Қазақстандағы еңбек қатынастарының дамуы

Мазмұны
Кіріспе
1. ЕҢБЕК РЫНОГЫНЫҢ ҚЫЗМЕТ ЕТУІНДЕГІ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Жұмыс күші. еңбек рыногындағы экономикалық қатынастардың нысаны
1.2. Еңбек рыногының институттары мен ұйымдары: әлемдік тәжірибе
1.3. Еңбектің экономикалық тиімділігі: мәні және көрсеткіштері

2. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЕҢБЕК ҚАТЫНАСТАРЫНЫҢ ДАМУЫ
2.1. Қазақстандағы еңбек қатынастарының дамуы
2.2. Қазақстан Республикасындағы еңбек миграциясы: сипаты, өзекті мәселелері
2.3. Еңбек қатынастарын мемлекеттік реттеу: мәселелері

Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
        
        Мазмұны
Кіріспе
1. ЕҢБЕК РЫНОГЫНЫҢ ҚЫЗМЕТ ЕТУІНДЕГІ
ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1. 1.1. Жұмыс күші- еңбек ... ... ... нысаны
3. 1.2. Еңбек рыногының институттары мен ұйымдары:
4. ... ... ... ... ... мәні ... ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЕҢБЕК ҚАТЫНАСТАРЫНЫҢ
ДАМУЫ
2.1. Қазақстандағы еңбек қатынастарының дамуы
2.2. Қазақстан Республикасындағы еңбек миграциясы:
сипаты, өзекті мәселелері
2.3. Еңбек қатынастарын мемлекеттік реттеу: ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының еңбек нарығындағы
бүгінгі күннің ең ... ... ... отыр. Оның басты мақсаты халықты
жұмыспен қамту және жұмыссыздықты жою. Осы ... шешу үшін ... ... ... ... түрде талдап, сонан соң ондағы болып жатқан
өзгерістерді бағалап әрбір аймақтың өзіндік ерекшеліктерін ескере ... ... ... күші ... еңбек ресурстар рыногы басқару жүйесін
жетілдіру қажет.
Осыған байланысты ... ... ... халықты жұмыспен қамту және
оны экономика салаларында пайдалану бүгінгі күннің өзекті ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
белсенді халық санын да өскендігін байқауға болады.
Нарықтық ... өту ... ... ... ... ... ... өзгерді. Облыс бойынша материалды өндіріс ... ... саны жыл ... ... Ал өнеркәсіп саласында жұмыс
істейтіндердің саны жыл сайын азайғанмен, еңбек ресурстарының ... ... ... ... ... ... ... Материалдық өндіріс
сферасының ең басты бөлігін ауыл шаруашылығы саласы алып отыр. Олай ... ... ... ... ең алдымен ауыл шаруашылығын көтеруден
бастау қажет.
Жұмыс істейтіндер, жалпы жұмыс істейтіндер халыққа білім беру саласы,
денсаулық ... дене ... ... ... ... ... ... орында тұрғын-үй коммунальдық шаруашылығы және
халыққа тұрмыстық қызмет көрсету салаларында ... Бұл ... ... өсу ... ие болып отыр.
Осы аталған мәселелерді шешу еңбек нарығының негізгі элементтерінің
бірі болып табылатын халықты ... ... ... ... ... ... ... төмендеуінің негізгі факторларының бірі
болып облыстағы ірі кәсіпорындардың, ұйымдардың жұмыс ... мен ... ... қаржылық дағдарыс жағдайлары қосымша
жұмыс орындарын ашуға теріс әсерлерін ... Бос ... ... ... ... ... әсіресе ауылдық жерлерде қатты сезіледі.
Жұмысқа орналасуға тілек білдіргендердің ... ... ... ... ... ... деңгейі төмен болып отыр.
Ресми түрде тіркелмеген жұмыссыздардың саны мен ... ... саны ... ... мен жеке ... ... отыр. Оларды есепке алудың дұрыс жолға қойылмағандығынан жұмыспен
қамтылғандығынан жұмыспен қамтылғандар ... ... дәл ... ... ... ... жоқ жұмысшылардың басым көпшілігінің “көлеңкелі”
табысы немесе жасырын жұмыс орындары бар.
Жоғарыда атап өткендей қандай да бір ... шешу үшін ол ... ... ... ... Олай ... ... экономиканың дәл қазіргі
қалыптасқан жағдайына байланысты пайда болған еңбек мәселелерін шешу үшін
еңбек нарығының белсенді жұмыс істеуі үшін ... ... ... ... ... ... ... ресурстарының ұдайы өсу процессінің мониторингісін құру негізінде
экономикалық белсенді халық санын, жұмыспен қамтылғандарды, ... алу ... ... ... ... қамтылғандарды, жасырын жұмыссыздарды өзіндік жұмыспен
қамтылғандарды айқындау, олардың еңбек табысы ... ... ... ... жүйесін жетілдіру;
- кіші және орта кәсіпкерлікті дамыту негізінде жаңа ... ... ... ... ... жоғарылату, яғни кадрларды
дайындау және қайта дайындау, кәсіптік бағдар беру жүйелерін жетілдіру;
- ... ... ... жаңа ... ... ... өзімнің дипломдық жұмысмды орындау барысында мынандай әдебиеттерді
(кітаптар, ... ... ... т.б.) пайдаландым. Олар:
Нұрсұлтан Назарбаев. Стратегия ресурсо-сбережения и переход к рынку.
М., 1992, 352 с.
Әубәкіров Я. Ә. ... ... ... 1999, 278 ... ... ... ... 2000, 380 б;
Әкімбекова. Экономикалық теория. Алматы, 2000, 461 б;
Жатқанбаева Е.Б. ... ... ... 2006, 300 ... С.К. ... рыногы экономикасы. Алматы, 2003, 270 б;
Қ.Бодаухан. Нарыққа өту жолында ... ... ... әлеуметтік
бағыттылығын арттыру мәселелері. Алматы, 1997. (кандидаттық диссертация. ).
1. ЕҢБЕК РЫНОГЫНЫҢ ҚЫЗМЕТ ЕТУДЕГІ
ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1.Жұмыс күші- ... ... ... ... рыногында жұмыс күші бар жағынан сатылады, ал екінші жағы оны
сатып алады. Сондықтан ... күші ... ... ... ... ... ... физикалық және ой қабылеті, осы қабілетін ол материалдық
және рухани игіліктерді өндіруде ... ... ... ... ... әр ... ... алайда еңбек кезінде оның барлығы бірдей
қолданылмайды. Сондықтан, жұмыс күшінің нақтылы еңбекке ... ... ... ... ... ... ... істеу қабылеттері
өмірге, тіршілікке қажет ... ... ... ... рыногы
дегеніміз “жұмыс істеп жүрген” жұмыс күші рыногы. Ол қоғамда туған жұмыс
күшіне деген сұраныспен, ... ... пен оны ... ... күшті
белгілі уақыт ішінде пайдалану ... ... Бұл ... ... ... алу ... ретінде еңбекке деген қабілеттің істе
көрінуі, ... ... іске ... ... күші ... басқа өндіріс факторлары сияқты жалақы деп аталады, табыс
әкеледі. ... ... ... ... ... Бұл ... шындықты
барлық зерттеушілер мойындады.
Маркстің концепциясы біріншіден, еңбек болмақ, құнның қайнар көзі, сол
себепті оның құны жоқ, ... емес деп ... Бұл ... ... ... емес, жұмысшының еңбекке деген қабілеттілігі, яғни жұмысшы
мен оның ... өмір сүру ... ... ... ... ... ... бұл еңбек мөлшері және институттары, ұдайы өндірісті
қамтушы жұмысшы күші және ... ... ... ... ... ... ... сияқты еңбек рыногында да ... және ... ... ... ... ... ... (жұмыс күші нарығы)- бұл жұмыс күшіне сұраныс пен ұсыныс
сәйкестігінің жалпыға ортақ формасы. Ол ... ... ... ... ... ... біртіндеп орналасу механизмінің
икемділігіні қамтамасыз етеді.
Еңбек ... ... ... және іске ... үшін ең кем дегенде оның
құрылымында мына бөліктер болу қажет.
- ... ... ... ... ... және ... ... берушілер және олардың ... ... және ... ... ... экономикалық бағдарламалар, шешімдер мен заң
нормалары;
- рынок механизмі (жұмыс күшіне деген сұраныс пен ұсыныс, оның ... ... және оған ... ... төлемдер;
- рынок инфрақұрылымы.
Еңбек рыногының жоғарыда аталған бөліктері бірлесіп жұмыс
күшіне деген сұраныс пен оның ұсынысын теңестіруге, ... ... ... ... ерік таңдау құқын іс жүзінде асыруға, ... ... ... ... ... ... екі ... көрсетуге болады:
- біріншісі, жұмыс күшінің территория жүзінде жылжуға бейімделген, яғни
жұмыс орындарын еңбеккерлермен ... ... ... жолмен толтырады.
Мұндай рынокты сыртқы рынок деп атайды.
- екіншісі, еңбеккерлердің фирма ішінде жылжуына бейімделген. Бұл рынокты
кейде ішкі рынок деп ... ... ... үш ... атайды, американдық,
жапондық және шведтік.
Американдық моделінде экономиканың бәсекелестік ... ... оның аса ... жол ... ... ... ... жеке табысқа, ақша табуды мақсат етуге итеру тән.
Қызметкерлер кәсіпорындар арасында жиі ... оқу ... ... ... ... ... өндірістік оқуға кететін шығынды
азайтуға тырысады. Кәсіпорындарда жалақы шартпен, ... ... ... ... ... құрылады. Штаттық және
федеральдық жұмыссыздықты ... ... ... ... әрқайсысына бөліп жарнама төлейді. Қордың ... ... ... ... ... Бұл салық төленген жалақының белгілі
бір ... ... ... Осындай саясаттың нәтижесінде қызметкерлердің
территориялық және кәсіптік ... ... ... ... ... қарағанда жоғары болады. Мұның барлығы бұл елде сырт
рыногы басым екенін көрсетеді.
Жапондық модельдің ерекше бір ... ... ... ... жүйесінің”
орын тебуі, яғни қызметкерлер осы жүйе ... ... ... етілуіне
кепілдеме алады. Кепілдеме заңды түрде бекітілмеген, жалданған қызметкерлер
мен кәсіпкерлердің ұзақ жыл бойы ... ... ... ... ... ... ... түзу ниетпен қарайды. Жапонияда кәсіподақтар
компания ішінде құрылады және қызмет ... ... ... ... мен ... ... шұғылданады, ол олардың
еңбекке, жұмыс сапасына дұрыс көзқарасын тәрбиелейді. Өз ойымен қызметкерді
бір жұмыс орнынан ... бір ... ... ... тұрады.
Бұрынғы кезде жалақы деңгейі қызметкердің стажы мен ... ... ... оның біліктілігі мен еңбек тиімділігін де ескеретін болды.
Мұндай еңбек рыногын ... ішкі ... деп ... ... модельді
фирма басшыларының қызметкерлерге әкелік ... ... ... тыс ... ... бөлуі және де фирманың ... ... ... ... Бұл ... сапа ... ... роль
атқарады. Кейінгі жылдары Жапонияның үлкен экономикалық дағдарысқа душар
болғаны белгілі. Осыған байланысты дәстүрлі ... бойы ... ... ... ... ... жұмыспен қамтылатын адамдар саны азаюда.
Шведтік модельдің ерекшелігі мемлекеттің белсенді түрде жұмыспен
қамтамасыз ету ... ... ... органдары қызметкерлерді
кәсіптік дайындау мен қайта дайындау, жұмыс ... ... ... ... бос жұмыс орнын табу үшін кәсіптік бейімдеу және мәлімет ... ... ... жету үшін ... ақша беру ... ... күшінің
бәсекелестік қабілетін арттыруға көп көңіл бөледі. Осы бағытта ... ... ... ... көп ... ... Жұмыспен қамту саясаты жалпы
экономикалық шаралармен тығыз байланысты, атап айтқанда, шек қойылған салық
саясатымен,еңбек ақы төлеудегі ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қызметтерді қажет ететін секторларда ... ... ... ... ... ... ... байланысты кешенді
мемлекет саясаты арқасында елде жұмыс күшіне деген сұраныс және ... ... ... жоғары деңгейде болып отыр.
Ресейлік модель- бұл модельдің айқын ... ... ... оның ... ... рыногына жақын екенін байқатады. Мысалы, жұмыс
күшінің жылжымалдылығы осы уақытқа ... өте ... ... және ... дайындауда мемлекет оқу орындарының рөлі әлі де ... ... ... ... ... ... ... сыртқы еңбек рыногын бекіте түседі.
Қазақстан тәжірибесіне келсек, Ресеймен салыстырғанда, еңбек рыногын
қалыптастыруда біраз алда болса керек. Жұмыс күшінің жылжымалдылығы ... ... ... дайындауда жеке меншіктегі оқу орындары кәдімгідей үлкен
роль атқарады. Ал әлеуметтік объектілерге келсек, Қазақстанда ... ... ... ... реформа жасалғанына біраз жыл болып қалды.
Сонымен қатар зейнет жүйесіндегі реформа, ... ... ... қарағанда жақсы нәтиже беріп отыр. Сондықтан екі елдегі еңбек
рыногының ұқсастығынан гөрі ... ... ... ... ... даму дәрежесіне қарай, талдау мақсаты және де басқа
қолданылатын ... ... ... әр түрлі сегменттерге бөлуге
болады. Мысалы, еңбек қатынасының тұрақтылығына қарай ... ... ... бөледі:
- бірінші сектор. Бұл секторда еңбеккерлер тұрақты және ... ... ... ... ... ... болып келеді. Қызметкерлердің
шеберлігін арттыруға, өндірісті ... ... ... ... орнында озық технология қолданылады, кәсіподақ рөлі күшті болып
келеді;
- ... ... адам ... ... қамтылады, маусымдық жұмыс
тараған, жұмыс орындары қарапайым және ... ... ... ... әлеуметтік қорғау жүйесі жете дамымаған, ... ... ... ... ... ... ... еңбек рыногына
ықпал жасау дәрежесіне қарай екі сегментті айыруға болады;
- Мемлекет жұмыспен қамту жөніндегі ... ... ... ... ... оған ... ... жұмыссыздар, жұмыс іздеп жүргендер және
кәсіптік бейімделуге дайындауға және ... ... ... ... Осы ... ... күшінің ұсынысын қалыптастырады;
- Бақылаудан тыс қалған жұмыс күші ... ... ... ... ... ... ... тыс қалған жұмыс күшінің
ұсынысының бір бөлегі және бос ... пен оқу ... ... Олар ... ... тікелей түйісу арқылы орналасады.
Еңбек рыногының өзгеше сегменті ретінде жасырын еңбек ... ... Бұл ... ... ... жұмыс істеп жатқан адамдар
жатады, бірақ олар ... ... ... әр себеппен пайдаланбайды.
Жасырын рынокты екіге бөлуге болады: ресми және бейресми ... ... ... ... ... уақытын амалсыз толық пайдаланбаған
адамдар жатады. Ал бейресми бөлігін әлеумет тану зерттеушілер әдістерімен
анықтауға болады.
Жұмыс күшін ... мен ... ... мен біліктілік деңгейіне орай
бөлек-бөлек сегменттерді ... ... ... ... ... және ... ... құрған кезде мына сегменттерге ерекше көңіл
бөліну тиісті:
- әйелдер жұмыс күші;
- ... ... ... егде ... ... күші;
- мүгедектер жұмыс күші;
Ғылыми-техникалық прогрестің кезеңінде экономикада және ... ... ... болып жатыр. Қызметкерлердің кәсіптік білімі
дамуы, компьютерлік , информациялық технология материалдық өндірісте ... ... ... жұмыс орнын қысқартып, жұмыссыздықты көбейттіріп
отыр. Осы жағдайда еңбеккерлер өз ... ... ... ... Үкімет пен
жұмыс берушілерді өз талаптарына көндіруге мәжбүр етті: ... ... ... ... ... жүйесін күшейту, жұмыстан босату
тәртібін қатаңдату және т.б. Оның ... ... ... ... бұрынғы еңбек жағдайын реттеу шарттарына қайшы келеді, өмірге
еңбекті ұйымдастыру және жалақы төлеудің жаңа түрлері енеді. Осының барлығы
дүниеге жаңа ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуы әр түрлі бағыт және формада болады; стандарттан ... ... ... ... тәртібі, жұмыс істеудің стандарттан тыс
формалары, жұмысқа алу және одан ... ... ... ... ... әкелетін жалақы жүйелерін қолдану және т.б.
2005 жылдың екінші тоқсанында ... ... ... ... саны 4,6 мың адамды құрайды, бұл ... ... ... қарағанда 255,1 мың адамға ... көп. ... ... мемлекеттік ұйымдарда, 41,7 пайызы мемлекеттік емес ұйымдарда, 12,5
пайызы жеке тұлғаларда, 7 пайызы ... ... ... ... Ірі және орта ... 2,6 млн. адам ... ... жалпы санының 55,4 пайызы жұмыс істеді.
Республика экономикасында 2005 жылдың ... ... 7,3 млн. ... ... ... ... құрамында жалдамалы қызметкерлер
үлесі-63,8 пайызды, өз бетімен жұмыспен ... ... ... ... мен құрылысында 1,3 млн. адам жұмыспен қамтылады;
ауыл және балық шаруашылығында-2,4 млн. адам, ... ... ... ... ... саны 2005 жылдың екінші тоқсанында 634,1 мың ... ... ... 8 ... ... мамырында бір қызметкердің орташа айлық атаулы ... мың ... ... ... жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда 15,2
пайызға өскен. Жалдамалы қызметкерлердің еңбек ... ... ... ... ... ... ... қызметтің барлық түрлері бойынша
байқалады. Өнеркәсіптегі қызметкерлердің жалақысы ағымдағы жылдың ... ... ... ... ... рыногы-жұмысшысының өз еңбегінің нәтижелі болуына, жұмысының
көлемі мен сапасынкөтеруге мүдделілігін арттырудағы ең ... ... ... ... қарым-қатынастардың жиынтығын сипаттайды. Айталық,
біріншіден бұл ... мен ... ... ... ... ... ... жалақы мөлшерін белгілеу, ұжымдық келісім-шарттыбекіту
секілді ... ... ... яғни мемлекеттік реттеу қызметі.
Екіншіден, еңбек ұжымы мен ... ... ... ... еңбек ақы мөлшерінің ұйымдардың қаржы-шаруашылық есебімен тығыз
байланыстылығы.
Еңбек ... мәні оның ... ... ол жұмысшының
материалдық және ... ... ... үшін жеткілікті болуы
тиіс.
Бұрынғы Кеңес тұсындағы ... ... ара ... ... ... ... елдердің тәжірибесін зерттеу еңбек рыногын реттеу
механизмі өзіне тиесілерді қамтитынын көрсетті;
- еңбек келісім шартын ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін көп ... ... ... жеке ... ... ... салықтық жүйесін, сондай-ақ жұмыс
берушінің жұмыс күшіне жұмсайтын шығындарын;
- еңбек ақы ... ... ... ең ... кепілдік жалақы
түрінде мемлекеттік реттеу;
Кәзіргі жағдайда жұмысшыларға еңбек ақы төлеу нысаны, жүйесі мен
мөлшері, ... ... ... да ... ... ... шешімімен
белгіленеді. Бірақ кәсіпорындар, меншіктің түрі мен ... ... ... ... ... ақы ... ең төменгі
мөлшерін және жұмысшыларды әлеуметтік қорғаудың ... ... ... етуі ... ... ... ақысына нақты орындалған жұмыстар үшін
төлемдер, ... тыс ... үшін ... төлемдер, жұмысшылардың
кінәсіне жатпайтын ақаулар үшін төлемдер, жұмыстың күрделілігіне сәйкес
төленетін үстеме ақы ... ... ... ... ... қабылданған еңбекке ақы
төлеу жүйесі мен нысандарына, ұжымдық ... ... ... ... ... ... асырылады.
Еңбек ақы жұмысшы мен ... ... үшін ... ақы ... тиімді шегін анықтайды.
Еңбек ақының негізгі көзі-еңбекке ақы төлеу қоры. Сонымен ... ... ... ... ұжым ... қосқан жеке нәтижелері
үшін төленетін түрлері төлемдер жатқызылады. Бұл кезде жұмысшыларға сыйақы
беру орындалған жұмыстың сапасын бағалай ... ... ... ... коэффициентінің көмегімен жұмысшылардың арасында бөлу арқылы жүзеге
асырылады.
Қорта келгенде еңбекке ... ... ... ... ... ... ... алғашқы есеп құжаттарын бір ... ... ... ... әрі ... ... оның ... нақты шығындарды тиісті объектілердің өндірістік ... ... ... ... ... есептелген еңбек ақы аналитикалық есепте тек
шығындар бабы бойынша ғана емес, сонымен бірге төлем түрлері ... ... ... да топтастырылуы тиіс. Жұмысшыларды әлеуметтік қорғау
саясаты алғашқы және бухгалтерлік құжаттарда қосымша ... ... ... ... ... және ... түрлері) енгізуді талап
етеді.
Еңбек рыногының икемділігі ... ... ... даму деңгейінің
талабына жауап ретінде пайда болған құбылыс, экономиканы дағдарыстан
шығаруға, оның ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік туғызады. Сонымен қатар ол тұрақсыз
жұмыс орын санын көбейтеді, қызметкерлердің әлеуметтік қорғауын әлсіретеді.
Бұл ... ... тек тек ... шама шарқы жетпейді. Сондықтан
мемлекет жағынан қызметкерлерді пайдалануда ... пен ... ... ... ... қажет.
Жұмыспенқамту жеке тұлғалардың олардың жеке және қоғамдық сұраныстарын
қанағаттандыруымен байланысты, оларға еңбекақы немесе ... ... ... қайшы келетін іс-әрекеттері сондай-ақ ... ... ... ... ... жұмыс күшіне деген сұраныс пен ұсыныстың
теңестіру дәрежесінің сипаты ретіндегі әлеуметтік-экономикалық ... ... ... зерттеу осынау аса күрделі ... ... ... ... ... ... ... Тек
осы проблемалардың барлық аспектілеріне жан-жақты зерттеудің негізінде ғана
жұмыспен қамту саясатының басымдылықтарын таңдап ... ... ... ... ... ... ... келсек, жұмыспен қамту туралы соңғы заң бойынша
жұмыссыздыққа байланысты жәрдем ақша деген түсінік мүлде жойылды; Сонымен,
қазақстандық ... әр ... ... іздеу моделіне келесі түзетулер
енгізу ... ... ақша ... ең мұқтаж болғанына материалдық көмек
беріледі, материалдық көмек мөлшері оның бұрынғы жалақысы мен стажына ... ... ... ... Бұл ... ... жоғары деңгейлі
дәмегер жалақының жоғары болуынан туды да жорамалдау ... ... ... ең кең ... ... ... адамның
жұмыс істеу қабілеті мен денсаулығына әсер ететін факторлардың, яғни сыртқы
күштердің жиынтығы болып ... ... ... ... ... ... мағана беріледі. Біреулер үшін бұл жалақы деңгейі ... ... бұл ... ... ... ал үшіншілер үшін еңбектің ауыртпалық
деңгейі және т.б. Мұның бәрі әрине ... және бұл ... ... ... ... Шын ... адамға, оның денсаулығы мен еңбек қабілеттілігіне ... ... өте көп. ... бір ... біз қарастыруға тиісті
әлеуметтік-экономикалық факторларды құрайды. ... ... ... ... ... жағдайын анықтайды. Олар Қазақстан
Республикасының конституциясында: мамандардың еңбекақысын, ... ... ... ... ... алғанда әлеуметтік игіліктер мен
кепілдіктерді реттейді, ... ... орын ... ... ... актілері бір аусымдағы (смена) жұмыс уақыты ұзақтығын,
санитарлық нормалар мен ережелерді, зейнеткерлік жаста, жүктілік пен босану
жеңілдіктерін, көп ... ... ... және басқа да еңбек
қатынатарына байланысты толып жатқан мәселелерді ... ... ... ... ... мен ... тәжірибе
Нарықты экономиканың жеке секторларында ең басында құрылған стихиялық
қатынастар уақыт өткен сайын ұйымдасқан ... ие бола ... ... бұл ... ... тәртіп қалыптасу тенденциясы көзге түседі
(энтропияға ұмтылудан өзгеше). Еңбек рыногында қатынастар дамуы, ... ... мен ... ... ... ... ... институтына нормативтік жарлық (реттеуіштер) және де
еңбек ... ... ұзақ ... бойы ... ... ... адам және ұжым ... келісімдері, тарифтік автономия, кәсіпорынды
басқаруға қатысу және т. б. ... ... ... ... жоспарланған және бірдей әрекет ... ... ... ... ... біріктіру, мысалы, жұмыс берушілер
одағы, кәсіподағы, еңбекті басқару ... және т.б. ... ... ... (мысалы Германияда) кәсіпорын кеңесін құрайды. Олар
кәсіпорын ... ... ... ал ... ... ұйым ... ... институты мен ұйымдары объективті негізде пайда болады,
өйткені олар ... ... ... ... ... ... де ... беруші мен жұмыс алушылар ... ... ... ... ... ... ... автономия дегеніміз үшінші жақтан, әсіресе мемлекеттен,
тәуелсіз түрде жұмыс беруші мен ... ... ... еңбек келісім
шарттарын үйлестіру құқы. Мысалы, Германияда тарифтік келісім туралы заң
бойынша келісімнің екі жағы ... ... және ... ... ... ... ... беруші болады. Жеке жұмыс алушы, өзінен-өзі түсінікті ... ... бір жағы ... бола ... ... бар тағы бір ... ол әр жұмыс берушілер және әр жұмыс
алушылар бірлестігі тарифтік серіктес бола бермейді. Ол үшін ... ... ... ... керек, екі жақты партиялық саясаттан,
шіркеуден және мемлекеттен ... және ... ұйым ... ... ... тарифтік келісім әлеуметтік еңбек қатынастарын реттеуде
өте маңызды роль атқарады: татуластыру, қорғау қызметін атқарады және ... ... ... ... енгізеді. Тарифтің келісімі заң
тұрғысынан екі бөліктен тұрады: нормативтік бөлігінде ... ... ... және т.б. ... ... болады; ал міндеттеу бөлігінде екі
жақтың құқы мен ... ... ... ... ең ... ... ... мүшелеріне, яғни тарифтік келісімге қол қойған
жұмыс берушілер одағының мүшелері және кәсіподақ мүшелеріне маңызы ... ... тағы да ... 90%-ға жуық ... ... ... келісіммен қамтылған, тек қана жеке бір салаларда ең
алдымен, қызмет ету саласында олар кең орын теппеген. Тағы бір ... ... ... мен бір ... ... ... тарифтік келісім
болады, мысал ретінде белгілі “Фольксваген” фирмасын атауға болады. Еңбек
ақы туралы тарифтік ... ... ... ... ақы ... ... ал ... еңбек жағдайлары (жұмыс уақыты, демалыс және ... ... ... ... ... келеді. Бұған білімге
ынталандыру, жыл аяғындағы төлемдер, ... ... және т.б. ... ... ... келісімнің көп болғаны келісімге әр ... ... және сала мен ... ... ... Тағы бір айта
кететін жағдай әр ... ... ... ... ... тізімінде
(регистрінде) міндетті түрде тіркелуі.
Тарифтік келісімнің келесі елеулі жағы- жұмыс жағдайына минимальдық
стандарт орнату. Кәсіпорын ... ... ... уақыт
мерзімінде, тарифтік келісімнің мазмұны өзгермеуге тиіс. Германиядағы
әлеуметтік еңбек ... ... ... ... ... іс жүзінде
аса бір жарқын асырылғанын көрсетеді.
Қазақстанда әлеуметтік серіктестік ой мен ... ... ... ... ... ... ... жасалынып жатыр.
Әлеуметтік серіктестік дегеніміз еңбек қатынасының бір түрі: ол белгілі
стратегиялық мақсат ... ... ... ... ... ымыраға келіп, әр түрлі әлеуметтік топтардың ... ... ... ... ... ... ... әр жақтың тең құқықтылығы және олардың өкілдерінің өкілеттілігі;
- міндеттерді өз бетімен қабылдау және оларға іс ... ... ... ... әр ... ... болуы;
- ұжымдық келісімі орындалуын қадағалау.
Әлеуметтік серіктестік екі ... не үш ... ... ... ... кәсіподақ қызметкерлері ... ... ... ... және мемлекет (мемлекет өкіл еткен органдар).
Бірқатар елдердің тәжірибесі көрсеткендей, үш жақты ... ... көп ... ... ... ... ... экономиканың
тұрақты дамуына сенімді негіз жасайды.
Әлеуметтік серіктестігін енгізу нәтижесі көбінесе әр түрлі деңгейде
келісім жасауымен көрінеді. ... ... ... ... ... салалық (тарифтік) келісім, аймақтық келісім және ұжымдық
келісімдер жатады. Және ... ... мен ... ... ... ... айтқан жөн. Қазақстанның еңбек заңында 8-11 баптарында
еңбек ... ... ... ... мен ... ... ... еңбек рыногының әр түрлі институттарын қалыптастыратын жақсы
заң негіздері жасалынған. Ал бірақ оның іске ... ... ... Осы ... ... ... ... бөлігі өзінің еңбек қатынасы туралы
тиісті келісім жасамайтынын айтсақ жеткілікті. ... ... ... ... ... ... қатысуы көп жағдайда бос сөз
екені ... ... ... түрлері көбінесе формальды ... ... ... ... қоғам, әсіресе кәсіподақ
қозғалысының басшылары жағынан еңбек таласын мәдениетті ... ... ... көтеруде және екі жақ кеңесу, өзара көну, ... ... ... ... ... ... ... күш жұмсау
қажет болып тұр.
Еңбек рыногы ұйымының қатарына, ең ... ... Олар ... ... ... ... және олардың өкілі
ретінде есептелінеді. Кәсіподақ қозғалысы Англияда ХҮІІІ ғасырдың ортасында
басталып, кейін бірте-бірте басқа елдерде- Франция, АҚШ, ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсіп саласында
пайда болды. Ал оның ... ... ... ... ... ... ауру, туыстарын жерлеу және ереуіл кезінде бір-біріне
материалдық көмек көрсету үшін сақтандыру ... ... ... ... ... кәсіби клубтарға айналды. Клубта жұмысшылар маңызды
экономикалық мәселелерді ... ... ... сұраныс, кәсіпорындағы
еңбек жағдайы, жалақы деңгейі және т.б. Бұл клубтар да ... ... ... ... ... ... ... оны басқару үшін
сайланған укақытша құрылған комитеттерден туды. Бұл ұйымдардың өзіне ... ... ... ... өте тар ... ... бірігуі
болды. Осы себепті бұл ұйымдар кәсіподақ деп ... ... ... жұмысшылар бір-бірімен бәсекелеске түсуі азайды, қожайын алдында
өз мүдделерін қорғады.
Ұзақ уақыт бойы кәсіподақ қызметі негізінен ... ... ... жағдайда оны көтеру үшін күреспен шектелді. Күрестің бір әдісі “жабық
цех” принципін ... ... ... тек ... мүшелерін жұмысқа
қабылдауды, жалақы мөлшерін төмен түсіртпеуді көздеді. Ал осы ... ... ... ... ... төндірді.
Бірінші кәсіподақтар “жергілікті” болды, сан жағынан шағын, көбінесе
бір-бірімен байланысы болмады. Дағдарыс кезінде не ... ... олар ... ... ... ғасырдың басында капитал шоғырланып, монополиялар пайда ... ... ... ... ... орай кәсіподақтар шоғырлану
мұқтаждығы туады, өйткені цех бойынша ... ... ... ... Ірі ... ... ... болып, халықаралық
кәсіподақ хатшылығы құрылды. Еркін ... ... ... ... ... элемент болды. Жұмыс берушілермен келіссөз жүргізу
кезінде кәсіподақ тең құқылық ... ... ... ... елдерде
кәсіподақтар экономикалық саламен шектелінбей, қоғамның саяси ... ... ... үлес қосуда.
Көп елдің заңы бойынша кәсіподаққа кіру құды бостандықтың негізгі
түрі болып саналады, ... орай ... және ... ... ... ... ... болды. Заң сәйкес әр кәсіпорында, ұйымда біреуден көп
кәсіподақ құруға болады, бұл қазіргі кәсіподақтарды өз ... ... ... ... ... Ал екінші жағынан, бұл ... ... ... әр ... тек ... келіссөз жүргізгенін қалайды.
Кәсіподақ қозғалысының объективтік дамуы салалық кәсіподақ ... ... ... алып ... ... ... ... қозғалысы
күшінен айырыла бастады, кәсіподақ мүшелерінің саны азайып жатыр. Соған
қарамастан, батыс елдегі ... ... ... ... келсек, ол
белгілі қорытындыға әкеледі: егер елдегі кәсіподақ мүшелері күшті ұйымдасса
онда ... ... ... әр ... ... ... біркелкі бөлінуіне
мүмкіндік туғызады.
Кәсіподақтар кәсіпкерлер шешіміне де әсер ете алады. ... ... ... мысалы, олар кәсіп орынның бақылау ... ... ... ... ... еңбек жөніндегі директор
жұмысқа алыну және одан босану ... ... ... ... ... Бұл ... ... қазақстандық кәсіпорындар
тәжірибесінен тіптен өзгеше болып тұр.
Кәсіподақ қызметінің оң және негативті жақтары бар, ... екі ... ... ... Кәсіподақты жақтаушылар оны қызметкерлердің ұжымдық
пікірін ... ... ... ... және ... ... механизм ретінде қарастырады. Шынында, көп жағдайда ... ... ... өз ... басқалардан жақсы біледі. Егер
олар өз кәсіподағына сеніп, бағалы информацияны қызметкерлердің пайдасына
қолданады деп ойласа, онда ... одақ ... ... ... ... ... тигізеді.
Кәсіподақ, тарифтік серік ретінде, маңызды роль атқарады, олар жеке
келісімге қарағанда ұжымдық келісімді саудалап алып, біраз ... ... ... ... ... және методология тұрғысмынан дәлелді
болып келеді. Сондықтан оның жалақы деңгейіне және ... ... ... ... күн ... сайын күшеюде. Кәсіподақ артықшылығы-
ұйымдасқан жұмысшылардың келіссөз жүргізерде жақсы позицияда ... ... әр ... ... шын мәнінде, мүмкіншілік туғызады. Бұдан
басқа, ... ... ... ... қысқарады; ең соңында, сайлау кезінде
кәсіподақ күші ерекше өседі, өйткені оның нәтижесіне үлкен ықпал ... ... одан әрі ... ісі ... ... ... де тікелей байланысты, өйткені тұрақты жұмыс
істейтін үкіметтікт емес сектор азаматтарды қоғамдық ... ... ... мен ... арттырады. Ал азаматтық қоғам институттарын дамыту
мен ынталандырудың ... бір ... ... ... тарапынан оларға деген
сенімнің нығаюы, әлеуметтік әріптестіктің дұрыс жолға қойылуы. Билік ... ... ... ... негізделген өзара әрекеттесу мен
өзара жауапкершілік болуы тиіс. ... жаңа ... және ... ... сәйкесінше, полиэтикалық қоғамның өмірін қамтамасыз
етумен динамикалық дамуына, оның ... ... ... ... ... ... ... мен шарттар жасалған. ... ... пен ... ... институттарының өзара әрекеттесуінің
терезесі тең жүріп отыр деп айтуға әлі ертерек.
Қазақстан ... ... ... ... бірі жаңа ... базасында адамдардың жаңа
қауымдастығын қалыптастыру болып табылады. ... бір ... ... ... мен ... құру ... Бұл туралы Қазақстан
Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев 2003 жылы 14 ... ... ... ... ... деді: “Қәзіргі таңда мемлекет пен
бейүкіметтік ұйымдар арасындағы байланыс мүлдем жаңа принципалды деңгейге
көтерілуде. Әңгіме мемлекет пен ... ... жаңа ... ... ... және ... ұйымдар арасында мемлекеттік
әкімшіліктердің гранттарын ... ... ... бұл ... ... ... жоба мен талаптарын қаржыландыру түрінде
үкімет өзінің белсенділігін ... ... ... қаржыландыру жобасы
көп жағдайда бюджеттік схемаға енбеген. Әрине, тәртіп бойынша ... ... ... ... Бұл өте ... ... ... қаражатты үнемдеп, бір бағытқа жұмсауға негізделеді. ... ... ... ... қоғамдық ұйымдармен бірлесе отырып,
мемлекет тарапынан қаржыландыратын жаңа заңды тұлға (ұйым) құрады. Ол заңды
тұлғаның қызметі ... мен өзге де ... ... ... әлеуметтік маңызы бар көп міндеттердің ішінен өзіне ... ... ... ... ... ... қоғамды дамыту мәселесі
Демократиялық реформалар бағдарламасын әзірлеумеп нақтылау жөніндегі ... ... ... ... ие. ... орай ... қызметін біз өз
алдына бөлек, арнайы тарауша ауқымында қарастыруды жөн ... Бұл ... ... бір ... ... ... жылғы көктемде Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... 2015 ... ... ... азаматтық қоғамды дамыту туралы тұжырымдаманың
жобасын әзірлеген болатын. Мұнда мемлекет пен ... емес ... ... ... ерекше назар аударылған.
Қазақстан Республика Үкіметі әзірлеген заңдардың үлес ... ... ... ... үстем түсіп жататынын алға
тартып, оған ықпал етіп отырған себептерге:
- заң жобаларын әзірлеу мен қабылдауға қоғамның ... ... ... ... ... мүдделерінің ескерілмеуін, олардың әлсіз
артикуляциялануы мен ... ... ... ... ... және ... ... әлсіз қамтылуын жатқызды.
Ал парламенттің тиімділігін көтерудің көп жолдарының ішінде аталған
сарапшылар қолданылмай келе ... тың ... ... қоғамның
әлеуметін кеңінен пайдалануды ұсынған болатын.
Қорта айтқанда, Қазақстандағы мемлекеттік органдардың үшінші сектордың
проблемалары мен ... ... ... ... ... ... ел ... қоғамдық саяси белсенділікті арттыруына
байланысты болып отыр.
1.3. Еңбектің экономикалық тиімділігі: мәні және көрсеткіштері
Өндірістің тиімділігін ... ... ... жалпы шығындарын
үнемдеуге байланысты қарастырылады. Қазіргі жағдайда, өндірістің интенсивті
огонторларының маңыздылығы жоғарлауда, сондықтан да ... ... ... ... және осыған байланысты басқару әдістерін жетілдіру
жолдары сияқты ұйымдастырушылық резервтерін қолдану ... ... ... ... материалдық игіліктерді өндіру
процесіндегі адам ... ... ... ... өнім ... халық
шаруашылығында қайта қалыптасқан құн өсімшесі). Бірақ тиімділік өздігінен
адам ... ... ... ... Оның ... сипаттамасын анықтау
үшін нәтиженің қандай шығындармен алынғанын, яғни нәтиженің алуға қанша
шығын ... білу ... ... ... ... ... нәтиже беруі
мүмкін, және керісінше, нақты бір нәтиже әртүрлі еңбек шығындарымен алынуы
мүмкін. Қоғамдық ... ... аз ... ... материалдық
және ақшалай шығындарды жұмсай отырып, көп мөлшердегі нәтиже алу. Сондықтан
да алынған нәтижені жұмсалған ... ... ... ... ... мен ... абсолютті айырмашылықтарын салыстыру керек.
Мұндай салыстыру салыстырмалы мөлшер­ тиімділікті береді.
Жұмысшы еңбегі адам іс­әрекетінің ең күрделі түріне жатады және оны ... ... ... және түрлерін сандық бағалаудың ... ... ... ... алына бермейді. Сондықтан да оның
тиімділігін өлшеу үшін жанама әдістер қолданылады.
Жұмысшы ... ... ... оның ... ... ... тиімділік = нәтиже жұмысшы еңбегінің шығындары. Бұл жағдайда
кәсіпорын персоналы ... ... тек қана ... ... қатар әлеуметтік нәтижемен де көрініс табатындығын білу ... тірі және ... ... еңбегі түрінде көрінеді. Тәжірибеде
жұмысшылар еңбегінің тиімділігін бағалау үшін ... ... ... ... ... кең ... ... ол басқару
қызметін оптимальды және ұтымды қолдану есебінен материалдық ... ... ... тірі және ... ... үнемдеуді білдіреді.
Жұмысшылар еңбегінің тиімділігін бағалаудың критериі сандық ... ... ... ... ... ... болып табылады. Кәсіпорын персоналы еңбегінің ... ... ... ... сандық жағынан да өлшеуге
мүмкіншілік береді, сондықтан да ол ... ... ... ... ... ... ... үшін бағалау жүргізілетін қағидалар
мен көрсеткіштерді қалыптастыру қажет. Қағидалар ретінде жұмысшы еңбегі
нәтижелері мейілінше ... ... ... ... ... ... және нәтижелері басқару еңбегінің көрсеткіштері ... Олар ... ... ... ... және оны анықтаудың негізі
болып саналады. Осылайша, еңбек көрсеткіштерінің ... ... ... ... ... тиімділігін анықтау үшін
әртүрлі әдістер қолданылады. Кәсіпорын көрсеткіштері және ... ... ... ... ... ... қабылданатын
ақпараттардың сапасы мен жылдамдығы; топтар ... ... ... да ... Басқару саласындағы еңбекті сипаттайтын көрсеткіштерге
жататындар: ақпараттарды өңдеудің еңбексиымдылығын ... ... ... ... мерзімін қысқарту; еңбекті ұйымдастыруды
жақсарту есебінен басқару персоналының жұмыс уақытын жоғалтуларын қысқарту;
басқару саласындағы еңбексиымды ... ... Бұл ... ... ... басқару саласындағы персоналдардың
біліктілігін жоғарлату, жұмыс сапасы мен ... ... ... және ... ... ... ... өлшенбейді немесе толық өлшенбейді.
Өндіріске әсер ... ... ... ... ... ... өсімшесі, өткізілетін өнім көлемінің жоғарылауы, еңбек өнімділігінің
жоғарылауы, қор сиымдылығының төмендеуі, қор ... ... ... ... ... өндірістік емес ... ... ... ... ... ... ... еңбекақыны үнемдеу, жұмыс уақытын жоғалтуды азайту ... ... ... ... жақсарту, өнімнің сапасын жоғарлату,
өндірістік персоналдардың ... ... ... ... ... ... ресурстарды қолданудың тиімділігін келесі ... ... ... ... ... ... ... есебінен өндірілген өнімнің жоғарлауы;
- Базистік кезеңнің шарттарымен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... Еңбекақы қорын салыстырмалы түрде үнемдеу;
- Еңбек өнімділігі мен орташа еңбекақы қорының ... ... ... ... тиімділігін бағалау үшін
кәсіпорындардың мәліметтерін қолдана отырып талдау жасайық.
Және жұмыс күшін қолданудың нәтижесі­бұл ... ... ... ... ... ... есептеледі, сондай ақ жұмысшының қол жеткізген
еңбек тиімділігімен ... ... ... ... |кезең |Абсолю|өсу |
| | | | ... ... |
| | | | ... |
|1 ... өнім |N |47.8 |52.6 |+4.8 |110.04 |
| ... ... | | | | | |
|2 ... |R |2605 |2497 |­108 |95.85 |
| ... тізімі | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... | |307 |304 |­3 |99.02 |
| ... | |2298 |2193 |­105 |95.43 |
| ... | | | | | |
|3 ... ... |W |18.35 |21.06 |+2.71 |114.77 |
| |мин. тг. | | | | | |
|4 ... қоры, |V |70.97 |81.87 |+10.9 |115.36 |
| |мин. тг. | | | | | |
|5 |Бір ... |Y |27245 |32790 ... |
| ... еңбекақысы | | | | | |
| |тг. | | | | | ... кен ... ... ... 2004/2005 жылдардағы жұмысшылардың
саны, құрамы, еңбек өнімділігі және еңбекақысы туралы мәліметтер.
Кәсіпорында есептік кезеңде жұмысшылар саны (R) мен еңбек ... ... ... ... өнім (N) саны ... осы ... ... мәліметтерді пайдалана отырып анықтайық:
N=R*W ... ... ... ... ... яғни ... пайдаланамыз:
N= R*W (2)
Мұнда, ∆R- ... ... ... ... ... орташа
тізімдік санының обсалюттік өсімшесі (R –R )
W -өткен кезеңдегі еңбек өнімділігі.
Жұмысшылар санының ... ... өнім ... ... 18,35= - 1981,8 млн. тг.
Еңбек өнімділігінің жоғарлауының нәтижесіндегі өндірілген өнімнің
көлемінің өзгерісін анықтау үшін келесі ... ... W*R1 ... W- еңбек өнімділігінің өсімшесі (W1-W0)
R1-есептік кезеңдегі жұмысщылардың орташа тізімдік саны.
Мәлімметтерді берілген формулаға қоятын болсақ;
NW=2,71*2497=6766,87 млн. ... ... 2,71 млн тг –ге ... өнім көлемін 6766.87
млн тг-ге арттырады.
Есептеу нәтижесінде ... ... ... мөлшері 6766,87
-1981.8=4785. 07 млн тг≈4,8 млрд. тг. яғни есептеудің дұрыстығын дәләлдейді
Еңбек өнімділігінің ... ... ... өнім ... ... ... еңбек өнімділігіне бөлетін болсақ еңбек күшін
салыстырмалы үнемдеу мөлшерін алуға болады
ЭR= Nw /W0 = 6766,87 / 18,35= 368,76 = ... ... ... ... есебінен өндіріс
көлемінің артуының өсімшесі жұмыс ... 368 ... ... ... Бұл ... ... ... өнімділігі жағдайында кәсіп ... өнім ... 368 ... аз ... ... қол ... дәләлдейді.
Еңбек шығындарының тиімділігін талдау еңбекақы қорын салыстырмалы
үнемдеу, жұмысшылар санының әсерін, орташа еңбекақы ... ... ... ... мен ... өнім ... пакторлық талдауын,
сондай-ақ орташа еңбек ақы мен еңбек ... ... ... қатынасын
анықтаумен сипатталады.
Еңбекақы қорының жұмысшылар саны мен орташа еңбекақы мөлшеріне
тәуелділігі келесі түрде көрсетуге ... ... ... ... саны;
Y- бір жұмысшының орташа еңбекақысы.
Абсолютті айырмашылықтар әдісі бойынша ... ... әсер ... ... ... Жұмысшылар санының әсері келесі формула
бойынша анықталады:
VR= R*Y0=(-108)*27245= -2942460. тг.
Абсолюттік ауытқудың мөлшері: 10903405=10,9 млн. тг. ... ... ... ... ... ... ... жасау үшін қолданылдаы, бірақ оның ... ... ... ... есептеулердің дұрыс әрі нақты болуы интегралды
әдісті қолдануды қажет етеді:
VR = Y0* R+ R* Y/2 ... Y+ R0+ Y/2 ... ... ... ... ... әсерін
қарастырайық:
VR=27245*(-108)+(-108)*554512=-3242890 тг.
Vy=2605*5545+(-108)*554512=14145295 тг.
Бұл әдіс бойынша ауытқу мөлшері 10903405 млн. тг. құрады
Еңбек өнімділігі мен орташа еңбекақы-еңбекақы ... ... әсер ... ең басты факторлар.
Еңбекақы бойынша шығындардың абсолютті үнемделуі ... ... ... еңбекақы қоры мөлшерлерінің айырмашылығы ретінде
анықталады. Бұл көрсеткіш ... ... ... ... ... ... ... көрсетпейді, сондықтан да
еңбекақының салыстырмалы үнемделуін анықтау ... Бұл үшін ... ... ... формуланы қолданамыз:
Эү=Y0*ЭR=27245*368.76=10046866 тг.
Мұндағы, Э-жұмысшылар санының салыстырмалы үнемделіуі. Жұмыс үшін
368 адамға үнемдеу еңбекақы қорын 10.04 млн. тг. ... ... ... ... ... ... еңбекақы мен
еңбек өнімділігі өзгерістерінің қатынасының негізінде құрастырылған формула
бойынша анықталады.
ЭvV0*(Iy-Iw)/Iy ... ... ... өсу ... ... өсу қарқыны.
Мәліметтерді формулаға қоятын болсақ;
ЭV= 70,97*(120,3- 114,77)/120,3=3,26 ... ... ... ... ... салыстырмалы
өзгеруіне сәйкес, еңбекақы мөлшерінің 3,26 млн. тг. ... ... ... ... ... ... әдістеріне тоқтала
кетейік. Өндірісті басқару процесі кәсіпорынның жан-жақты қызметіне ... бұл ... ... қызмет көрсеткіштеріне әсерін
анықтауға мүмкіндік береді. Бұл ... ... ... кеткен
шығындармен өлшенетін, кәсіпорынның өндірістік қызметіне персоналдық әсер
етуінен алынатын үнемдеумен түсіндіріледі.
Еңбектің экономикалық ... (Е.m) жыл ... ... формула бойынша анықталады:
Е.m=Э.Н/Ш.б ... Э.н ... ... ... ... жиынтық жылдық шығындар
Басқарушы персонал өз қызметі арқылы өндірілетін өнімнің еңбек
сыйымдылығының ... ... ... ... негізгі
өндірісті материалдық –техникалық жабдықталуының қамтамасыз ... әсер ... ... да оның ... ... ... бойынша анықтауға болады:
Еt =Kw/Шн ... Еt ... ... ... ... басқарушы
персоналдың экономикалық тиімділігі;
Үнемдеуді басқару сферасынан да анықтауға болады мұнда оған мынандай
факторлар әсер ... ... ... ... ... жұмыскерлердің шартты басталуы, жұмыс уақыты шығындарын
қысқарту.
Басқару еңбегінің тиімділігін бір ... ... ... ... ... мен ... шығындары қатынасының мөлшері сияқты
көрсеткіштермен анықтауға болады.
Басқару персоналының жылдық ... ... ... ... N /ОТС ... Э.Ж. –басқару персоналының жылдық еңбек тиімділігі;
N-тауарлық (жалпы) өнімнің көлемі;
ОТС –басқару персоналының орташа ... ... ... ... ... ... ... принциптері туралы сұрақтар аса маңызды орынға ие. Тиімділік
жөніндегі көзқарастарда персонал ... ... ... ұйымдастырушылық, әлеуметтік, экономикалық және ... ... ... ... қатынасы (нәтиже және
шығындар), оны жоғарлатудың келесі ... ... ... ... ... ... тез ... ұлғайту.
Жұмысшылар еңбегінің тиімділігін жоғарлату қоғамдағы нарықтық қатынастардың
дамуы жағдайындағы кәсіпорындағы оның ... ... ... ... ... ... жоғарлауын кәсіпорынның интенсивтідаму факторларына
жатқызады.
Интенсификациялау процесін сипаттау үшін тірі және ... ... ... ... қажет. Бірақ, соңғы кезекте еңбек ... ... ... мен интенсификациялаудың жалпылама
көрсеткіші ... ... ... ... ... ... еңбектің экономикалық тиімділігін
жоғарлату, адамдық капиталдың шығармашылық потенциялын ... ... ... ... мен ұйымдастырылу әдістерін тұрақты ... ... ... іс ... ... жақсарту мен оның
әлеуметтік жағынан қорғалуын қамтамасыз етуді қарастырады.
әлемдік тәжірибеде, ең басты ... күш адам ... ... ... жеке ... мен толықтай қоғам еңбектік қызметті жүзеге асыру
мүмкіншіліктері мен қабілеттеріне ие және оның ... іске ... ... ... ... еңбектің техникалық базасын
жетілдіру және оны ұтымды ... ... ... ... қарастыруды талап етеді.
Еңбек тиімділігінің әдістемелік мәселелерінің арасында ... ... ... ... аса маңызды орынға ие. Тиімділік
жөніндегі көзқарастарда персонал еңбегінің ... ... ... ... және ... көрсеткіштер
мен сипатталады. Тиімділік элементтерінің қатынасы ... және ... ... ... ... ... ... шығындардың
жоғарлауына қарағанда салыстырмалы түрде нәтижені тез қарқынмен ұлғайту.
Жұмысшылар еңбегінің ерекше ... мен оның ... ... ... ... ... ... түрде бағалау керек. Жұмысшылар
еңбегінің тиімділігін ... ... ... ... ... ... оның ... мәселелерін дұрыс бағалап, оңтайлы
шешімдер қабылдаумен түсіндіріледі.
1. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЕҢБЕК ... ... ... ... ... мәселелері,
тенденциялары
Еңбек нарығында мамандардың сұранысы имен ұсынысы реттеу, олардың
өзгеруін болжау ... ... ... беру және ... және одан бұрын экономика және бюжетті ... ... ... ... экономиканың даму тенденциясымен
тығыз үйлесіп іске асу керек.
Бюджетаралық қатынас проблемелары сақталуда. Әлеуметтік трансферттер
мен мекен жайы ... ... ... ... бюджеттердің
қаражаттары. Оңтүстік аймақтағы облыстарда халықтың әр ... ... ... ... емес деңгейі бір тұрғынға кеткен жергілікті
бюджет шығындарының саралануын тудырады.
Еңбек нарығы және халықты жұмыспен қамту ... ... ... даму ... ... ... болып
табылады. Өйткені елдің тұрақты дамуы тікелей ... ... ... ... ... саласындағы әртүрлі қолайсыз жағдайлардың ... ... ... көшу мен ... ... ... ... елдерде жұмыспен қамтылу, жұмыссыздық мәселелері пайда
болады. Еліміздегі нарықтық экономикаға әсер ... ... ... ... ... инфрақұрылымының жетілдірілуі көптеген
әлеуметтік мәселелерді, әсіресе еңбекке және жұмыспен қамтылу саласындағы
мәселелерді өте маңызды ете түсті.
Жаңадан ... келе ... ... еңбек нарығы аймақтық
еңбек нарықтарының қарама-қайшылықтарын ... ... ... ... күші ... нарығын саралау үшін және сол ... ... ... құру үшін ... ... ... мәселесіне толық
талдау жасау қажет.
Қарағанды облысында халықты жұмыспен қамту үдерісінің Қазақстан
экономикасындағы ... ... ... ... бірі болуымен шартталған. Аймақ ... ... ... ... күшейе түсті, нәтижесінде 2000 жыл
металлургиялық кешеннің үлесіне өнеркәсіптік өндіріс көлемінің 78,3 ... ... Бұл ... ... ... субъектілері шет ел
компаниялары: “Испат-Кармет және “Қазмыс” корпарациясы” болып табылады.
Қазақстан Республикасының 2003 жылы экономикалық ... 7657,3 ... 726,2 мың ... ... облысында шоғырланған. Оның ішінде
жұмыспен қамтылған халық саны Республикада 6985,2 мың ... ал ... 671,5 мың ... ... ... ... ... деңгейі
91,2 пайыз болса, ... ... ... ... ... деңгейден 1,3 пайызға жоғары, яғни 92,5 ... ... ... ... 477,9 мың адамды (71,1%) жалдамалы жұмысшы күші
категориясын құраса, 193,6 мың ... (28,9%) ... ... қатарына жатады.
Қарағанды облысының статистика басқармасының мәліметтері бойынша, 2003
ж. жұмыспен қамтылған 671,5 мың адамның 329,7 ... яғни 49,1 ... ... мен ... (ірі, орта және ... ... жұмыс жасады. Бұл көрсеткіш 2002 жылмен
салыстырғанда 0,3 ... ... ... кәсіпорындардың шеңбері бойынша жұмыспен қамтылғандар
санының өсу қарқыны 2001 жылғы қарқынмен салыстырғанда- 1,8 ... 2002 ... 2,4 ... ... (1сур).
120
380
100
370 366,5 99,6 102,7 ... ... ... 329,7 ... ... 315 ... 1999 2000 2001 ... саны, мың адам
Алдыңғы жылға пайызбен
1-сурет. 1998-2003 жж. Кәсіпорындарда жұмыс жасайтындар санының
динамикасы
Негізгі экономикалық ... ... ... ... 2003 ... 1-суретте келтірілген.
Келтірілген деректер жұмыскерлер санының 2003 жылы алдыңғы жылмен
салыстырғандағы өсімі негізінен қызмет көрсету саласының ... ... ... ... айтарлықтай өсімі сауда, автомобильдер мен үй
тұрмысында пайдаланылатын бұйымдарды ... ... ... 2002 ... 12,5 ... ... ... жылжымайтын мүлік операциялары
мен, жалға беру және кәсіпорындарға қызмет көрсетумен ... да (10,1%) ... ... ... ... санының өсуі білім
беруде (5,7%), денсаулық сақтауда (2,2%), сондай-ақ мемлекеттік басқару
(4,1%), ... мен ... (2,7%), ... ... ... ... ... қызмет түрлері бойынша жалдамалы жұмыс ... ... орта және ... ... 2001ж. 2002 ж. 2003 ж. ... ... ... % ... ... 320 313 328 782 329 680 100,3 ... орман,
балық шаруа-ғы 8717 8822 8718 ... ... 160 634 160 043 155 125 96,9 ... ... 150 962 159 917 165 837 103,7 ... қызмет түрлеріндегі жұмысшылар саны өсуі ... ... ... ... мен ... санының ұлғаюы және денсаулық
сақтау мекемелеріндегі штаттың көбеюіне орай мемлекеттік мекемелерді қайта
ұйымдастыру ... ... ... ... 2003 жылы ... нақты секторындағы салаларда
алдыңғы жылмен салыстырғанда жұмысшылар саны ... ... ... ... еңбек жағдайы, ... ... ... ... ... ... (“Алтай” ЖШС, Гагарин атындағы ААҚ, “Пржевальский” атындағы ... ... ... ... шарт ... ... ... 1,1 пайызға кеміді. Ауыл шаруашылығындағы еңбекақы 2003 жылы ең
төмендердің бірі ... (10310 ... ... саны 3,1 ... ... ... бірге тау-
кен өнеркәсібінде талданып отырған кезеңде 6,8 ... ... ... ... ... ... ұйымдардағы (“Миготэкс” ЖАҚ,
“УкрКазуголь” ЖШС, “Трансэнерго” ЖШС) жұмыс ... ... ... ... ... бірқатар кендердің жабылуы әсер етті.
Өңдеуші өнеркәсібінде жұмыскерлердің саны 2,5 пайызға кеміді. Бұған РГП
“Еңбек –Қарағанды” филиалдарындағы қылмыстық түзеу ... ... ... болмауы, “Испат-Кармет” ААҚ-дағы ... ... ... ... “Каргормаш” ААҚ және “Қазақмыс корпорациясы”
ААҚ-дарын қайта ұйымдастыру әсер етті (әлеуметтік сала объектілерін ... және т.б. ... ... саны 2003 ж. 5,2 пайызға ... бұл ... ... ... ... жұмыстарының аяқталуына (“JRDO” ЖАҚ
ҚФ) және “Ақшатау-Қарағанды” жолдары учаскесін жөндеудің ... ҚФ), ... ... ЖАҚ құрылыс фирмасының жойылу
деңгейінде тұруына, ... ЖШС және ... ... ... ... кемуіне және басқаларға байланысты.
Сонымен, жұмыспен қамтылғандар санының өзгеру ... ... ... ... ... көрсетуде айтарлықтай маңызды болып отыр.
Экономиканың бұрынғы қызмет түрінде ... ... ... ... ... нарығынан ығыстырылып, өзге салаға ауысып, ... ... өз ... ашу ... ... жылы облыста жұмыскерлер санының қысқаруына ... ... ... ... ... ... және ... өтіп жатты, бірақ олар жұмысшылар санын өсірген кәсіпорындар
санымен жабылды. ... 2003 жылы ... ... ... өсірген
кәсіпорындар саны жұмысшылар санын қысқартқан 1026-ға қарсы 1562-ні құрады.
Сонымен бірге жұмысшылар санын өсірген кәсіпорындармен ... оны ... ... өсу ... ... бұл ... санын өсіру
қарқынын жоғарылатуды бәсеңдететін фактор болып отыр ... жж. ... ... өсірген
және кеміткен ... ... 2002 ж. 2003 ж. ... ... ... ... ... саны, бірлік 1254 1271 ... ... ... ... ... 729 797 ... ... айтарлықтай саны қалалық елді ... 2003 ... ... ... отырған шеңбері бойынша,
қалалық кенттерде 307,6 мың адам немесе ... ... ... ... ... ауылды елді мекендерде 22,1 мың адам (6,7%) ... ... ... ... ... елді мекенде жұмыс жасайтындардың саны
2,4 мың адамға (0,8%) өсті, ауылда1,5 мың адамға (6,5%) ... ж. ... 18 ... 8-інде жұмысшылар санының өсуі, 10ында
төмендегені байқалады, ал 2001 және 2002 жж. ... ... ... мен ... саны ... ... (кәсіпорындардың қарастырылып отырған
шеңбері бойынша).
Жұмыспен қамтылғандардың өсу қарқынының айтарлықтай жоғарысы 2003 жылы
Осакаров ауданында ... ... ... ... ... бойынша жұмыс жасайтындар саны Балқаш (100,3%), Теміртау
(101,2%), Сатбаев (103,6%) қалаларында өсті. Ал ... ... өсуі ... ... ... ... (100,6%) ... байқалады.
Жаңаарқа ауданында жұмыс жасайтындардың саны алдыңғы жылғы деңгейде ... ... ... ... ... ... ауданы (6,98%)
мен Приозерск (5,8%) қаласында тіркелген.
2003 жылы облыстың ірі және орта кәсіпорындарында 299,2 мың адам ... бұл 2002 ... ... 0,2 ... ... жалпы санындағы 152,7 мың адамды немесе 46,3 пайызды
әйелдер құрайды (2002 ж.-45,6%). 2002 ... ... ... саны ... ... Жұмыс жасайтын әйелдер санының айтарлықтай өсімі мемлекеттік
басқармада (9,5%), ауыл шаруашылығы, аң ... және ... ... ... ... мен үйде ... заттарды жөндеуде (4,7%)
байқалады (3-кесте).
кесте-3
Экономикалық қызмет түрлері бойынша жұмыс жасайтын әйелдердің
Саны (ірі, орта және шағын кәсіпорындар шеңбері бойынша), адам
----------------------------------------------------------------------------
---------------
Экономикалық ... ... ... 2002 ж. 2003 ж. ... дағы әйелдердің
үлес
%- бен
салмағы
----------------------------------------------------------------------------
----------------
Облыс бойынша
Барлығы 149 961 152 717 101,8 ... ... ... 2564 2705 105,5 ... ... 48 999 48 387 ... ... 98 398 101 625 103,3 ... бойынша 2003 ж. кәсіпорындар мен ұйымдардағы 85,4 мың адам
немесе жұмысшылардың ... ... 25,9 ... ... ... ... салыстырғанда қабылданған жұмысшылардың саны 11,3 мың адамға
немесе 11,7 ... ... ... қайта құрылған жұмыс орындарына 3892
адам қабылданған, бұл жұмысқа қабылданған жұмыскерлердің жалпы санының 4,6
пайызы ... ... 87,8 мың адам ... ... бұл ... санның 26,6
пайызы. 2002 ж. салыстырғанда жалпы шыққандар саны 2,5 пайызға кеміді.
Жұмысқа қабылданғандар мен шыққандар арасындағы ... ... айта айта ... егер 2002 жылы қабылданғандар саны шыққандар
санынан 7,3 ... ... онда 2003 ж. ... ... ... ... 2,9 ... асты. Басқаша айтқанда жұмыскерлердің
жұмыстан ... ... ... 97,2 ... ... қызмет түрлері бойынша жұмысшы күшінің
2003 ж. қозғалысы
----------------------------------------------------------------------------
----------------
Экономикалық ... Оның ... ... ... ... ... қайта құрыл- Шық- руға Өз ... ... қаны ... ... ... ... 85 401 3892 87848 4983 ... 20 ... ... шаруа-ғы 4492 1 5687 ... ... ... 41 995 2143 48 149 2011 ... ... ... 38 914 1748 34012 1670 27 ... ... жұмыстан шығу өнеркәсіпте 87,2 пайызға, ауыл
шаруашылығында-79,1, қызмет ... 114,4 ... ... ... ... ... ... кадрлар тұрақтамауы болып отыр. 2003
ж. 62,4 мың адам өз ... ... ... бұл ... ... ... 71 ... құрайды. Өз еркімен жұмыстан шыққандардың айтарлықтай
саны ... (41,3%) ... ... ... ең ... тұрақтамау байқалады, онда
өнеркәсіпте өз еркімен 12,7 ... ... ... ... ... ... ААҚ-да (9,1%), “Қазақмыс ... ... құю ... Қарағанды филиалында (7,2%) да кездеседі.
Штаттың қысқаруы мен кәсіпорынның жойылуы себепті 2003 ж. 5,0 мың ... ... бұл 2002 ... ... 20,4 ... көп. ... ... санындағы олардың үлес салмағы 2002 ж. 4,6 пайызға
қарсы 5,7 пайызды ... ... ... ... ... 31,7 пайызды,
қабылданғандар санындағы әйелдер 34,2 пайызды құрады (2002 ж. ... және ... ... бойынша жұмыс жасайтындар ... ... ... (59,5%), ал 40,5 ... ... (5- ... жылдардағы қызметшілер санаты бойынша жұмыс
жасайтындар саны, мың адам
----------------------------------------------------------------------------
----------------
Экономикалық 2003- ... ... ... 2001ж. 2002 ж. 2003 ж. 2002 2001 ж. 2002 ж. ... ... ... 320,3 328,8 329,7 100,3 100 ... 197,1 198,7 196,2 98,7 61,5 ... 123,2 130,1 133,5 102,6 ... ... 27,2 27,8 27,6 99,3 ... ... 86,8 92,6 96,3 104 ... 29,2
----------------------------------------------------------------------------
----------------
Келтірілген деректер 2003 ж.жұмысшылар санының 1,3 пайызға кемігенін
көрсетеді, жұмысшылар санының өсуі ... ... ... ... 2,6 ... оның ... мамандар- 4 пайызға. Жұмыспен қамтылғандар
құрылымындағы жұмысшылардың үлес салмағы 0,9 пайыздық пунктке ... ... ... ... ... ... осындай шамаға өсті.
Біліктілік деңгейіне, лауазымына және ... ... ... ... ... сапалы құрамы қызметкерлер ... ... ... ... толық сипаттайды.
Жұмыспен қамтылғандардың жалпы санындағы біліктілігі жоғары және
орта деңгейлі мамандардың үлесі 29,2 ... ... бұл 2002 ... 1,0 ... ... жоғары (республика бойынша-38,0%), барлық
салалардағы білікті жұмысшылар- 27,4 (0,9 ... ... ... бойынша 21,0%.
Біліктілігі жоқ жұмыскерлердің үлесі алдыңғы жылмен салыстырғанда
0,3 пайызға кеміді және 14,8 ... ... ... ... ... ... ... жұмыс жасайтындар құрылымында әрбір екінші
жұмыскердің жасы 30-49 жас аралығында. Осы жас ... ... 168,9 мың адам (51,5). ... ... ... жұмыскер 50 жастан
асқандар (72,5 мың ... 22,1%), ... ... 25 жасқа дейінгілер (32,6 мың
адам, 9,9%).
Алдыңғы ... ... ... жас ... ... 2003
ж. жұмыспен қамтылғандар санының өсуі тек 50 жас және одан ... ... жылы осы жас ... ... 9,9 мың адамға көп
болды (15,8%). ... ... 30 ... ... ... ... жастардың саны
2,0 мың адамға ... ... 30 дан 49 ... ... ... саны 10,7 мың ... ... (5,9%).
Атап өтетіні, еңбек ... ... ... ... еңбегі пайдалануда. 2003 ж. ... ... ... 12769 зейнеткер жұмыспен ... ал жыл ... ... саны 8159 ... ... ... отырған жылда облыс экономикасында 2001 ж. халықты
жұмыспен қамтудағы басталған өсу қарқыны сақталуда. Аталған қарқынды сақтап
қалу мәселесі өзектілердің бірі ... ... ... ... ... ... ... экономиканы көтеру, өндірістің тұрақтылығын сақтау
жолымен жүзеге ... ... ... ... ... жоғарылауына, халықтың экономикалық жағдайға
бейімдеушілік мүмкіншілігініңкеңеюіне, сонымен бірге еңбекке ... әсер ... ... ... ... ... ... алуымен-ақ Қазақ елінің өмірінде елеулі өзгерістер көптеп
болып, он шақты жылда бір ғасырға тартарлық істер ... Ең ... ... ... ел ... ... есін жиды. Қазақстан
басқа да алпауыт елдермен иық тіресе отырып, ... нық ... ... ... ... ... ел беделі артып, елбасының
ұзақ уақыттағы көреген саясаты айқындала ... ... ... ... ... ... ... ел іргесі бекіп, бейбіт заман
орнықты. Қазақстан тәуелсіздігін жариялаған күннен бастап ... ... ... ... ... жүрген 5 миллионға жуық қандасымызды Отанына
оралуға шақырды.
Содан бері мінеки, он бес жыл ... Он бес жыл ... үшін қас ... ... ... Бірақ жылға бергісіз күндер, ғасырға ... ... ... он ... ғасырға татитын оқиға болды десек артық айтқандық
болмас. Жаңа мыңжылдыққа Қазақстан ... ... ... ... ... Әлеуметтік- экономикалық жүйе өзгерді. Қазақстан Тәуелсіз
Мемлекеттер Достастығының және ... ... ... тең ... ... өз егемендігін заң жүзінде де, іс жүзінде де дүниежүзіне
тегіс мойындатты. ... ... ... ... атты өз ... ... терезесі тең жас мемлекет пайда болды. Әлем дамуының бүгінгі
қарқыны тым ... 70 жыл бойы ... жел есіп ... алып ел-
Кеңес Одағының өзі де оған төтеп бере ... әлем ... ... ... ... алып ... аумағында тәуелсіздікке ие болған біз сияқты
елдердің өткен он ... ... ... ... ... әрқилы.
Біреулер экономикада бауырын әлі жазып кете ... ... ... ел
ішіндегі бірлігін сақтай алмай, бір-біріне қарсы қапу жұмсауға дейін барды.
Біреулері тұрмыс жағдайының ... ... ... ... өз ... безіп кетуіне жол берсе, енді біреулері реформаны желеу еткен жел ... ... ... ... шыға ... ... Шүкір
біздің еліміз ондай-ондай сорақы жағдайлардан атымен аулақ, басқасын айтпай-
ақ тек ұлттық саясаттың маңызды бір бөлігі ... ... ... ... жөн ... ... тәуелсіз Қазақстанның тұңғыш адам ... ... саны 1989 ... ... ның ... санағымен салыстырғанда 1 миллион
246028 адамға кемігендігін көрсетті. Яғни, 16 миллион ... ... 953126 адам ... Мемлекетіміз демографияның осы бір олқылығын
шетелдік қандастарымыздың отанына оралу арқылы толтыруды қолға алып ... ... ... ... 500 ... ... қандасымыздың оралуы-
осының айғағы. Соңғы жалпыхалықтық санаақта қазақтың үлес салмағы байырғы
отанында 54 ... ... ... бұған қосқан үлесі барлығына
шүбәміз жоқ. ... ... ... ... ... ... мән берілгені рас. Дегенмен, экономикалық-әлеуметтік жағдайға
байланысты, ... ... ... де ... Мәселен осы жылдар
аралығында квота кестесіне назар аударайық.
----------------------------------------------------------------
Жылы ... ... ... ... жылы 10 мың ... жылы 7 мың ... жылы 5 мың ... жылы 4 мың ... жж. 3 мың ... жылы 500 ... жж. 600 ... жылы 2650 ... ... ҚҚ ... Әбішұлы 2003 жылғы
көші-қон квотасы- 5 мың, 2004 жылғы квота- 10 мың, 2005 ... 15 ... ... ... Бұл алдыңғы жылдармен салыстырғанда,
әжептәуір алға ілгерілеушілік екендігі айтпаса да түсінікті. ... ... да көп ... ... жоқ. ... 12 ... ... халқымыздың санын
табиғи өсіммен 5 миллионға жеткізу қалайда мүмкін емес екен. Демограф Мақаш
Тәтімовтың айтуына сүйенсек, ... ... ... ... ... туу ... ... өзінде халық саны 1,5 миллионға дейін өсетін
көрінеді. Яғни 3,5 миллион халық шетелден көшіп ... ... ... ... өз ... ... жоқтап, жыртысын жыртқан елдер ұтпаса
ұтылғант емес. ... ХХ ... орта ... ... ... ... кезде
тұрғындар саны аз болған еврейлер де, ... саны ... ең көп ... да ... ... ... қандастарын отанға оралуға шақырып,
олар үшін қолданылатын ұлттық саясаттарын ... ... ... Олар күні ... ... осы ... жүйелі жалғастырып, өз
оралмандарымен ойдағыдай жұмыс жүргізу арқылы ұлттары санын бірнеше еселеп
арттырумен қатар мол ... мен жаңа ... қол ... және ... державаларға айналып отырғанын мойындамау әбестік
болар. Бір халықтың ұлттық тәуелсіз мемлекетінің болуы- сол ... ... ... өкілдеріне ортақ Отан болып саналады. Ал жиһандану
жағдайында шетелдерде өмір ... ... аз ... ұлт өкілдері өздерінің
ұлттық қасиеттерінен оңай ... Оны ... ... бар да ... ... ... ... өздері тарихи отаным деп санаған ұлттық тәуелсіз
елдеріне қоныс аударып, қалың халқымен қауышып, ... ... ... сүруді аңсайды және сол үшін батыл қадамдар жасайды.
Бір елдің- бір халықтың бөлініп жарылуы мен ... ... де- ... ... ... сырт жерлерде тұратын отандастарға қамқорлық жасауда
соңғы он жылда қол жеткен табыстарымыз аз ... ... ... ... ... ел Қазақстаннан басқа ... бар! ... ... бен ... ... орта ... ... қалуға
болмайды. Біздің алдымызда жаңа міндет, биік ... тұр. ... шет ... ... ... ... байланыс бұрынғыдан да
тығыз, әрі барынша жемісті, нәтижелі ... ... Бұл ... ... ... бүкіл халқымыздың өсіп-өркендеуіне, жаңа мың ... ... ... ... ... ... ... шет елдерден көшіп келген ағайындарды құшақ жая қарсы
алып, ерулік беріп оларды жергілікті елмен етене ... ... кету ... ... да қосар үлесі зор. “Елге ел ... ... ... ... ... бірін-бірі ыстық ықыласымен, ізгі
ниетімен ... ... ... ... ... ... де алғашқы оралмандар 1991 жылы ... ... ... ... ... ... болатын.Арнайы деректерге
жүгінсек, 1992 жылдың тамызына дейінгі ... ... ... ... 923 ... ... 5011 адам келген екен. Бүгінгі күні
аймағымызда тұратын оралмандардың 85-90 ... ... ... ... қалғандары жақын шетелдерден қонысаударып келгендер.
Қазіргі таңда аймағымыз көлемінде тек қана Моңғолиядан келген 3000-ға
жуық отбасы, 12-13 мыңдай адам байырғыи елмен ... ... ... ... етіп ... Олардың ішінде ғылым докторы, дәрігер, мұғалім,
әртүрлі инженерлер мен журналистер және өнер ... ... ... ... егемен еліміздің болашағының гүлденуіне өз үлестерін
қосып ... ... өз ... қам ... ... ... бейімделіп келеді.
Сол алғашқы жылдардың өзінде-ақ еліміздегі ... ... ... қарамастан атамекеніне оралған қандастарымызды
ұйымшылдықпен қабылдау, оларға қажетті әлеуметтік- тұрмыстық жағдай жасау,
еңбекке орналастыру мақсаттарында бірқатар игі ... ... ... ... ... бірдей жетіспей жатқан қиыншылықтың да бары рас.
Бірақ еліміз көлемінде бұдан ... да ... ... ... ... ... таба ... жатқаны да шындық. Бірақ Елбасымыздың жоспары,
салиқалы саясатының ... ... ... ... артқа
қалдыруда. Еліміз егемендік ала салысымен шет елдегі қандастарымызды ... ... ... ... ретінде қызу қолға алынғаны түсінікті. Осы
орайда тек қана ... ... ... ... ... ... дейін шешімін таба алмай келе жатқаны рас.
Қазақ диаспорасының басым көпшілігі тұратын Қытай мен ... ... ... ... ... Олар ... ... қажет
ететіні белгілі. Ал, Қытай мен Қазақстан арасында ... ... ... ... жеткен сияқты. Өйткені миллиардтан асқан қытайдың
ассимиляциясы да ерекше жүргізіліп жатыр. Ол ... ... ... ... елге ... ... тағы бір ... болса керек.
Қазақстан Республикасының оралмандар мәселесін ұлттық ... ... ... әлемдік өредегі көргендік пен саясаткерлік
деуге тұрады. Бірақ бір өкініштісі ... ... ... ... ... асыруы халықаралық деңгейді былай қойғанда,
мемлекеттік талаптарға да сай ... ... ... оралмандар
мәселесін шешуді дәйекті түрде қолдап, саясаттық, заңдық және қаржылық
негіздер жасап отырса да ... ... оны ... ... түсінесіз. Егер үкіметтік мекемелер Елбасының оралмандар саясатының
маңызын түсінбесе немесе ... ... онда ... ... ... ... кееледі-ау деп алаңдаймыз. Біздің алаңдауымыз ұзаққа
созылмаса екен. “Орынында бар ... ... ... ... ... ... ғой. Еліміздің ертеңі жарқын болса елге ел ... ... ... берсін.
Оңтүстік Қазақстан облысының басты проблемаларының бірі Өзбекстан мен
Қырғызстанмен ... 32 ... ... ... ... 1999 жылғы санақ бойынша осы аудандағы халықтың саны 2.662
млн. адамды ... ... ... халқының жалпы санының 17,8 пайцызын
құрайды.
Осы аймақтардың жалпы проблемалары:
- шектес мемлекеттерден шетел жұмыс күшінің ... ... ... ... ... ... ... бұл еңбек нарығындағы
шиеленіске, санитарлық-эпидемиялық жағдайдың нашарлауына, әлеуметтік
инфраструктура объектілеріне күшейген жүктемесін алып келеді;
- ауыз ... ... ету ... ... ... ... ... аймақтың иелену сұрақтарының
шешілмеуі;
- шектескен аймақтардан адамдардың кетуі.
2004-2005 жылдары реттелусіз еңбек миграциясы түрлі ... ... ... 300-350 ... 1 ... ... жетті. 2004 жылы Н.Назарбаев
өзінің бір сөзінде “жыл сайын Қазақстанға көрші елдерден бір миллионға жуық
еңбек ... ... деп ... ... ақша аударылымының жай-күйі, ... ... ... ... ... келеді. Бірақ олардың көлемін айқындау ... ... ... Орталық азия елдерінде (ОАР және ТМД) еңбек
миграциясының ... ... және ... ... ... ... өз
бетімен кеткен миграция.
Коммерциялық миграция (бетімен кеткен) басқа елдерден ақша аудармайды,
керісінше ақшаны қолына алып кетеді немесе товар ... алып оны өз ... ... ... ... Әрине олар үшін ресми ақша аудару ... ... ... ... ақша ... өз ... айналдырса бұл Қазақстан заңдарын бұзғандық болып табылады.
Еңбек ... ақша ... ... елдер үшін көптегентиімді
жағы бар. Мысалы, Қырғызстан еңбек күшін шет елдерге шығару ... ... ... ... ... ... ... жұмыссыздықты азайтудың
тиімді жолы болып отыр.
Біріккен Ұлттар Ұйымының өркендеу жобасы (ПРООН) шығарған ... ... 44-60 ... ... ... Тәжікстан сияқты елдер
үшін ақша аудару кедейшілікті азайтудың тартымды факторы болып табылады.
Бірақ реттелусіз еңбек миграциясынан алдын-ала сақтандыру Қырғызстан,
Тәжікстан, ... ... ... ... ... жасау, жұмыс
орынын құру, орта және кіші бизнесті өркендетудің ішкі мәселелерін шешудің
жолы.
Еңбек миграциясы оны қабылдап жатқан және оған ... ... ... үшін жайсыз қорытынды береді. Мысалы Қазақстандағы еңбек берушілер
үшін әлеуметтік қосымша көмек тілемей, аз жалақыны қанағат ... ... ... пайдаланғанның өзі кедей елдердің отбасын асырауына көмегін
тигізеді. Бірақ олардың мемлекеттік бюджетке салық төлемеуі ... ... емес ... ескерсек) елдің үлкен экономикасына (макроуровне) зиянын
тигізіп, капитал және жұмыс күші көлеңкелі экономикаға өтіп ... ... ... ... ... реттеу:
бағыттары, мәселелері
Экономикадағы түбегейлі өзгеріс- адамның еңбекке ... оның ... ... ... ... ... ... талап
етеді. Осыған орай мемлекеттің дамуымен халқының материалдық ахуалы олардың
күн көрісі және жалақысымен ... ... ... бері ... реформалардың дамуының жолының басты кепіліретінде біле
отырып, ... ... ... ... бір ... ... ... болып табылады. Экономикалық саладағы мемлекеттік және
жеке секторларда қызмет аясын кеңейтіп, жұмыс күшін жетілдіру ... ... ісін ... ... ... ... экономикалық даму
мүмкіндігіне орай ... ... ... ... ... күн көріс ахуалын көтеретін қомақты ... ... деп ... ... ... ... шығару жолдарын қарастыруда және
жаңа бағыт ... ... ... қабылдау басты қажеттілік ... ... ... дамуының келешегі елдігіміздің шынайы түрде
баяндаумен қатар жүрді және жалақы деңгейін арттыру, ең ... ... ... ... Бұл ... ... ... ретінде “Ұлттық
валютаны енгізу жағдайында тұтынуға бағытталған қаржыны реттеу жөніндегі
төтенше шаралар туралы” ... ... 1994 ... ... ... сүйенсек Республика тұрғындарының 7
миллионға жуығы еңбек етуге қабілетті болған.Ал нақты еңбек еткендердің
саны 4 миллионнан сәл ғана ... ... ... ... жаңа ... ... ... еңбек етуші 4 миллион адам қалған 15 миллион ... ... ... ... қоса ... ... жұмыс орындары нарық
қатынасы заңының даму желісіне үйренбей жабылып жатты. Бірақ ... ... ... ... оның жоғарғы тиімділікке ... ... ... ... ... мен ... ... байланысты болуы, сол арқылы олардың өндірілетін өнімінің саны мен
сапасын арттыруға мүдделі ... қол ... ... ... даму ... өнім ... мен ... саясатын жетілдіру
мақсатында бірқатар бағыттарды анықтау ... ... ... ... ... ... ... мақсаттарды анықтау және жүзеге асыру шараларын жүргізу;
- интенсивті даму бағытын қарастыру;
- өнім өндіру желісін дамыту;
- еңбек өтеміне сәйкес ... ... ... ... ... мен іс- ... ... мемлекеттің экономикалық
мүмкіндігімен анықталады. 2002 жылы орташа жалақы мөлшері ... 23 мың ... ... ішкі ... өнім ... біршамаөсушілік
байқалды. Адам басына шаққандағы азық-түлік с атып алу мүмкіндігі Украйнада-
859 доллар; Грузияда- 684; Қырғызстанда- 321; ... 187, ... 1649 ... ... Бұл ... Қазақстанда халықтың
материалдық ахуалының жақсы бағыт алғандығын көрсетеді.
2004-2005 жылдары экономикадағы ... ... ... барлық тұсынан оңды қадамдары мен ... ... ... ... ... яғни ... ... жоғары бағалау сипатымен ерекшелене
бастады. Қабылданған еңбек жолындағы ... ... мен ... ... жұмсалып, материалдық ахуалды жақсартуға біршама ықпал
етті. Бұл жағдай оңды ... ... ... 2005 жылы ... ... ету қабілетін арттыратын нысандарды көздей отырып,жалақы деңгейін
нақты көтере ... 1998 ... ... ... ... ... ... 9
518 теңгені құраса, 2005 жылдың 1 шілдесінен бастап республика бойынша ең
төменгі жалақы деңгейі 9 200 ... ... ... ... ... ... түрлерінде жалақы тұрақталып 32 пайыздық мөлшерге көтерілді. ... ... өз ... ... бұл ... ... ... дамуына қарай халық тұрмысы мен қоғамдық қатынастағы ... ... ... айлық жалақы мөлшері арттырылуда. 2005 жылғы
жалақы төлеу деңгейін көтеру мақсатында бюджеттен 53,2 ... ... ... ... ... мен ... ... дамуына жаңаша
сипат енгізді. Мемлекеттің экономикалық даму мүмкіндігіне орай ... ... ... ... іске асыруды дамытудың
басты нысаны ретінде жалақы деңгейін арттыру ... ... ... төлеуді 30 пайызға арттыру басты жолға қойылуда.
Әлеуметтік топтық қоғам шеңберінде өмір сүру ... бір ... жат ... ... ... ... қоғамның саяси саласында
мемлекеттің даму аясында тіршілік ете отырып, еңбек қатынасы негізінде
мүмкіндіктерді ... және сол ... ... даму желісін мемлекеттік
деңгейде шешу баянды істердің бірі болмақ. Осы орайда егемендік жылдарынан
бастау алып, ... және ... ... әлеуметтік іс-шаралар ауқымы
халықтың игілігіне материалдық ... ... ... көріністері болып
отыр. Әлеуметтік мүмкіндіктері шектелген тар ауқымды қоғамда күй ... ... ... ... ... ... қадамдары
өрге басулары екіталай. Үкімет тарапынан бюджеттен бөлініп жатқан қаржылар
желісі- тікелей осы қоғам ағымынан табиғи немесе ... ... ... ... ... мен ... байланысты қалып қойғандарға
жәрдемақылар, әлеуметтік ... ... ... оңалту іс-
шаралары, төлемақылар жүргізулеріне ... ... ... ... орай ... ... ... қамти отырып,
әлеуметтік мүмкіндіктері шектелген азаматтарға қарау ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне және мүмкіндіктеріне орай
қабілетті жандарды белгілі бір мөлшерде жұмыстарын ұйымдастыра ... күн ... ... ... ... Күн санап өсіп келе жатқан
мүгедектер саны қоғамға өзінің ... ... ... ... алдында
тек көмек күтетіні әлемдік проблема болып ... Ал, ... ... ... ... ... ... тірелетіні белгілі.
Қоғамда жәрдемақы алатын әлеуметтік топ өкілдерінің ... ... да ... ... мен ... ... мемлекеттік
деңгейде қарастырылып, шешілуі тиіс. Ел болып, елдік еркіндігін орнатып,
тәуелсіздік ұғымын ... ... ... 1991 ж. ... рет
“Мүгедектерді әлеуметтік қорғау туралы” заң ... Бұл заң ... ... ... ... ... ... тағайындау тарифтері сияқты тұстары ескерілді. Қабылданған заң
бойынша халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің ұйғарымымен (ҚР ... ... ... ... 244 бап) ... ... ... мемлекеттік зейнетақымен, жәрдемақымен және ... да ... ... ... ... мен ... әлеуметтік қызмет көрсетуді ұйымдастыру;
- зейнеткерлерді, мүгедектерді, кәмелетке толмаған ... ... ... мемлекеттік қолдауға мұқтаж басқа да ... ... ... және ... ... ... ... қорларымен өзара іс- қимыл жасу;
- медициналық қызмет көрсету, емдеулер мен демалыс орталықтарына демалту
бағдарламаларын іске қосу ... ... ... ... қолдауға
ие болып әлеуметтік көмек ретінде жүргізілуде.
Жыл ... өсіп келе ... ... даму желісінің мүмкіндігі
бюджет ... ... мен ... ... ... және ... өтеуге негізделіп отыр. Мемлекет хақындағы
мұндай істерді халық игілігінде ... ... ... ... әртүлі
себептерге байланысты қалып қойған азаматтар үшін оңалту жолындағы ... ... ... ... даму ... ... қоғам
ағымының жалпы желісі күшейген сайын әлеуметтік ахуал ... ... ... бір ... болмасын, оның даму деңгейі әлеуметтік
салалардың қамтылуымен, халықтың тұрмыс- ... ... ... ұлық ... ... оның ... тәрбиелік мәнін ұлықты іс
ретінде келешек ұрпаққа баяндау абзал тірлік болып табылады.
Кез ... ... ... ... бар, ... ... қорғау және қамсыздандыру болып табылады. Мемлекет шеңберінде
әртүрлі жәрдемақылар мен көмектерді жүзеге ... ... ... ... ... айналысатын қайырымдылық қорлар, сақтандыру
компаниялары, фондтардың рөлі ... Бұл ... ... ... мен ... ... жеке ... жұмыстардан қаржы
көзінің бөлінуі немесематериалдық жағдай жасау ... ... ... ... ... өтеу жолындағы қайырымды іс
болмақ. Мұндай шараларды жүзеге асыру негізінде ... жас ... ... мәні бар келелі істер менжақсы жағынан ... ... ... ... ... ... негізінде әрбір
істер қоғамға өз үлесін ... ... ... жылы шілде айында “Мемлекеттің мекендер бойынша белгіленген
әлеуметтік көмектері туралы” заң ... Бұл ... ... ... ... ақшалай күйде беріліп, жүзеге ... ... ... жүйесі 4 түрлі жәрдемақыларды қамтиды:
- тұрғын үй бойынша көмектер;
- ақшалай жүргізілетін өтемақылар мен жәрдемақылар;
- 4 ... бар ... ... аналар үшін балалары 7 жасқа толғанға
дейін берілетін көмектер;
- үйлерде тәрбиеленетін мүгедек балаларға берілетін ... бұл төрт ... ... ... ... ... ... қызмет аясының мүмкіндігінің кеңеюіне алып келеді. ... ... ... ... ... жандарға берілетін жәрдемақылар
мен түрлі көмектер олардың күн ... ... ... ... ... салықтан да босатылуына алып келді. Мемлект тарапынан ... ... ... ... ... үй ... ... барлық
коммуналдық өтемақылардан босатылып, өмір сүру мүмкіндігі кеңейді. Бұл және
өзге де әлеуметтік қамсыздандыру процесі мемлекет ... бола ... ... тұрақталып дамуына орай, жәрдемақылар мен түрлі
әлеуметтік көмектердің де мөлшері өсіп, жандана ... ... ... ... мен ... орай 2001 жылы жарық
көрген “Қазақстан Республикасының ... ... ... ... мүгедектігіне, асыраушысынан айырылуына байланысты,
жұмыссыздығы мен жасы бойынша әлеуметтік қорғау жүйесі толық ... ... ... ... ... ... қатерлі жағдайлар туындаған кезде еңбек үлесіне және жүйеге қосқан
жарнасына қарамастан, ... ... ... ... алады”-
делінген болатын. Сондықтан да әлеуметтік қорғау бұл- кәрілік, мүгедектік,
денсаулық ... ... ... ... ... ... ... пайдаланылатын мемлекеттің арнайы оңалту шараларын жүргізу және
әлеуметтік қажеттіліктерін ... ... ... ... ... болып
табылады. Халықаралық тәжірибеге сүйене отырып, ... ... ... және кешенді жүйелері негізінде деп қарастыра отырып,
мемлекеттік жәрдемақылар, ... ... ... ... ... ... ... сияқты басты қағидаларды
әлеуметтік қорғаудың ... ... деп ... жөн. ... ... ... осы және өзге де қағидалар ескеріліп, әрдайым төлемдер
мен өтемдер жүргізіп отырса, әлемдегі басты буынды ... ... ... ... ... айналары белгілі. Ол
үшін мемлекеттік функция ретінде жәрдемақылар төлеу санатын және жәрдемақы
алушылар әлеуетін ... ... ... жөн. Күн ... ... ... ... сомасын шағып ортақ жүйеге енгізу керек. ... ... ... ... ... күнделікті тұрмыстағы қажеттілігін
қамтамасыз етуі тиіс.
Қазақстан Республикасы Үкіметі тұрмысы төмен азаматтарды ... ... ... қор құру ... оның қызметінің негізгі бағыттарын
яғни тұрмысы төмен ... ... ... ... ... ... ... бағдарламалардың іске асырылуына жәрдемдесу,
облыстарда халықтың табысы аз ... ... ... ... ... ... құру ... тиіс және нарықтық қатынастарға
көшу жағдайы және соған сәйкес Республикада экономиканың тұралап қалмауына
байланысты ... ... ... ... ... ... ... нашар
азаматтарды әлеуметтік, құқықтық және материалдық жағынан қамқорлыққа алу
мәселесі қоғам үшін маңызды сипат алып, ... ... ... дер ... табанды түрде міндеттейді.
Кез келген мемлекетте әлеуметтік топтар орын ... ... ... ... ... ... керек емес, керісінше, арнайы құрылған
мекемелер ... ... ... ... ... ... Бұл ... Орталық қазақстанда Қарағанды қаласында әлеуметтік
жәрдемақы алатын 10343 адам бар, ал арнайы ... ... ... ... 2003 жылға дейінгі уақыт ішінде әлеуметтік көмек беруге 121230
мың адам, облыстық бюджеттен 10268 адам ... ... ... Жыл басынан
бері 27940 жағдайы төмен азаматтарға атаулы көмек көрсетілген.
Жекелеген қалалар бойынша да ... ... ... ... де ... тауып жатыр. Алматы қаласы бойынша әлеуметтік деңгейде
жәрдемақылармен әртүрлі көмектерді мемлекет тарапынан және ... ... ... асыру көзделген. 2003 жылғы мәліметтер бойынша
жергілікті бюджет ... ... ... арқасында 5,6 мың отбасы 198,8
миллион теңгенің мекендік жәрдемін алған және ... ... ... ... миллион теңге көлемінде қаражат төленген. Сондай-ақ тұрғын үй коммуналдық
қызыметтің ... үшін 206,8 ... ... ... ... өтемақы
бөлінді. Сөйтіп бұл жәрдемақының жалпы ... 2003 жылы 576,9 ... ... ... қаланың әрбір тұрғындары мен облыс жұртшылығына
бөлінген қаражат жәрдемақы мен әлеуметтік көмектер ретінде жұмсалып, халық
игілігіне ... ... ... ... ... икалық, әлеуметтік
және саяси қолдауға ие ... ... мұң ... өтеу ... әлеуметтік
сфераны қамтамасыз етудің басты бір көрінісі ретінде танылды. Әлеуметтік
тұрғыда ... ... ... ... ... ... еңсесін көтеруде болған өзгерістермен ... ... ... күн санап артта қалып, жаңа даму белестеріне ұшырап отыр.
Халықты әлеуметтік қолдау жөніндегі республикамыздың ... 13 ... ... ... орай “мүгедектік бойынша және ... ... ... ... ... ... деп ... адамдардың
жұмыс стажына қарамастан, егер ядролық қаруды сынауға себепті ... ... ... деп қарастырылған. Осылайша мүгедектігінің
ядролық сынақпен байланысы болған ... ... де ... Бұл ... әлеуметтік сферада жан-жақты қамтылуы болып табылады.
Мемлекет белгілеген арнайы ... ... ... “Ұлы отан соғысына қатысқандармен мүгедектеріне ... ... ... берілетін жеңілдіктер мен әлеуметтік қорғау
туралы туралы” 1995 ж. 28 сәуірдегі 2247 заң күші бар ... ... ... ... осы ... ... кіреді. Қазақстан
Республикасындағы арнайы ... ... ... ... ... Ұлы Отан ... ... мен мүгедектерге теңестірілгендер
ретінде 2.4 және 5.7 ... есеп ... ... ... ... ... ... заң күшіне енген тұстан бастап ардагерлері мемлекет
тарапынан әділ түрде ... ие ... ... ... ... алып ... ... келесі бір өзекті мәселеге айналған тұсы- жетім
балалардың ... ... ... ... ... ... 2004 жылғы
статистикалық мәлімет деректері бойынша Қазақстанда 73 мың ... ... ... ... ... 1999 жылы 3 мың ... ... асырау құқығына ие
болып, шет елге алып кеткен 10 ... ... ... ... ... ... ... жетім балалардың 100 мыңын 3 жасқа дейінгілері
құраса, 1990 жылы бұл ... 121.4 ... 2000 жылы 2.5 өсіп 292 ... орай ... балаларға мемлекеттік жәрдемақылар тағайындау
міндетті құбылыс екендігінде дау жоқ. ... ... ... “Жанұялық жәрдемақылар белгілеу мен төлемдер жүргізу
тәртібі туралы” шара ... ... ... ... ... ... ... орай (жөргекпұл) жалғызбасты аналарға, төрт
және одан да көп балалары бар аналарға (7 жасқа дейін), әскери ... ... ... ... және СПИД ауруына
шалдыққандарға және өзге де ... ... ... ... аяғы ауыр аналарға мемлекеттік демографияны қолдау негізінде
бірқатар ... мен ... ... барысында барлық медициналық
қызмет көрсетулермен дәрі-дәрмек, витаминдер тегін берілді. Бұл ... ... ... ие ... жәрдемақы төлемін алуына мүмкіндігін
асыра түсері сөзсіз.
2004 жылы әлеуметтік саладағы мәліметтер ... ... ... ... ... ... игілігіне жұмсалды. Астана қаласы бойынша
жергілікті бюджеттен ... ... ... ... 456 миллион
теңгені құрады. Ал жәрдемақы алғандар санына ... 12019 ... ... арнаулы мемлекеттік жәрдемақы алды. Республика бойынша
мемлекеттік және жергілікті билік органдарының шешетін проблемалары ... мен ... ... ... ... ... асуы- қоғам
игілігіндегі келелі жұмыстардың жанданып,жүзеге асуы болып табылады.
Президенттің әлеуметтік жағдайды түзеуге белсенді түрде ... ... ... желісінен көрініс береді. Соның бірі- ... ... ... мемлекеттік жәрдемақыларды 2006 жылдан бастап
енген 1000 теңгеге арттыру ... ... ... өзекті
тұстарының бірі болып табылады. Сондай-ақ 2005 жылы нақты шешімін тапқан
“Балалы отбасыларға берілетін ... ... ... ... ... ... дүниеге келуінен бастап оның ... ... ... ... ... санаттарының ескерілуі, жанұялық табысты
есептей, баланың ... ... ... ... мен ... ... мөлшері қарастырылған.
Қазақстанның экономикасы өркендеп, халықтың әлеуметтік- тұрмыстық хал-
ахуалы жыл өткен сайын жақсаруы қоғакмның барлық сферасына әсерін тигізді.
Мемлекеттік ... мен ... ... ... мен төлемдер,
әртүрлі жеңілдіктер жүргізу қоғамдық игілік жұмыстардың ... ... ... ... ... да Қазақстан Республикасында халықты
қорғаудың негізгі бағыттарының ... ... ... көрсетілген
жағдайлар пайда болған кезде мемлекет тарапынан әлеуметтік ... ... және ... ... ... Бұл ... мен
әртүрлі көмек түрлерінің мөлшері шектеусіз. ... ... ... ... ... оңалту шараларын бастан кешіріп, мемлекет табысына
орай ішкі жалпы өнім көрсеткіші алғашқы жылдары жан ... ... 700 АҚШ ... құраса, күні бүгінгі жағдайда 2700 долларға жеткен.
Қорытынды
Жұмыспен қамтудың белсенді саясатын жүзеге асыру және ... ... ... ... ... ... ... жағдайы
осал халыққа атаулы көмек көрсету ... ... ... ... ... деңгейін төмендету болып табылады.
Бағдарлама Қазақстандағы әр отбасының кемінде бір мүшесін жұмыспен
қамтуды қамтамасыз етуге ... және ... жоқ ... ... ... жаңа жұмыс орындарын құруды көздейді. Аталған мақсаттарға
байланысты экономикалық өсу негізінде, әлеуметтік салада дәйекті реформалар
жүргізу ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
бейімдеу шаралары, халықтың әлеуметтік жағынан осал топтарына ... ... ... ... ... ... күрес жүргізу
міндеттері де жүзеге асырылмақ. Ал жұмыссыздық деңгейін еліміздің тұрақты
экономикалық-әлеуметтік ... ... ... ... ... төмендету
міндеті көзделіп отыр.
Еңбек нарығындағы ... ... ... ... ... ... ... нарығының сыйымдылығы мен
конъюнктурасы, сұраныс пен ұсыныстың арақатынасы және оның құрылымы. Біздің
статистика еңбек нарығындағы, оның ... ... ... ... толық
көрсетпейді. Еңбек биржаларына сирек тіркеледі. Статистика ашық еңбек
нарығының тек ғана ... ... даму ... ... ... ... ... бере алады. Жұмыспен қамту қызметі еңбекке
сұраныс пен жұмыс күшінің ... бір ... ғана ... ... ... жастардың еңбек нарығының өзіндігінен жол табуын ғана күтіп ... ... ... ... ... ... ... қол жеткізуге тиіс.
Еңбек қызметінің ерекшеліктері арасынан алдыңғы орынға жұмыспен
қамтудағы кепілдік, кәсіби даму және ... өсім ... ... ... ... тар ... ... қамтылғандар бизнестің
өзгеріп отыратын конъюнктурасы тұрғысынан тәжірибелі болатын болса, жұмыс
беруші олардың өндірістік тәжірибесінің жоқтығына ... ... ... ұйым ... ... ... негіздерін білетін адам ғана жаңалық
әкелетінін ... ... ... ... ... ... ... алатын жоғары білікті
кәсіпқой жұмысшыларды тартудың тетіктерін әзірлеу керек.
Бұл ретте біз ... ... ... тәрбиелеп, олардың
біліктілігі мен кәсіпқойлығын арттыруды естен шығармауға тиіспіз.
Еңбек рыногында жұмыс күші жаппай жылжып оның ... және ... ылғи ... отырады, өйткені өндірістің кеңеюі оның жаңартылуы,
құрылымдық өзгерістері жұмыскерлердің ерекше жоғары ... ... ... ... жаңа осы замандық мамандықты жете игеруді қалайды.
Жұмыс күшіне жұмыспен қамтылғандар мен ... ... ... және ... ... мына ... ... емес адамдар (рыногтық емес құрылымдарда
істейтіндер), жұмыс істеушілердің саны, жұмыссыздардың саны, ... ... ... ... саны.
Макроэкономикада осы көрсеткіштердің дәрежесі мен динамикасы бірнеше
факторларға: демографиялық, жыныстық, ... ... ... ... ... ... пен ... еңбек рыногында сұраныс пен
ұсыныстың ара қатынасына тәуелді болады:
Қазіргі кезде Қазақстанда жұмыс ... ... ... ... бар ... ұмытпаған жөн. Мысалға уақытша ... ұзақ ... ... және үй шаруашылығымен айналысу, жеке ... ... ... ... балаларды тәрбиелеу немесе оқыту
қызметін көрсету сияқты жұмыстармен ... ... ... ... тізімі.
1. Әубәкіров Я.А. Экономикалық теория. Алматы, 1999, 278 б;
2. Жұмабаев С.К. ... ... ... Алматы, 2003, 270 б;
3. Н.А.Назарбаев. Стратегия ресурсосбережения и переход к рынку. М., ... ... ... Б.Ж. ... теория. Алматы, 2006, 380 б;
5. Әкімбеков. Экономикалық теория. ... 2003, 461 ... ... Қ. ... өту ... ... ... экономикасының
әлеуметтікбағыттылығын арттыру мәселелері (канд. дис.). Алматы, 1997;
7. Қазақстан ... ... мен ... ... ... ... 1998, 30 қыркүйек;
8. Қ. Жұмаханұлы. Жалақыны тұрақтандыру –теңге құнын тұрақтандыру. Сұхбат.
1994. 11-17 ... ... ... статистикалық агенттігінің мәліметтері.
“Қазақстан zaman”, 2005, 22 шілде;
10. Кайсенова Г. О ... ... ... с 1 июля 2005 г. ... ... 2005, №6, с.52;
11. Қазақстан –2030. Алматы, 1998;
12. Садуакасов А. ... бір ... ... ... мен ... 2004, ... Нұрақым Райханұлы. Экономика және әлеуметтік мәселе. “Базарда-жұмыс
күші”. Ақиқат, 2002, ... ... ... ... жылғы қарқын. Еңбек рыногы. Ақиқат, 2005, №9.
15. Ж.М.Жарылқасынова. Құрылыстағы еңбекке ақы ... ... ... ... ... ... ... жағдайын жақсарту- еңбеккерлердің құқығын қорғаудың
бағыты. ҚазҰУ хабаршысы. 2005, №4(50).
17. ... ... ... ... мәні. ҚазҰУ
хабаршысы. 2006, №2(54).
18. Хамбар Б. Болашақ ... ... ... ... ... 2006, ... ... Уоттс. Нарықтық экономика әліппесі. Ақиқат, 2002, №4.
20. Нұрсұлтан Назарбаев. Қазақстан өз ... жаңа ... ... Еңбек ресурстарын дамытудың тиімді жүйесін құру. Ақиқат, ... ... Б.Б. ... ... ... Әлеуметтік саясат. 2006, №1.
22. Хишауева. Қазақстанда еңбек ресурстарын қалыптастыру. Аль Пари 200, №2.
23. Қазақ диаспорасы: бүгіні мен ертеңі ... ... ... ... ... 2005, 352 ... О.Жандосов. Сұхбаттар мен мәліметтер. Алматы, 2004, 84 б;
25. Қазақстан Республикасындағы еңбек туралы заң. Алматы, 2007, 32 ... ... ... кіндіктес көш керуен. Алматы, 2006, 152
б;
27. Әлем қазақтары Астанада бас ... ... 2006, 200 б;

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасында жеке меншіктің қалыптасуы. Қазақстандағы меншік қатынастарының артықшылықтары мен кемшіліктері28 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Коммерциялық банктегі сервистің дамуының теоретикалық негіздері71 бет
Шағын және орта бизнеске несие беру65 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазіргі Қазақстандағы этносаралық қарым-қатынастар және ақпараттық қауіпсіздік мәселесі91 бет
Қазақстан тарихындағы Ислам діні67 бет
Қазақстандағы шағын және орта бизнеске несие беруді талдау60 бет
Қазақстанның табиғат жағдайы56 бет
Қола дәуірінің тарихнамасы51 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь