«Сібір қырғыздары» және «Орынбор қырғыздары»


«Сібір қырғыздары туралы Жарғы» — қазақ мемлекеттілігін жою және басқарудың жалпы империялық жүйесін құруға бағытталған құжат болып табылады. Александр I.ның 1822 ж. 22 шілдедегі Жарлығымен күшіне енген. Ол Орта жүзді жаңа әкімшілік бөлуге әкеліп соқтырды:
әкімшілік ауыл 50.70 түтін
ұлыс 10.12 ауылдан
округ 15.20 болыстықтан тұрды.
Ауылдық старшиналар 3 жылдық мерзімге сайланды, әрі ол округтік бұйрықпен бекітілді. Болыстарды басқаруға сұлтандардың құқығы өзге де сұлтандарды сайлай алатын қауымның келісімімен тікелей төменгі желі бойынша және туысқандарына жүрді. Осындай жағдайда оны облыстық басқарма бекітті. Болыстарды басқармайтын сұлтандар өзінің дәрежесін сақтап қалды, басқаруға араласпады, хандардың үкіметін жоюмен бірге патшалықтың қазақ ақсүйектерінің құқығы мен артықшылықтарын шектеуге ұмтылысы байқалды. Барлық сот істері қылмыстық, арыз және шағым бойынша басқару болып бөлінді. Біріншісіне отанын сату, кісі өлтіру, тонау, барымта, үкіметке ашықтан ашық бағынбау жатты. Осы істердің барлығы империяның заңдарымен округтік бұйрықтарда қарастырылды. Құқық бұзушылықтың қалған түрлері арыз болып табылды да оны ауылдар мен болыстарда жергілікті ғұрып бойынша билер қарастырды. Жарғыда мыналар болды: халықты нанмен қамтамасыз етуді, өнер.кәсіптің, сауда.саттық дамуы жөніндегі шараларды, кедендік және баж алымын сақтау жөніндегі шараларды белгілейтін мақалалар қамтылды. Құжатта патшалықтың отарлау саясатына бағытталған істерінің бірі — халықты орыстандыру көрсетілген. Бұл саясатта халықты шоқындыру, поптарға Құдай сөзін оқыту үшін шіркеулер ашуға кеңес беріледі, оқу, жазу, арифметика қамтылған. Сұлтандар мен старшиналардың балалары қазына есебінен ашылған әскери бөлімдеріне оқуға түсулеріне рұқсат етілді, бітірген соң олардың қалаулары бойынша қызметке тағайындалды. Әрбір отбасы өз баласын империяның ішкі жағындағы оқу орнына түсіруге құқық алды. Жарғыны қабылдау кезеңінде құлдар бұрынғы күйінше қалып қойды, жаңадан құлдар сатып алуға катаң тыйым салынды. 1822 ж. Жарғы Қазақстанды отарлау саясатына қатысты күш ала бастады. Дегенмен хан үкіметін жою, сұлтандардың құқықтарын шектеу, құлдықтан бас тарту, алға қозғалудың еркіндігі, білім берудің дамуы Қазақстанның тарихи дамуына жағдай жасады.
1822 және 1824 жылғы Сібір және Орынбор қырғыздары туралы ереже. Кіші жүз бен Орта жүздегі хандық билікті жойды.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Сібір қырғыздары және Орынбор қырғыздары

Сібір қырғыздары туралы Жарғы

Сібір қырғыздары туралы Жарғы — қазақ мемлекеттілігін жою және басқарудың
жалпы империялық жүйесін құруға бағытталған құжат болып табылады. Александр
I-ның 1822 ж. 22 шілдедегі Жарлығымен күшіне енген. Ол Орта жүзді жаңа
әкімшілік бөлуге әкеліп соқтырды:
әкімшілік ауыл 50-70 түтін
ұлыс 10-12 ауылдан
округ 15-20 болыстықтан тұрды.
Ауылдық старшиналар 3 жылдық мерзімге сайланды, әрі ол округтік бұйрықпен
бекітілді. Болыстарды басқаруға сұлтандардың құқығы өзге де сұлтандарды
сайлай алатын қауымның келісімімен тікелей төменгі желі бойынша және
туысқандарына жүрді. Осындай жағдайда оны облыстық басқарма бекітті.
Болыстарды басқармайтын сұлтандар өзінің дәрежесін сақтап қалды, басқаруға
араласпады, хандардың үкіметін жоюмен бірге патшалықтың қазақ
ақсүйектерінің құқығы мен артықшылықтарын шектеуге ұмтылысы байқалды.
Барлық сот істері қылмыстық, арыз және шағым бойынша басқару болып бөлінді.
Біріншісіне отанын сату, кісі өлтіру, тонау, барымта, үкіметке ашықтан ашық
бағынбау жатты. Осы істердің барлығы империяның заңдарымен округтік
бұйрықтарда қарастырылды. Құқық бұзушылықтың қалған түрлері арыз болып
табылды да оны ауылдар мен болыстарда жергілікті ғұрып бойынша билер
қарастырды. Жарғыда мыналар болды: халықты нанмен қамтамасыз етуді, өнер-
кәсіптің, сауда-саттық дамуы жөніндегі шараларды, кедендік және баж алымын
сақтау жөніндегі шараларды белгілейтін мақалалар қамтылды. Құжатта
патшалықтың отарлау саясатына бағытталған істерінің бірі — халықты
орыстандыру көрсетілген. Бұл саясатта халықты шоқындыру, поптарға Құдай
сөзін оқыту үшін шіркеулер ашуға кеңес беріледі, оқу, жазу, арифметика
қамтылған. Сұлтандар мен старшиналардың балалары қазына есебінен ашылған
әскери бөлімдеріне оқуға түсулеріне рұқсат етілді, бітірген соң олардың
қалаулары бойынша қызметке тағайындалды. Әрбір отбасы өз баласын империяның
ішкі жағындағы оқу орнына түсіруге құқық алды. Жарғыны қабылдау кезеңінде
құлдар бұрынғы күйінше қалып қойды, жаңадан құлдар сатып алуға катаң тыйым
салынды. 1822 ж. Жарғы Қазақстанды отарлау саясатына қатысты күш ала
бастады. Дегенмен хан үкіметін жою, сұлтандардың құқықтарын шектеу,
құлдықтан бас тарту, алға қозғалудың еркіндігі, білім берудің дамуы
Қазақстанның тарихи дамуына жағдай жасады.
1822 және 1824 жылғы Сібір және Орынбор қырғыздары туралы ереже. Кіші жүз
бен Орта жүздегі хандық билікті жойды.

1822 жылғы Сібір қырғыздары туралы жарғы

1781 жылы Абылай өлгеннен кейін Орта жүзде оның үлкен баласы сұлтан Уәли
хан болып жарияланды. Уәли ханның қаталдығы оның қол астындағылардың
наразылығын туғызды. 1795 жылы қазақтар патшаға оны тақтан алу жөнінде
өтініш жасады. 1815 жылы Орта жүзде Уәлидің позициясын әлсіретуге тырысып,
үкімет екінші ханды, Бөкейді тағайындады. 1817 жылы Бөкей хан және 1819
жылы Уәли хан өлгеннен кейін Орта жүзде жаңа хандар бекітілмеді. Патша
әкімшілігі хан өкіметін таратып, Сібір қырғыздары туралы уставқа сүйене
отырып, басқарудың жаңа аппаратын құрды, бұл уставты 1822 жылы Россияның
XIX ғасырда белгілі либералдық пиғылдағы қайраткер, өз дәуірінің аса
білімді тұлғаларының бірі граф М.М.Сперанский жасады. Бұл жұмысқа болашақ
декабрист Солтүстік қоғамның мүшесі Г.С. Батеньков белсене қатысты. Оған
М.М. Сперанский жергілікті статистика үшін материалдар әзірлеу мен жинауды
тапсырған еді.
Орта жүзде жаңа әкімшілік құрылым мен сайлау жүйесі енгізілді. Уставта
денсаулық сақтау жөнінде кейбір шаралар бегіленді, атап айтқанда қырдағы
бекіністер гарнизонына қызмет көрсету үшін ауруханалар салу, көшпелі халық
арасында шешекке қарсы егу жұмысын жүргізу белгіленді. Қазақтарға арналған
балаларын жалпы негіздерде империяның оқу орындарына жіберуге құқық
берілді.
Жарғымен міндеткерлік пен салықтардың жаңа санаттары енгізілді. Реформа
Қазақстанда сауда-экономикалық үрдістің өсуі үшін оң алғышарттар тұғызды.
Жарғының негізінде қазақтарға өз тауарларын еш шектеусіз еркін өткізуге
мүмкіндік берді.

1822 жылы Сібір екі ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
1822 және 1824 жылғы Сібір және Орынбор қырғыздары туралы ереже.
Сібір жұртындағы қыпшақтар
Орынбор - Ташкент темір жолы
Сібір жарасы
Шығыс Еуропа және Сібір платформалары
Сібір жарасы. Туберкулез жайлы
Сібір жарасы туралы
Сібір жарасы (инфекциялық ауру)
Сібір жарасы (Сибирская язва)
Сібір жарасы. Туберкулез
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь