бөлiгiн салықтан бостау. Бұл әдiс әлемнiң ... ... ... Салықтық реттеудiң тiкелей ... ... ... қол ... ... негiзделген. Бұл жерде ... ... ... ... асыратын салық төлеушi тұрғысынан алып
қарағанда, тиiмдiлiктi анықтаудың басты критерийi қаржы құралдарын үнемдеу
болып табылады.
Мемлекеттiк ... ... ... ... ... инвестициялық қызметтi жүзеге асыру үшiн қолайлы жағдайларды
қалыптастырумен байланысты. Бұл кезде ... ... ... және ... қызметтi жүзеге асыруда салық төлеушiге ешқандай
таңдау проблемасын тудырмайды. Сонымен бiр ... ... ... экономика салаларының негiзгi экономикалық көрсеткiштерiне
әсер ете отырып, мемлекеттiк жанама әдiстер ... ... ... роль атқарады. Мысалы, экспорттық және импорттық
баж саласында белгiлi бiр ... ... ... ... ... отанды және шетелдiк инвестиция үшiн тартымдылығы үшiн едәуiр әсер
етедi.
Екi жағдайда да мемлекет тарапынан ... ... ... тиiмдiлiгiн анықтайтын критерий- салық базасының болашақта кеңею
мүмкiндiгiнiң ... және ... ... табысының артуы болып
табылады. Бұл кезде ынталандыру ... ... ... ... ... ... ... салықтар тобы бойынша бюджет түсiмдерi азайса да, басқа
салықтардан ... ... ... Қабылданған шараның тиiмдiлiгiн
анықтау үшiн оның жағымды және жағымсыз әсерлерiн өзара ... ... яғни ... табу ... ... ... ... шама төмендегi формуламен анықталады:
P=U1-(Uв +Uс), ... : U1- ... ... ... ... түсiмдерiнiң өзгерiсi;
Uв- жүргiзiлген шараға байланысты ... ... ... ... асыруға қажеттi әкiмшiлiк сипаттағы
шығындар.
Реттеу субъектiсiнiң тұрғысынан алып ... ... ... ... шаралардың тиiмдiлiгi олардың фискалдық нәтижелерiмен
сипатталады. Бұл ... есте ... ... ... ... ... саясаты сәйкес шкшкiмдiр қабылдана ... ... ... шығындар әкеледi, ал олардың қайтарымы, яғни жақсы нәтижелерге қол
жеткiзу салыстырмалы ұзақ уақытқа ... ... ... ... үшiн
ынталандырушы салық саясатының тиiмдiлiгiн болжау қиын.
Сонымен ... ... ... ... ... салу ... ... бұл салықтың фискалдық және ынталандырушы бағыттылығы артады,
ал салық жүйесiнiң басқа элементтерiнiң көрсеткiштерi ... ... ... реформаның тиiмдiлiгiн бағалау жұмысы ... ... ... бiр ғана салық салу объектiсi өзгерiске ұшырайды, және, екiншi
жағынан, жағымды және жағымсыз (фискалдық тұрғыдан қарағанда) көрiнiстердiң
арасындағы хронологиялық алшақтық оңай ... ... ... ... мемлекеттiк ынталандырушы
саясатының тиiмдiлiгiн бағалау ... ... ... ... ... ... ... экономикалық пайда салық
мiндеттемесiнiң шамасының барынша ... ... ... ... ... ... өзгерiстерiнен болған сандық нәтиже әр ... ... ... ... салық сомасының мүмкiн ... ... ... ... ... ( S/C) ( S 0) ... ... ... ... ... элементiнiң құндық көрiнiсi.
Сәйкесiнше, салық төлеушi үшiн салық ... ... ... ... сайын, мемлекеттiк саясат соғұрлым тиiмдiрек болады. Өз кезегiнде,
нақты ... ... ... ... ... ... және салық заңдылығының жетiспеушiлiктерiн пайдалана отырып салық
төлеуден жалтару арқылы төмендетуге болады.
Мемлекеттiк ынталандырушы саясатты қалыптастыру кезiнде ... және ... ... ... процестерге тигiзетiн
әсерлерiнiң айырмашылықтарын ескеру қажет.
Тiкелей салық салу салық төлеушiнiң ... бiр ... ... бюджетке алу әдiсi ретiнде мемлекеттiк саясатты ... ... ... және оңай ... болып табылады. Инвестициялық процестердi ... ... үшiн ... табыстарын тiкелей табыс ... ... ... ... ... Алайда, тәжiрибе көрсеткендей, мұндай
құрылымдық өзгерiс салық ... күрт ... ... мүмкiн.
Сондықтан, салық салу саласында инвестициялық ... ... құру ... ... ... ... және ... салықтардың
орнын ескеру қажет.
Жекелеген қызмет түрлерiн квоталау әдiсi кең ... Бұл ... ... ... ... мен мүлкiнен алынатын салықтар
төңiрегiндегi шараларды қамтиды. Мұндай әдiс, ... ... өту ... ... қызметтi ынталандырушы негiзгi
фактор ретiндегi пайданың басымдылығына, екiншi жағынан, ... ... ... ... ... құралдар мен басқа да мүлiктi
тиiмдi пайдалану үшiн жағдай қалыптастыру қажеттiлiгiне негiзделедi.
Аталмыш ... салу ... ... беру ... ... ... ... жүргiзу ынтасына әсер
етедi. Мұндай жеңiлдiктер әрекетiнiң механизмi, ең ... ... ... ... ие болуынан көрiнедi. Осыған
байланысты инвестициялық шешiмдерге әсер етудiң бұл ... ... ... ... ... ... ... салық жүйесiн құру кезiнде жағымды
инвестициялық ахуал қалыптасытру тұрғысынан алып ... ... ... ... ... орын ... жеке табыс салығын қарастыру маңызды.
Бұл салықтың ерекшелiгi сол, бұл салық ... ... ... әсер ... ... ... кезеңiнде табыстың бiр бөлiгiн алу
саясаты, сондай-ақ, ... ... ... ... мен
дивиденттердiң, жеке тұлғалардың қор нарығында жасаған опреацияларынан
түскен табыстардың) салық салу ... ... ... бөлу ... жинақтауға қатысатын қаржылық құралдардың мөлшерiне айтарлықтай әсер
етедi. Ал салық салу (пропорционалдық, ... ... ... ... ... ... бейiмдiлiктi қалыптастыруға тiкелей әсер
етедi.
Аталмыш факторлар инвестицияны ынталандыру тұтқалары iшiнен ... ... ... ... көрсетедi. Сонымен бiр мезгiлде,
табыс салығы кәсiпорындар деңгейiнде инвестицияны ... ... беру үшiн ... ... да, жеке ... ... саясаты инвестицияны ынталандырудың жанама механизмiне жатады.
Кәсiпорын тұрғысынан инвестициялық ресурс көздерiнiң жалпы ... ... топ ... ... ... Инвестициялық ресурстардың меншiктi көздерi;
2. Қарыз құралдары.
Бiрiншi топты құраушы компоненттер болып таза табыс пен амортизациялық
құралдар, ал ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Салық жүйесiнiң инвестициялық-ынталандырушы бағыттылығын күшейту
кәсiпорын ... ... ... ... ... бағалау
қажеттiлiгiн тудырады. Қазiргi кезде ... ... ... ... ... ... ... көздерiн сипаттайтын
салықтар жиынтығы салық салудың ынталандырушы проблемасын шешу мүмкiндiгi
бар екендiгiн көрсетедi.
Табыс ... ... ... ... ... ... ... категорияның жалпы экономикалық өсу факторларының жүйесiндегi
ролiн қарастырайық.
Нарықтық қатынастар жүйесiнде табыс ... ... ... ынтасы
болып табылады. Оның экономикалық өсудi анықтаудағы орны да ерекше. ... сөз ... ... өнiм ... ... ... ... болып
отыр. Табыс алу саласында микро- және макроэкономикалық мүдделер ұштасады.
Алынған таза табысты бөлу құрылымын ... өте ... ... ... ... үшiн бекiтiлген басымдықтарға негiзделе ... ... ... ... ... ... ... сайып келгенде, мемлекеттiк инвестициялардың
қайта бөлу қызметi дағдарыс жағдайында жеткiлiктi мөлшерде жүзеге аспайды.
Бұл қаржыландыру кезiнде ... ... ... ... банктер)
жүгiну қажеттiлiгiмен түсiндiрiледi. Бюджеттiк құралдардың қозғалысын,
бюджеттiк ... ... сай емес ... саяси және
экономикалық тұрақтылығын бақылау прцедурасы көп жағдайда тиiмдi жұмыс
iстейдi. Қазiргi ... ... ... ... ... ... кезiнде банктiк жүйенiң тәуелдiлiгiне түседi. Есеп айрысу жүйесiн
өзгерту ... ұзақ ... ... ... Сондықтан бұл жағдай
мемлекетке қаржылық ағымды ... ... ... ... және қажеттi мерзiмде жеткiзуге мүмкiндiк беретiн, белсендi жұмыс
iстейтiн тұтқаларды ... ... ... Бұл ... ... ... ... құру арқылы жеке ... ... ... ... орын ... ... ... салу тұрғысындағы мемлекет пен салық төлеушi
арасындағы қарым-қатынастарды қарастыра отырып әлемдегi көптеген елдердiң
салық жүйелерiне тән ... ... ... атап өту ... ... тұрғысынан алып қарағанда, мұндай элементтердiң
бiрi- амортизациялық саясат болып табылады. Негiзгi құралдар ды ... ... ... ... отырып, ол жедел амортизация
әдiсiн қолдануға мемлекеттiң басымдықты ... ... ... ... бередi. Жедел амортизация кәсiпорындарында ғана
қолданылады. Мысалы, салыстыру үшiн, Францияда ... ... ... ал ... ... ... қолданылатын
барлық өнеркәсiптiк құралдарға пайдаланылады.
Жеделдетiлген амортизация пайданы үлкен ... ... ... негiзгi құралдар құнының орнын тезiрек толтыруға және тозған
құралдарды жетiлдiрiлген құралдармен тезiрек алмастыруға мүмкiндiк бередi.
Жеделдетiлген ... ... ... ... ... ... балама ретiнде қарастыруға болады. Оның жеңiлдiктерге
қарағанда артықшылығы ... ... ... ... ... әр ... ... ғимараттарға, құралдарға және т.б.
әртүрлi мөлшерде ... ... ... ... ... басымдық көрсетуге болады.
Алайда, жеделдетiлген амортизация механизимiнiң ... ... келе ... ... ... ... кәсiпорындардан басқа)
кең қолданылмайды, ал шағын кәсiпорындардың белсендi ... ... үшiн ... ... ... шектеулi болғандықтан,
жалпы алғанда, жеделдетiлген ... ... ... ... ... әсерi үлкен деп айту қиын.
Амортизациялық саясат саласында қабылданатын шешiмдер ... ... ... ... жағдайы әсер етедi. Қазақстандық экономикалық
жүйенiң басты ерекшелiгi-айналым құралдарының жетiспеушiлiгi. Бұл фактор
бүгiнде отандық өндiрiстiк ... ... ... ... ... ... Меншiктi құралдар есебiнен тiптi жедел өндiрiстiк- өткiзу
шараларын қаржыландыру мүмкiндiгiнiң болмауы жағдайында салық ... ... шешу үшiн ... ... бар ... соның
iшiнде амортизациялық қор құралдарын да пайдаланады. Сөйтiп, жаңа
құралдарды ... ... ... ақша құралдары инвестициялық қызметке
қатысы жоқ ағымдық проблемаларды ... ... ... ... ... ... ... меншiктi құралдарын
толықтыру көзi ретiндегi ролi өте ... ... ... ... ... маңызды мәселенiң бiрi-
инвестициялық-бейiмделген жеңiлдiктер жүйесiн құру. Сондықтан бұл жерде
мемлекеттiк саясатты ... ... ... салу объектiсiнiң ерекшелiгiн
ескеру қажет. Ең алдымен табыстың инвестциялық ресурстарды құрайтын ... ... есте ... ... ... тапшылық жағдайында мемлекеттiң
қаржылық мүмкiндiкиерiнiң шектеулiлiгi ... ... ... ... зәру сфералардың көбi жеткiлiктi деңгейде мұндай көмектi
ала ... Ал ... ... ... өте ... ... мемлекеттiк емес қаржылық көздердi пайдалану ... ... ... ... негiзделген мемлекеттiк тұтқаны ... ... ие ... ... беру ... ... ... пәнiнiң
құрылымын анықтап алу қажет, яғни ... ... ... ... беру керек деген сұрақ туындайды.
Кәсiпорындардың жүзеге асыратын инвестициялық жобалары ... ... 2 ... ... ... ... өндiрiстiк немесе өндiрiстiк емес базаны дамытуға бағытталған
инвестиция;
2. ... ... ... қаржыландыруға бағытталған
инвестиция.
Бiрiншi топтағы инвестиция ... ... ... яғни ... сапалық сипаттамаларын жақсартуға
жұмсалады. Ал өндiрiстiк емес ... ... ... әдетте
жұмыскерлердiқ әлеуметтiк жағдайын жақсарту үшiн жасалады.
Екiншi топтағы инвестиция кәсiпорын үшiн пайда табу ... ... оған ... беру ... да ... ... объектiсi ретiнде кәсiпорынның меншiктi
өндiрiстiк базасын алудан түсетiн тиiмдi әсер ... ... ... ... беру ... шешiм қабылдаған кезде кәсiпорын табысының
немесе пайдасының жұмсалу бағытын мiндеттi түрде ескеру қажет.
Инвестицияны ... ... ... ... ... алып
қарағанда акционерлiк қоғамдардың бөлiнетiн және бөлiнбейтiн табыстарына
дифференциалды салық ... ... ... де ... Ұлттық
экономиканың құрылымындағы акционерлiк капиталдың ... келе ... ... ... ... ... ... саясатын жүргiзудiң
маңызы да жоғарылайды.
Дамыған елдердiң салық жүйелерiнде акционерлiк қоғамдар пайдасына
салық салудың 2 негiзгi ... ... ... ... бiр рет қана ... салу, бұл кезде дивидендтерден 1
рет қана салық төленедi: акционерлерге дивиденд төлеу кезiнде-немесе
кәсiпорындардың пайдасына ... ... ... ... табысынан төленетiн салық құрамында;
2. Дивидендтерге 2 рет салық салу, бұл ... ... ... ... бұрын акционерлiк қоғамның пайдасынан және
бөлiнгеннен соң акционер табысынан ... ... ... бiр ... ... ... ... қаржы
ресурстарының бiр бөлiгiнiң тiкелей инвестициялу процесiнен шығып қалуына
әкеледi. Сондықтан салық ... ... және ... ... ... алсақ, мұндай қаржы ағымдарына қатысты
салық жеңiлдiктерiн қолдану қажеттiлiгi төмен сияқты. Бұл бөлiнетiн табыс
тұрғысында екi рет ... салу ... ... бұл ... екi рет ... салу механизмi портфельдiк
инвестицияны тежеушi факторға айналады.
Өндiрiстi ынталандырудың ... ... ... ... ... жағдай жасайтын салаларға-бiлiм, ғылым, ғылыми-зерттеу
салаларына жұмсалатын инвестицияға салық салу мәселесiнiң ... зор ... ... ... ... ... ЖЕТIЛДIРУ БАҒЫТТАРЫ
ЖӘНЕ ДАМУ БОЛАШАҒЫ
Экономиканы мемлекеттiк реттеу әдiстерiнiң iшiнде ерекше орынды салық
саясаты алады. Тәжiрибе ... ... ... ... ... ... конъюнктуралық ауытқуларын бәсеңдетуге, ұлттық
шаруашылықтық ұзақ мерзiмдi тұрақтануына қол жеткiзуге болады.
Дұрыс ойластырылған, ... ... ... ... ... ... ... экономикалық жағдайды реттей алады. Бiрақ бұл кезде
бюджетке салықтың көп түсуiн ... ... ... ауыртпашылық арқылы
емес, керiсiнше салық ауыртпашылығын азайту ... ... ... ... ... ... ... жүргiзiлген зерттеулер көрсеткендей, үш ... ... ... ... құн ... ... ауыртпашылығы қазiргi экономикалық жағдайжа 60-70 %-тi құрайды
екен. Егер ... қоса ... ... да ... ... салық
ауыртпашылығының жоғары екндiгiн байқауға болады.
Соның нәтижемiнде салық төлеушiлердiң көп ... одан ... ... ... ... ... шамадан тыс болып кетекн кезде.
Халықаралық тәжiрибе көрсеткендей, салық ауыртпашылығының ... ... ... ... ... ... аспауы тиiс.
Қазақстан Республикасындағы салықтар-өте күрдерi проблемалардың бiрi.
Салық заңдылығы өзiнiң ... ... ... нығайтуда Азаматтық
Кодекстен кейiн екiншi орында тұр. Өкiнiшке орай, салық саясаты ... ... ... ... ... ... әлi де ... салу жүйесi
салық төлеушiлердiң мүддесiн және заң ... ... ... жүйе деп айту ... ... келе жатқан салық салу жүйесi Қазақстанның
стратегиялық даму ... ... ... ... ... ... ... ары қарай қамтамасыз етудi және
жетiлдiрудi қажет етедi. Бұл ... жеке ... ... ... ... бередi, сайып келгенде бұл мемлекет
экономикасының тұрақты дамуына және соның ... ... ... ... әкеледi. Осы проблемаларды шешу үшiн кешендi
шаралар ... ... ... ... маңызды рольдi салық салу ... ... ... мен ... ... ресурстық фактор, яғни
мемлекеттiң қолындағы экономикаға араласу ... ... бiр ... ... ... керi ... көрсететiн механизм
болып табылады. Сондықтан да әр нақты жағдайға ... ... ... ... даму ... мен даму жағдайына, елдегi мемлекеттiк
билiктiң ... ... бұл ... оның ... қауiпсiздiгiн
қамтамасыз ететiн құрал ретiнде, немесе оның жоғары тәуекелдiк көзi ретiнде
болуы мүмкiн.
Салықтар және салық жүйесі-бюджеттің табыс көзін ... ғана ... ... ... ... ... маңызды құрылымдық элементтері.
Кәсіпкерлік қызметті басып тастамайтын, тиімді бюджеттік саясатты жүргізуге
мүмкіндік беретін тиімді салық ... ... ... ... құрылымдық қайта құру мүмкін емес.
Салықтар адамзатқа ... ... ... олар жан ... ... ... ... Салықтардың пайда болуы мемлдекеттің
құрылуымен байланысты. Олардың міндеттілігі сөзсіз, ол туралы 1789 ... ... деп ... «Бұл ... ... ... болу ... емес,
тек салықтар мен өлімнен басқа».
Мемлекеттік орталық және ... ... ... және ... ... ... түсетін міндетті төлемдері мен алымдар-
салықтар болып табылады. Сонымен, ... ... ... және ... ... ... ... қалыптастыруға қатысу
формасы. Салықтар, ұлттық ... ... бөлу ... ... ... ... жұмыс істеуіне, адамдары белгілі бір қызмет түрлерін
жүзеге асыруға қызықтыруға бағытталған.
Салық салуды ұйымдастыру ... ... ... және оның ... көрінеді, ол салықтық қатынастар элементтерін, яғни ... ... ... ... ... мен ... қамтиды. Салық элементтеріне
салық субъектісі, объектісі, ставкасы, жеңілдігі және т.б. жатады. ... ... ... ... Яғни ол заң ... салық
төлеуге міндетті тұлға. Алайда бағалар механизмі арқылы ... ... ... ... ... сондықтан тағы бір тұлға-
салықты көтеруші болады.
Салық объектісі- салық салынатын ... ... ... ... ... ... ... ставкасы (салық салу нормасы)-салық салу бірлігіне келетін салық
шамасы. Салық ставкасы әдетте табысқа қатысты ... ... ... ... деп аталады.
Салық оклады-субъектінің бір салық объектісінен төлейтін ... ... ... ... немесе ішінара босату.
Салық салынбайтын минимум- салықтан толық босатылған салық объектісінің
ең кіші бөлігі.
Кез-келген міндетті төлем салық болып ... ... ... ... сол, олар ... бір қағидаларға сүйенеді. А.Смит өзінің
«Халықтардың байлықтарының ... және ... ... атты
еңбегінде (1977) салық салудың келесі қағидалары бекітілген:
5. ... әр ... ... табысының мөлшеріне қарай салыну керек;
6. Салық мөлшері және оны ... ... ... алдын-ала және дәл
анық болу керек.
7. Әр салықты жинау және алу тәсілі мен ... ... ... үшін
ыңғайлы болу керек.
8. Салық жинау шығындары барынша төмен болу керек.
Сонымен қатар, салықты төлеу схемасы ... ... ... ... ... екі рет ... салудан қорғалу керек.
Жоғарыда келтірілген салық салудың тарихи қағидалары бүгінгі күні ... ... жоқ, яғни ... де олар ... ... салу ... ... қағидалар. Мемлекеттің реттеуші функциялар дамыған сайын
салық салу ... ... ... туындады, осыған байланысты
Смиттің тұжырымдаған ... ... ... ... жалпылық-салық төлеу барлық экономикалық субъектілерге таралуы
керек;
• тұрақтылық-салық түрлері мен ставкалары уақыт аралығында тұрақты
болуы керек;
• төлем ... салу ... ... ... ... және ... мүлік құнына бірдей таралу керек;
• міндеттілік-салықтарды төлеу заң ... ... ... төлеушілер
үшін міндетті болып табылады;
• әлеуметтік әділеттілік-салық ставкаларын бекіткен кезде ... ... ... мен ... ... ... ... түсірмейтін болуы керек;
• көлденең әділеттілік-табыс деңгейі жағынан біркелкі дәрежеде
тұрған төлеушілерге заң ... ... ... ... ... тік ... ... бойынша бірдей емес жағдайда тұрған
салық төлеушілерге әртүрлі салық ставкалары қолданылуы ... ... ... ... механизмдердің және әкімшілік-
нұсқаушылық механизмдерінің өзара әрекеттесуі негізінде жүреді. Сондықтан,
бір жағынан ... ... және ... ... органдарының функциясы, ал
екінші жағынан, салық тізімін қалыптастыру және ... ... ... ... ... және ... даму деңгейіне қарай
анықталады.
Жоғарыда келтірілген салық салу қағидаларымен бірге оларды тағы да ... ... ... ... немесе табысты арттыруға деген ынтаны басып тастамауы керек.
Салықтар баланстылығы сақталуы керек, яғни ол ... ... ... оның ... тең ... керек.
Салық салу адамдардың нақты табысын шекті деңгейден төмендетуге әкелмеуі
керек.
Әрине, салық салу жүйесі барлық жоғарыда ... ... ... өте ... ... ... бір-бірімен үйлеспейді және қарама-қайшы
келеді. Сондықтан осы ... ... ... ... ... таңдап алу- өте күрделі проблема. Салық заңдылығы сондықтан да
тұрақсыздықпен сипатталады. Салық салудың мәні ең ... ... ... ... 3 ... ... атқарады:
4. Фискалдық функция;
5. Бөліп-таратушылық функция;
6. Реттеушілік.
Мемлекетте жиналатын салықтар түрлерінің ... ... ... мен ... ... ... жүйесін құрайды. Салық жүйелері
өте күрделі модельдер түрінде болуы мүмкін. Салықтарды әртүрлі ... ... ... ... салу ... және ... мен ... қалыптасқан қарым-қатынастарға қарай; пайдаланылуына қарай;
салық жинайтын органға қарай; экономикалық белгісі бойынша.
Бірінші ... ... ... ... және ... ... бөлінеді.
Тікелей салықтарға тікелей табысқа немесе мүлікке салынатын салықтар
жатады.
Тікелей салықтар өз кезегінде нақты және жеке-дара ... ... ... ... сырт ... қарай салынады, яғни салық салу
кезінде объектінің пайдалану тиімділігі емес, оның сырт ... ... ... ... жер ... ... ... қолөнер салығы, ақша
капиталына салынатын салықтар жатады.
Жеке-дара салықтар салу кезінде табыс қана емес, төлеушінің ... ... ... ... ... Мұндай салықтарға табыс салығы,
мұраға салынатын салық, жан басына салынатын салық және т.б. жатады.
Жанама салықтар ... ... ... ... ... ... ... құн салығы, акциздер, кедендік салықтар жатады.
Пайдаланылу белгісіне қарай салықтар жалпы және ... ... ... ... ... ... белгілі бір мақсатқа бағытталады. Мысалы,
транспорт құралдарына салынатн салық.
Салықтарды жинайтын ... ... ... орталықтандырылған және
жергілікті болып бөлінеді.
Объектілердің экономикалық белгілеріне қарай ... ... және ... ... ... ... ... біріншілері
салық төлеушінің кез-келген салық объектісінен ... ... ал ... ... ... ... мен қызметтерді тұтыну кезінде
кететін шығындарға салынады.
Салық жүйесiн реформалаудың ... ... ... ... жетiлдiру және қоғамдағы өзгерiстерге бейiмдеу, сөйтiп оны икемдi
әлеуметтiк-экономикалық реттеу құралына айналдыруға негiзделген. ... ... ... кеңейiп, неғұрлым негiзделген салық түрлерi
енгiзiле бастады. Салық түрлерiн ... ... ... өзгерту
арқылы реттеуден бiртiндеп икемдi ... ... көшу ... ... мен ... арқылы. Бұл кезде әрине салықтар мен
салық жүйесiнiң экономиканы реттеудегi басқа да жетiлген формалары ... ... ... ... ... дәл ... мемлекет үшiн де,
заңды тұлға үшiн де ... ... ол екi ... да ... ... ... көрсеткендей, бiздiң мемлекетiмiздiң заңдылығы бойынша
жиынтық табыстан салық төлеушiлер көбiнесе жанама салықтарды ... ... ... ... Осы ... ... қорытынды
жасауға болады: бiздiң мемлекетiмiздiң салық жүйесiнде тұтыну салықтары
басым, өйткенi оларды ... ... ... да ... Ал ... ... ... салықтар үлесi басым. Айналыс сферасында салықтар ... ... ... түседi.
Корпортивтiк табыс салығы кәсiпорын өнiмiн тұтынушыларға жоғары баға қою
арқылы немесе товар қоюшыларға ресурстарды ... ... ... ... ауымтырылуы мүмкiн. Акционерлiк қоғам ... ... ... ... ... салу ... ... төмен дивиденд төлеу
арқылы да салық ауыртпашылығы тұтынушыларғы түсiрiлуi мүмкiн.
Жеке табыс салығының ауыртпашылығы басқа тұлғаға ... яғни ... ... ... ... ... Алайда кәсiподақ талаптары бойынша
жұмыскерлерге жалақы өсiрiлiп, салық ауыртпашылығының бiр бөлiгi жұмысшыдан
жұмыс берушiге ... ... ... ... ... ... тұлғаға түседi. Мысалы, заңды
және кәсiпкерлiк қызметпен ... жеке ... ... ... ... ... ... баға қою арқылы сұраныс жеткiлiктi болған
жағдайда ауыстыруға болады. Жеке ... ... ұсақ ... ... ... ... ақы белгiлеу арқылы жалдаушыға
артады.
Осы сияқты табыстан төленетiн басқа да тiкелей салық түрлерi тұтынушыларға
түсiрiледi.
Жанама ... ... ... тұлғаға аудару жеңiлдiрек.
Қосылған құн салығы толықтай тұтынушыға түседi, өйткенi кең товарлар мен
қызметтер ... ... ... ... қай ... ... ... болмайды, барлығының бағасының құрамында ҚҚС жатыр. Акциздер мен
кедендiк алымдар мен салықтар төлеу ... ... ... баға
құрамында төлейдi.
Салық салу жалпы алғанда тiкелей салық ... ... ... ... ... ... ... өсуiнен және өндiрiс көлемiнiң кiшiреюiнен
көрiнедi. Жоғары баға ... ... ... ал бұл өнiмнiң
сатылу көлемiнiң азаюына, өндiрушiлердiң өнiм өндiру көлемiн азайтуына
әкеледi.
Салық ... ... мен ... ... бөлiнуi сұраныс пен
ұсыныс икемдiлiгiне ... ... ... ... ... ... ... проценттiк өзгерiсiне қатынасы: егер ... ... 1-ден ... ... сұраныс икемдi емес, егер 1-ге тең
болса ... одан ... ... сұраныс икемдi деген сөз.
Бюджетке төленуi мiндеттi салықтар мен ... да ... ... ... ... салу ... жасанды түрде төмендетiп көрсету,
салықтар соамсын дұрыс есептемеу, мүлiктi жасыру, ... ... ... ... ... ... бюджетке төленбей қалған салықтар мен
алымдар сомасының 50% шамасында ... ... Тура осы ... ... қайталанса, айып-пұл санкциясының шамасы 100%-тi құрайтын болады.
Салық төлеушiлерде ... ... ... немес оынң қате жүргiзiлуi
кезiнде төленбей қалған салықтардың мөлшерiне 50% ... ... ... бұл ... ... дүркiн қайталанса, оның шамасы 100%-ке жетедi.
Банктердiң салық төлеушiлердiң РНН-ы қойылмаған ... ... ... үшiн ... ... ... бюджет алдында
қарыздары бар шаруашылық ... ... есеп ... ... ... ... үшiн; салықтық органдардың құжаттарынсыз банктiк
шот ашу үшiн. Мұндай ... ... ... ... шоты ... шығын жұмсау операцияларының 5% мөлшерiнде айып-пұл салынады.
Салық заңдылығын дөрекi бұзғандар үшiн ... ... ... шаруашылық субъектiлерiнiң жауапты ... ... ... ... үшiн Қылмыстық Кодекске сай ... ... ... ... ... жеке бас ... ... мүмкiн.
Алайда жоғарыда келтiрiлген барлық шаралар салықтардан жалтару проблемасын
шешпедй. ... ... ... ... ... нәтижесiнде
бюджтеке түсетiн табыстардың 1/3 бөлiгi жалтарылғаны анықталған.
Үкiметтiң салық саяасты мемлекеттiң әлеуметтiк-экономикалық ... сай, ... ... ... мақсаттарына қарай, уақыт
талабына сай құрылады. Осы тұрғыдан алып ... ... ... ... реформалау мақсаттары мыналарды қамтуы
керек:
1. нарықтық қатынастырды ... атап ... ... ... ... ... ... аса қажеттi негiзделген қажеттiлiктiрен
ғана өтеу;
• жеке салық төлеушiлердi алған табыстарын кәсiпкерлiк ... ... ... ... задылық базасын кеңейту;
3. әртүрлi салық түрлерiнiң арасындағы үйлесiмдiлiкке қол жеткiзу;
4. бiр ... ... екi рет ... ... ... механизмiн құру;
5. салық салуда әдiлеттiлiкке қол жеткiзу;
6. салық салудың әлемдiк ... ... ... ... жүйесiнде табысты реформа жүргiзу мемлекет үшiн аса маңызға ие.
Тұрақты әрi сенiмдi ... ... ... ... ... немес пайдаға салық салудағы маңызды мәселенiң бiрi-
инвестициялық-бейiмделген жеңiлдiктер жүйесiн ... ... бұл ... саясатты жүргiзе отырып, салық салу объектiсiнiң ерекшелiгiн
ескеру қажет. Ең алдымен табыстың ... ... ... ... ... есте ... ... Бюджеттiк тапшылық жағдайында мемлекеттiң
қаржылық мүмкiндiкиерiнiң шектеулiлiгi салдарынан мемлекет тарапынан
қаржылық көмекке зәру ... көбi ... ... ... ... ... Ал өзiн-өзi қаржыландыру мүмкiндiктерi өте шектеулi. Осындай
жағдайда мемлекеттiк емес ... ... ... ... соның
iшiнде салық жеңiлдiктерiне ... ... ... ... ... ие ... ... нәтижеге қол жеткiзу үшiн мемлекеттiк саясат
қарастырылған детерминанттар ... ... және ... әсер ... ... ... Бұл түсiнiктердiң шартты түрде ... ... ... шараларды аталған екi сфераның қайсысына
жатқызатыны туралы қорытынды жасауға болатын критерий бар. ... ... ... ... ... объектiсi-инвестициялық ресурстармен
байланысы.
Салық салудағы тiкелей әсер ету ... ... ... түрлерiмен
салыстырғанда инвестициялық қызметке артықшылық беруге бағытталады. Бұл
кезде әдетте салық ... өз ... ... ... бөлу
стратегиясын таңдау хұқығы ... ... ... iшiнде инвестициялық
шаралар неғұрлым тиiмдiрек болып табылады. Мұндай әсер теудiң ... ... ... ... ... ... ... пайда
бөлiгiн салықтан бостау. Бұл әдiс әлемнiң ... ... ... ... ... тiкелей әдiстерiн қолдану экономикалық
тиiмдiлiкке қол жеткiзу ... ... Бұл ... ... ... объектiсi) жүзеге асыратын салық төлеушi тұрғысынан алып
қарағанда, тиiмдiлiктi анықтаудың басты ... ... ... ... ... ... жанама әдiстерi жекелеген кәсiпорындар
деңгейiнде инвестициялық қызметтi жүзеге асыру үшiн ... ... ... Бұл кезде реттеу макроэкономикалық сипатта
болады, және шаруашылық қызметтi ... ... ... ... ... ... ... Сонымен бiр мезгiлде, жекелеген өндiрiс
секторларының, экономика салаларының негiзгi экономикалық ... ете ... ... ... ... ... ... айтарлықтай роль атқарады. Мысалы, экспорттық және импорттық
баж саласында белгiлi бiр саясатты жүргiзу ... ... ... ... және ... инвестиция үшiн тартымдылығы үшiн едәуiр әсер
етедi.
Екi жағдайда да мемлекет ... ... ... ... тиiмдiлiгiн анықтайтын критерий- салық базасының болашақта кеңею
мүмкiндiгiнiң туындауы, және сәйкесiнше ... ... ... ... Бұл ... ынталандыру шаралары жүргiзiлiп отырған белгiлi бiр
нақты салық немесе ... тобы ... ... түсiмдерi азайса да, басқа
салықтардан ... ... ... Қабылданған шараның тиiмдiлiгiн
анықтау үшiн оның жағымды және ... ... ... ... ... яғни ... табу ... субъектiсiнiң тұрғысынан алып қарағанда ынталандыру саясатын
бағалау кезiнде шаралардың тиiмдiлiгi олардың ... ... Бұл ... есте ... ... ... ... сферасындағы
реформалау саясаты сәйкес шкшкiмдiр қабылдана ... ... ... шығындар әкеледi, ал олардың қайтарымы, яғни жақсы нәтижелерге қол
жеткiзу салыстырмалы ұзақ уақытқа созылуы мүмкiн. Сондықтан, ... ... ... ... ... ... қиын.
Сонымен қоса, жекелеген салық тұрғысында салық салу құрылымын ... бұл ... ... және ... бағыттылығы артады,
ал салық жүйесiнiң басқа элементтерiнiң көрсеткiштерi өзгерiссiз қалады.
Бұл жағдайда реформаның тиiмдiлiгiн ... ... ... ... ... бiр ғана ... салу объектiсi өзгерiске ұшырайды, және, екiншi
жағынан, ... және ... ... ... ... ... хронологиялық алшақтық оңай есептеледi.
Шаруашылық субъектiлер тұрғысынан қарағанда мемлекеттiк ынталандырушы
саясатының тиiмдiлiгiн бағалау механизмi өзгеше. ... ... ... ... түскен экономикалық пайда салық
мiндеттемесiнiң шамасының барынша ... ... ... ... төлеушi үшiн салық ауыртпалығының жалпы шамасы төмен
болған сайын, мемлекеттiк саясат соғұрлым тиiмдiрек болады. Өз ... ... ... ... жеңiлдетiлген инвестициялық қызмет
көмегiмен және салық заңдылығының жетiспеушiлiктерiн пайдалана отырып салық
төлеуден жалтару арқылы төмендетуге болады.
Мемлекеттiк ... ... ... кезiнде сондай-ақ
тiкелей және жанама салықтардың ... ... ... ... ... қажет.
Тiкелей салық салу салық төлеушiнiң табысының бiр бөлiгiн ... ... алу әдiсi ... мемлекеттiк саясатты жүзеге асырудың ең
тиiмдi және оңай тәсiлi болып табылады. Инвестициялық ... ... ... үшiн ... ... ... ... салықтарына қарай
құрылымдық жағынан өзгерту ... ... ... ... ... ... ... түсiмдерiнiң күрт төмендеуiне әкелуi мүмкiн.
Сондықтан, салық салу ... ... ... ... құру кезiнде бюджет табысындағы тiкелей және жанама салықтардың
орнын ескеру қажет.
Жекелеген қызмет түрлерiн ... әдiсi кең ... Бұл ... ... ... пайдасы мен мүлкiнен алынатын салықтар
төңiрегiндегi шараларды қамтиды. Мұндай әдiс, ... ... өту ... шаруашылық қызметтi ынталандырушы негiзгi
фактор ... ... ... ... ... шаруашылық
қызметiн жүзеге асыру барысында негiзгi құралдар мен ... да ... ... үшiн ... ... қажеттiлiгiне негiзделедi.
Аталмыш салықтарды салу кезiнде ... беру ... ... сәйкесiнше, бизнестi жүргiзу ынтасына ... ... ... әрекетiнiң механизмi, ең алдымен, салық
төлеушiнiң салыстырмалы артықшылықтарға ие ... ... ... ... ... әсер ... бұл жүйесi инвестицияны
тiкелей ынталандыру шеңберiнде жүзеге асырылады.
Жинақтаушы- инвестициялық ... ... құру ... ... ... ... ... алып қарағанда тiкелей салық
салу жиынтығында ... орын ... жеке ... ... ... ... ... ерекшелiгi сол, бұл салық кәсiпорындар қызметiнiң сипатына
тiкелей әсер етпейдi. Алайда, жинақтау кезеңiнде ... бiр ... ... ... ... ... ... (проценттер мен
дивиденттердiң, жеке ... қор ... ... ... ... ... салу ... капиталды қайта бөлу ... ... ... ... ... ... ... әсер
етедi. Ал салық салу (пропорционалдық, прогрессивтiк немесе регрессивтiк)
әдiстерi жинақтауға деген шектi бейiмдiлiктi ... ... ... факторлар инвестицияны ынталандыру тұтқалары ... ... ... ... ... ... ... бiр мезгiлде,
табыс салығы ... ... ... ынталандыру үшiн
артықшылықтар беру үшiн пайдаланылмайды. Сондықтан да, жеке табыс ... ... ... ... ... ... жатады.
Салық жүйесiнiң инвестициялық-ынталандырушы ... ... ... ... ... тигiзетiн әсерiн ... ... ... ... ... ... ... көрсеткiштер
негiзiнде есептелетiн, потенциалдық инвестициялау көздерiн сипаттайтын
салықтар жиынтығы ... ... ... ... шешу ... екендiгiн көрсетедi.
Табыс салығынымен ... ... ... ... ... бұл
экономикалық категорияның жалпы экономикалық өсу факторларының жүйесiндегi
ролiн қарастырайық.
Нарықтық қатынастар жүйесiнде табыс кәсiпкерлiк ... ... ... ... Оның экономикалық өсудi анықтаудағы орны да ерекше. Бұл
жерде сөз ... ... өнiм ... ... ... ... болып
отыр. Табыс алу саласында микро- және макроэкономикалық мүдделер ұштасады.
Алынған таза табысты бөлу ... ... өте ... ... ... ... үшiн бекiтiлген басымдықтарға негiзделе отырып
инвестициялауға бағытталатын ... ... ... ... қаржының, сайып келгенде, мемлекеттiк ... бөлу ... ... ... ... мөлшерде жүзеге аспайды.
Бұл қаржыландыру кезiнде мемлекеттiң делдалдар қызметiне (әсiресе банктер)
жүгiну қажеттiлiгiмен ... ... ... ... құралдардың мақстақа сай емес ... ... ... ... ... ... көп ... тиiмдi жұмыс
iстейдi. Қазiргi қазақстан экономикfсында мемлекет бюджет ... ... ... ... жүйенiң тәуелдiлiгiне түседi. Есеп айрысу ... ... ұзақ ... ... ... Сондықтан бұл жағдай
мемлекетке ... ... ... ... ... ... және қажеттi мерзiмде жеткiзуге мүмкiндiк беретiн, белсендi жұмыс
iстейтiн тұтқаларды iздеуге мәжбүр етедi. Бұл ... ... ... ... құру ... жеке инвесторлардың инвестициялық
белсендiлiгiн арттыру шешушi орын алады.
Қазақстанның салық ... ... ... слау ... ... теориялық тұрғыдан қарау процеснiде айқындалған салқ
салу заңдылықтары әсер ... ... ... ... ... ... мектептерi мен бағыттарынан салықтық база туралы теориялық және
тәжiрибелiк ережелерге немесе әдiстемелiк базада ... ... ... даму ... ... ... ... және салық
жүйесiн қалыптастыру үшiн негiз қалыптастырады.
Салық ... ... ... ... ... ... ... туғызады: Қазақсатн халқы мен мемлекетiнiң мүдделерiне
қайшы келмейтiн бiртұтас салық жүйесiн құру; жалпы мемлекеттiк және ... ... ... ... ету; салықтарды жинау әдiстерiн
жетiлдiру және соның негiзiнде республика бюджетiнiң табыс бөлiгiн ... ... ... ... ету; ... мейлiнше объективтi
және аз қолдану.
Сапалы классикалық және ұйымдастырушылық-хұқықтық қағидалар негiзiнде
салық салудың әлеуметтiк-экономикалық схемасы ұсынылды. Ол ... ... ... ... ... ... ... мен түрлерiн жинау
әдiстерi мен тәртiбiн қамтиды.
Ұйымдастырушлық-экономикалық механизм әдетте бiр жағынан, ... ... ... ... болуы керек болады, ал
екiшi жағынан тиiмдi малық жүйеснi құру ... сай ... ... мемлекеттiк бюджетiнiң жағдайын талдау көрсеткендей,
бюджте табыстарыда шешушi рольдi жанама салықтар алады, оларлың ... ... ... құн салығы. Ол бүгiнде экономикалық реттегiш
функциясын атқарады.
Зеррттеу нәтижесiнде кейбiр салықтар ... ... жоқ ... ... ... орай ... салық жүйесiн
жетiлдiру жұмысы келесi бағыттар бойынша жүргiзiлуi керек: ТМД ... ... ... ... ... “қолданылу елi”
қағидасына ... Бұл ... ... ... ... 0-дiк
ставканың қолданылуы және импорт кезiнде 15 ... ... ... ... ... жанама салығын алу механизмi Қазақсатнда бiрнеше ... ... ... ... ... ... ... басқарма салықты қалай
алады, қосылған құн салығы үшiн де ... ... ... ... ... ... салықтық реформалар республикадағы өндiрiстi
тұрақтандыруға, өнiм өндiрiсiн, әсiресе ... ... ... ... ... тұрақтандыру механизмi мемлекеттiк
протекционизмге негiзделген отандық өндiрушiлердi басымдықты дамыт, кешендi
несиелiк, ... ... және т.б. ... ... қолдана отырып мүмкiн болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан Республикасының материалдарында жргiзiлген ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру және құру жөнiнде
келсi тұжырымдар мен ұсыныстар жасауға мүмкiндiк бердi:
1. ... ... ... ... ... слау жүелерiнiң
қалыптасуына әртүрлi теориялық тұрғыдан қарау процеснiде ... салу ... әсер ... Талдау нәтижесiнде салық салудың
көптеген түрлi мектептерi мен бағыттарынан ... база ... және ... ережелерге немесе әдiстемелiк базада
құрылған бiрнешеуi бөлiнiп көрсетiлдi.
2. Салық салудың ... ... ... ... оның ... ... оның өзiнiң өз кезегiнде 2 бағыты бар: ұсыныс
экономикасы ... және ... ... және тұрақты өсу
теориясы, бұлар мемлекеттiң нарықтық экономикаға араласу ... ... сай. ... салық теорияларына сай,
Қазақстанның салық жүйесi көбiнесе неолибералдық модельге сай ... ... яғни оның ... ... ... ... ... төмендiгi.
3. Тұрақты даму концепциясы –бұл Қазақстанның болашағы және ... ... үшiн ... ... ... ... қалыптастырудың негiзгi қағидалары анықталды, олар
мныдай мүмкiндiктер туғызады: ... ... мен ... ... ... ... салық жүйесiн құру; ... және ... ... ... ... ... жинау әдiстерiн жетiлдiру және соның негiзiнде республика
бюджетiнiң ... ... ... ... ... ... ету; ... мейлiнше объективтi және аз қолдану.
5. Сапалы классикалық және ұйымдастырушылық-хұқықтық қағидалар негiзiнде
салық салудың әлеуметтiк-экономикалық схемасы ұсынылды. Ол ... ... ... түрлерiн, олардың нақты формалары мен түрлерiн
жинау әдiстерi мен тәртiбiн қамтиды.
6. ... ... ... бiр ... ... ... ... сәйкес болуы керек
болады, ал екiшi ... ... ... ... құру ... сай
болуы керек.
7. Қазақсатнның мемлекеттiк бюджетiнiң ... ... ... ... ... ... жанама салықтар алады, оларлың
iшiндегi үлкен үлестi латыны-қосылған құн ... Ол ... ... ... атқарады.
8. Зеррттеу нәтижесiнде кейбiр салықтар арасында үйлесiмдiлiктiң,
жүйелiлiктiң жоқ болуы байқалды. ... орай ... ... ... жұмысы келесi бағыттар бойынша жүргiзiлуi керек: ТМД
елдерiмен арадағы эконоикалық ... ... ... елi” ... сүйену. Бұл дегенмiз кез-келген экспорт
жағдайында 0-дiк ставканың қолданылуы және импорт ... ... ... ... ... ... ... жанама салығын
алу механизмi Қазақсатнда ... жыл бой ... ... ... ... ... ... салықты қалай алады, қосылған құн
салығы үшiн де осындай режим қалыптастыру керек;
9. Жақын ... ... ... ... ... ... өнiм ... әсiресе индустриалдық-инновациялық
өнiм өндiрiсiн кеңейтуге бағытталған. Нарықты ... ... ... ... отандық өндiрушiлердi
басымдықты дамыт, кешендi несиелiк, салықтық, сақтандыру және ... ... ... ... отырып мүмкiн болады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТIЗIМI
1. Қазақстан республикасының Салық Кодексi, 2005 ж.
2. Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы: Алматы, 2000г.
3. ... А.И., ... Н.Е. ... ... элементы, установление и
виды.-Алматы, 1998г.
4. Шишкин А.Ф. Экономическая теория.-Москва, ... ... К.А. ... ... как ... ... ... по налогам и инвестициям №3-
4,2000г.
6. “Библиотека бухгалтера и предпринимателя”, №2,февраль, 2002г.
7. Егармин И. Льготное налогообложение как инструмент стимулированяи
производства и ... ... ... ... №3, ... ... С.К. “Влияние механизма налогообложения на экономику
Казахстана” // Вестник по налогам и инвестициям №6,2000г.
9. Интыкбаева С. Некоторые ... ... ... ... ... ... Н. ... налоговой системы. // Қаржы-қаражат, №6, 2003г
11. Оспанов М.Т. Оптимизация налоговой системы Казахстана.// Вестник по
налогам и ... ... ... Н.Ш. Налоговый контроль и пути его совершенствования
//Налогоплательщик.-2000г, №2
13. Иванов В.М. Проблемы налогообложения и ... ... ... и ... ... ... Сарсенкулов Ж.С. Налогово-бюджетное регулирование экономики
Казахстана. Автореферат.-Алматы,2000г.
15. Стат. Ежегодник. Финансы Казахстана, Алматы 2000-2004 гг.
16. Стат. Бюллетень Министерства ... ... ... ... ... Р

Пән: Салық
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 57 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дамыған елдердегі баға белгілеу6 бет
Мемлекеттік бюджет туралы ақпарат29 бет
Электрқозғалтқыштарға техникалық қызмет көрсету7 бет
Астық ору технологиялық процестері және олардың ауа райы климаттық жағдайлармен байланысы6 бет
"Мемлекеттің салықтық қызметінің құқықтық негіздері."13 бет
«ИП Бисенов» кәсіпорының жалпы экономикалық жағдайы. Аудит және салықтық есеп42 бет
«мемлекеттің экономиканы қаржылық реттеу жүйесіндегі салықтық реттеу және оның Қазақстан Республикасының қазіргі жағдайындағы ерекшеліктері»74 бет
Іскерлік белсенділікті салықтық ретеу114 бет
Іскерлік белсенділікті салықтық реттеу140 бет
Арнаулы салықтық режимінің жалпы сипаттамасы, ережелері және оның қолданылу ерекшеліктері34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь