Зейіннің ес үрдістерімен байланысын зерттеу

Кіріспе
І. Психология ғылымындағы зейіннің мазмұны
І.1. Зейіннің түрлері
І.2. Зейіннің қасиеттері
ІІ. Естің психологиялық мазмұны
ІІ.1. Ес туралы теориялар.
ІІ.2. Естің түрлері
ІІ. 3. Естің процестері
ІІІ. Эксперименталды бөлім
ІІІ.1. Ес жағдайын бағалау сұрақнамасы
ІІІ.2. Бастауыш мектеп оқушыларының зейінін бағалау
Зейіннің тұрақтылығын бағалау
ІІІ.3. Зейіннің аударылуын бағалау
ҚОРЫТЫНДЫ
        
        Зейіннің ес үрдістерімен байланысын зерттеу
Кіріспе
І. Психология ғылымындағы зейіннің мазмұны
І.1. Зейіннің түрлері
І.2. Зейіннің қасиеттері
ІІ. Естің психологиялық мазмұны
ІІ.1. Ес туралы теориялар.
ІІ.2. Естің түрлері
ІІ. 3. ... ... ... ... Ес жағдайын бағалау сұрақнамасы
ІІІ.2. Бастауыш мектеп оқушыларының зейінін бағалау
Зейіннің тұрақтылығын бағалау
ІІІ.3. Зейіннің аударылуын бағалау
ҚОРЫТЫНДЫ
Кіріспе
Психикалық таным үрдістерінің ішінде зейін және ес ... орын ... ... адам ... ... бір ... бағыттала тұрақталуын
көрсететін құбылысты айтады, ... ... ...... ... ... бөліп алып, соған психикалық әрекетімізді
тұрақтата алу. Ал ес дегеніміз бұрын қабылдаған ... мен ... ... ... мида сақталып, қажет кезінде қайта жаңғырту
процесі. Бұл екі процесс бір ... ... ете оқу іс ... ... көмектесетініне байланысты зерттеуімізді психоло-
гиядағы өзекті мәселелердің бағыты деп ... ... ... мен ес ... ... ... зейін және ес туралы ұғымдарды теориялық талдау (әдебиеттерге шолу);
- зейіннің қасиеттерін ... ... ... ... ... ес процестерін зерттейтін әдістемелерді қазақ тіліне бейімдеу;
- эксперименталды зерттеулердің нәтижелерін талдау;
- қорытынды құрастыру.
Объектісі зейіннің қасиеттерін және ... ... ... ... ... қазақ тіліне бейімдеу.
Болжамы: Зерттеу жұмысы зейін және ес туралы ... ... ... ... ... ... іс ... атқаруына
ықпал етеді.
І. Психология ғылымындағы зейіннің мазмұны
Зейін деп – адам санасының ... бір ... ... ... ... айтады. Дәлірек айтқанда, зейін дегеніміз айналадағы
объектілерінің ішінен керектісін бөліп алып, соған ... ... алу. ... деп ... ... айналадағы заттарға және
құбылыстарға бет алып, бағытталып түйдектелуін ... ... ... сыртқы
дүние заттары мен құбылыстарын анығырақ және ... ... ... ... ... бет алып ... үшін керек.
Мысалы, оқушы математикалық есептер шығарып отыр. Ол ... ... ... ... ... ... көрінеді (бала көзін ... ... ... ... ... т.б.). Оқушы есептің шығару жоспарын
ойлайды, оның ... ... ... шығарады. Есеп шығарып болып азғантай
үзілістен кейін тарихы, одан соң ... ... ... ... оқып
болғаннан кейін, түрлі нәрселермен айналысады. Осы көрініс-тердің бәрінде
де бала әрекеттің әрбір түріне өз зейінін ұйымдастырып, басқа ... ... ... ... ... ... бала ... белгілі
бір объектіге бағыт алып және сонда азды – көпті ... ... ... ... ... ... құбылыстарды жақсылап, толығырақ,
ашығырақ қабылдауға, оларды санамызға ... ... еді. ... ... бет алуы және түйдектелуі олардың өзгеріп, дамып оты-
ратындығын, ... ... ... ... ... ... күнделікті тұрмысында да, оқу процесінде де, еңбекте де
зейін үлкен орын алады.
Егер ... ... ... ой еңбегінің де, дене еңбегінің де ... ... еді. Егер ... ... оқитын пәндеріне,
мұғалімдерінің әңгімесіне зейін қойып құлақ самаса, оларды ... ... ... ... үйреншікті зейіні жақсы болғанда ғана, олар
материалды жақ-сы түсініп, көп ұғып алады.
Адамға тән ... кез ... ... ... орын алмаса, оның нәти-
желі болуы қиын. Орыс ... ... К.Д. ... (1824-1870)
зейіннің маңызын былайша көрсеткен еді: “зейін адам санасынан қорытылып
өтетін, барлық ойды ... адам ... ... ғана есігі болып
табылады, демек, бұл есікке ілімнің ... сөзі ... өте ... ... ол соқпай өтсе, одна баланың санасында ештеңе де қалмайды”.
Зейінді психикалық ... ... ... ... ... ... адам өз ... әрбір кездерінде бір нәрсені қабылдайды не есіне
түсіреді, бірер нәрсені қиялдайды, бір нәрсе жөнінде ... Ал ... өз ... ... ... кездеспейтін, қайта солармен бірлесіп
келетін ... ... ... бір ... ... ... ... болып
табылады. Психикалық құбылыстар зейінге түрліше әсер ... ... ... ... не оны ... жіберуге себепші болады. Мәселен, бір объект
жағымды сезім туғызып ... ... де, ал ... ... ... ... ... тыңдап отырған баланың зейінін төмендетеді. Ерік, ой, қиял
процестері де ... ... әсер етіп ... ... ... И.П. ... ашқан жүйке процестерінің өзара индукция заңына
байланысты түсінуге болады.
И.П. Павлов, егер ми қабығының бір ... қозу ... ... ... ... қалған алаптарында тежелу процестері пайда болатын-дығын
айтқан. Мәселен, адам бар ойымен іске қызу кіріссе, ... ... ... ... ... Осы ... мидың бір алабында күшті қозу процесі болып
жатады да, айналасындағы алаптарда тежелу болады (теріс индукция ... ... ... орыс ... академик А.А.
Ухтомскийдің (1815-1942) доминанта теориясы бойынша да жақсы ... ... ... ... ... ... ... миға
көбірек әсер етеді де, мидың бір алабын қаттырақ, күштірек қоздырады,
осындай ... ... деп ... ... осы күшті қозғыш алабы ... ... қозу ... ... ... алып ... ... мидың
күшті қозған алабы онан бетер ... ... ... ... ... ... кейбір бөгде тітіркендіргіштердің бөгет жасамайтыны, қайта
олардың біздің ойымыздың күшеюіне жәрдемдесетіні байқалады. ... ... ... ... ... ... кезде қасындағы бөгде тітіркендіргіштерден
(мысалы, сағат маятнигінің соғуы секілді) қашпауы керек. Бұл ... ... ... ... ... отырған әрекетімізге мейлінше беріле түсуге
жәрдемдеседі. Өйткені ... ... ... ... қозу ... болған қозуларды өзіне тартып алып, солардың есебінен
күшейіп отырады, А.А. Ухтомскийдің доминанта ... ... ... ... ... ... ... теориясы онан сайын толықтыра
түседі.
И.П. ... ... қозу ... ... ... ... ... тұрғыдан өте жақсы түсіндіреді. Қозу процесі ешқашан да ми
қабығына біркелкі тегіс ... ... онда әр ... қозу ... ... “оптималдық жағдай” жасап отырады. Оптималдық қозу бар
осы ми қабығының ... ... ... ... ... Бұл ... И.П. ... былай дейді “Бас сүйегінің сыртынан біз
іштегі миды ... ... ... онда ми ... ... ... жеріне жарқылдап көрінсе, біз ойлап ... ... ... ми
сыңарларында формасы және шамасы өне бойы ... ... ... ... ... ... ... Бұлар ми сыңарларының барлық жерлерін
алып жатқан азды-көпті қара ... ... ... ... ... ... Ұлы ... оптималдық қозу үнемі қозғалыста болатындығын айта
келіп, оның мида ауысып отыруының өзі ... ... да ... ... ... ... ... бірінен екінші сапқа түсуі, біреулерінің
күшейіп, алдыңғы ... ... осы ... қозу ... жұмысы болады.
Оптималдық қозуы бар осы алап ... ... ... ... басқа
бөлшектеріндегі тежелуді күшейте-ді. Мұндай жағдайда адам зейіні бір ... ... да, ал ... ... ... ... Оптималдық
қозу алабын екінші жүйелі шыққан сигналдар қуаттап отыратындығын, сөздік
сигналдардан ми ... ... ... ... ... ... сайып келгенде, психикалық әрекеттің толғамалы сипатта
болатынын жақсы көрсетеді.
Бір нәрсеге ... ... ... ... ... де (дененің, бастың,
көздің түрлі қозғалыстары, бет бұру, үңілу, құлақ тігу т.б.) ... ... бір ... ... анық байқала да қоймайды. Өйткені осы
айтылғанға біршама ұқсас сыртқы көріністерді өмірде жиі ... ... да ... ... ... оқушылардың келбетіне
қарап бір дегеннен баланың сабаққа қаншалықты зейінді не ... ... ... Бұл ... ... аз жас ... ... Түрлі тәсілдер арқылы оқушы зейінінің қасиеттерін тәрбиелей
отыру ... ... ... ат ... негізгі педагогикалық
істерінің бірі, іске шын мәнісінде зейін ... ... ғана ... етіп ... ... ... үшін аксиомалық қағида болуы
қажет.
І.1. ... ... ... ... ... және ... ... үшке
бөлінеді. Сыртқы дүниенің кез келген объектілері кейде ырықсыз-ақ біздің
назарымызда өзіне тартады. ... ... ... бара ... ... афишаға көзі түссе оған мойнын бұрады не ... ... ... т.б. Адам ... ... ... ... орын алады. Зейіннің
бұл түрі әсірессе жас балаларда жиі ... ... ... ... ... ... оқу, ... т.б. белгілі жүйеге келе қоймайды
да осының нәтижесінде оның психикасы өте нәзік түрлі сыртқы әсерге берілгеш
келеді. ... ... бала ... соң, оның ... зейіні маңызын жояды
деген қорытынды ... ... Адам ... ... ... зейін
тиісінше орын алып отырады. Қызығу – ырықсыз зейіннің ... ... іске ... тез ауады. Мәселен, қызықты кітап ... ... ... Ал ... ... оқу ... ... керек етеді. Ырықты
зейінде де қызығу орын алуы тиіс. ... ... ... де ... ... ... етеді. Мұнда адам істен шығатын нәтижеге қызығады, оны
орындау үшін күш жұмсайды. ... іс ... ... ... шықпайды.
Ырықсыз зейін физиологиялық ... ... ... жемісі болып табылады. Зейіннің бұл түрі жануарлар мен адам-
дардың сыртқы ортамен байланысында ... рөл ... ... ... ... тітіркендіргіш арқылы пайда бола бермейді. ... ... ... ... ... болады.
а) Күшті тітіркендіргіштер (көзді аштырмайтын жарық қанық ... ... ... ... ... иіс т.б.), ... мен құбылыстардың
жаналығы мен қозғалысы (мәселен, адамның ... ... ... ... не ... т.б.)
ә) Адамның сыртқы дүниедегі объектілерге ... ... ... қажетсіну, көңіл күйінен хош болуы ырықсыз зейіннің тууына жақсы
әсер етеді).
Адамның ырықты зейіні әрекетті саналы түрде ... ерік ... ... орындалуымен көрінеді. Ырықты зейінде белгілі бір мақсат көздеп,
объектіге ерекше зор болу ... ол ... ... ... ... ... ... талап етеді. Ырықты ... ... ... ... болмасын бір әрекеттің талабына сай зейінді бағындыра алу үшін
іс-әрекетке тікелей кірісу қажет.
2) Үйреншікті жұмыс жағдайын ... ... ... ... ... ... Орындалатын істің мәнісін, маңызын түсіну үшін білімге шын ықыласпен
берілген дұрыс.
4) Түрлі қолайсыз жағдайларда да жұмыс істеуге машықтану ... ... ... ... ... ... тарсыл-гүрсілдерде
де) әсеріне берілмей жұмыс істей беру. Бұл зейінді шынықтырудың, оны
мықты және шыдамды етіп тәрбиелеудің ең ... жолы ... ... ... ... ... ... ескертіп отыру керек. Бір сөзбен айтқанда
ырықты зейін деп іс-әрекетті жоспарлы түрде ұйымдастыруды айтады.
Зейіннің екі түрі де ... ... ... ілесіп отырады. Ырықты
зейін ырықсызға, ырықсыз зейін ырықтыға қарай жиі алмасады. Шындығында
адамның үнемі ... ... ... ... ... де ... Оқушы алғашқыда
жай қызыққан нәрсесіне тікелей зейінін аударады, ал содан кейін ... ... ... ... емес ... ... да ... қояды.
Алғашқы уақытта қызықсыз болып көрінген сабақ кейін балаға түсінікті бола
бастайды. Бұл кезде оның ырықсыз ... ... ... ырықты зейіні пайда
бола бастайды.
Зейіннің үйреншікті деп аталатын түрі де бар ... ...... ... ... ... күш жұмсамай-ақ орындалатын зейін. Мәселен,
бала оқуға төселсе, бұл оның тұрақты әдетіне айналса, оның ... де ... бола ... Қандай нәрсеге болса да үйреніп, жаттығып алған соң
адамның іс-әрекеті дағдысына айналады. Үйреншікті ... де ... ... ... ... ... ырықты зейіннен дамып қалыпта-сады.
Зейіннің қай түрі ... ... ... ... бағыттала-ды. Егер
адам жұмысқа өздігінен беріліп істесе зейіні көрінеді. Бірақ ұзақ ... ... ... беру де оңай емес. Мұндай ... ... ... беріледі. Ылғи ырықты зейінмен жұмыс істеу де адамды қажы-тып
шаршатады. ... адам ... ... осы түрін қатынастыра ... ... ... ... ... ... Зейіннің қасиеттері
Зейін жөнінде әңгіме болғанда оның мына ... ... ... ... және жинақтылығы. Адамның зейіні бір
объектіге немесе бір жұмысқа ұзағырақ ... ... Оны ... дейді. Мысалы, өндіріс озатының не хирург дәрігердің жұмыс
үстіндегі ... ... ... ... бір ... ... ... алу арқасында адам істеп отыр-
ған ісін тереңінен түсініп, оның әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... жеге алудың басты бір белгісі
болып табылады.
Зейіннің осы қасиетінің оқу процесінде ... зор ... ... ... ... көп ... аудармай басты бір нәрсеге, не белгілі бір әрекетке
ғана аударып оған тұрақтатып әдеттендіру ... ... ғана бала ... ... ... ... ... объектіге жинақтай алатын
болады. Ересек адамдар жұмыс үстінде зейінін 40 минуттай бір ... ... ... 10-20 ... ... қоюшылықтан кейінгі бірнеше
секундта көңілдің бір нәрсеге бөлінуі сол жұмыстың одан әрі ... ... ... келтірмейді. Қайта бұл секілді тынығу ... ... бойы ... ... ... мүмкіндік береді. Адам сонша-
лық ерік жігермен зейін салып жұмыс ... ... да ... ойы ... бір ... ауып отырады. Осылайша зейіннің бірде ... ... ... ... ... ... ... зейіннің табиғи қасиеттері-
нің бірі, мәселен бар ... ... ... адам да анда-санда бөтен ойға
түседі, басын көтеріп жан-жағына қарайды. Зейіннің ... ... ... ... ... нәрсесіне ойының бөлінуіне зейіннің тұрақталуына
бөгет болмайды. Кейбір адамдардың ... ... ... ... қатты
тітіркендіргіштер, күшті эмоциялық әсерлер сондай-ақ ... өз ... ... ... ... ... ұзақ ... бойы іс-әрекетке жеткілікті жұмылдыру үшін, әсіресе,
оның бөтен нәрсеге көңіл ауып кетпеуін ойластыру керек. Бұл көп күш жұсауды
қажет етеді. Зейінді ... әр ... ... ... ... ... бастысы. Мәселен, ысқырған дауыс, қоңыраудың сылдыры,
сырнайкерней т.б. ... ... ... ... ... ... ... осындай жағдайда да жұмысты тез және ... ... ... ... ... көп болған-мен, олардың барлығы да
кесірін тигізе ... ... ... ... ... ... ... тітіркендіргіш болғанмен, оларға шыдап отыра беруге болады. Ал
қасындағы адамның айқай-шуы, реніш, т.б. ... ... ... ... ... ... жоюдың мүмкіндігі болмаса, оған көңіл аудармай
сабырлылықпен жұмыс істей беруге болады. ... ... ... ... ... ... жұмыс істей алушылық – ... ... ... ... ... ... жазушысы А.П. Чехов жас кезінде
көп әңгімелерін ойын күлкі, ... ... ... ал ... ... өздерінің опералық шығармаларын қонақта отырып-ақ жаза беретін
болған. Қандай жағдайда да адам зейінге кедергі келтіретін ... ... ... ... ... ... жерде отырып жұмыс істеуді ұнататын адамдар
да өзін ыңғайсыз жағдайларға төселдіріп, кез-келген жағдайда жұмыс істей
алатын ... ие ... ... ... ... ... ... ауысуы зейінді тез аудара білу ... ... ... ... ... ... ... бір жұмыстың
түрінен екінші бір жұмысқа жеңіл ... ... ... жаңа ... ... ... Бұл икемді, оңтайлы зейіннің көрінісі. ... ... ... ... ... ... ... Зейінді тез аудара
білу көлденеңнен кез келген әсерлерге кідірусіз жауап беруде аса ... ... ... тез ... білу ... жөнді жетілмеген
болса, олардың жұмыста түрлі сәтсіздіктерге ... ... ... балалардың зейінінің екінші пәнге, бағдарламаның бір ... ... ... бір ... (үй ... ... екінші
түріне (жаңа сабақты тыңдау кезі) үнемі ауысып отыруға тура ... ... алу ... ерік ... ... ... ... әсіресе оқу
материалдарын түсінген және оларды ұмытпайтындай етіп ... ... ғана ... ... ... материалды жүйелі етіп, бір ізбен
жақсы түсінді-руі. Өткен материалдарды қорытуы, оқылатын жаңа ... ... жаңа ... ... және ... оқушылардың
дайын-дығын тексеру т.б. зейіннің дұрыс ... ... ... ... екі-үш нәрсеге бөле алады. Зейінді бір уақытта түрлі ... ... ... зерттеулер көрсетіп отыр. Мәселен, оқушылар
өздері есеп шығарады, сонымен ... осы ... ... оқушының тақтаға
шығарған есебін бақылайды, оның сөзін тыңдайды т.б. студенттер бір ... ... ... түсінгенін жазып отырады. Кітап оқып отырып
конспект ... ... ... ... бөлінуінің мағызы бәрінен де зор.
Қазіргі өндірістің онан сайын автоматталынуы адам зейінінің ... ... ... ... Ал ... жүргізушілерге (машинист, шофер
т.б.) бірнеше нәрсеге зейін бөлушілік ... ... ... ... бір ... рөл механизмін басқарады, жолға назар аударады, тормоз
береді және т.б. Бұл операциялардың әрқайсысы зейінді өте ... ... ... ... ... ... де ... бірнеше объектіге бөле
білудің маңызы зор, мұғалім бір мезгілде сабақтың мазмұнын, формасын сабақ
оқыту жоспарына ... ... ... ... ... ұжымы мен жеке
оқушылардың тәртіп ... ... ... ... отырғанын байқайды.
Тәжірибесі аз жас мұғалім барлық сыныпты, не жеке оқушыларды, не ... ... ... ... ... ... да зейінін бытыратып алады. Осының
салдарынан сыныпта сабақ нашар ұйымдастырылуы мүмкін, зейінді екі ... бөлу үшін ең ... ... ... болу және ... ... ... байланысты болуы шарт. Зейінді болудың физио-логиялық негіздері
жөнінде И.П. Павлов былай ... ... бір ... бір ... айналыса жүріп,
өзімізді әдеттеніп кеткен тағы басқа бір нәрсені істей жүреміз, яғни ... ... ... ми ... ... ... ... өйткені, біздің басты ісіміздің байланы-сы ми сыңарларының пункті
бұл кезде қатты қозуда болады”. Зейін көлемін анықтауға байланысты ... ... ... аспаппен тексеріледі. Адам бір мезгілде
(секундтын 1/10 ... орта ... ... ... бар ... де осы
мерзімде қамтитын көрсетіп отыр. Мектеп ... ... ... оқушыларының зейін көлемі ересек адамдардың зейін көлемдеріне
қарағанда ... ... ... үстінде мұғалімнің есінде болуға тиіс.
Сондықтан да оқушыларға бір ... сан ... де, сапа ... ... ... көмегімен артық мөлшерде материал ... ... ... көлемі бір-біріне байланыспаған элементтерді қабылдаса
нашар өсетіндігінің, ал логикалық байланысы бар ... ... ... ... өсіретіндігін мұғалім еске алуы қажет. Зейін көлемін
арттыру үшін ... ... ... ... байқай алуға, оларды бір
объект ретінде ... ... ... ... ... тым ұзақ ... ... сөздердің ең бастыларын бірден оқып ... ... ... ... ... ... ... айтылған тәсіл де бала
зейінінің көлемін өсіруге ... ... ... тұрғыдан зейін
көлемін өсіріп ұлғайту мидағы оптималдық қозуы бар алапты кеңейте ... ... ... бір қозу ... ... ... ... біраз нәрсені
қамти алатын зейінді көлемі кең зейін дейді де, объектілерді жөндеп қамти
алмайтын ... ... тар ... ... ... тар, ... ... қасиет емес. Әңгіме істен дұрыс нәтиже ... ... ... ... ісі оның ... әсер ... қоймайды. Мәселен өне
бойы сағат механизмімен шұқшия жұмыс ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істейтін ғалымның зейіні де
осы іспеттес келеді. Алаң болушылық. Әр нәрсеге ауып кете беретін ... ... ... ... ... Алаң ... сондай-ақ адам
қатты шаршап, болдырған кезде де жай кездеседі. Мұндай жағдайда оның ... ... қозу ... ... Қозу мен тежелу процестері бір-
бірімен алмасуы тәртіппен жүріп отырмайды. Зейіннің осы ... ... ... орын ... оған ... ... ету қиынға соғады.
Мектеп жасына дейінгі балаларда алаң-даушылық жиі ұшырайды. Өйткені, олар
әлі күрделі ... ... ... ... түрлері өз
дәрежесінде болмайды.
Алаң болушылыққа ұқсас көріністер адамның бір жұмысқа қатты беріліп
істеген кездерінде де байқалады. Адам ... ... ... ... ... ешнәрсені сезбейді, елемейді. Осындай жағдайда ол айналасындағы
өзгерістерді байқамайды. Мұндай ... ... ... ... ...... көлемі өте тар және ... ... ... балалардың негізгі әрекеті – оқу. Оқу
арқылы ... ... ... ... бойы ... асыл мұрасын дағды,
тәжірибесін береді. Сонымен бірге жаңа буын оқу ... ... ... практикалық әрекетін, ғылым – білім жүйелерін меңгереді, сөйтіп өзін
практикалық әрекетке дайындайды. Білім жүйесін меңгеру арқылы ғана адам ... дене ... ... ... ... ... жан-жақты білуге
мүмкіндік алады. Білімді меңгеру ұзақ уақытты керек ететін күрделі процесс.
Оқу материалдары бала психикасына зор ... ... ... ... ... ... Ұғыну бірнеше кезеңдерден тұрады. Мәселен, мұның бірінші
кезеңінде (таныстыру кезеңі) бала нені қалай оқу ... ... ... ... ... ол ойындағысын тәжірибеде орындап көреді, үшінші кезеңде
ұғынғанын сөзбен тұжырымдайды, төртінші кезеңде бала ұғынған нәрсесін ұстап
тұрады да, ... ... бала да зат пен ... ... ... ... ... Ақыл – ой амалдарын меңгеру арқылы бала ... ... ... ... бір нәрсені екіншісімен
салыстыра ... ... ... ... ... көре білуге
үйренеді. Мұндағы себеп пен нәтижесінің заңды байланысын түсінеді. Мәселен,
“от жақса, түтін ... ... ... ... ... ... себеп болып
тұрғандығын бала байқайды да, шындықтағы ... бәрі де ... ... ... ... ... ... нәтиже де
болатындығын баланың түсінуі, көзінің жетуі деп аталынады.
Бастауыш сынып оқушылары оқу материалдарының ... ... ... ... жай ... ... да өз бетінше пікір айтуға шамасы
келмейді. Бұдан анализ-синтез процестерінің балада онша дамымағаны көрінеді
мұғалім ... ... ... ... көңіл бөлетін болса, бала
материалдың бір-бірімен қиысып байланыспаған жеке жақтарын меңгереді де,
осыдан ... ... ... ... ... ... – ақ ... синтездеу
тәсілін ойдағыдай пайдалана алмаса, жаңа материал бұрынғысымен ... ... да, ... ... ... мәні кеми ... мұғалімдер баланың белсенді ойлау процесін дамытудың орнына оның ес-
қабілетінің өсуіне ерекше мән береді, бұдан баланың есін ... онша ... емес ... ... ... Балаға ойлаттырып, әр нәрсені бір-
бірімен ... ... ... ... үйретсе ғана
олардың танымы мазмұнды болады. Ал материалдарды жаттап алу, оның мағынасын
түсінбей оқу жақсы нәтиже ... бала ... ... ала ... ... ... осы жайды қатты ескергендері дұрыс.
Оқу әрекетінің өзіне тән ... ... ... ... не
оқитын адамның өзіне осы мотивтерді білу оның әрекетінің ... ... үшін аса ... ... жасы өскен сайын психикасы да өсетіндік-
тен, оның оқуға деген қатынасы да (мотивтері) өзгеріп ... ... ... ... оқу мотивтері бастауыш мектептегілерден басқаша
болады. Білім игеру үлкен саналылықты, өз бетімен жұмыс ... ... ... ... керек етеді. Бала не үшін оқитындығын бар сана ... ... оған ... формализмнің мәніне түсінбей құрғақ жаттап
алу, өмірмен байланыстыра алмау т.б. құтылу қиын болады.
Мектеп оқушыларының оқуға саналы ... ... ... ... алатын орны ерекше. Мәселен олардың арасында мектепке
оқуға сырттай ... ... ... да жиі ұшырайды. Мұндай бала
мектептің ... оның ... ... ... ... көңіл бөледі.
Оқу оны жөнді тартпайды, өйткені оған қиын көрінеді. ... ... ... ... ... ... ... алмайды, жиі қозғала-ды
айналасына алақ-жұлақ қарай ... ... ... ... не ... білім алуға ұмтылуды тудыратын мотивтер (себептер) бірден пайда
бола қоймайды. Бастапқыда бұлар өте ... ... ... ол оқып – жазғанына алған бағасының жалпы санына ғана мәз
болады. Ата – анасынан қорқып ... ... ... не ... бала-сымен
бәсекелесіп, жасы өскен сайын оның оқу мотивтерінің де ... ... ... ... ... мол ... ... жұрттың ондай
адамдарды құрметтеп сыйлайтынын түсіне бастайды.
Балалардың сабақ үлгірмеушілігінің көзін неғұрлым ерте табу, сондай-ақ
қажетті ... ... ... білу - әр ... ... ... Бұл ... бірге педагогика, психология ғылымдарының әлде
де болса тәптіштеп зерттей түсетін зор мәнді ғылыми мәселесі.
Балаларда тідің шығуына ... ... ... ... ... ... зейін үлкендердің ықпалымен, балаларға түрлі талап-тарды
орындатып үйретуіне орай дамып отырады (тазалық сақтау ойыншық-тарын, ... ... ... ... ... ... баулу т.б.).
Мектеп жасына дейінгі балалардың зейінінің қалыптасуында ойын әре-кеті
ерекше орын алады. Ойын арқылы бала түрлі ... ... ... ... фактілер мен құбылыстарды бір-бірінен ажыратып оларға назар
аудара бастайды. ... ... ... қасиеттері (көлемі, бөлінуі,
тұрақтылығы т.б.) жақсы байқалады. Бұлардың бәрі үлкендердің басшылы-ғымен
жетіледі.
Оқушылардың зейінін ... ... ... жеке ... үлгі-
өнегесінің де маңызы зор. Егер мұғалімнің өз ... ... ... яғни ол ... ... тұрған сабағына, біресе сыныптағы оқушыларға
алаңдап, нені бастап, нені қойғанын ... ... ... мұғалім
оқушылардың зейінін дұрыс тәрбиелей ... ... ... ... ... дұрыстап аудара алмаса, іске ынтасыз, ұқыпсыз кіріссе,
берген сабағынан жөнді нәтиже шығара алмайтын болады.
ІІ. ... ... ... ... өмірінде көріп, естіп білгендерін, басынан кешіргендерін,
түрлі ойлары мен ... ... ... ... бермейді. Себебі
олар баста сақталады, қажет кезінде қайта жаңғыртылады. Сонымен адамның
бұрын ... ... мен ... ... ... ... ойда
сақталып, қажет кезінде қайта жаңғыруы ес процесі деп аталады. Жүйке
процесінің ... ... ... ... ... ... ... бұл күйі қайта жаңғырту делінеді. Ес ... ... орын ... те ... өмір ... ... ... есі үнемі дамып,
жетіліп отырмаса, онда ол туған нәресте дәрежесінде қалып қояды. ... жас ... өту ... ... ... ес ... ... Сол себепті ес туралы мәселе қазірге дейін өзекті болып табы-
лады. Ес ... ... да ... ... ... үшін ... болып
табылады. Қазіргі заманғы зерттеушілер есте қалдырудың механизмін қарас-
тыруда. Бұл механизмдер психологиялық, нейропсихологиялық бағытта ... ... ... ... бағыт келіп қосылды. ... ... ... ... ... жөнінде жүйе қалыптастыруда (қайта оралу
хабары, опреативтік ес, қысқа мерзімді ес).
ІІ.1. Ес туралы теориялар.
Ес туралы бірнеше теориялар бар. ... ... ... ... Эббингауз бен Мюллер. Бұлардың айтуынша, есте қалдыру адам-ның
психикалық ... ... ... пайда болуымен
сипатталады. Ес ... ... ... ... ... ... қисындары жатады. Осы бағыттың көрнекті өкілі Коффканың айтуынша, ес
мәселесі қабылдаудың формалы ... ... ... ... ... ... жатады. Француз психологы Берган “екі ес”
туралы теориясында адамның екі есі бар, оның ... есі, ... ... ес. ... ... (Уотсон, Торндайк) пікірінше, ес те, әдет
те, “үйрену” деген проблемаға енгізіледі. Ес ... тағы бір ... ... есі ... ... функциясы болып саналады.
Физиолог Геринг пен психолог Симон есту мнемоникалық ... ... ...... ... Бұл ... ... салушы – отандас психолог
Л.С. Выготский. Ол адамның барлық психикалық әрекетін, сонымен бірге есін
екіге ... ... ...... арнайы ес, екінші түрі – мәдени ес.
Ертедегі грек философы Аристотель әр түрлі нәрселер мен ... ... ... ... сипаттарын 3 топқа бөлді: а) ... ... бір ... пен ... ... ... ә) ... нысанның
бақа бір нысанға өзара ұқсастығын; б) олардың бір-бірінен айырмашылағы мен
қарама-қарсылығы. ... орай ол ... мен ... ... түрлерін алғаш зерттеп тұжырымдады:
1) аралас не іргелес ассоциациялар (мыс, түс-сары)
2) ... ... (мыс, ... ... ... ... (мыс, ... физиологиялық сипатын орыс физиолыгы И.П. Павлов ... ... ... ... теориясымен түсіндіріп, ми қабығын-дағы 2
қозу процесінің қабаттасып келуінен пайда ... сан рет ... ... отыратын уақытша байлынастар деп атады. Қазақ ғұламасы
Абай Ес туралы ... ... ... ... ... ... ... себеп бар: 1 – көкірегі байлаулы берік болмақ керек; 2 – сол ... иә ... ... керек; 3 – сол нәрсені ішінен бірнеше
уақыт ... ... ... ... ” дейді. Ес адамның әр алуан іс -
әрекеттерімен байланысты болып, ... аса ... ... ... оның түрлері мен көріністері де әрқилы.
ІІ.2. Естің түрлері
Іс - ... ... орай ес ... 3 ... ... ... ... сипатына орай қимыл-қозғалыс, эмоциялық
сезімдік, бейнелі көрнекілік және сөздік мағыналық.
2. Іс-әрекеттің мақсат сипатына орай ... ... ... Адамның материалдарды қанша уақытқа дейін есте сақтай алатынды-ғына
қарай ұзақ және қысқа мерзімді, сондай-ақ оперативтік ... ... есі ...... спорт, еңбек, оқу әрекеттерінде
болады, әртүрлі қарым-қатынастар мен әрекеттерді есте ... ... ... ... ... ес бойынша адам басынан кешірген-дерін
еске түсіргенде бозарады не ... оның ... ... ... ... күшті әсер етіп, эмоциялық күйге ұшыратады. Бейнелі көрне-кілік ес
заттар мен құбылыстардың қасиетін, ... ... ойда ... ... айқын көрініс береді. Естің бұл түрі арқылы табиғат көрінісі,
дастан кешкен оқиғалар, дыбыс, иіс, дәм ... ... өте ... ... ... ... ... Сөздік-мағыналық ес ұғым,
пікір, ой қорытындылары сияқты түрлі пішімдер арқылы із қалды-рып отырады.
Ойдың ... ... ... да тілмен, сөзбен байланысты. Естің бұл түрінің
сөздік – мағыналық деп ... да ... ...... ес
оқушылардың білім жүйесі мен оқу материалдарын есте ... ... ие. ... ерікті ес және еріксіз ес деп болу орындалуға ... ... ... ... ... мен ... ... мақсат қоймай-ақ, арнайы есте қалдырмай-ақ есте ... ... еске ... ... ес деп ... Егер ... қоятын
болсақ, онда бұл ерікті ес болады. Қажетті ... мен ... ... үшін адам ... әдіс-тәсілдер қолдануды мақсат етеді. Бұл сол әсер
еткен нәрселер ісінің есте берік қалуы деп аталады. ... есте ... ... ... ... нәрселердің бейнесі адамның көз алдына
елестеп, құлағына дауысы естіледі. Естің бұл түрі қысқа мерзімді ес ... ... ... ... ... еске ... ... жылдың аяғында екі зерттеуден кейін, пайда болды. Бірінші ... ... ... ал ...... ... ... штатында
жүргізілді. Ал түпкілікті ес қабылдаған нәрселер-ді, құбылыстарды олардың
белгі – қасиеттерін ұзақ уақыт бойы есте ... тағы бір ... ... ұзақ мерзімге созылуына және адамның арнайы мақсатында ... ... Ес ... бір-бірімен байланысты.
ІІ. 3. Естің процестері
Ес бірнеше дара процестерден тұрады олардың негізгілері есте қалдыру,
қайта жаңғырту, ... ... ... ... ... А.В. ... мына бір нақыл сөзін келтіреді: “Ес-ақыл
қоймасы”. Есті ... ... ... рет ... ... (неміс
ғалымы). Біздің этнопсихологияда ес деген сөздің 2 ... бар: 1) ақыл ... ... білдіреді; 2) жады дегенді білдіреді. Содан кейін Эббингауз мына
ойды айтады. “Естің бір – ... ... ойға ... ... да, ... ... дәл өзі емес ... өйткені соңғы жағдайда еске ақыл-ой әсер
етеді” деген.
Жоғарыда атап ... есте ... ... ... ... ... материалдарды, олардың мәнін бұрынғы сақтағандарымен байланыстырып
отыру. Есте қалдыру екіге бөлінеді: мағыналы есте қалдыру және ... Бұл есте ... ... ... ... арқылы зерттелінеді.
Бұл аспаб XIX ғасырларда ... ... ... есте қалдыру тікелей және
жанама түрде есте қалдыру ... ... ... есте ... ... материалдарды жанама әдіс қолданбай, оны сол ... ... ... ... ... жаттығу процестері, мағыналы және мағынасыз
есте қалдыру жатады. Есте қалдырудың жанама-лы түрінде көптеген тәсілдер
бар. Оны ... ... ... ... (1936). ... көбінесе естің ой мен ... ... ... ... ... пиктограмма деп айтады. Қайта жаңғырту еріксіз және ... ... ... ... ... ... мақсатсыз жүзеге асады. Арнайы
жаңғыртуда белгілі мақсат болады.
Мысалы, музыканттың белгілі ... ... Адам оған ... ерік күшін
жұмсайды әдіс – ... ... ... қабылдағандарын қайта
жаңғыртады.
Ұмыту ес процесінің бірі. Адам өмірінде ұмытудың болуы көздеседі. Ұмыту
процестері жас ... орай ... есте ... ... де ... ... адамның кейде жақсы білетін нәрсесінің
танымай қалуынан да кездеседі. Яғни аз не ұзақ ... ... ... мүмкін.
Ұмытудың кейде қажеті де болады. Себебі кейбір мәліметтердің адам өмірінде
мәні ... оны ... ... Мәліметтерді ұзақ уақыт есте ұстау
арқылы ұмытуды ... ... ... есте ... ...... Бұл бір қалыпты өтпейтін процесс. Ұмыту кейбір адамдарда материал
оқылып бола салысымен жүреді. Информацияны ұмыту ... ... рет ... Г. ... эксперименталды зерттеді және жүргізген ... ... ... ... ... ... Бұл заңға сәйкес
мәліметті ұмыту оны еске сақтаудан кейін ... ... және бір ... ... бұл ... едәуір тез дамыды, және еске сақтаудан
кейінгі 1 – күн ... адам ... ... есте ... жартылай ұмытады. Содан кейін бұл процесс ... ... ... 7 күн ... кейін тоқтайды. Әрі қарай ұмыту
процесі өте жай ... ... ... ... 1 ... соң, ол ... 20 % - дан ... информация қалады. Ұмытудың заңға сәйкес
иллюстрациялық ... ... ... көрсеткіші 1 суретте
көрсетілген.
Егер адам тиянақты информацияларды есте ... ... ... ... ... еске сақтау кезінен гөрі едәуір бәсең өтеді. ... ... ... қайталау ұмыту процесін тағы да бәсең-детеді.
Уақыт өте келе ұмытылған мәлімет адамның ... ... ... және
бұл құбылыс реминисценция деп аталады. Реминисценция психоло-гияда аз
зерттелген, және осы ... ... оның ... және ... ... ... ... бойынша мәліметтерді ұмыту қисық сызығы (ұмытудың заңы)
|Ест|
|е |
|сақ|
|тал|
|ған|
|мәл|
|іме|
|т |
|(%б|
|\ша|
|) |
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
1 2
3 4 5 6 ... ... ... өткен қүндер
сур.1
Егер адамның бұрын істеген қызметі не материал ... ... ... бөгет етсе проактивтік тежелу, ал бұрыннан есінде сақтаған мате-
риалына кейінгі ұқсас материал қайта ... ... ... дейміз.
Адам кейде жақсы білетін нәрсені танымай қалады. Аз не ұзақ уақытта
тану қабілеті жоғалады. Аз ... ... қалу ... ми ... ... ... ... Ұзақ уақытқа созылған тамымай
қалушылық мидағы ... ... ... ... ... ... ... дейді. Ағылшын ғалымы Алан Бэддели ... ... Ал ... ерте ... есте қалғандарыңыз бар ма? Сіз осы
кезеңдегі ... ... ... ... ... ... қандай да бір жеке
эпизодтың есте қалуы мүмкін бе? Бұл өмірде өзінінің 2 – 3 ... ... ... ... көпшілігі есінде қалған адамдары аз. Жүйелік
зерттеулерде 5 жасқа дейінгі жасқа байланысты ... ... ... ... өте аз. Бұл ... балалық амнезия сияқты белгілі.
Балалық амнезия бұрыннан жақсы белгілі болса да, оны ... оңай ... бірі ... ... да бір ... ... анықтау және осы
арқылы тура күннің белгілі болуы және 3 – жақтың қолдауымен ... ... ... ... ) ... ... ұқсас категориялар
кіреді және бұл зерттеу қатарында қолданылады.
ІІІ. Эксперименталды бөлім
Эксперименттердің бірінде 2 курс ... 4,6,8,12 ... ... іні – ... ... ) ... келуін
еске түсіру жайлы сұралады (Зерттеушілер сол уақытта 3 жас пен 11 ... ... ... ... сұрақтар түрі мынадай: Сенің мамаң
ауруханада жатқанда саған кім қарады? Жаңа туғандарға сыйлықтар ... ... ... ... ма? және ... ... да сол ... Зерттеу ұмытудың өте аз түрін көрсетті, өткен жағдайдан кейінгі
уақытқа байланысты емес, бірақ таза жастық эффект. 3 ... ... ... ... ... ... 3 жас пен 5 жас арлығындағы ... ... ... ... ... ... ... Қысқаша айтқанда, балалық амнезия
феномені расталды.
|Ест|
... ... ... ... ... ... ... қарындастарының (сіңілілерінің ) туылған кездегі жасы
(жылдар ) ... ... ... ес адам ... ... орын ... Ес ... бағалау сұрақнамасы
Бұл сұрақнама Дэллон Харрис және Алан Сандерлендпен күнделікті өмірдегі
естің жаңылуын анықтау үшін ... Бұл ... ... бағаларды
жаза отырып, ұсынылған сұрақнамаларды толтырыңыз. Әр сұрақ 1-ден 9 баллға
дейінгі шкала бойынша бағаланады. Сосын барлық ... ... ... баға ... ... түсіндіріледі.
1. Соңғы алты айда бір де бір рет
2. Шамамен соңғы алты айда бір рет
3. Жиі, жарты жылда бір ... ... бір ... ... ... бір рет
5. Жиі, айына бір рет, аптасына бір реттен
6. Шамамен аптасына бір ... Жиі, ... бір рет, ... ... бір ... ... күніне бір рет
9. Күніне бір реттен жиі
Статистика ... ... қате ... жағдайы көп болса, соғұрлым
жіберілген қате саны көбейеді.
ІІІ.2. Бастауыш мектеп оқушыларының зейінін бағалау
Зейіннің тұрақтылығын бағалау
Зерттеуді ... үшін ... ... ... ... ... ... қажет. Бланкта кездейсоқ ретпен орыс алфавитінің ... ... ... ... «к» және «р» ... ... ... әр жолда 50 әріптен.
Зерттеуді міндетті түрде жекеше түрде өткізеді. Сыналушының тапсырманы
орындауға тілегі бар екеніне көз жеткізе отырып бастау керек. ... ... өзін бұл ... ... өткізіп жатқандай ой тумау керек.
Сыналушы берілген тапсырманы орындау үшін ыңғайлы ... ... ... ... оған ... ... ... береді және келесі
нұсқаудағы тапсырманың мәнін түсіндіреді: «Бланкта орыс ... ... Әр ... анық ... ... «к» және «р» әріптерін
іздестіріп оларды сызыңыз. Тапсырманы тез және ... ... ... ... басқаруы бойынша жұмыс істей бастайды. 10
минут аяғына таман ... ... әріп ... жөндеу кезінде психолог тестке кілт - ... ... ... ... салыстырып қарайды.
Қызмет хаттамасынан ... ... ... ... ... 10 минут ішінде қарастырылған ... ... ... уақытындағы дұрыс сызылған әріптердің көлемі, міндетті түрде
сызу керек болған әріптердің көлемі.
Зейіннің тұрақтылығын зерттеу хаттамасы
|Көрсеткіш ... ... ... ... ... ... жалпы саны | ... ... ... саны | ... ... сызу ... болған әріптердің саны | ... ... ... % | ... ... ... | ... бағасы, баллдар | ... ... ... баллдар | |
10 ... ... ... ... ... тең бола ... өнімділігі К нақтылық формуласымен есептеледі:
n – міндетті түрде сызу керек болған әріптердің саны
m – жұмыс уақытындағы дұрыс сызылған ... ... ... ... ... арнайы таблицаның көмегімен, интегралды
көрсеткіш мақсатымен алынған зейіннің тұрақтылығының ... ... ... мен ... ... ... балдарын көшіреміз (2.1
таблица).
Зейіннің тұрақтылығының интегралды көрсеткіші А мына ... ... ... В мен С өнімділік пен нақтылықтың сәйкес келген балдық
бағалары.
Мәліметті ... үшін ... ... ... ... ... ... шкалалы бағасындағы зейіннің тұрақтылығын көрсететін
интегралды көшірмені арнайы таблица ... ... ... ... іске қосу
керек. (2.2 таблица)
Зейіннің тұрақтылығының баллдарын бағалау ... ... | ... ... ... |баллдар |% ... | |
| |1 | |24 | |
| |2 | |23 | |
|t |3 | |22 | |
| |4 | |21 | |
| |5 | |20 | |
| |6 | |19 | |
| |7 | |18 | |
|t |8 | |17 | |
| |9 | |16 | |
| |10 | |15 | |
| |11 | |14 | |
| |12 | |13 | |
|t |13 | |12 | |
| |14 | |11 | |
| |15 | |10 | |
| |16 | |9 | |
| |17 | |8 | |
|t |18 | |7 | |
| |19 | |6 | |
| |20 | |5 | |
| |21 | |4 | |
| |22 | |3 | |
|t |23 | |2 | |
| |24 | |1 | |
| |25 | | | ... ... және ... ... ... ... 2.3
және 2.4 таблицаларында берілген.
Зейіннің аударылу уақытының баллды бағалаулары. 2.3
|кезең |
| | | | | ... ... ... ... ... |балл |уақыт |балл |уақыт |балл | |122 |20 | |
Модальаралық аттенционды мінездемені салыстыру үшін жеке дара ... ... ... ... іске ... ... ... нәтижесінің бірнеше бағытта іске асыру мәні болады.
Біріншіден, міндетті түрде ... ... ... ... ... ... шегінуі туралы толық тексерілген топқа шешім жасау ... жеке дара ... ... ... ... ... ... келеді. Сол сияқты орта топтағы көрсеткіште бір ... ... ... ажыратылатын өлшемі қандай. Соңында,
үшіншіден, егер бізде басқа мінездемелердің ... ... ... ... болса, өзінің арасындағы ара қатынас өзіндік
зейіннің шкалалы ... ... ... ... қатынас пен
интер индивидті нәтижесін іске асыруға болады.
Есте сақталу процесін зерттейтін әдістеме
Мақсаты: Еске сақталудың адамның нұсқауына тәуелді екенін ... Есте ... үшін ... сөздер.
Топтама А
Топтама В
Өлшем Бұлт ... ... ... Қыс ... Жаяу ... ... Тон ... Сән
Саңылау Тұрыс
Ара ... ... Күл ... ... Сыналушыларға А топтамасындағы сөздерді оқиды. ... ... ... ретінде тәуелсіз жазу керек. Тексеру барысында
экспериментші сөздерді баяу ... ... ... ... ... Одан ... ... қатарды оқиды (Топтама В). Содан кейін оқудың
соңында үндемей өз ретімен болмаса да есінде қалған мазмұнында “о” ... ... ... ... А және Б ... ... сақталған, мазмұ-нында
“о” әріпі бар сөздерді есептейді. Содан соң топтамасындағы бар сөз-дердің
санынан алып ... ... ... ... ... нұс-қаусыз
қанша сөздер есінде көп қалған.
Эксперименттің қорытындысы бойынша ... есте ... ... ... Осы ... ... негізінде оқушылардың
материалдарды есте сақтау ұшін мұғалімнің ... ... мәні ... ... ... тиімді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Соныменен бір нәрсеге зейін аудару адамның ... ... ... ... ... ... ... бет бұру, үңілу, құлақ тігу
т.б.) жақсы көрінеді. Бірақ бір ... ... анық ... да қоймайды.
Өйткені осы айтылғанға біршама ұқсас сыртқы көріністерді өмірде ... ... ... да ... ... ... оқушылардың
келбетіне қарап бір дегеннен баланың сабаққа қаншалықты ... ... ... ... ... Бұл ... тәжірибесі аз жас
мұғалімдерде жиі кездеседі. Түрлі тәсілдер ... ... ... ... ... ... ... мұғалімнің ат салысатын
негізгі педагогикалық істерінің бірі, іске шын ... ... ... ғана ... ... етіп ... ... мұғалім үшін
аксиомалық қағида болуы қажет.Ес те адамның өмір ... ... есі ... дамып, жетіліп отырмаса, онда ол туған нәресте
дәрежесінде ... ... ... келесі жас кезеңдеріне өту барысында
қажеттіліктерінің бәрін ес процесі арқылы ... Сол ... ес ... ... ... өзекті болып табылады. Ес процесін басқа да техникалық
ғылым саласы үшін ерекше болып табылады. Қазіргі заманғы ... ... ... ... Бұл ... ... бағытта болған. Енді үшінші бағыт биохимиялық бағыт
келіп қосылды. ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыруда (қайта оралу хабары, опреативтік ес, қысқа мерзімді
ес).
Пайдаланған әдебиеттер
1) Жарықбаев К. “Психология” Алматы 1993ж. 58-61, 84-90 ... ... Т. ... ... ... 1993ж. 114-116 ... ... О.С. пс.ғ.канд.,автореф. Алматы, 1999. 31 бет
4) Гальперин П.Я., Кабыльницкая С.Л. ... ... М.: ... ... А.Р. ... и ... М.: ... Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии. М.: 1999
7) Рибо Т. ... ... СПб ... ... Н.Ф. ... в ... М.: ... Добрынин Н.Ф. Внимание и память. М.: 1950
10) Хрестоматия по вниманию./Под ред. А.Н.Леонтьева, ... М ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жылу сақтайтын киімдерге пакет қалыңдығының әсері5 бет
Білім беру жүйесінде қолданылатын психодиагностика11 бет
Бастауыш сыныпта ана тілі пәнін оқыту барысында оқушылардың оқу-танымдық қызығушылығын дамыту43 бет
Зейін теориялары және олардың физиологиялық ерекшеліктері (Н.Н.Ланге, В.В.Вундт, И.П.Павлов, А.А.Ухтомский)5 бет
Оқушылардың ақыл-ой тәрбиесі мен дамуы. Олардың өзара баланысы.41 бет
Психология ғылымында қарым- қатынастың теориясы48 бет
Танымдық қызығу ерекшеліктері7 бет
Тұлға зейінін зерттеудің ғылыми-теорилық негіздері (1 тарау)70 бет
Біратомды спирттің құрылысы5 бет
Гегельдің тарих философиясы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь