1918-1920 жылдардағы азамат соғысы


Мазмұны

Кіріспе 3
Қазақстан аумағындағы соғыс қимылдары 4
Соғыс жылдарындағы әкономикалық саясат 8
Қазақ өлкесіндегі майдандардың жойылуы 10
Азамат соғысының қорытындылары 12
Қорытынды 13
Әдибеттер тізімі 14
Қосымша

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Реферат.
Тақырыбы: 1918-1920 жылдардағы азамат соғысы.

Орындаған: Маулутканова Н.Б.

Мазмұны

Кіріспе
3
Қазақстан аумағындағы соғыс қимылдары
4
Соғыс жылдарындағы әкономикалық саясат
8
Қазақ өлкесіндегі майдандардың жойылуы
10
Азамат соғысының қорытындылары
12
Қорытынды
13
Әдибеттер тізімі
14
Қосымша
15

Кіріспе

Ол кезде Ресейде соцализімнің қоғамдық - әлуметтік алғысшарттары
туралы түсінік айқын емес еді. Дүние – жүзілік ревалюцияға үміт арту да
ақталмады. Осындай жағдайда Кеңестік саяси жүйе ішкі қорларды барынша
жұмылдыру мақсатымен күшке сүйеніп, өкімет билігін мейлінше шоғырландыруға
жанталаса кірісті. Пролетариан диктатурасы, ревалюциялық күштеу,
мемлекеттің жаңа үлгісі арқылы социализм орнату туралы бұрмаланған
түсініктер орнықты.
Мемлекет ішіндегі әлуметтік топтар мен таптар, діни ағымдар мен
кландар арасындағы өкімет билігі жолында жүргізетін қарулы күрес. Тарихта
белгілі бір ел шеңберінде халықтың демократияның бостандықтар жолындағы
ұйымдасқан күресінің не болмаса көп ұлтты елдерде ұлттық езгіге қарсы
қарулы көтерілістерінің азамат соғысына ұласқаны белгілі.

Қазақстан аумағындағы соғыс қимылдары.

Азамат соғысы – мемлекет ішінде билік үшін сол ел азаматтарының өзара
соғысы. Большивиктік билеушілер өздерінің демократияға қарсы саясатымен
жағдайды шиеленістіріп жіберді. Ақтар деп аталған күштер бірігіп
большевиктерге қарсы азамат соғысын бастады.
1917 жылғы қарашада Орынборда атаман Дутов контрркволюциялық төңкеріс
жасап, өкімет билігі казактардың Әскери үкіметі қолына көшті. Жетісу
әскери үкіметі де бүкіл өкімет билігін басып алды.
1917 жылдың аяғында Торғай облысындағы саяси жағдай қиындап кетті.
Атаман Дутовтың казактар тобы, Алашорда үкіметі, меньшевиктер Кеңес
өкіметіне қарсы бірікті.
Дутовшыларға қарсы күрес жүргізіліп, шұғыл әскери көмек көрсетілді.
Нәтижесінде:
▪ 1918 жылғы 18 қаңтар – Орынборда қарулы күреспен кеңес
өкіметі орнады..
▪ 1918 жылғы 8 қаңтар – Ақтөбеде орнады.
▪ 1918 жылғы 15 – 16 қаңтар – Қостанайдағы Кеңестер
съезінде бүкіл уезде Кеңес өкіметін орнату туралы шешім
қабылданды.
▪ 1918 жылдың басы – Ырғыз, Торғай уездерінде Кеңес өкіметі
орнады.
Оралда Кеңес өкіметі қиын жағдайда орнатылып, 1918 жылғы 15 қаңтарда
жеңіп шықты. Орал өңірінде қалыптасқан конрревалюция ошағы 1918 жылы 28 –
29 наурызда төңкеріс жасап Кеңес өкіметін құлатты. Кеңес өкіметі осындай
қиыншылықтармен Орал өңірінде азамат соғысы жылдарында ғана біржола
орнатылды.
Жетісуда топтық күштер арасында соғыс жағдайы енгізілді.
Контрревалюциялық күштер 1917 жылы желтоқсанда Верный Кеңесін таратып,
большивиктер жағында болған Симбирск жасағын қарусыздандырып, прапорщиктер
мектебін ашты. 1918 жылы 2 – 3 наурызда ревалюцияшыл күштер көтеріліс
жасап, Верныйда Кеңес өкіметі жеңді.
1918 жылғы науырыз – Жетісу облысында Кеңес өкіметі орнады. 1917 жылғы
қазан – 1918 жылғы науырыз аралығы – Кеңес өкіметі өлкеде түгел орнып
бітті.
Ақ легионерлер 1918 жылы мамырдың соңында Петропавлды, маусымда
Көкшетауда, Ақмоланы, Омбыны, Повладарды, Семейді, Қостанайды басып алды.
Атаман А. Дутов 1918 жылғы маусымда Орынборды алып, Қазақстанды Орталық
Ресеймен байланыстыратын темір жолды ксіп тастады. Ақгвардиялық Сібір
үкіметін ресми түрде таныған Аламорда үкіметі атаман А. Дутовпен бірігіп
Кеңес өкіметіне қарсы шықты. Орта Азия мен Қазақстандағы қарсыласу жалпы
Ресейдегі қарама – қарсылықтың құрамдас және ажырағасыз бөлігіне айналды.
Капиталистік елдер ревалюция өртінің өздерін шарпуынан сескеніп және
Ресейдегі мүдесін қорғап, интервенциялық қарулы күштерін Кеңестерге қарсы
аттандырды. Антанта Чихословак корпусын бүлік шығаруға айдап салды.
Контрреволюцияға шетел интервенттері көп көмек көрсетті. Тамыз айында Иран
мен Каспий сырты облысына ағылшын әскерлері енді. Орта Азия мен Қазақстанды
интервенттер мен ақ гвардияшылардың басып алу қаупы төнді.
1918 жылғы науырызда Орал обылыстық Кеңесін талқандаған ақ казактар
қаланы алды. Оларға қарсы күресу үшін құрылған Ерекше армия сол жылдың
жазында Оралды азат етуге екі рет әрекет жасады, бірақ қаланы алудың сәті
түспеді.
1918 жылы қараша айында Сібір армиясының Екінші Дала корпусы
Ташкенті басып алу мақсатымен Жетісу майданына атаман Анненковтың
дивизиясын және басқа да әскер бөлімдерін жіберді. Солтүстік Жетісуда табан
тірескен ұрыстар өрши түсті.

Кеңестер Түркістан мен Қазақстанда Мұсылман бөлімдері деп аталған
әскери бөлімдер құрды. Ұлттық әскер бөлімдерін құру бастапқыда еріктілік
қағидасымен жүргізілді. 1920 жылы Түркістанда байырғы халықты әскерге
тұңғыш рет күштеп жинау көрініс берді. 1920 жылдың соңына қарай Қазақ
Әскери Комиссариаты Бөкей ордасында, Орал және Торғай облыстарында 37 әскер
бөлімі мен бөлімшесін құрды. Әскер бөлімдерін құру істерімен Дала өлкесінің
төтенше комиссары Ә. Жангелдин, Торғай уезінің әскери комисары А. Иманов,
қазақ атты әскер бригадасы саяси бөлімінің меңгерушісі Б. Қаратаев, сондай-
ақ әскери бөлімшелердің командирлері және комиссарлары Т. Әлиев, С.
Арғыншиев, Б. Оразбаева және басқалар белсен айналысты. Олар халық арасында
үлкен ұйымдастыру жұмыстарын жүргізді. Қазақстан аумағында өріс алған соғыс
қимылдарының дамуы алғашқы кезекте Шығыс майданындағы соғыс операцияларының
барысымен тығыз байланысты болды. 1919 жылғы қаңтар айында Қызыл Армия
Орынбор мен Оралды алды. Мұның өзі Кеңестік Ресейдің Қазақстанмен және Орта
Азиямен тікелей байланысты қалпына келтіруіне мүмкіндік берді. Осы жылдың
көктемінде Антанта Кеңес еліне біріккен жорық жасады. Басты соққыны
Колчактың ақ гвардияшыл әскерлері берді.

Ақ гвардияшыларға қарсы қарсы партизан қозғалысы өрістеді. Партизан
қозғалысына әскерден қайтқан солдаттар мен матростар, Ақпан ревалюциясы мен
Қазан төңкерісінде, 1916 жылғы ұлт – азаттық қозғалысына қатысқан басшылық
етті. Қостанай уезінде астыртын жұмысты Мәскеудегі Қазан қарулы
төңкерісіне қатысушы М.Г. Летунов, Қара теңіз әскери флотының бұрынғы
матросы Г.И. Муляр, Қысқы Сарайға шабуыл жасауға қатысқан А.И.Миронов,
Торғай депутаттар Кеңесінің мүшесі К.М.Иноземцев, үш революцияға қатысушы,
Қостанай төтенше комиссиясының төрағасы И. Эльбе, әскерден қайтқан А.
Жиляев және басқалар ұйымдастырды. Кеңарал болысында астыртын жұмысты 1916
жылғы қозғалыс жетекшілерінің бірі Өтеп Ыбыраев, Ой болысында Кәкімжан
Саркин бастаған.

Солтүстік Жетісуда кеңес өкіметін орнатуға Черкасск қорғанысы (1918
жылғы маусым – 1919 жылғы қазан) үлкен рөл атқарды. Колчак тылында шаруалар
көтеріліс жасап, 1919 жылғы сәуірде Қостанайда шабыулмен алды. Көтеріліске
шыққандар Әскери Кеңес, Әскери – евалюциялық трибунал, партизан армиясының
штабын сайлады. Алайда олар қалада орнығып қала алмады. Жақсы қаруланған
Колчак отрядтары Қостанайды қайта басып алды.

Қазақстандағы Колчак әскерлерін талқандау Шығыс майданының Солтүстік
және Оңтүстік топтарына жүктелді. М.В.Фрунзе басқарған Оңтүстік топтың
әскерлері 1919 жылғы маусымда Уфаны азат етті. Шілдеде Оралды қоршауға
алған ақ гвардияшыл әскерлерді талқандауға 25 – Чапаев двизиясымен бірге
қазақ атты әскер бригадасы қатысты. 1919 жылдың жазында Шығыс майдан
әскерлері Калчак қолын Оралдан асыра қуып тастады.

Түркістан майданының 1 – армиясы Орыбор контрревалюциясының негізгі
күші – Калчак әскерлерінің Оңтүстік армиясына қарсы Ақтөбе бағытында
шабуылға шықты. Шабуыл жасаушыларға Арал теңізі жағынан Ақтөбе майданының
бөлімдері қолдау көрсетті. Калчакшылардың қыспаққа түскен Оңтүстік армиясы
тізе бүгуге мәжбүр болды. 1919 жылғы қыркүйекте Орынбол – Ташкент
теміржолының Мұғалжар станциясына 1 – армия Ақтөбе майданының бөлімдерімен
түйісті. Соның нәтижесінде Түркістан Орталық Ресеймен қайта қосылды. Жылдың
Соңына қарай Орал обылысы ақ казактардан толық арылды.

1920 жылғы бесінші қаңтарда Түркістан майданының әскерлері Атырауды
алды. Орал майданы жойылды. 1919 жылдың күзінде Шығыс майданнының 5 –
армиясы (қолбасшысы М.Н. Тухачевский) Солтүстік, содан соң Шығыс
Қазақстанды азат ете бастады. Петрапавыл, Ақмола қалалары азат етілді. Сол
жылғы қарашада Семейде Калчак өкіметі құлатылып, Әскери – революциялық
комитет құрылды. Ол қалада Кеңес өкіметін қалпына келтірді.

1920 жылғы науырыздың аяғына қарай Семей обылысының солтүстігі ақ
гвардияшылардан азат етіліп, Жетісу майданы жойылды.

Соғыс жылдарындағы әкономикалық саясат.

Азамат соғысы жылдарында демографиялық ахуал келеңсіз өзгерістерге
ұшырады. Мал саны күрт азайып кетті. Көптеген адамдар мекендеген жерін
тастап, көшіп кетуге, кейде шекараның арғы жағына өтіп кетуге мәжбүр болды.
Қатігездік пен зорлықтың күшеюі ертенгі күнге сенімсіздік туғызды. Солай
бола тұра, азамат соғысы жағдайында Қазақстан еңбекшілері күйзеліске,
ашаршылыққа қарсы одан ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ресейдің ұлттық аймақтарындағы Азамат соғысы (1918 – 1920)
Азамат соғысы – халық қасіреті (1918-1920 жж.)
Қазақстан азамат соғысы жылдарында (1918-1920 жж.)
Қазақстан шетелдік интервенция және азамат соғысы жылдарында (1918—1920)
Азамат соғысы
Қазақстанда Азамат соғысы жылдарында жасақталған Қызыл армияның әскери бөлімдері мен құрамалары (1918-1920 ж. ж.)
Қазақстанда Кеңес өкіметінің орнауы. Өлкедегі азамат соғысы (1917-1920 жж.)
Қазақстандағы Азамат соғысы
Қазақстан Азамат соғысы жылдарында
Азамат соғысы жылдарындағы Қазақстан
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь