Дамуы төмен балаларға берілген психологиялық көмекті экспериментті зерттеу

МАЗМҰНЫ
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1.тарау. Дамуы төмен балаларға түзету жұмыстары арқылы психологиялық көмек беруге сипаттама

1.1. Түзету жұмыстарына жалпы түсінік және
оның құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2. Дамуы төмен балалардағы түзету жұмыстарының жалпы
ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
1.3. Мектепке дейінгі балалардың психологиялық
ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..39
1.4. Психологиялық дамуы төмен балаларға көмек берудің
негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...48

II.тарау. Дамуы төмен балаларға берілген психологиялық
көмекті экспериментті зерттеу
2.1. Зерттеудің мақсаты, міндеттері, болжамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 61
2.2. Зерттеудің әдістері:
1. Мини.мульт сауалнамасы (М М Р І)
2. Тұлғаралық қатынасының көпаспектілі тесті (Т.Лири)
3. Темпераментті анықтауға байланысты Айзенктің сауалнамасы.
2.3. Зерттеудің нәтижелерін талдау.
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .70
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..72
Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..74
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
............................................................................
.......................….3
1-тарау. Дамуы төмен балаларға түзету жұмыстары арқылы психологиялық
көмек беруге сипаттама
1. Түзету жұмыстарына жалпы түсінік және
оның құрылымы……………………………………………………7
1.2. ... ... ... ... жұмыстарының жалпы
ерекшеліктері
............................................................................
.....….24
1.3. Мектепке дейінгі балалардың психологиялық
ерекшеліктері…………………………………………………………39
1.4. Психологиялық дамуы төмен балаларға көмек берудің
негіздері
............................................................................
..............…..48
II-тарау. ... ... ... ... ... ... ... Зерттеудің мақсаты, ... ... ... ... ... сауалнамасы (М М Р І)
2. Тұлғаралық қатынасының көпаспектілі тесті (Т.Лири)
3. Темпераментті анықтауға байланысты Айзенктің ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының білім туралы заңында
көрсетілгендей, адамзат құндылықтарының ғылымы мен тәжірибе ... ... ... ... ... жасау білім беру жүйесінің
негізгі міндеті болып отыр. ... ... ... ... қалыптастыру –
ең басты бүгінгі қоғамымыздың жоспарлы қағидасы.
Ал, психологиялық дамуы төмен балаларға түзету жұмыстары арқылы көмек
беру ...... ... де ... ... Психологтың бұл
мәселелері бойынша жұмыс бағыты да, балалар үйінде де ... ... ... осы ... ... Н.Ю.Максимова, Е.Л.Милютина,
П.Я.Гальперин зерттеулер жүргізген еді.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... мектеп оқушыларының өзінде әртүрлі ... ... ... туғызуда.
Зерттелу жұмысының өзектілігі дамуы төмен балаларға психологиялық
түзету жұмыстары арқылы көмек ... ішкі жан ... ... ... ...... ... өз орнын табуға, ынта-ықыласына, жалпы жеке
дара ерекшеліктерін ескере ... ... ... беруді қамтиды.
Сонымен қатар, психологиялық дамуы төмен балаларға ... ... ... беру ... ... ... ... негізге ала отырып, олардың орынды сапаларын қалпына келтіру
жалпы қоғамымыздың және алдыңғы қатарлы мектептерде қалыптасқан, қалыптаса
бастаған психологиялық ... ... ... ... бірі болып
отыр.
Бұл мәселелердің ғылымда қарастырылу ... ... ... ... ... ... В.Д.Давыдов,
А.Н.Монтьев, Б.Ф.Ломов, Л.С.Выготский, А.В.Петровский, Д.И.Фельдштейге және
т.б. зерттеулерінде балалардың ... және жеке ... ... мен
өмір тәжірибелерінде адамзат қоғамының жетістіктерін, ... ... ... ... ... ... ... басқарып отыруға өз биліктері мен бостандықтарынан алатын орны
айқындалған.
Дамуы төмен балаларға түзету ... ... ... ... ... ... негіздерін Л.С.Выготский, Эльконин, ... ... ... ... шетел ғалымдарының бір қатары Р.Бэрис, К.Роджерс, Г.Брауэр
және т.б. жеке ... ... ... қарастырып, есте сақтау,
мінез-құлықтарын қалыптастыру процесін ... ... ... ... ... зерттеуде, туындайтын қарама-
қайшылықтарды шеше білуіміз ... ... ... ... ... ... ... баланың психикасын жағсартуға, мінез-ерекшеліктерінің
күшейе түсуін, ешқандай мақсатсыз уақытын өткізуін анықтап, олардың дербес
психологиялық ... ... ... ... жасау кезінде туындайды;
екіншіден, психологтар мен ... ... ... ... олардың жас
және өмір тәжірибелерін ескермеу, ынта-ықыласқа қанағатсыздық таныту, үнемі
қатулық таныту мен психологтың арнайы ... ... ... ... ету, ... ... ... туғызып, өзін-өзі түсініп,
кемшіліктерін жоюға ... беру ... ... ... ... ... жою да психологиялық
мүмкіндіктерді анықтау және ... ... ... ... жұмыстары арқылы,
психологиялық мүмкіндіктерді анықтау және түзету жұмыстары ... ... беру ... ... ... ... мақсаты: Психологиялық дамуы төмен балаларға түзету жұмысы
арқылы көмек беру де, ... ... ... ... ... ... ... міндетері:
1. Зерттеу жұмысы тақырыбына байланысты ғылыми мәліметтерге талдау
жасау
2. Дамуы төмен балаларға психологиялық көмек көрсетуде ... ... ... ... ... үйіндегі, дамуы төмен балаларға
жүргізетін психологиялық жұмыс бағытының есте сақтау ерекшелігін
зерттеу.
Зерттеудің объектісі: Жалпы ... ... ... ... ... ... ... дамуы төмен балаларға түзету ... ... ... беруінің ерекшеліктері.
Зерттеудің әдіснамалық негіздері:
Х.Й.Ми пен Ю.Л.Сыэрд, ... ... ... ... ... Психологиялық дамуы төмен балалардың есте
сақтау ерекшеліктері индивидуалды типологияның түрлеріне ... ... ... ... жеке ... төмен балаға тән өзіндік қасиетін
және типологиялық ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... ... бағытталған А.И.Герцен әдістеме
презентациясын және отбасы суреті проективті әдісі.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы: Психологиялық ... ... ... ... ... ... беруді анықтауға байланысты және оларға
психологиялық көмек беруге қатысты психологтың ... ... ... ... ... ... ... зерттеу нәтижелері
психологтың дамуы төмен балаларға ... ... ... бірі ... ... және ... ... шешуде
практикалық мәнге ие.
Диплом жұмысының құрылымы кіріспеден, ... ... ... ... ... ... тарау. Түзету жұмыстары арқылы көмек беруге сипаттама
1.1. Түзету жұмыстарына жалпы түсінік және оның құрылымы
Психологиялық түзету – психологтың адамның ... ... ... ішкі ... ... ... яғни психолог ... ... ... ... ... Теориялық көріністің
негізі әрекет нормасының іске асуына, практик-психолог психодиагностикалық
мәліметтерді пайдаланады, түзету-дамыту ... ... ... ... ... ... ... кестесі болады:
- не бар?
- не болуы керек?
- не жасау керек, сол дәрежеде болу үшін?
Бұл сұрақтардың шешілуі үшін ... ... ... ... даму ... ... ... талдау дәрежелерін
көрсетуге болады:
- нейропсихологиялық
- жалпыпсихологиялық
- жас психологиясы
Практик-психолог ... ... ... ... және ми құрылысындағы құбылыс ... ... ... ... және т.б.) Мидың функциональды ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді түзету жұмысында.
Жалпы психологиялық талдау негізі даму психикасының нормаларында,
психологиялық заңдылықтарды және ... ішкі ... ... психологиясының талдау деңгейі жалпы психологиядағы мәліметтерді
жеке адам дамуында практик-психолог зерттеулерінде қолданады. Әр ... ... ... ...... психологиялық түзету
жұмысын жүргізу үшін бұл мәліметтер қажет.
Негізі психокоррекциялық жұмыстар жүргізгенде адамның әрекеті ... ... ...... жүзеге асыру, қадағалау, негізгі
структуралары болады. ... ... ... ... ... ... іс-әрекетті жүзеге асыруда адам қандай мақсатқа жетеді.
2. Жеткен жетістігіне талдау жасады ма ... ... ... ... Не ... адам ... ... Мотивтері қандай? Алдына қойған
тапсырманы орындауға, мақсатқа жетуге не итермелейді?
4. Іс-әрекетіне бақылау жасау сияқты өз-өзіне бақылау ... ... ... ... ... ... жігері мен шыдамдылығы жете ме, бастағанын аяғына дейін
жеткізу кезінде?
Бұл анализ жасау кестесі іс-әрекет ... ... Бұл ... ... ... ... ... құралдар және тәсілдер,
белсенділік, осылар арқылы адамның жоспарлануына, ... ... ... ... Әрекет түсінігін мазмұнды талдау, интериоризация
құралдары және ... ... ... ... ... ... ... бөледі:
- мотивациялық деңгей
- әртүрлі түрлерін жасау
- қатты сөйлеу деңгейі
- іштей қатты сөйлеу
- ішкі сөйлеу
- ақыл-ой ... ... үшін бұл ... ... әрекет деңгейінің
жоғарылауына, қажетті сапалардың аңғару, қорытуға көмегін ... ... ... ... ... ... құралдар, клиентке мінездеме
беруге көмектеседі.
Түзету жұмысын жүргізуде психолог сау ... ... ... керек. Бірақ ішкі әлемін жетілдіруі керек. Түзету ... ... ... жеке ... ... Адамның
ішкі дүниесіндегі дискретті және ... ... ... ... ... ... ... В.В.Давыдов,
В.С.Мухин еңбектерінде қарастырған. Түзету жұмыстарында ... ... ... көп ... ... білімсіздік пен жалпы психикалық дамуға әсер ... ... ішкі ... жоспары, рефлекция, психикалық белсенділігін
интеллектуализацияландыру (парасаттандыру) және жеке тұлға ... ... ... ... ... ... ... дүниетанымы. Осы
аталғандармен жұмыс жүргізуде түсініспеушілік пен шығу ... ... ... даму ... ... ... негіздері
психологиялық коррекцияны ұйымдастыруда көмектеседі.
Түзету жұмыстарын жүргізуде бір құбылысты талдағанда ғана біз нәтиже
аламыз.
Мысалы:
- Басқа балалар ... бала тез оқу үшін не ... ... Есте ... ... арттыру үшін не істеу керек
- Мақсатты, бағдарды тура қоя білу үшін не істеу керек
- ... ... ... ... үшін не ... жұмыстары арқылы, бұл сұрақтардың ... яғни ... ... ... ішкі ... ... шешеді. Бұл
тапсырманы шешу үшін екі жолын көрсетеді.
1. «Мұндай кезде былай істеуге ... ... ... ... Жеке ... бағдарлы жетілу ... ... ... ... онда ... ... түзетуде
іздеуде және жүзеге асыруда керек. Оған психологиялық мәліметтер
қажет болады, заңдылықтарға әсер ... ... ... ... ... арқылы индивидуализациялық
бағдарлама коррекциясы болса, мұндай жағдайда ... ... көп ... және ... ... қолданады.
Д.Карнеги еңбектерінде психокоррекциялық эффекті жөндеулерді, адамның
ішкі әлеміндегі ерекше ... ... ... ... ... психологиялық мәліметтерді ... ... ... жұмыстарын жүргізуде ол негізі былай дейді: «Тәртіпті
сақтаңдар, бәрі жақсы болады» ... ... 6 ... ... ұнау ... ... ... қарым-қатынасқа шынайы түсіңіз
2. Күліңіз
3. Есіңізде болсын – адамның есімі, ... ... ... ... ... тыңдай біліңіз
5. Әңгімелесіп отырған адамыңызды не қызықтырады сол туралы айтыңыз
6. Өмірде өз орны бар екендігі туралы шынайы санасын иландыру.
Ал, ...... ... ... ішкі ... көмектеседі.Психотренингтер тапсырма ... ... ... ... ... ... ... және
т.б.). Психотренинг жаңа көзқарастар ұсынбайды, әрекетте ... ... ... ішкі әлемі мен қасиетінің ықпалдастығына, ... ... әсер ... ...... ... ... қолдануға, адамның ішкі әлемінің ерекшеліктерін сұрыптауға,
тапсырмаларды орындауға басынан ... ... ... Н.В.Цезенан, Ю.В.Пахомев еңбектерінде көрсетеді. Ол ... ... ... ... ... ... ... қабылдаудың концентрациясының жоғарылауына, эмоциональды тонусының
(сарынының) жоғарылауына ... ... ... ... ... бағыттан
ерекшеленетін 3 принцип арқылы клиентке көмектеседі.
1. «Мен сияқты істе» - психолог клиентке эффектілі тәсіл көрсетеді ... ... ... ... ... жауапкершілікті алады.
2. «Бірге істейік» - жауапкершілікті психолог іздеудегі және табудағы
эффектілі тәсілді клиентке ұсынады.
3. ... ... ... ... ... - ... жүзеге асыруда
клиентке жауапкершілік жүктеледі, ... ... ... игеруге
көмектеседі.
Бірінші позитция психотехникалық әсер етуге жақын, мазмұны ... ... ... ... ... позитция клиенттің бағдарлауына жеке тұлғалық ерекшеліктеріне ішкі
әлемнің және санасына байланыстырады. Әр позитцияның ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істейді,
ол коррекциялық жіктеу жұмысын қиындатады.
Психокоррекция мәліметтерді дискретті бағдарлауға, адамның ішкі әлеміне
мінездеме беруге жалпы психологиялық заңдылықтарды қабылдауға көмектеседі.
«Лабиринт» ... ... ... Біреуі – бастаушы, екіншісі бағынушы.
Бастаушының қалында лабиринт схемасы бар, бағынушыға ... ... ... Үш ... қолданады: «Тіке, алға», «Оңға», «солға».
Бағынушы ... ... ... шығу ... 180° ... және
ойша шығуы керек, дауыстап айтып. Басқарушы схемамен тексереді. Олар сосын
орындарымен ауысады. Схеманы қиындатып одан ары ... ... ... ішкі ... ... ... ерекшеліктеріне әсер етеді. Түзету
жұмыстары арқылы көмек беруге ... ... ... түзету және айыптаудың психологиялық мәселелері бостандықтан
айырылған соттаушы психологиясы, еңбекпен түзету мекемелерге өмірлік іс-
әрекеттің психологиясы, ... ... ... ... ... ... ... көмек беру үшін не істеуіміз қажет?
1. Баланың кіммен жүретінің әрдайым білу қажет. Онымен бірге ұзақ күн
отыратындарды, күтушілерді ... ... ... ... тыс ... сыртта
қонуына абай болыңыз.
2. Балалар өздеріне ыңғайлы кезде жұп немесе топ болып жүре берсін.
Бірақ бала үйге ... ... ... ... бір ... ... қажет.
3. Баламен мектепте және бос уақытында бірге болатын ... ... ... ... оның ... ... пәні ... немесе «ана
кісінің біздің үйге қонаққа ... ... үйге ... ... деген сияқты сөздеріне көңіл бөліңіз, ол сол арқылы өзі жайында
маңызды хабар ... ... ... – деп ... ... ... ... Баламен оның өміріне қауіпті кез келген мәселе
жөнінде немесе қатерлі оқиғаларды талқылау. ... ол ... ... адасып қалса, не істейді?
Бала өзінің дұрыс шешімін айтуы керек. Адамға емес, оқиғаға көңіл бөл.
Әңгімені «бейтаныс адамнан» баста, ... ... ... ... ... ... ... көрші, күтуші сосын барып баланың кімді
ұнататынын білесің.
Мынандай сұрақ ... ... ... біреу сені сырғанауға шақырса
немесе сенің шалбарыңа қолын салып жіберсе сен не ... ... ... ... ... Егер бала дұрыс жауап
бермесе, жұмыс істе. Балаға көмектес, оған қалай жауап ... ... ... ... оған ... ... ... екенін түсіндір. Бала егер қауіпті
оқиғалар жайлы нақпа-нақ айтпаса, ол бәрін түсінді деп ... ... ... түзету жұмысында, баланың қиянатқа ұшырағанын сезсеңіз, заң
бойынша полицияға бірден хабарласыңыз.
Консультативті – ... ... ... ... ... ... Егер ... пен терапевт жүргізінген жұмыс мақсатын нақты
білетін болса, онда ... ... ... ... және табысты
болады.
Клиент- терапевт секиеді классикалық жағдайға қарағанда, бұл жағдайда
әдетте үшінші бір адам ... ... ... Бұл ата- ана, ... меңгерушісі, дәрігер. Әрқайсысы балаға және психологқа өз ... «Ол ... болу ... ... ... Ал ... ... жағдайда оз мақсатын, өз қызметінің әдістерін сақтау маңызды.
Бірінші қадам –алда қандай жұмыс тұрғанын анықтау:
- консультативті (кеңес беру)
- коррекциялық (түзету)
- ... ... ... ... бір жинақтайған қарым-
қатынас ... ... ... қиын ... ... ... ... психологиялық ресерстарын және қабілеттерін өзектендіруге
актуализировать бағытталған. Бұл көмек типінде тек ... ... ... ғана көңіл аударып ... ... ... ... ... мен оның ... де ... болген жөн.
Психологиялық коррекция- клиенттің мінезқұлқының құрылылына, мотивтері
мен мақсаттарына, сонымен қатар кейбір ес, зейін, ойлау ... ... әсер ... ... психологиялық әдіс. Негізгі міндеттері
мінез- құлық. қарым- қатынас, есте сақтаудың жаңа ... ... және ... ... және ... – бұл ... ... жүйке-жүйелік, психикалық
аурудың әсерінен болатын эмоцияларға, адамның өзіндік ... ... ... емес, емдік әсер ететін комплексті ... ... ...... иландыру (внушение) және өзіндік иландыру,
рационалды терапия және т.б. Бұл әдістер ауру симптоматикасын ... ... беру ... кеңес беру қызметінде, ауруханаларда
істейтін ... ... ... жиі ... іс-әрекеттің толық принциптерін бөліп қарастыру қиын, себебі бұл
психолог тәжірибесіне, қызмет орны мен ... ... ... әртүрлі әдістері мен әдістемелері қолданылады. Біз ... ... ... негативті зардаптарға әкелмейтін), сонымен
қатар ... мен ... жиі ... ... ... ... ... түрлерді бөліп көрсетуге болады, индивидуалды ... ... ... ... ... ... Психокоррекциялық жұмыстың стилі мен принциптері патопсихологиялық
зерттеудің міндеттері мен жүргізу әдістерінен өзгеше болып келеді. ... ... ... ... ... ... сарапшы сұрақтарды шешу міндеттері тұрса, ал психокоррекция
процесінде, психотерапия және кеңес ... ... ... ... процестердің жүйелілігін жақсарту, ішкі дағдарыстан шығуға
көмектесу. Ойын ... ... ... ... ... бала мен ... ... білмеймін ... мен ... ... |
| ... ... ... ... көруді қалаймын |Сондықтан мен жақсы көретін |
| ... ашық ... |
| ... ... ... ... ... аз|Сондықтан мен балаларға өзімді |
|білемін ... ... ... ... өзім ... ... ... |Сондықтан мен өз талпынысымды бала |
|жақсы қабылдаймын ... ... ... ... ... ... ... мен ... ... бола |
| ... ... өзімді өзгелер осы қалпымда |Сондықтан мен баланы бағалауға және |
|қабылдағанды қалаймын |оны ... ... ... ... ... ... да мен ... |
| ... ... ... ... ... ... сезініп, барлық|Сондықтан мен өзімді балалардан ... ... ... ... ... үшін, көп жұмыс істеуім керек|
|жақсы | ... ... ... ... ... да мен соққыны жеңілдетуге|
|ауру, стрессті жоғалта алмаймын |тырысамын ... де ... ... ... ... да мен ... баланың|
|қорқыныш сезімі пайда болады ... ... ... |
| ... қараймын ... ... ... ... ... ... ең негізгі ... бірі ... яғни ... ... ... ... баланың
айтқандары ұстаздарға және ата-анасына да айтылмау керек. Тек егер ... ... ... ... зиян келтірсе, мысалы, жасөспірім өлім
туралы хабарласа, осы жағдайда ғана психолог ... ... ... ... ... өз денсаулығына қатысты болса ... ... қол ... ... бұл ... ... ... бірге сол салаға қатысты дәрігерге көріну керек және
(мүмкіншілікке байланысты) оған ... ... ... ... ... жас ... байланысты, онымен коррекциялық жұмыстың
мақсатына және оған жетуге деген ... ... ... ... Ең бір ... ... бұл баламен нақты сенімді-қызметтік қарым-
қатынас стилін орнату, бұның ... ... ... ... ... ... ... мұнда шығармашылық
өзін-өзі айқын білдіру ... ... ... ... ... ... жұмыс қалпы (поза), жұмыс уақыты да және т.б. әсер
етеді.
Егер психокоррекциялық жұмыс психодиагностикалық ... ... ... онда ... мен коррекция жағдайларын айыра білу керек.
Бұл жұмыс кезінде мінез-құлықты және қарым-қатынас ... ... ... ... ... столында өтеді; ол
зерттелінушінің ... ... ... стимульдік жабдықтарын көруге
ыңғайлы болатындай, жазуға, оқуға, сурет салуға ... болу ... ... бала ... ... жерде отыру керек, яғни психологқа
оның бүкіл денесі көрініп тұру ... Ал кіші ... ... ... клиентпен еденде отырып, жұмысты жүргізу қалыпты да, ыңғайлы болып
табылады. Коррекциялық жұмыс түріне ... ... ... ... магнитафон, видеокамера, видеомагнитофон, арнайы ойыншықтар және
жұмсақ еден ... ... ... ... сеансы әдетте 1 сағат
созылады, бірақ баланың жас ... ... ... де байланысты уақыт шектеусіз, яғни узартылуы мүмкін. Әрбір
сеанс жағымды ... ... ... ... ... мәселені немесе
оның бір бөлігін жеңіп шықты, жаңа нәрсеге үйренді және т.б. Егер бала ... ... ... және ... сезінсе сеансты тоқтата салуға
болмайды.
Индивидуалды психологиялық коррекцияны психодиагностика жүргізгенде:
бала тапсырманы жақсы орындаса, мақтау естиді, ... ... ... психокоррекциялық жұмыста төмендегідей нұсқаулар бар:
- мектепке дейінгі бала жасы;
- сыртқы дефектілері және ауыр ... ... ... ... ... ... байқалған интенсивті агрессивті және
аутоагрессивті тенденциялар) жағдайы;
- жағдайдың ... ... ... ... ... өмірдің мәнін жоғалту кризисі;
- психопатия және шизондты акцентуация.
Егер жасөспірім психикалық аурулармен ауырса, жоғары ... ... ... ... ... тығыз байланыста бола
отырып жүргізу керек.
Мотивсіз агрессияда, ... ... ... және ... ... ... ... психологының жұмысында
жүргізілмейді. Невроздар мен ... ... мен ... коррекциясы бірге жүріп отыру керек. Егер мінез-құлық, қарым-
қатынас мәселелері, кризистер т.б. акцентуацияда ... бала ... ... – онда ... ... жүргізуге болмайды.
Индивидуалды психокоррекцияда әртүрлі теоретикалық ... ойын ... ... ... ... ... ... (НЛП) және т.б.
Психоанализді және ... ... ... ... ... ... ... түрлерін жасөспірімдерге және балаларға жүргізу міндетті емес,
себебі бұлар ... ... ... ... мүмкін. Мұндай
әдістердің түрлерін жоғары мамандандырылған маман жүргізу керек.
Ойын терапиясы – бұл мектепке дейінгі және бастауыш ... ... (3-10 жас), және де ... қиын және психикалық
дамуында тежелулері бар жасөспірімдерге де жүргізіледі.
Ойын ... ... (шаш ... ... агрессивтілікте, стресстен кейінгі эмоциялық күйдің бұзылуында,
оқыту қиыншылықтарында және сөйлеудің дамуында, жоғары алаңдаушылықта, өзін-
өзі бағалауының ... ... ... ойын ... аутизмде және шизофренияда
көмектеспейді, сонда да кері әсері болмайды.
Ойын терапиясы үшін ... ... ... ... және әскери
ойыншықтар, құм және суы бар ... ... ... ... қуыршақ үйшігі, бояулар, қыл-қаламдар, қағаздар және ... ... ... – 30-45 минут. Сабақ мақсаты – ойын барысында балаға
ішкі эмоцияларын шығаруға, қарым-қатынастың кейбір ... ... ... ... ... ... оның ... стилі маңызды
роль атқарады.
Психолог міндеті:
- балаға қорғаныс атмосферасын орнату;
- баланың өз әлемін түсіну және қабылдау;
- эмоциялық қатынастың көрінуін мақұлдау және бала ... ... ... да ... берілгендік (видо ) сезімін тудыру;
- балаға шешім қабылдауды жеңілдетеді, бірақ та оның орнына ... ... ... ... ... сезіну үшін мүмкіндік беру және
бақылау сезімін ... ... ... ... мен ... арнайы тренингі де кіреді,
мұнда ата-ана баланың іс-әрекетін ашық бақылауға үйренеді, ал бала ... ... ... ... ... балалар мен жасөспірімдерге жиі
қолданылады. Психодрама әдістемесі мен теориясының ... ... ... және ... нұсқада да жүргізіледі, 10-17
жастағыларға жүргізіледі.
Психодрамалық техникалар ата-анамен арадағы конфликтік жағдайды шешуге,
қарым-қатынасқа ... ... ... ... шиеленісте, жүйке-жүйелік анорексилда көмектеседі.
Психопатияда, шизофренияда, жоғары агрессивтілікте, ... ... тек ... ... ... ... жүргізе
алады, ны мектепте емес, тек ... ... ғана ... ... ... ... ... өршітуі мүмкін және ішкі диалогтың,
депрессияның күшеюіне әкелуі мүмкін.
Психокоррекция жұмысының бұл түрі ... бір ... ... етпейді,
тек кабинет пен 2 орындық болса болғаны.
Психодрама мақсаты, баланың өз эмоцияларын сезінуі: жағдайды ... және өз ... ... ... ... ... ... өзгертуге және мақсатқа жетудің т.б. ... ... ... ... ... мен ... жағдайдың шарттарын жеңіл қабылдайды және де өздерін және
т.б. персонаждарды бейнелеуге талпынады.
Әдетте партнер ... ... ... т.б. ... рөлдерін
орындаушы) психолог өзі жұмыс атқарады. Психолог міндеті ... ... өз ... және ... ... ... көмектесу болып
табылады. Керек жағдайда психолог конфликтің бір мүшесі ретіндегі рөлді
ойлауына болады, бірақ тәжірибе үшін ... ... ... өзі ... жемісті болып келеді.
Гештальт-терапия - әдетте бұл ... ... ... ... та
индивидуалды нұсқада да қолдануға болады. Гештальт-терапия – бұл мақсатқа
жетуге ... ... ... ... және тәжірибеге байланысты
психологиялық ... ... ... ... және жалпы тәсіл.
Тәсіл қауіпсіз ... ... ... кезінде пайда болған клиенттің
тәжірибесіне бағытталған. Психолог пен клиент әрекеттерінің соңғы мақсаты –
сау, адекватты өзін-өзі сезіну және ... ... ... ... Перис қалаған. Аталған концепцияда жұмыс істейтін психологтың негізгі
принциптері.
1. Біртұтас ықпал
2. Дененің қозғалысына зейін аудару, сезімдерді ... ... ... ... ... ... ... интуитивті сезім.
4. Өз қажеттіліктерін қанағаттандыратын қабілеттерді топтастыру
Гештальт-терапия кезінде невроздармен, тұлғалық невротикалық дамумен
қиналатын жасөспірімдермен жұмыс ... ... ... ... өзіне-өзі қол жұмсау немесе аутоагрессияға қолдануға болмайды.
Индивидуалды нұсқада бұл терапия стилі белгілі бір ... ... ... орта мен ... арасындағы шекарада тұлғаның
невротикалық дамуының төменгі механизмдері бөліп көрсетіледі: ... ... ... ... ... ... – бұл ... адам өзінің бойындағы қасиеттерін өзгенің
бойына аударады: яғни ... сол ... ... , ... ... бағалауда, айыптауда көрінеді.
Интропроекция - өзгелердің мінез-құлық үлгілерін, ойларын өзіне аудару.
Бұл «өзгелердің» өмір ... өмір ... ... ... - ... «МЕН-і» мен өзгенің «МЕН-нің» арасындағы
шекараның жоғалуы, бұл кезде ... оған ... ... басқа мақсат пен
ойлар болғанды қаламайды. Бұндай субъект сөйлемдерінде «БІЗ» деген есімдік
жиі қолданылады, егер ол өзі мен ... ... ... ... ... ... себебі бұл оған жақын адамдардың ойлары мен
сезімдерін түсінуге қарсы келеді, кедергі ... - ... ... ... тежеудің артықшылығы.
Бұл бұлшықеттің тырысуына және психосоматикалық ауруларға әкеледі.
Қашқақтау (избегание) - ... ... ... ... жиі ... ауыстыру. Коррекциялық жұмыс кезінде психолог
жылы және сенімді атмосфера орнатады, клиентке «қазір және ... ... еске ... мен әсер ... ... ... кешіруді
ұсынады.
Нейролингвистикалық программалау (НЛП) – бұл коррекциялық жұмыс түрінің
бірі, 70-ші жылдары Р.Бэндиер мен ... ... ... керек етпейді. Балалармен де және жасөспірімдермен де әртүрлі
тұлғалық ауытқушылықтарда қолданыла береді. ... ... ... ... ... ... балалармен (3-4 жас) НЛП-ның кейбір
түрлерін ... ... Бұл ... ... ... ... стереотиптерді (қарым-қатынас, оқу, қабылдау, эмоциялық ... ... яғни олар ... нәтижелі болу үшін.
Психокоррекцияның қызықты әдісі – логотерапия. Бұны В.Франкл ұсынған,
бұған өзіне-өзі қол жұмсаған, ауыр ... ... ... өмір
мәнін жоғалтқан кризистегі адамдарға көмек беру ... ... ... ... ... қалыптағы жасөспірімдермен жұмыс істегенде
қолданылады. Пародаксалды интенция жасөспірім ішіндегі ... да ... ... ... ... оны ... ... оятады. Бұл осы
қорқынышты жоғалтуға немесе төмендетуге әкеледі.
Бұл бөлімде біз индивидуалды ... ... ... ... ... ... жүргізу (кезінде) көптеген себептерге
байланысты тәуелді: баланың жасы, оның ... ... ... ... жеке ... ... жағдайда да өз интуициясына сену керек
және де абайлау ... ... ... ... болу ... ... ... түрі әдетте балалармен жасөспірімдермен жұмыс істегенде
кездеседі.Психокоррекциялық топ үшін кең, ... ... ... ... ... ... ... Егер денеге бағытталған жаттығулар
жүргізілетін болса, ... ... ... болу ... ... және ... ... бұл соңында анализ үшін қажет
болады. Топтық психокоррекциялық жұмыс жүргізу төменгі күйлерде тиімді ... ... ... ... ... қарым-қатынастың бұзылуы
5. адекватты емес өзін-өзі бағалау және әлеуметтік дезадаптация
6. эпизодтық ... ... ... ... ... жүргізуге болмайды:
- ауыр техникалық бұзылушылықтар болғанда (сандырақ, галлюцинациялар,
ақыл-ойының әлсіздігі)
- қозғалыстың тежелуінің байқалуы
- интимді-жекелік сипаттың ... ... ... ... психотравмалар және т.б.)
- ашық сипаттағы шизондты психопатия
- 1-2 стадиядағы ... ... ... ... ... деген активті наразылығы.
Көптеген жағдайларда топтыққа қарағанда индивидуалды жұмыс тиімді
болады.
Бұл жағдайларға: жүйкелік ... ... ... ... ерте балалық шақтың ауыр аутизм түрлері т.б.
Балалар мен жасөспірімдер арасындағы топтық психокоррекция жұмысында
топ құру үшін төмендегідей принциптерге ... ... ... ... жас ... (3 ... артық айырмашылық
болмау керек)
2. акцентуацияға байланысты максималды өзгешеліктер
3. мектепке дейінгі және кіші мектеп жасындағы балалар үшін қыздар,
ұлдар бірге, ал ... ... ... жөн.
4. топтың мінездемесіне байланысты адам саны әртүрлі болуы мүмкін,
ең көбі – 5-10 адам.
5. ... топ болу ... ... ... сол ... ... кейде ашық топ та болуы мүмкін.
1.2. Түзету жұмыстарындағы дамуы ... ... ... ... ... ... ... аяғына бала белгілі түрде өзіндік
тұлға ... ... Ол ... қай ... ... кеңістік пен
уақыттағы өзінің орнын біледі.
Отбасы – ... ... ... ... ересектермен,
құрбылармен қарым-қатынас құрай біледі. Өзін топта ұстай алады, әр түрлі
жағдайларды мойындай алады. Бұл ... ... ... ... ... ... ең негізгі жетістігі, ... ... ... «Мен ... ... ... ... басым болады. мектеп жасына
дейінгі кезеңнің аяғына, мектепте оқуға мотивациялық ... ... ... ... ... ... психикалық дамудың ең негізгі жетістігі
– баланың мектептегі оқуға психологиялық дайындығы.
И.Ю.Кулачина осындай психологиялық ... екі ... ...... ... және интеллектуалды дайындық.
Баланың оқу іс-әрекеті жақсы болуы үшін оның жаңа ... тез ... үшін бұл екі ... ... өте ... ... оқуы үшін ең бірінші ол жаңа мектеп өміріне «жауапты»
тапсырмаларға, ... ... ... ... Осындай ықылас пайда
болуы үшін ересек жақындарының атқаратын рөлі ... ... ... өте
жауапты іс-әрекет ретіндегі көзқарасының маңызы жоғары. Сонымен қатар,
басқа балалардың ... ... ... ... ... ... ... көрінуі және жастары үлкен балалармен теңесуінің өзі де өз
ықпалын тигізеді.
Баланың жаңа ... ... ... ... оның ішкі позициясының
қалыптасуына әкеледі. Л.И.Боксович бұны ... ... ... ... жаңа ... ретінде түсінік береді. Баланың қылығы мен іс-
әрекеті, шынайылыққа деген қарым-қатынасын, ... ... және ... ... ... анықтайтын осы деп анықтайды. Оқушының бейнесін
қоғамдық орында, қоғамдық мағынасы бар ... ... адам ... бұл ... ... ... жол деп ... баланың ойын кезіндегі
қалыптасқан «ересек болуы және оның ... ... ... ... ... береді.
Мектепке деген жалпы эмоционалдық қарым-қатынасты, ... ... ... ... ... ... немесе жаман жағынан сипаттайтын 11 сөзді («жақсы-жаман»,
таза-кірі» т.б.) алынып, оның әр ... жеке ... ... ... ... салынған шапталған екі қораб қойылады. Біреуде
мектеп формасын киген, портфель ұстаған балалар, ...... ... ... бейнеленген. Кейіннен ауызша нұсқау беріледі.
«Мына суреттегі – оқушылар, олар мектепке бара жатыр, ол ... ... ... ... олар ... отыр. Қазір мен сендерге әр-түрлі сөздер
жазылған карточкаларды беремін, ол сөздер оқушыға, әлде мектеп ... ... ... келетіндігін анықтап, қораптарға ... ... ... ... оқып балаларға ұсынады. Бала оларды өзі
қалаған ... ... ... ... 6-ты жастағы 62 бала тексерілді. Оның 24 баласы,
бала бақшасының дайындық тобының мүшелері, ал 38 бала ... ... ... ... ... ... ... төмендегідей болды.
Бала бақшаға баратын балалардың да мектепте оқытып оқушылардын да
мектепке деген көзқарасы он ... ... ... балалар – оқушыларды жақсы сөздермен сипаттаса, мектеп
жасына дейінгі балаларға қарама-қарсы көзқараспен ... Тек үш бала ... ... Баланың санасында мектеп жайлы түсінік өмірдің іздеген
бейнесін тапқан сәтте, оның ішкі ... жаңа ... ... ... ... деп ... болады. Бұл жерде баланың психологиялық
түрде өзінің дамуындағы жаңа сатыға кіші ... ... ... ... ... оқушының ішкі позициясы дегені – мектеппен байланысты,
баланың қажеттілігі мен талпыныстарының системасы деп ... ... ... ... ішкі ... ... баланың мектепке
дейінгі ойын тәсілінен бас тартуынан мектепте оқуға деген ... ... ... ... ... өзінің оқу орнына деген көзқарасы оның
мектептік оқу шынайылығына бірқалыпты дұрыс енуінің бірден-бір ... ... ... оқу ... ... көзқарасы мен қатар, оның
ұстазға, құрбыларына және өзіне ... ... ... ... жасына дейінгі кезеңінің алдына қарай, баланың ересектермен
қарым-қатынасы ситуативті емес туылғанын қарым-қатынас түрінде ... ... адам ... ... ... ... ... бейне
ретінде қалыптасуы қажет. Мектептегі тәртіптінін де мағынасы зор. Сабақта
бөгде іспен айналыспау, әңгімелеспеу бұның ... ... ... ... ... ... ... тұлғалық дайындық, баланың өзіне
деген белгілі қарым-қатынасты талап етеді, жақсы оқу үшін, бала ... ... ... баға бере ... ... ... сана ... белгілі бір сатыда дамуын талап етеді.
Баланың мектепке деген тұлғалық дайындығын оның ... ... ... ... ... және ... әңгімелесу арқылы анықтайды.
Оқушының ... ... үшін ... ... ... ... методикасы және эксперименталды тәсілдері пайдаланады.
Мысалы: балада қай түрткі (таным немесе ойын) басым екенін, оның қандай
іс-әрекет (ертегі таңдау ... ... ... ... ... Бала бір ... ... бөлмедегі ойыншықтарды қарап шыққаннан кейін
оған ертегі оқиды. Алайда, ертегіні ең ... ... ... Осы ... одан ертегіні әрі қарай тыңдауды немесе ойыншықтармен ... ... Бұл ... ... ... тұлғалық дайындығы жоғары
болса, бала ертегінің немен аяқталатының ... ... ... ... емес балаларды ойын көбірек қызықтырады.
Баланың мектепке деген тұлғалық дайындығы мен қатар, оның қуаттылығын
анықтауда ... ... ... ... оның ... қойған
талаптарды, нақты ережелерді орындау кезінде байқалады. Сондықтан да, мінез-
құлықтың ерекшеліктері арнайы методикалармен де ... ... ... ... мектеп кемелденуінің бағдарлау (тәсілі, тестісі,
ойдан ер адамның суретін салу мен ... тағы да екі ... ... - ... ... ... ... бір тобы нүктелерді көшіру, яғни
үлгімен жұмыс жасау.
Н.И.Гуткина ұсынған «Үйшік» методикасында осы ... ... ... ... ... ... ... «Тышқанды сал» деген тапсырма береді. Сонымен
қатар, Д.Б.Эльконин, А.Л.Венгер ұсынған екі методиканы атап ... ... ... ... үлгі және ... ... орындау барысында, бала алдын-ала нүктелер қойылған
торкөз парақта аюды жазады.
Бұл кезде ... оған ... ... Ол топтағы балаларға,
сызықты қанша ... қай ... ... ... жасаған өрнекті парақтың
шетіне дейін сызуды ұсынады.
Графикалық диктанттың көмегімен баланың, ... ... ... ... ... нақты орындалуын, сонымен қатар берілген тапсырманы
өзінің білуінше орындауын анықтауға болады. Үлгі және ... ... бұл ... сәйкес, тапсырманы орындау барысында тек үлгіге
сүйенбей ережеде (мысалы: ұқсайтын фигураларды біріктіруге болмайды).
Ойды ... ... ... ... есте сақтау сатысын
анықтау үшін, еш байланысы жоқ сөздердің топтамасы беріледі.
Мысалы: жыл, піл, сабын, тұз т.б. с.с. ... ... ... ... ... ... ... белгіленген уақыт (бір сағат өткеннен
кейін) сөздерді қайталау тәсілі қолданылады.
Л.А.Венгер 6-7 жасқа сай механикалық ... ... ... бір тындағаннан кейін, бала 10 сөздің кем ... 5 ... 3-4 ... ... 9-10 ... ... бір сағаттан кейін
1-2 сөзді ұмытып қалады.
А.Р.Луридің методикасы ақыл-ойдың дамуының жалпы деңгейін анықтауға, өз
әрекетін жоспарлау ... ... ... береді. Берілген
тапсырмаға сәйкес бала сөздерді суреттердің көмегімен еске сақтай ... ... ... ол өз ... ... Есте сақтау үшін 10-12 сөз және
сөйлем беріледі.
Балалардың психологиялық дамуын анықтау да, даму процесінде үш ... үш ... ... қатысады. 1) Биологиялық фактор, бұл ата-анадан
ауысқан, туа біткен және өмір ... ... ... барлық
мүшелерінің, оның барлық жүйесінің құрылысының ерекшелігін ... ... ... ... ... істеуі тірі организмнің ортамен өзара
қарым-қатынасының нәтижесі болып табылатын белсенділікті, өсіп келе ... ... ... өмір ... қамтамасыз етеді. 2) Әлеуметтік
фактор, бұл бала өмір сүретін орта, ең ... ... ... ... ... ... ... олардың сипаттары, мінез-құлық және
ақыл-ой бейнелері, олардың мүдделерімен пікірлері, олардың еңбекке, басқа
адамдарға қатысты, ... ... ... ... ... дағдыларымен ұмтылыстары бала өсіп дамитын рухани ортаны құрайды.
3) Баланың белсенділігі оның даму ... ... ... ... ... ... Оқитын пән қандай да жаңа, бағалы болмасын (машина, ... ... ... шеберлігі қаншама жоғары болса, егер мұғалім баланың
өзінің белсенділігін туғыза алмаса, оған ... ... ... ... ... ... күткен нәтиже бермейді және баланың
психологиясының дамуына әсер етпейді.
Баланың ... ... ... мен оның жеке бас ... ... ... ... асады. Баланың психологиялық даму белсенділігінде
биологиялық және әлеуметтік фактор әсерлерінің ... ... ... даму ... оның ... ... де пайдалы мүшесі, азамат
ретінде қалыптасуы осы басты үш фактордың әсерімен ... ... ... осы факторлардың бірде-бірі ол ... да бір ... ... да, ... ... ... жеке әсер етпейді,
барлық іс осы басты үш күштің өзара ... ... Егер ... дені ... ... және ... ... мінсіз болып, бірақ баланың
белсенділігі төмен болса, онда даму нәтижесі өте қарапайым болып ... ... 3 а ... ... ... ... ... түсіндіреді де,
суретші Әбілда Қастеевтің «Алтын күз» атты суретінің репродукциясын тақтаға
іледі. Мұғалім бұл ... ... көре ... ... ... ... бекіте түседі, бұл сурет оқылып ... ... ... ... ... ... ... Егер де баланың дені сау және өте
белсенді болса, бірақ оның белсенділігіне жүйелі және ... ... ... ... ауыр ... онда даму процесі стихиялы
аяқталады. Ересектер басқара ... ... ... және ... ... ... теріс нәтижелерге әкеліп соғады. баланың
стихиясы даму ... ... өз ... ... талаптарына сай.
Егер бала әлсіз, іштен туған ... ... ... ... өмірден
қабылдаған, дене мүшелерінің кемшілігі болса, егер оның қандай да ... ... ... есту ... көру мұндай жағдайларда психолог оның іс-
әрекетін арнайы ұйымдастыру керек, ол үшін компенсаторлық ... ... ... ... ... ... және ... да
формаларын тудырып, сол арқылы мұндай денсаулығы жоқ баланың жалпы дамуын
қамтамасыз ету керек. ... ... ... педагогикалық-
психологиялық қызмет ретінде профессор А.Гурнердің және ... ұзақ ... әрі ... ... ... ... ... сүйек-бұлшық ет жүйелері қызметі бұзылған балалардың ақыл-ойы дамуының
жоғары нәтижесіне жетті.
Балалардың психологиялық дамуына кез-келген іс-әрекетінде оның ... ... ... туа ... және ... ... қасиеттерді,
қабілетті және икемділіктерді қатынасады. Олардың біреулері ... ... ... ие, ... жас ... немесе нерв жүйесіне
тән ерекшелік, жыныстық айырмашылық ерекшелігі, басқалары тұрақты емес және
жеке басқа тән сипаттар.
Дамуы ... ... ... ... ... ... ... факторға қарсы қоймайды және әр фактордың күрделі де
біртұтас процесте өсіп келе ... ... ... ... теріске
шығармайды, балалардың психологиялық даму процесінде тәрбиеленушінің өзінің
актив қызметінің ... ... ... баланың жеке басының қалыптасу
заңдарын ... ... ... ... іске ... ... ... анықтау, эволюциялық дамуда психиканың бір ... оның ... ... ... ... ерте кезден-ақ мәлім,
бұл жөнінде Дарвиннің эволюциялық теориясы көп жаңалықтар ... ... ... ... шешуге жаңа тұжырымдар енгізді. Баланың психологиялық
дамуының қалай өсіп ... ... ... ... байланысты.
Баланың психологиялық өсіп дамуына эволюциялық көзқарас бойынша өсіп
даму жәй ғана көбею немесе азаюды ... ғана ... Ең ... болған сараптар, кадеттер бастапқы қалып өзгермей көбейіп, ұлғайып не
болмаса азайып, ... ... ол ... ... ... көп өзгерістерге
шалдықпай, сол күйінде құрып отырады, олардың орнына жаңа белгілер,
қасиеттер, ... ... ... ... ... ... даму емес, жалғыз ғана сапалық
даму, ескі сапалар құрып, олардың орнына жаңа ... ... ... ... ... ... ... дамып отырады. Балалардың психологиялық
даму процесінде революциялық орынға жол жоқ, эволюциялық жолмен жүреді.
Балалардың психологиялық ... ... ... ... сатысында
пайда болатын қасиеттерді техникалық түрде ... ... ... ... ... ... дамуы жалғыз ғана жай өсу емес,
даму процесінде ескі сапалар өзгеріп, жойылып, олардың орнына жаңа сапалар
пайда ... Даму бір ... ... өсіп дамиды; сандық ... жаңа ... ... ... бір ... тұрмай, әрдайым
бұрынғылардан да жаңа сапалардың пайда болуына дайындық жасап ... ... ... дамуын жалғыз ғана сыртқы даму, сыртқы өзгеріс
емес – психиканың өзінің мазмұнымен байланысты, соларға ... ... ... ... әрекет етіп, белсенді болған уақытта, сыртқы
дүниенің сәулесі ... ... ... ... сол ... әсер ете ... дұрыс өсіп, дами алады.
Баланың психологиялық дамуын анықтауды, психикалық дамуды ... Ол үшін ... ... ... ... оның ... ... отыру қажет. Демек: баланың іс-әрекетінің мазмұны ретінде
(ойын, оқу, бақылау, әңгімелесу және тағы да ... ... ... ... ... ету, ... білу тәсілдерін және одан арғы
қызметіне қажетті жағымды эмоцияларды тудыруға әрі ... үшін ... ... қалыптастыратындай болуы керек. Өздері таңдап
алған іс-әрекеттеріне балаларды үйрету қажет және қол жеткен ... қоя ... ... ... ... іс-әрекет процесі мен қолы
жеткен нәтижелеріне қатысы өте ... ... ... тағы да бір, ... ... ... оятатын, мүддесін, бағдарлылығын, оның іс-әрекет ... ... да ... ... Әр ... қол жеткен
нәтижелерін анағұрлым әсер ететін формаларын тауып, орындаған әрекеттерін
үнемі пайдалы дағдылар, ... ... ... ... ... ... ... дамуын анықтап, зерттеп біліп, олардың
әрқайсысымен жеке тіл ... ... ол үшін ... ... етуді ойлауда дәлелді өзгертіп қана қоймай, оған барлық әсер
етудің мөлшерін үйлестіру керек.
Баланың ... ... ... ... үшін, психолог өз
тәрбиеленушісінің әрқайсысын жақсы білуі керек, бұл ... оның тек ... ғана ... нашар жағын да потенциалды мүмкіндіктері, оны қоршаған
ересек адамдармен және өз құрдастарымен қарым-қатынастарын да ... ... Бұл ... егер дәрігер үшін баланың мектепке дейін қандай ... және ... ... ... білу ... маңызды болса, педагог-
психолог үшін сыныпқа келгенінше, алты жасқа дейін бала қалай өмір сүргені,
немен айналысқаны, не істеуді жақсы көргені, не ... ... ... ... ... ... не ... үлгермегені, одан ересек адамдар нені
талап еткені, олармен ... ... ... қалыптасқаны туралы
мәліметтердің зор мәні бар. Балалардың психологиялық дамуын анықтай ... оның ... ... ... ... және психофизиологияның жалпы заңдарын ақылмен және негіздеп
қолдана алады.
Баланың психологиялық дамуын анықтауда, үш жаспен жеті жас ... ... ... ... ... ... ... сөйлеу
қатынасын меңгеру балаға өз тәжірибесін жинақтауда мол мүмкіндіктер береді.
Ол танымның бақылай білу тәсілін меңгереді және өзін ... ... ... ... біраз мағлұматтарды біледі. Баланың сыртқы ортаны тікелей
тану ... ... ... ... басқарған сайын, баланың меңгерген
білімі соғұрлым кең, ой елегінен өткен және жан-жақты ... ... ... естігені есінде қалмайды. Ал баланы бәрінен бұрын адамдар
және олардың ересектік өмірі қызықтыра түседі, бала үшін көп ... ... ... бір ... ... немесе мазасыздана
күтеді, әуесқойлығын оятады, ал содан соң танымдық ... ... ... Бұл ... ... бұған – «бұл не?» деген
бағдарлаушының зерттеушілік ... ... ... бала ... ... ... бағытталған басшылығы арқасында, оның
барлық бұдан былайғы әр түрлі танымдық қызметінде зор ... күш ... Өзін ... ... ... іс-әрекетімен, еңбегімен,
өзара қарым-қатынастарымен, пайымдалуымен, күйзелістерімен таныса ... ... ... ... Ол ... үлкендердің
қызықтыратын тамашада тартымды өмірін білуге болады. Бала ойын арқылы
әрекет ете ... бұл ... ... ... ол ... және осы бір ерекше
іс-әрекетінде өзінің әрекеттерімен сөзімен, күйзелістерімен өзін қоршаған
әлемді және адамдар ... ... ... Бала ... ... өмір ... істейді, сөйлейді, дәрігер сияқты ауыруды тыңдап ... ... ... ... ... өзі ... денсаулығы үшін шын
мазасызданады.
Қыз бала өзінің қызын – ... ... осы ... ойнаушы баланы –
тербетеді, тармақтандырады, киіндіреді және ... бұл ... ... ... өз ... ... ... және сөздеріне
еліктейді. Бала шофер ретінде автобусты жүргізеді, дүкенде азық-түлік
сатады, ... ... ... ... ... ұшады. Бала есейген сайын
өзін қоршаған ересек адамдардың өмірін ... ... ... ... ... де ... ... білуді көбірек меңгерген сайын,
оның ойындары соғұрлым бай да мазмұнды және ... ... ... өсіп
келе жатқан адамның қалыптасуы жоғары даму нәтижесіне жетеді.
Ойнай білу, әрине іштен туа бітетін қасиет ... ... бұл ... зор даму ... жетеді.
Балалардың психологиялық дамуында, мектеп ... ... ... үшін ... да маңызды қалыптасуымен бірге өмірдегі қызмет
түрлеріне: еңбекке, оқуға, ... мен дене ... ... ... ... ... ... мақсатымен міндеттері бар, баланың
психологиялық дамуы жан-жақты, әр қилы ... ... мен ... ... біртіндеп талап қоюдың күрделене түсетін қызметінің
әр түрінің өз сатысы, өз жүйесі бар.
Балалардың психологиялық дамуы ... ... және ... жетілу
процесі болып табылады да, туа біткен және өсе келе ... ... ... және ... әдістерінің бәрін қамтиды. Дене дамуы
бойдың, салмақтың өзгеруімен, бұлшық ... ... ... ... ... ... ... және т.б. байланысты.
Психикалық даму процесінде танымдық, еріктік, эмоциялық ... ... мен ... ... ... ... Балалардың психологиялық даму барысында баланың биологиялық индивид
ретінде адамға, жеке адам ретінде адамзат ... ... ... жүзеге
асады. Психологиялық даму дегеніміз оның тегінде бар және туа біткен
белгілердің жай ған ... ... ... бұл ең ... ... ... жасауымен организммен психикада болып ... ... ... ой ... ... ... даму деңгейін
анықтауды осы сынақта орындауға қажет болған қайталаулардың жалпы саны
есептелінеді ... ... ... ... ... ... ... ерекшелік |Қарап ой қорытындыларын жасау қабілетінің даму деңгейі |
|топтары ... ... ... |
| ... ... ... ... |10 |5-9 |1-4 ... |8 |4-7 |1-3 ... ... ... төрт ... орындалуына бақылау жасау,
баланың ақыл-ой белсенділігінің деңгейі туралы қорытынды ... ... ... ... ... пайдаланады.
1) Ақыл-ой белсенділігінің төменгі деңгейі, тапсырманы орындауға бала
қосымша ... ... ... ол жұмыс кезінде көп алаңдандырады.
2) Орташа деңгейі, бала ұсынылған ... ... ... ... жұмысқа белсенді, ықыласпен кіріседі,
мысалы: мынандай вариант болуы керек ... бала ... ... ... ... ол тез суып ... Ақыл ой ... жоғары деңгейі бала ұсынылған тапсырмаларға,
мұғалімге, қызығушылығын білдіреді, ... ... ... ... ... ... ... жауап бергеннен кейін тікелей
зерттеуге көшуге болады. Ол төрт ... ... ... ... ... ... ... нәтижелері бағалау кезінде саналмайды) қалған
үш тапсырма саналады.
Бірінші тапсырма – Р фонемасын тексеруге арналады: ара, ара, ара, ... ара, ... ... ... ... ... ... қара, қара, қала, қара, рас,
рас, рас, лас, рас.
Екінші тапсырма – С фонемасын тексеруге арналады.
Сай, сай, сай, тай, ... қас, қас, қаз, ... ... ... кеше, кесе
су, су, му, су, су
Үшінші тапсырма Т-фонемасын тексеруге арналады: тіл, тіл, тіл, ... ата, ата, апа, ... түн, түн, күн, ... ... ... дүбір, түбір.
Төртінші тапсырма К-фонемасын тексеруге арналады: қазан, ... ... ... ... ... ... ... басқа, басты, басқа, басқа.
Егер де бір сөзді бір сөз ішінде бала артық ... ... ... қате ... ... онда 1-2 ... ... кейін құрылым жәй
жылдамдықпен 1,5 ішінде, қайтадан оралу қажет.
Бағалау ... ... ... қолданылады.
0 балдың – егер де бір тапсырманың өзінде бала «артық» сөзді байқай
алмайтын болса, осы ... ... жәй ... ... ұсынған
қарамастан алады.
1 балл – «артық» сөзді қатарды жәй ... ... ... балл – ... ... ... ... ұсынғанда байқалады.
Дамуы төмен балаларға, психиканың жас ерекшелігінің динамикасы, даму
үстіндегі (адамның) ... ... ... ... онтогенезі. Дамуы төмен балаларға психологиялық көмек,
балалар ... ... ... жас ... ... жас ... психологиясы тармақтары
болып есептеледі, дамуы төмен балаларға ... ... ... жас ... ... ... жасқа лайық
мүмкіндіктерін, ... ... ... дамуының жетекші факторларын зерттейді.
Дамуы төмен баланың психикасы педагогикалық ... ... ... ... танымдық мәселелерін зерттейді, ақылай
дамуының сенімді ... ... ... ... процесіндегі ақыл ойдың
тиімді дамуының шарттарын анықтайды, дамуы төмен балаларға психологпен ... ... ... өзара қарым-қатынастарын
қарастырады. Бұлармен қоса психолог, дамуы ... ... ... жасауға байланысты мәселелерді зерттейді. ... ... ... ... ... ... – ортақтығымен түсіндіреді, олар,
егер жас ерекшелігіне сай даму ... ... ... дамуы нашар
бала психологиясының зерттеу объектілері, егер ... ... ... педагог психологтың объектілері болып табылады.
Дамуы төмен балалар психологиясының бөлімдері. ... ... ... ... ... ... Дамуы
төмен балаларға психологиялық көмек оқытумен дамыту мәселелеріне ... ... және ... теңдей қатысты. Педагогпен психолог
ажырамастай біртұтастық құрайды, ... ... ... мен ... ... психологиялық мәселелерін баяндау шекарасын шартты ете түседі.
Дамуы төмен балаларға психологиялық көмек көрсете отырып, психологиялық-
педагогикалық ой пікірде көрнекті орыс ... ... ... оның «Тәрбие тақырыбы» деген еңбегі едәуір үлес қосты. Ол кезде
«бала – ... ... ... ... төмен балаларға психологиялық
көмек беруге, Ч.Дарвиннің эволюциялық идеяларының айтарлықтай ықпалы тиді,
дамуы төмен балаға, психикалық дамудың ... ... ... ... ... ... деректердің рефлекстік мәнін түсінудегі
психикалық іс-әрекеттің маңызын көрнекті орыс ғалымы И.И.Сеченовті ... ... ... ... даму және оны ... ... ... материалдарының жинақталуы және қорытылуымен қатар педагог
психологтың ... ... ... ... зерттеуде,
дамуы нашар дамыған балаларға, психикалық дамуына объективті сипаттама
беріп оқытумен тәрбиелеуде ғылыми тұрғыдан ... ... ... ... ... болды. Дамуы төмен балаларға психологиялық ... ... тек жай ... ... жетіп жататын тәрізденуі болып
көрінеді. Психофизиология ... ... ... ... ... формасына қатысты фактілерді біле отырып,
психолог міндетті түрде, баланың жан дүниесі мен оқу ... ... ... ... ... ... ... Орыс психологы П.Ф.Коптеревтің
«Психологиялық көмек» (1877) америка психологы У.Джемстің «Психология
жөнінде мұғалімдермен ... (1902) атты ... бар. ... ... ... ... ... тән тұқым қуалаушылық
факторларды артық бағалауы, биогенетикалық заң деп ... ... ... ... адам ұрығы бір клеткалы жанды заттан адамға
дейінгі бүкіл даму сатысын қайталайтыны ... ... ... ... даму кезеңдері бала мінез құлқының формалары бірін-
бірі заңды түрде ауыстырып отырады. Ақыл-ой дамуында кемшілігі бар балаға
жүргізілген ... бала ... ... жерде кемшіліктің орнын
толтыру мүмкіншілігі сақталатынын, дамудың ... бар ... ... белгілерді қолдану бөгелген немесе қалыптаспаған жағдайға ақыл-
ойдың дамуының бөгелісіне түсетіні немесе тоқтап қалатыны анықталды.
1.3.Мектепке ... ... ... ... дейінгі балалардың психологиялық ерекшеліктері, мектепке
дейінгі балалық шақта (үштен алты жасқа дейін) ... ... ... ... ... Жалпы өсумен қатар тканьдар мүшелердің анатомиялық
қалыптасуы және функциялық дамуы ... ... ... ... ... ... ... алу, қан айналу мүшелерінің дамуының үлкен
маңызы бар. Ми салмағы 1110 ... 1350 ... ... ... Үлкен ми
сыңарлары қабықтарының реттегіш рөлі мен оның ми ... ... ... арта түседі. Шартты рефлекстердің пайда ... ... ... ... сиганл жүйесі қарқынды дамиды.
Дене дамуы баланың дербестігінің арта түсуі үшін, тәрбиемен ... ... ... жаңа ... ... үшін ... жасайды.
Мектепке дейінгі жас бала дамуының жаңа әлеуметтік ситуациясының ... ... ... ... ... ... ... адамдар
арасынан алатын орнын ерте сәбилік шақтағы балаға қарағанда ... ... ... ... ... ... пайда болады.
Баланың үлкендермен байланысты жаңа формаға ие ... ... ... адамның нұсқауларын дербес орындаумен алмасады. Тұңғыш рет баланы
белгілі ... ... ... ... ... ... ... Бірақ
Л.С.Выготскийдің айтып көрсеткеніндей, бұл программаның жүзеге асуы ... ... ... өзіндік программасына айналуына тығыз
байланысты болып келеді.
Мектепке дейінгі шақтың елеулі ерекшелігі ... ... ... ... өзара қарым-қатынасының пайда болуы, «балалар қоғамының»
құрылуы болып табылады. Мектеп жасына дейінгі ... ... ... өзіндік ішкі позициясы өз «менін» және өз қылықтарының маңызын
аңғартудың арта түсуімен ... ішкі ... ... ... өзара қарым-қатынасына ерекше қызығушылығымен сипатталады. Мектеп
жасына дейінгі ... ... ... бала ... ... ... оған тән ... түрлерінен, алдымен
сюжеттік-рөлдік ойындардан көрініп отырады. Үлкендер өмірімен аралсу
талабымен оған деген ... ... ... ... ... баланың
сол өмірді өзінің шамасы келетін ойын игеруіне алып келеді. Мектеп жасына
дейінгі балалардың дамуы үшін ... ... ... мектепке дейінгі
мекемелерде балаларды оқыту бағдарламасын жүзеге асырып, ... ... ... түрлері қалыптасып, қоғамдық пікір пайда болады.
Арнайы жүргізілген зерттеулердің нәтижесі көрсетіп отырғандай, психикалық
дамудың жалпы дәрежесі мен ... ... ... ... ... бала-
бақшада тәрбиеленгендер бақшаға бармағандардан жоғарырақ болады. ... ... ... ... ойын болып есептеледі, оның жетекші іс-
әрекет болуы, қазіргі баланың ... көп ... ... алданып,
үлкендердің еңбек әрекетіне аз немесемүлдем араласпауына байланысты емес.
Ойын баланың психикасында сапалы өзгерістер туғызады, онда ... ... оқу ... ... қолданылады. Балалардың ересек адамдармен
бірлесіп өмір сүруіне ұмтылуы бірлескен еңбек негізінде қанағаттандырыла
алмайды. Бұл ... ... ойын ... ... ... ... өздеріне ересектер рөлін алып, еңбектік өмірді ғана ... ... ... ... да ... көрсетеді. Баланың қоғамдағы
осындай ерекше орны оның ... ... ... ... түрі болып
саналатын рөлдік ойынын пайда ... ... Ойын ... ... ... ... объективті қарым-қатынастар тұңғыш рет алынып, ол
әрбір іс-әрекетке араласу адамнан белгілі міндеттерді ... ... және ... ... ... ... ... алушының рөлін
атқарғанда, мәселен бала сатып алуға ниеттенген ... ... ... ... ... ... ескертпе жасауға правосы бар екенін,
бірақ дүкеннен шығарады сатып алған заты үшін ақша ... ... ... ... ... үстінде олар өз іс-әрекеттерін үйлестіруді
үйренеді. Балалар тобының басқа мүшелерімен жасалынатын мұндай шынайы өзара
қарым-қатынастар коллективтік ... ғана ... ... сонымен
бірге баланың өзіндік санасын да жоғары ... ... ... ... ... ерекшелігі, шартсыз
рефлекстік мінез-құлық формаларының ... ... ... бейімделулері
біршама шағын мөлшерде болады. Олар ... ... ... ... ... ... қорғану және бағдарлау рефлекстері жатады,
бұның бәрі де баланың сезім мүшелері, балалардың ... ... ... ... және ми ... асты нерв орталықтарымен реттеліп
отырады. сыртқы әсерлердің көпшілігіне бала ... мен ... ... ... ... қайтарады. Үлкен ми сыңарларының қабығы
толық қалыптасып болмаған, нерв ... ... жоқ ... ... ... ... ... қапталмаған, бұл қозудың кең
жайылып ... және ... ... ... ... қиындарына
жеткізеді. Туа біткен мінез құлықың ... ... ... баланың
әлсіздігін емес, қайта күштілігін білдіреді, өйткені ол ... тән ... ... ... жаңа ... шексіз игерудің
мүмкіндігіне ие ... ... ... ... ... ... белсенді қызмет атқарды. Егер бала сенсорлық оқшаулану
жағдайына түссе (тиісті мөлшердегі сырт әсерлерінің болмауы), оның ... ... дене ... гөрі ... ... ... ... ішінде көру, есту тәрізді жоғары анализаторлардың ... ... ... ... негізінде бағдарлау рефлексі дамиды
және сан алуан шартты ... ... ... ... ... ... көрумен есту қабілетінің жинақталуынан
көрінеді, бұл кезде ырықсыз, шашыранды қимылдар тежеледі. Бала ... ... ... жөніндегі Пиаже қағидасы өз кезінде Л.С.Выготский ал
кейінірек басқа да совет психологтары ... ... ... Мектепке
дейінгі баланың психологиялық ерекшеліктері, баланың органикалық ... ... ... ... салады, баланың
белсенді психикалық өмірде де қажетін қанағаттандырады. Бала толықтай және
дұрыс жауап ... ... ... ... ой қорытындыларын жасау
қабілетін тексеруге ауысады.
- Жарайсың! Міне енді ... ... Ал енді ... ... айт,
балалардың қайсысы ең ұзыны.
Егер де бала дұрыс жауап бере алмаса, тексеруші былай ... Тағы да ... ... Асқар Қайраттан қысқа, Қайрат Мәдиден қысқа
балалардың қайсысы ең ұзын.
Мектепке дейінгі шақта, ... ... ... ... дамып отырған өзін таныту қажеттігі құрдастар тобындағы барлық
балалар үшін ... ... ... ... ... ... белсенділіктің табиғи түрі жеке адамның дұрыс дамуының ... ... ... бұл ... ... көріне бермейді, өйткені бала
маңызды орынға талаптануын көбінесе аса бір ... өзі үшін ... ғана ... ... ... ... ... жағдайында баланың басқаларға
өзін таныту қажеттілігі байқалады. Өзін таныту ... ... ... ... ... ... ... эмоциялық теңесу
күрделенеді. Әлеуметтік және талаптанушы тіршілік иесі ... ... ... ... ... ... ... қиындау болады. Әдетте
сезімнің шарықтауы рөл ... және ... ... ... ... сәтте күшейе түседі.
Танылу қажеттілігі және бірге ... ... ... ... ... шұғылданушы құрдастар тобындағы қарым-қатынастардан
туындайды. Осы айтылғанның бәрі ... ... ... ... ... ... мектебі деп түсінуге мүмкіндік береді.
Ойнап жүріп балалар адамдардың ... ... ... ... бала ... ... ... немесе кездейсоқ нәрсемен
алмастыруға болатынын тез аңғарады. Шынайы ... ... ... ... ... тасты нан, таяқшаны адам ретінде ауыстырып
қолдана алады. Ол бір затты, екінші заттың орнына ... қана ... ... ... ... ... өзінде қолданады. Мысалы, мылтықтан атып
жібереді де өлтірілген қасқырдың орнына өзі ... ... ... жүргізеді әрі өзі тепловоз ретінде гүрілдеп, жылдамдық ... ойын бұл ... ... ... жағынан символдық болады.
Символдық ойын, баланың символдары қолдануы – оның ... ... ... Символдарды пайдалану объектісі екінші объектінің көмегі
арқылы ауыстыра білу қабілеті кейінірек, екінші ... ... ... білу ... ... әлеуметтік таңбаларды игеруді қамтамасыз
ететін жетістік ... ... ... ... ... ... ... жағы және тағы да басқа да адамға тән қабілеттерді елеулі
өзгереді. Бір ... ... ... ... ... кең ... ойынында бір затты әр түрде қолдануға болады деп дәлелдеуге негіз
бермейді. Бала орынбасар заттардың ... ... ... ... ... ... ... іріктегенде балдырған балмұздақ орнына
материалдар іріктегенде ақ ... ... ... ... ... алма орнына
пластмассадан жасалған жасыл дөңгелектер ... ... ... ... ... ... жағдайда адамға, жәшік үйге айнала салады.
Барлық осы және ... ... ... формасы, түсі немесе функциялық
ерекшеліктер ұқсастығынан барып шығады. Мынандай жайтты да атап ... бала ... өзі ат ... соң енді онымен бастапқы қасиеттеріне сай
іс-әрекет жасамай, оның жаңа атына сай ... ... ... Егер ... ... ол жүзіп отырып жағаға келуі мүмкін.
Ойын іс-әрекеті ырықты зейін мен ырықты естің дамуына көмектеседі. Ойын
жағдайларында балалар лабораториялық тәжірибелер жағдайларындағыдан ... ... және ... есте ... ... ... есте ... түсіру, яғни саналы мақсат балаға ойын ... ... және ... Ойынның шарттарынсыз өзі қатысушылардан ойын ... ... ... ... мен ... ... ... жинақтауды
талап етеді. Егер бала болашақ ойын ситуациясының талабына ... ... ... ... есінде сақтамаса, онда оны құрдастары ойыннан
қуып жібереді. Қарым-қатынас ... ... ... ... ... мақсатты түрде зейін жинақтауға және есте сақтауға мәжбүр етеді.
Тілдің дамуына ойын өте үлкен әсер етеді, ойын ... оған ... ... ... қатынас жасау қабілетін талап етеді.
Егер бала ойын барысында, үстіндегі ... ... ... ... онда ... оны жақтырмайды. Бұл жағдайдағы эмоциялық
қолайсыздық тілдің ... ... ... ... әдебиетте
құрбылармен қарым-қатынас жасау мүмкіндіктерінен айырылған егіз ұлдардың
психикалық ... ... ... ... ... ... ... бұл
егіздерде өздерінің екеуіне ғана түсінікті автономиялық тілі қалыптасқан.
Егіздерді белгілі уақыт ажыратып, басқа ... ... ... ғана олар ... тілдік қарым-қатынас жасау қабілетіне ие бола
бастаған. Ойын ... ... да әсер ... бала ойын үстінде заттармен
іс-әрекеттерді түрлі формаларының ... ... ... ... ... ... отырып, ойлаудан елестете ойлауға бала затқа оның ... ... ... ... бала оны ... біліп тұрса да) қазіргі ойын ... ... атын ... ... ауысады. Бұл жағдайда таңдалынған нәрсе,
біріншіден, жобаланған зат туралы ойлаудың өзгеше бір сыртқы тірегі және
екіншіден осы ... ... ... іс-әрекеттер тірегі ретінде
көрінеді. Сонымен, рөлдік ... ой ... ... жасау қабілеті дами
бастайды. Алғашқыда, әрине ойша әрекет жасау нақты заттарға ... ... ... Бала өзі жаңа ат ... және демек, жаңа функция артатын
заттармен нақты әрекет жасаудан біртіндеп ішкі, нағыз ой ... ... ... ... негізі ойын әрекеттерінің қысқаруымен
жалпылауынан тұрады.
Рөлдік ойынның ... ... ... ... ... ... бар. Мәселен, қиял тек ойын жағдайларына және соның ... дами ... ... ... ... ... ойын ... сапалы
өзгеріске түседі. Мектепке дейінгі кішкентайлар ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттерін ойын заттары арқылы
қайта жаңғыртатын іс-әрекеттерді орындау ... ... ... үш жас
шамасындағы балалар столды сүртеді, еденді сыпырады, нан тіледі, аяқ ... ... ... ... жаңғырту, мектепке дейінгі
кішкентайлар ойының негізгі мазмұны, міне осы. Бұл кезеңде ... ... дара ... атап өту ... ... ойын ... арқылы немесе
үлкендердің арнайы ұйымдастыруымен біріккеннің өзінде ... ... ... ... ... ... ... Балалар бір-бірінің ойынына аз
көңіл аудартады, әрқайсысы өз ойынымен жайбарақат шұғылданып отырады.
Мектепке дейінгі ересектердің ойынын сәл басқаша ... Егер ... ... ... ... ... ... осы іс-
әрекеттерге сәйкес рөлдерді өзіне алмайтын болса, ... ... ... ... ... мәселен: қуыршақты тербетіп отырған екі , үш жасар
қыз бұл жерде өз ... мама ... ... да бұл ... «сен ... ... сұраққа өз атын атап жауап береді. Ал, ... ... қыз ... ... деп таныстырады. Бұл жерде бала енді іс-әрекеттерді көре
алмайсың. Балалар жасайтын әрекеттер азды ... ... ... ... бұл сатысында баланы адамдар арасында болатын қарым-қатынастар
қызықтыра бастайды. Әрекеттер ... ... ... ... ойын ... ... балалар кімнің кім болып ойнайтынын
келісіп алады. Мұнда бұрын айтылып ... ... ... ... көп ... балалар болып ойнайды, мұндай жағдайда
олар адамдар қарым-қатынасы жүйесіндегі өз ... ... ... ... мен ... ... ... қатар мектеп жасына
дейінгі балалардың ... ... ... ... ... конструкциялау тәрізді жемісті іс-әрекет атқарады. Оның
әрқайсысы белгілі берілген сапаларада бар ... ... ... ... сипатталады. Балалардан іс-әрекет процесі дәл қазіргі сәтте
оны қызықтырмаған жағдайдың өзінде де тиісті нәтиже алуға ... ... ... оны бір ізді ... ... ... ... Әрине, мектеп жасына
дейінгі кішкентайлар өз әрекеттерін әзірше мұндай ... ... ... ... ... нәтижеден гөрі текшелерді орналасу, саз
балшықтардың формасын өзгерту, қарындаш пайдаланып қағазға із ... ... ... өзі ... ... баланың бақылау әрекетінің ... бала ... ... ... ... ерекшелігі,
бақылаудың арқасында бала нашар тіпті жаман үлгі мен ... ... ... ... байланысты сапалы түрде орнатады. Бұл
кемшіліктерді жою (жаңа іс-әрекеттер немесе олардың операцияларын ... ... ... ... т.б. ... игеру нәтижелерін жақсартуға
және оларды талап етілетін нормаларға дейін жеткізуге мүмкіндік ... ... ... ... рөл ... жүктелінеді.
Балалар біртіндеп өз істерінің нәтижесіне үлгімен салыстырады, ... ... ... таба және оқу ... ... ... жоя бастайды, бұл жағдайларда игеру процестерінде оқушылардың өзін-
өзі бақылауы қалыптасады. Мектепке дейінгі баланың, ... ... ... ... сан ... оның екі ... ерекше
маңызды: 1) шын мәнінде орындалған іс-әрекеттердің дайын нәтижелерін талдау
негізінде жасалатын ... 2) ... ... орындалған әрекеттердің
көзделген нәтижелері негізінде болатын бақылау. Бақылаудың қажеттігін және
оның іске асу ... ... ... ... ... да бір гүлден
жасалған ойыншықты көрсетеді, психолог ол гүлдің жапырағын, ... ... ... күз ... неше ... ... өсетінін көрсетеді.
Мектепке дейінгі баланың бақылау әрекетінің психологиялық ... ... ... ... ... ғана ... ... болатын нәтижелерін айқын ұғындыратындай іскерліктерін қалыптастыру
керек, мысалы талдаудың «ойша» ғана орындалу ... ... ... ... ... ұғым, бұл үшін ерекше ... ... ... бақылау әрекетінің психологиялық ... ойша ... ... ... да көзделген іс-әрекеттері негізінде ғана
жүргізілуіне алғы шарт ... Бұл ... бала ... ... нәтижелер
әрекеттер ерекшеліктерімен қалай байланысты таңдап алады.
Мектепке дейінгі баланың бағалау іс-әрекетінің психологиялық ерекшелігі
бағалаумен ... ... ол ... нәтижелерінің талаптарына сәйкес,
балалардың өзін-өзі бақылауының қалыптасуына қарай бағалау, функциясында
соларға көшеді. Бала өзінің ... бір ... ... ... ... ... білмейтіндігін мейлінше анықтауды үйренеді. Бағалаумен
бағаның шын ... және ... ... әлі де одан әрі ... ... Баланың бағалау іс-әрекетінің психологиясы баланы ұқыптылыққа
қалыптастырады, баланың психологиялық мүмкіндіктерін мейлінше елеулі ... ... ... ... негізінде баланың бағалау іс-әрекетінің
негізгі бөліктерін мейлінше ... ... ... ... «Жас ... ... 100-112 ... Психологиялық дамуы төмен балаларға көмек берудің негіздері
Балалардағы жақсы және жаман бейімділіктердің ... да ... ... ... музыкалық, лингвистикалық)
сондай-ақ ... ... ... ... ... ... басты себебі осы ерекшеліктің генетикалық туа
біткендіктері болып табылады. Бала олардың әзір ... ... ... өзінің ата-анасынан және онан арғы аталарынан алған. Биологиялық
фактордың, атап айтқанда, тұқым қуалаушылықтың, басты ... ... ... ... ... ... жиі пайдаланады. 1550 жылы бұл семьяда
бірінші музыкалық дарынды адам пайда ... ... ... и ... в ... ... 16-20 ... баланың дамуындағы тұқым қуалаушылық шешуші рөлі ... ... ... жақтан парықсыздығын ең алдымен өмір, тәжірибе
дәлелдеп береді. Ерекше толық анықталған ... ... ... ... ... ... ... Баланың дамуының негізінен
оның көптеген дағдылар жинауының нәтижесі ретінде ... ... ... ... ... үйрету деп есептейді, яғни сыртқы фактордың әрекеті
деп есептейді, оның ... ... ... ... ... әрекеттер арнайы жаттығудың нәтижесі бола отырып, мүлтіксіз жетілуге
дейін апарылуға, автоматтандырылуға тиіс. Адамның дамуының жоғарғы дәрежесі
– оның ... оған ол өте ... ... ... ... жұмыс жасауына
мүмкіндік береді деп есептейді. Бала нақтылы әрі тез әрекет жасауға ... оның ... ... де, оған ... жаттығумен, әлеуметтік
фактордың ықпалымен қол жеткізеді, бірақ ол шектен ... ... ... ... ... адамның мінез құлқындағы оның ... ... ... ... шығара отырып, мінез-құлықтың бағыттың
өкілдері адамның қоғамдық жеке бас ретіндегі, күрделі әлеуметтік-тарихи
процестің ... ... оның ... ... ... ... барлық органы, оның басымен құлағы, жұтқыншағы және оның ... ... ... ... пайда болмаған, олар бірте-бірте және алдымен
білінбестей өзгерістердің ұзақ ... ... Бұл ... әр жаңа
ұрпақ күшейе (басқа бір жағдайда әлсірей) отырып, тұқым қуалаушылықпен
берілген. Бала дамуындағы ... ұзақ ... ... ... бала ... әсер ... екі ...
биологиялық және әлеуметтік, бірақ бұның әрқайсысының орнын табу, ... өсіп келе ... ... ... ... ... ... өзара
әрекетін ашуға болады. Неміс психологы ... ... іске ... ... ... ... ... әрекет ететінін көз алдында
елестетті, бір жерде олардың ықпалы қосылып олардың конвергенциясы өтеді,
содан ... ... және ... ... ... ... ... Күрделі мәселені швейцариялық қазіргі ірі психолог Жан Пиаже, ... ... ... жеке ... ... ... айта ... Пиаже
ақыл ойдың даму процесі (мұнын ішінде ... ... ... де ... тәртіпте көптеген сатылардан өтеді деп есептейді. ... ... ... ол ... ... оқыту әдісімен, олармен жұмыс
істегенде ... ... ... ... ... ... ажыраут негізінде, ... бір жас ... ... ... жасы ... меңгеру дәрежесін де
анықтайтын болып шығады. Бұл ... ... ... ... ... ... Өмір сүріп отырған баланың даму мәнін және себептері
жөніндегі ... ... ... ... ... өзара әрекетті.
Психологиялық дамуы төмен балаларға психологиялық көмек ... ... ... ... қоғам өміріне белсене араласуынан
ықпал ететін өз қадір қасиетін қамтамасыз ету жағдайындағы ... ... сау ... ... құқығы бар. Психологиялық дамуы төмен ... дене ... ... ... және ... сай ... ... түрімен кәсіп таңдауға, шығармашылық және ... ... ... ... ... ... ... дене бітімінің дамуына кемістігі бар
балаларға медициналық көмек алуға құқылы.
Медициналық психология дәрігерлердің қызметімен аурулардың мінез-құлқын
зерттейді. Бұл сала ... ... ... а) ... ... мен жоғарғы жүйе құрылысының физиологиясын және
олардың өзара қатынасын зерттейді; ә) ... ... ... ... ... ... б) психотерапия –
психологиялық дамуы төмен балаларға ... әдіс айла және ... ... ... ... в) психопрофилактика және гигиена
адамның денсаулығы мен оны ... ... ... ... ... оның әдіс-тәсілдерін айқындауымен шұғылданады.
Дамуы төмен балаларға негіздерін айта келе не ... ... ... кіммен жүретінін әрдайым білу қажет. Онымен бірге ұзақ ... ... ... ... туған үйінен тыс жерде ... абай ... ... ... ыңғайлы кезде жұп немесе топ болып жүре берсін,
бірақ бала үйге ... ... ... үйреншікті бір жолмен жүруі қажет.
3. Баламен мектепте және бос уақытында бірге ... ... ... ... білу. Оның «маған музыка пәнінің мұғалімі ... «ана ... ... үйге ... ... ... деген сияқты
сөздеріне көңіл бөліңіз. Ол сол ... өз ... ... ... ... ... деп баладан сұрау керек. Қ.Қондыбаев «Дамуы нашар балалар
жайында бірер сөз» 19-21 ... ... ... баламен оның өміріне қауіпті кез-келген мәселел
жөнінде немесе қатерлі оқиғаларды талқылау. ... ол ... ... ... қалса, не істейді? Бала өзінің дұрыс шешімін айтуы тиіс,
адамға емес, оқиғаға көңіл бөлу ... ... ... ... ... төмен балалар, мидың сөйлеу, ықылас қою, есте сақтау, қабылдау
және өзге жоғары психикалық түрлері секілді күрделі қызметтерді ... ... ... даму қарқыны кешеуілдейді. Бұндай ... ... ... ... ... ... ... сай болады, солай бола
тұра олар мектепте, оқуда, әлеуметтік бейімделуде қиындықтарға ұрынады. Бұл
ахуалдың даму себептері мен механизмдері ... және ... ... ... ... ... ішінде токсикоздар, анасының жүкті кезінде
алкогольді ішімдіктер ішуі, шылым шегуі, күні толмай босану, уақытынан ... ұзақ ... жаңа ... нәрестенің тұншығуы, өмірінің алғашқы
жылында ... ... ... ... жағымсыз факторларының
әсері, генетикалық, нейробиологиялық факторлар және басқалар.
Минимальды ми қызметінің ... ... ... ... ... ... ... (артық қимыл-қозғалыс) синкопальды ахуалар,
бастың ауруы, ... ... ... мектепке бейімсіздені синдромы
және тағы да басқа. Негізгі ... ... ... Бұл
гиподинамикалық және гипердинамикалық түрлер бойынша өтуі ... ... ... ... – 10 %, ... бала ... сылбыр. Ол «ұйықтап жүрген» секілді әсер қалдырады, оны бірдеңе
қызықтыру қиынға соғады, бірдене істету үшін ... ...... ... ... жағдайлардың 90 пайызында кезедеседі,
оның негізгі мақсаты, себебі жоқ және ... ... ... ... ... Бір нәрсеге ден қою қиындығынан, көңілі басқа нәрсеге ауудан,
тез әлсіреуден байқалатын ықыластың бұзылуы орын ... ... ... ... бір ... ... қойғандай тынымсыз, орнында бір сәт отыра
алмайды, деп сипаттайды. Бала шақтағы мінез-құлқының созылмалы ... ... ... ... және гиперактивтік синдромы болады.
Клиникалық белгілері әртүрлі болғанмен, ... өту ... ... ... ... балаларда, невроздық ... ... одан ... ... ... ... ... тамыр дистониялары
секілді белгілер салыстырмалы жиілігі ұлғаяды.
Дамуы төмен балаларға психологиялық көмек берудің ... ... ... саналы іс-әрекетті жүзеге асырушы, басқалардан
ажырата білетін, бала ... ... өсіп ... оның ... (отбасы,
мектеп т.б.) тығыз байланысты. Әлеумет әсері тимейтін, бала психологиясын
дұрыс ұғыну үшін, ең алдымен, баланың әлеуметтік ... ... ... ... сондай-ақ оның қандай көзқарасы, наным-сенімі, ... ... мен іс ... икем ... нақты кәсібі, білімі
бар екендігіне ... ... ... Осы айтылған мағлұмат, психологиясы
жайлы азды көпті пікір білдіруге ... ... ... ... бала ... ес қатып өзі өмір жасын мықтап ұстағанша, ұстаған бағытын білдіретін
мотивтер көп.
Дамуы төмен балаларға, ... ... ... ... ... ... дамуы төмен болса да әйтеуір ... ... ... оқып ... ... төмен балаларды оқытатын арнайы оқу орындарында, ... ... ол ... ... ... ... ... әрекеті болып
табылады, бұл арнайы оқу орнында, арнайы педагогтармен психолог мамандары
жұмыс ... алты ... ... ... әрекеттерінен форма жағынан
да, мазмұн жағынан да ... ... ... ... ... ... оқу
тәрбие жұмысының нәтижесінде балалардың психикалық әрекеттері жедел дами
бастайды. Бала психикасында бұрын болмаған, енді ғана ... ... ... жаңа ... ... өріс ... жол ... Психикасы нашар
дамыған баланың, психикалық функциясының ерікті әрекеттері күшейеді.
Біртіндеп ... ... ... ... ... оқу ... ... үйретеді. Шала жасы онға келген балалар ... ... ... сөйтіп түрлі жүргізілген психологтың көмегінің арқасында, бала
еңбекке дағдыланып дайындалып, шымдалады.
Психикасы нашар ... ... әр ... ғана ... ... ... қасиеттер болмайды. Сондықтан да бір кезеңге лайықты
қасиеттер басқа кезеңдерде кездесіп отырады. Әр кезеңге лайықты, ... ... ... ... Әр ... лайықты анатомиялық-
физиологиялық және психикалық өзгешеліктер болғанмен, біркелкі ... ... ... лайықты және өзгешеліктері болады. Ол
өзгешеліктер нәсілмен, баланың қоршауымен, оның ... ... ... ... Сондықтан оқу-тәрбие жұмысында «орта ... әр ... жеке ... ... ... ... соларға
лайықты әсерлерді де қолданып отыру қажет. Дамуы нашар дамыған ... деп ... жас ... ... әрекеттерінің
өзгешеліктерімен шұғылдана алмайды. Шынтуайтқа келгенде, бұлай ... ... ... де жоқ. ... ... ... баланың психикасының
өсіп-даму заңдарын, арнайы оқу орындарында әр ... ... ... ... сипаттамаларын зерттеп, негіздейді.
Дамуы нашар дамыған бала, айналасындағы сан алуан заттарға ерекше көңіл
бөліп, қызығып отырады. Қызығуда үлкен орын алатын ... ...... Бала бір ... ... ... ... осының бәрі
мұқтаждықтан пайда болады. Қызығу әр ... адам ... ... бет алып ... ... ... Бала бір ... қызығу үшін
қызығатын нәрселер балаға жағымды эмоциялық сезімдер туғызу керек. Егер
балада заттар таңқаларлықтай әсер ... онда бала ол ... ... Бала бір ... ... үшін оның көңілі көтеріңкі болуы керек,
науқас баланы сау бала сияқты әр нәрсеге қызыға бермейді, олар ... әлек ... тек ... екен деп ... алдына қояды.
Қызығу өте күрделі процесс, кейбір кезде әсер етуші заттар өте ... не ... жаңа ... ... болғандықтан, бала заттарға
еркісіз зейін қоюы мүмкін. Ол заттар балаға бір түрлі ... ... ... бұндай әрекетті қызығу деп айтуға болмайды, бұл жай ... ... ... ... ... ... психикамен сананың бала психикасында
дамуы. 46-52 беттер).
Дамуы нашар дамыған баланың ... ... ... ... ... қимыл әрекеті барған сайын ... ... ... бола бастайды (мысалға, көз, қол, аяқ және дененің қозғалысы,
бала өзіне жақын ... ... алу үшін ... ... ауру ... ... әдетте ойнамайды, айналасындағыларға
көңіл ... ... ... ... ... ... Олар ... көрсетпейді, кейбір дамуы нашар дамыған балалар,
артық күштерінің көптігінен, секіреді, жүгіреді, ... ... де ... өз ... ... ... өзінің дамуына зиянын
тигізетін мінез-құлықтың ... ... ... ... оңай
қабылдауы мүмкін, немен айналысуды білмеген дамуы ... ... ... ... ... кітап дәптерлерді жыртады, қарындашпен
қабырғадағы қағаздарды бүлдіреді, хайуанаттарды әурелейді, егер де ... ... ... ... ... ... ... немесе спорттық
ойындарды ұйымдастырса немесе ол балаға құрал-сайманмен материал беріп,
істейтін ... ... ... өз ... ... нәрсенің
тақырыбын, қызықты кітапты оқуға көбінесе бұндай ... ... ... ... ... ... жақсы көреді, кейбіреуі
шахмат, шашки ... әуес ... ... ... ... ... керекті пайдалы іске белсенділігін іске бағыттау мазмұн беру
болып табылады.
Дамуы төмен балалар жәй ... олар 7 ... ... ... ... ... 1,5 ... тәй-тәй жүреді, 2 жасыңда гуілдеп, 2,5 жасында 2-
3 сөздің басын құрайды және мұндай балаларда, ... ... ... үрей жәй
басталады, баланың тәбеті жақсы дамыған болғандықпен, үлкен және кіші зор
ұстау рефлекстеріде баяу ... бала ... ... ... ... сау балаларға қарағанда, дамуы төмен ... ... ... ... ... ит ... деп үріп жатса, зейін қойып қарап
дамуы да мүмкін немесе қатты қорыққандығынан анасының ... ... ... ... сол үшін ... төмен балаларға дер кезінде, сырқатын айқындап,
баланы сәби ... ақ, ... ... ... ... дәрігері және де тағы да басқа сырқатына байланысты дәрігерлер
дер кезінде медициналық көмек көрсетіп, баланы басты ... ... ... ... ... өз ... ... тексерудің
бәрінен өткізсе, дамуы ... ... ... ... шалдыққан
балаларға жарқын өмірде сау балалар қатарына теңесіп кетуіне әбден мүмкін.
Бала есейген сайын, өз ... ... ... ... ... ересектердің басшылығын қажет ете түседі, егер бала сабырлы, тіпті
шамалы ... ... да, бір ... ... ... ... ... ол әдетте шаршағанда немесе ойлағанын орындағаннан
кейін, ұзақ уақыт істеген ... ... ... қоя ... алайда
әсерленгіш, нерв жүйесі тұрақты емес балалар бастаған іске қызығушылықтан
тез ... ... ... ... ... ... ... көңіл
аударып, теңтектік жасай бастайды, басқа балаларға бөгет жасайды және
өзінің жұмысын ... де ... ... нашар дамыған баланы басқа іске ... ол ... не ... ... олар ... ... ересектерді тыңдамайтын болады, дамуы төмен дамыған ... ... ... жат ... ісін іске ... ... ... бастың теріс сипаттары қалыптасады.
Дамуы нашар дамыған баланың – ... ... ... болып
табылады. Демек әрекет жасағанда ғана ... бұл ... ... сол ... ... осы ... осы жұмысқа жұмсалатын
баланың қасиеттерімен қабілеттерінің жаттығуын талап етеді, баланы қимылға
жаттықтырмайынша, допты ... ... ... ... ... пен ... дамытуға болмайды, қолдың дәлдігімен және ... ... ... ...... жаттығуында дами түседі.
Дамуы төмен баланың тонына, әр түрлі күшіне, ... ... ... бағыттамаса, балада музыкалық қабілеттің дамуына, жылдам ... ... тез ... дамуына жетуге болмайды. Егерде баланың жылдам,
дұрыс және ой ... ... ... ... ... ... жолдарды жаттықтырмаса, балаға шеберлікті үйрету мүмкін емес. Дамуы
төмен балаларға ... ... ... ... жалғастырған жөн болар.
Қоршаған ортаны тану, ... және ... ... есту қабілеті
жоқтығын, сөйлеу ... ... ... түсе ... балалардың
қабілетін жаттығулардың – соқыр мылқау балалар бола алады.
Баланың бірлескен іс-әрекетке әлеуметтік ситуация ересектерімен ... ... ... олар жаңа ... ситуацияны құрайды. Яғни
бала ересектердің алдында күрделі әлемінің, ортаның пайда ... ... олар ... бар ... біледі. Осы уақытқа дейін бала
үлкендермен ғана өмір ... ... Әлі де бұл ... ... та бұл бірлескен өмір сипатында болу керек. Атап айтқанда баланың
үлкендермен өмірі бірге ... ... та бала өмір ... ... ете ... Үлкендермен бірлескен өмірінде
тенденциялары ... ... ... отырады.
Бірлескен идеалды формасы балалар ойын түрінде жүзеге асады. ... ... ... тұрады:
1. бала өзіне үлкендердің рөліне енеді
2. өміріндегі сол рөлін құрап отырып, ситуацияның мазмұнында ... ... ... ... ... бала әр ... ... заттары емес, олар
өздеріне арналған затттарымен қолданады.
Сондықтан да ... ... және ... ойын ... ... ... Ойын арқылы адамзат еңбегінің
жалпы мағынасы, ... ... ... ... ... ... адамдық іс-әрекетінің мағынасында қайта жаңғыртылады,
яғни адамдардың іс-әрекетінің мағынасы ... ... ... ... ... ... Ойын ... ерекше рөл атқарады. Ойынның
дамуы мектепке дейінгі балаларда ... ... ... асып ... ... ... – көп ... шексіз әрі халыққа тән, өзіндік
сюжетіндегі ерекшелігін ... ... Бір ... ... ... ... ... Атап айтқанда тұрмыстық сюжетті
ойындардың өндірістік ойын әрмен ... ... ... ... Оның өз ... ... ... түрлі қасиеттерінің
мүмкіндіктерін береді. ... ... ... кез келген бала ... ... ... ... Оның өзі ... ... ... Ойын арқылы бала кез келген моральді жақсы немесе жаман
жағынан және болмаса ... ... ... ... ... ... мен ... арасындағы
қарама-қайшылық. Ойының басында рөлдердің ережесі жабық түрінде ... ... ... ... ... ... ... Көз алдында елестенген ситуациялар ойында жүзеге асып, ал оның
ережелері біртіндеп құрылып отырады.
3. Бір ... 2 ... ... ... мағыналары өзгеріп, өзіндік сипатын
береді. Бастапқы кезде сыртқы ... ... ойын ... ... ... бір ұқсастықтар бар сияқты көрінеді. Біртіндеп сол ұқсастықтар жойылып
отырады.
4. Баланың ... ... ... ... ... айналады. 7
жастағы баланың ойындық болуы баланың өзара қарым-қатынас 1-ші ... ... ... рөл атқарады, сақталады және ойын рөлдеріне
бөлінеді. Ойынның дамуына қарай қарым-қатынас ойынға ... ... ... бала үшін оның үлкендермен ... ... Ойын ... ... ... ... ойлаудың жолы болып
табылады. Ойын ережесіне бағыну ырықты мінез-құлықты қалыптастыруды, бұлар
екі аспект тек ойында ғана дамымайды, ... ... ... салу, мүсіндеу,
жабыстыру, құрастыру т.б. процестерде дамиды. Интеллектінің дамуының бір
түрі бар, бірақ ол ... ... ... ... ... ... ... бітістеріне тән соның бірі центрация феномені деп аталады. ... ... ... сол ... ... қана ... ... бала
үнемі өзгеріп отырады. Сонымен қатар өзіндік позициясында өзгеріп отырады.
Оның логикалық ойлауына қалыптастырады. Мектепке ... ... ... ... ... болады.
Продуктивті түрлері (сурел салу, жабыстыру) мағынаға ие материалдарды
жағдайға байланысты қолданып және ... ... ... іске
асырылады. Өзінің психикалық құрылымы бойынша ондай іс-әрекеттер салмақты
продуктивті іс-әрекеттерге ұқсас болып ... ... ... ... деп ... ... ... баланың дамуы нақты
операцияның деңгейінде болады, яғни ... ... ... ... ... эгоцентризмнің сайлаумен байқауға болады. Оның негізгі сипаттамалары
баланың үздіксіздігін ... ... ... – осы ... ... дейінгі кезеңде біртіндеп ... ... ... ... – 5,6 жаста сөздер әрекетке немесе заттарға
бағытталған орын алмастырса, 6,7 жаста заттардың тән ... ... ... ... ... ... деген бағыттылық, өзектілік, бейімділік қалыптаса
бастайды. Осы кезде - өзін кінәлі сезіну бейімделуге елестеу пайда ... ... ... ... ... тұтастай әлемге деген
көзқарастың пайда болуы. Мектепке ... ... яғни ... ... ... түрде меңгеруі. Мектепке ... ... ... ... ... ... ... Психикалық жетілудің
комплексті жетілуі, баланың эмоционалды ақыл-ойының және әлеуметтілігінің
дамуы, ... ... ... ... және ... да ... нұсқауы бойынша болуы керек. Яғни жалпы ... ... ... ... ... ... ... рөл атқарады.
Мектепке дейінгі баланың оқуға деген мотивациялық қалыптасуы, түйсіктің
болуы, ... ... ... ... фониматикалық естудің
болуы керек.
II-тарау. Дамуы төмен балаларға берілген психологиялық
көмекті экспериментті зерттеу
2.1. Зерттеудің мақсаты, міндеттері, болжамы
Алдыңғы бөлімде ... ... ... дамуы төмен
балалардың қатынасын бағалап, эксперименттік жолмен айқындауға, қарастыруға
толық ... ... ... бір ... ... ұйымдастырылған
интеллектуалдық қабілеттерінің, таным процестерінің, оның ішінде баланың
психикасының түзеліп, білімінің ... ... ... ... Бұл жұмыста
біз осы бағытта атқарылған көптеген ... ... ... ... ... ... ... күнде
балалар үйінде атқарылып жатқан жұмыстарға байланысты қаншалықты ... ... ... ... Психологиялық дамуы төмен балаларда, қатынасын
бағалау, темпераментті анықтауға ... ... ... ... ... ... дәлел болатын нәтиже алу арқылы
проблеманың маңыздылығына ... ... ... ... ... ... ... темпераментті анықтау.
Эксперименттің міндеті: Темпераментті, қатынасты бағалауға байланысты
әдістеме таңдау. Таңдалған ... ... ... ... ... ... балаларда Темпераментінің даму деңгейін анықтау.
Таңдалған әдістемені диагностикалау арқылы нәтиже көрсеткіштерін алу.
Эксперименттің ... ... ... ... балалардың деңгейі
өзгеріп отырады. Мнемикалық тәсілдерді меңгеруге байланысты ... ... ... ... және 6-ты жас аралығындағы дамуы төмен балаларда, қатынасты бағалауда
айырмашылығы жоқ. 3 және 6-ты ... ... ... ... ... айырмашылық бар.
3.2. Зерттеу әдістері:
1. Мини-мульт сауалнамасы (М М Р І)
2. Тұлғаралық ... ... ... ... Темпераментті анықтауға байланысты Айзенктің сауалнамасы.
М М Р I ... 40-50 ... ... психолгтары ұсынған.
Сауалнама 71 сұрақтан, 11 ... ... ... 3 ... ... 3 ... шкаласы сыналушының шынайылығын өлшейді. Қалған 8 шкала
базистік болып және ... ... ... ... ... тұлғалық қасиеттерінің астено – невротикалық типтерін өлшейді.
Екігші шкала сыналушының тұлға дамуының социопатиялық нұсқауына бейімділігі
жайлы айтады. Алтыншы ... ... ... ... ... ... жетінші шкала күдікке бейімделген, тұлғаның үрейлі
типін диагнотикалауға ... ... ... ... ... ... контакт құрудың қиындығын анықтайды. Тоғызыншы шкала
гипертимдік типке жақындығын көрсетіп белсенділігі мен ... ... ... ... ... сіз сіздің денсаулық жағдайыңызға және мінез- құлқыңызға
қатысты пікірлермен танысасыз. әрбір пікірді оқып, сізге қатысты ... ... емес пе соны ... көп уақыт жібермеңіз. “Басыңызға қай шешім бірінші ... ... ... ... ... ... және медодикалық негізін американ психологы Т.Лири
өңдеді. Бұл әдіс субъектінің өзі, идеалды “Мені” мен ... ... ... елесін зерттеуге арналған. Сондай- ақ сауалнаманы
толтыру әртүрлі аспектілер анықталады: өзін- өзі бағалау, ... ... ... ... ... ... ... өзін бағалау. Бұл
әдіс 128 бағалау пікірлерінен тұрады. ... ... ... таңдап,
арнайы бланкке “t” белгісін қояды. Ал егер ... ... ... қояды.
Бұл әдіс 8 октанттан тұрады.
1. Әміршіл 5. ... ... 6. ... ... 7. ... ... 8. ... анықтауға байланысты Айзенктің сауалнамасы.
Осы сауалнама арқылы сыналушының типтерін, темпераменттерін анықтауға
болады. Сауалнама 57 сұрақтан тұрады.
Нұсқау: “Сізге бірнеше сұрақ беріледі. ... ... тек ... ... деп ... ... ... талдауға көп уақыт жібермеңіз, өйткені
бұнда жақсы немесе жаман жауап деген жоқ. Сондай-ақ бұл ... ... ... 3. Зерттеудің нәтижелерін талдау.
ММРІ сауалнамасы.
М М Р І сауалнамасы Стьюдент әдісі арқылы өңдейміз. Стьюдент ... ... тобы ... ... ... ... ... немесе болмауы жөніндегі гипатезаны анықтауға бағытталған. Орта
мәннің айырмашылығын ... мына ... ... және М2 - әр ... ... орта мәндері
S1 және S2 - әр таңдау тобының стандартты ауытқуы.
n1және n2 - әр таңдау ... ... ... М Р І ... ... ... ... 1-інші кестеде
көрсетілген.
Кесте 1.
М М Р І сауалнамасы бойынша зерттелушілер ... |Хі-М ... ... ... тобы ... | | ... тобы ... |2 |
|1- топ | | | |2- топ | | | |
|1 |21 ... |87 |9,3 |5,3 |
|2 |25 |-6,2 |38,4 |2 |98 |13,3 |177 |
|3 |39 |8,2 |67,2 |3 |75 |-9,7 |94,1 |
|4 |43 |12,2 |149 |4 |98 |13,3 |177 |
|5 |21 ... |74 |10,7 |114,4 |
|6 |25 |6,2 |38,4 |6 |87 |9,3 |5,3 |
|7 |21 ... |74 |10,7 |114,4 |
|8 |27 |-4,2 |17,6 |8 |74 |10,7 |114,4 |
|9 |31 |0,2 |0,04 |9 |74 |13,3 |177 ... |43 |12,2 |149 |10 |98 |10,7 |114,4 ... |43 |12,2 |149 |11 |74 |-9,7 |94,1 ... |23 |-8,2 |67,2 |12 |75 |13,3 |177 ... |36 |5,2 |27 |13 |98 |10,7 |114,4 ... |43 |12,2 |149 |14 |74 |2,3 |5,3 ... |27 |4,2 |17,6 |15 |98 |13,3 |177 |
| | | |Σ 468 | | | |Σ 1271 ... бір- бірінен тәуелсіз. Бірінші және екінші топ зерттеушілерінің
саны – 15.
М1= 31,2 M2= ... 15 n2= ... S22=
t= ... -1,4
Енді критерийдің n1= 15 және n2= 15 үшін ... ... ... ... 1= n1+ n2 мәні үшін ... көрсеткіштер:
tкрит={}
Енді, алынған эмпирикалық көрсеткіш пен шеткі көрсеткіштерді ... ... осін ... 2,048 tэмп= -1.4 ... ... алып алып отырған эмпирикалық мәніміз критикалық мәннен аз, яғни
Н0- гипотезасын шеттетіп, жұмыс гипатезасын қабылдамаймыз.
Демек, психологиялық дамуы төмен балалардың өзін- өзі ... ... бар ... ... келеміз.
Тұлғааралық қатынас квантикациясының көпаспектілі сауалнамасы. (Т.
Лири)
Стьюдент әдістемесі арқылы өңделеді.
Лири сауалнамасы.
Лири ... ... ... ... 2- ... 2.
|Зерттелуші|Алынған |Хі-М |(Хі-М) |Зерттелушіл|Алынған |(Хі-М|(Хі-М2)|
|лер тобы |нәтижелер| | |ер тобы 2- ... | ... топ | | | |топ | | | |
|1 |50 |8,3 |68,9 |1 |62 |20 |400 |
|2 |57 |1,3 |1,7 |2 |63 |18,7 |350 |
|3 |60 |2,3 |5,3 |3 |62 |20 |400 |
|4 |51 |7,3 |53,3 |4 |60 |21,7 |470,9 |
|5 |65 |67,7 |44,9 |5 |70 |11,7 |136,9 |
|6 |57 |1,3 |1,7 |6 |54 |27,7 |767,3 |
|7 |54 |4,3 |18,5 |7 |65 |16,7 |278,9 |
|8 |60 |2,3 |5,3 |8 |67 |14,7 |216 |
|9 |62 |3,7 |13,7 |9 |93 |11,3 |127,7 ... |64 |5,7 |32,5 |10 |60 |21,7 |470,9 ... |60 |2,3 |5,3 |11 |72 |9,7 |94,1 ... |54 |4,3 |18,5 |12 |81 |0,7 |0,49 ... |64 |5,7 |32,5 |13 |71 |10,7 |114,5 ... |51 |7,3 |53,3 |14 |73 |8,7 |75,7 ... |65 |6,7 |44,9 |15 |72 |9,7 |94,1 |
| |Σ 875 | |Σ 400,4| |Σ 1205 | |Σ |
| | | | | | | |3997,5 ... 58,3 M2= ... 15 n2= ... S22=
t=
tэмп=0,3
Енді критерийдің n1= 15 және n2= 15 үшін ... ... ... ... f= n1+n2 - 2=28 мәні үшін ... ... {}
Алынған эмпирикалық көрсеткіш пен шеткі көрсеткіштерді салыстыру үшін
мәндік осін ... 2,048 tэмп= -1.4 ... ... алып алып ... ... ... критикалық мәннен аз, яғни
Н0- гипотезасын шеттетіп, жұмыс гипатезасын қабылдамаймыз.
Демек, психологиялық дамуы төмен балалардың өзін- өзі бағалауында мәнді
айырмашылық бар ... ... ... ... байланысты Айзенктің сауалнамасы.
Стьюдент әдістемесі арқылы өңделеді.
Айзенк сауалнамасы ... ... ... 3- ... ... |Хі-М ... ... |(Хі-М|(Хі-М2)|
|лер тобы |нәтижелер| | |лер тобы ... | ... топ | | | |2- топ | | | |
|1 |29 |10,7 |144,5 |1 |30 |6,5 |42,3 |
|2 |18 |0,3 |0,09 |2 |29 |5,5 |30,3 |
|3 |24 |5,7 |32,5 |3 |24 |0,5 |0,25 |
|4 |18 |0,3 |0,09 |4 |29 |15,5 |30,3 |
|5 |20 |1,7 |2,9 |5 |28 |44,5 |20,3 |
|6 |25 |6,7 |44,9 |6 |27 |3,5 |12,3 |
|7 |18 |0,3 |0,09 |7 |31 |7,5 |56,3 |
|8 |18 |0,3 |0,09 |8 |33 |9,5 |90,3 |
|9 |17 |1,3 |1,7 |9 |24 |0,5 |0,25 ... |12 |6,3 |39,7 |10 |25 |1,5 |2,3 ... |11 |7,3 |53,3 |11 |29 |15,5 |30,3 ... |18 |0,3 |0,09 |12 |24 |0,5 |0,25 ... |15 |3,3 |10,9 |13 |20 |3,5 |12,3 ... |17 |1,3 |1,7 |14 |24 |0,5 |0,25 ... |15 |3,3 |10,9 |15 |30 |6,5 |42,3 |
| | | |Σ 313,5| | | |Σ ... 18,3 M2= ... 15 n2= ... S22=
t= ... ... n1= 15 және n2= 15 үшін ... ... ... бойынша f= n1+n2 - 2=28 мәні үшін шеткі ... ... ... көрсеткіш пен шеткі көрсеткіштерді салыстыру үшін
мәндік осін құрамыз.
tкрит= 2,048 tэмп= -1.4 ... ... ... алып алып ... ... ... ... мәннен аз, яғни
Н0- гипотезасын шеттетіп, жұмыс гипатезасын қабылдамаймыз.
Демек, психологиялық дамуы төмен ... ... өзі ... ... бар деген қорытындыға келеміз.
Қорытынды
Дамуы нашар дамыған бала, ... сан ... ... ... ... ... ... Қызығуда үлкен орын алатын психикалық әрекеттердің
бірі – тілек. Бала бір ... ... ... ... осының бәрі
мұқтаждықтан пайда болады. Қызығу әр уақытта адам зейінің ... бет алып ... ... ... Бала бір ... қызығу үшін
қызығатын нәрселер балаға жағымды эмоциялық сезімдер туғызу ... ... ... ... әсер ... онда бала ол ... ... Бала бір нәрсеге қызығу үшін оның көңілі көтеріңкі болуы керек,
науқас баланы сау бала сияқты әр нәрсеге ... ... олар ... әлек болып, тек «жазылсам» екен деп ... ... ... өте ... ... ... кезде әсер етуші заттар өте көрнекі
болғандықтан, не болмаса жаңа ... ... ... бала ... ... қоюы ... Ол заттар балаға бір түрлі тансық болуы да
мүмкін, бұндай әрекетті қызығу деп ... ... бұл жай ... ... болып табылады.
Дамуы нашар дамыған баланың қызығушылығында төмен болады, күш-қуаты
жоғары болады, қимыл әрекеті барған ... ... ... ... бола бастайды (мысалға, көз, қол, аяқ және ... ... ... ... ... ... алу үшін еңкейеді.
Егер де баланы өз бетімен жіберсе, ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыратын формаларды оңай
қабылдауы мүмкін, немен ... ... ... ... ... ... ... сындырады, кітап дәптерлерді жыртады, қарындашпен
қабырғадағы қағаздарды бүлдіреді, хайуанаттарды әурелейді, егер де ... ... ... ... ... ... рөлдік немесе спорттық
ойындарды ұйымдастырса немесе ол ... ... ... ... ... ... түсіндірсе, өз бетімен ... ... ... ... ... ... ... балалар түрлі-түсті
суреттермен көркемделіп жазылған ертегі кітаптарын жақсы көреді, кейбіреуі
шахмат, ... ... әуес ... науқас баланы жақсы қасиеттік
жетілдіруге керекті пайдалы іске ... іске ... ... ... ... ... балалар жәй дамиды, олар 7 айында басын әрең-әрең ұстай алатын
болады, 1,5 жасында тәй-тәй жүреді, 2 ... ... 2,5 ... ... ... ... және ... балаларда, қатты қорқу ... үрей ... ... ... ... ... ... үлкен және кіші зор
ұстау рефлекстеріде баяу дамиды, бала талпынады, әрбір ... ... сау ... ... ... ... ... қасиеттері
бәсең болады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Бадмаев Б. „Психология в работе учителя” 2 к. М.; 2000 ж.
2. Битянова М.Р. ... ... ... в ... М.; 1997ж.
3. Безруких М.М. „Проблемные дети” М.; 2000 ж.
4. Бредникова Н.В. „рекомендация к ... ... ... подростками в школьном коллективе” М.; 1987 ж.
5. Грановская Р.М. „Элементы практической психологии” М.; 1984 ж.
6. Григорьевич Г.Ю., ... С.В. ... ... М.; 1988 ж.
7. Гудкина Н.И. „Несколько случаев из практики ... ... ... ... ... И.В. „Диагностическая и коррекционная работа ... М.; 1987 ... ... М.Г. ... ... и опыт ... службы” М.; 1988 ж.
10. Дубровина И.В. „Формирования личности старшеклассников” М.; 1989 ж.
11. Джакупов С.М. ... ... ... и ... ... ... М.; 1990 ... Дубровина И.В. „Рабочая книга школьного психолога” М.; 1995 ж.
13. Дубровина И.В. „Активные методы школьного психолога” М.; 1990 ... ... И.В. ... психологическая служба” М.; 1991 ж.
15. Жұмабаев Ә. „Мектептің қиын ... ... ... ... А.; 1971
ж.
16. Кумарина Г. Ф. ... ... в ... ... ... М.; 1988 ... ... Н.В. „Психологические проблемы неуспеваемости ... 1971 ... ... И.Б., ... Л.К. „Қиын оқушыларды тәрбиелеу мәселелері” А.;
1976 ж.
19. Натанзон Э.Ш. „Трудный ... и ... ... ... в ... К.; 1983 ... Нұржанова Г.Т., Оспанбаева М.Т. „Психологиялық қызметті ұйымдастыру”
А.; 2003 ж.
21. Оспанбаева М.Т. „Мектептегі психологиялық ... Т.; 2001 ... ... А.А. ... в практическую психо-коррекцию: групповые
методы работы” М.; 1999 ... ... в ... ... /под ред. Калмыковой В.И. т.б./ ... ... ... ... ... процесса в школе” /под ред.
Максименко С.Д. т.б./ К.; 1983 ж.
25. ... Д.И., ... В.А. ... профилактика
недисциплинированного поведения учащихся” К.; 1989 ж.
26. ... Е.И. ... ... практического психолога” 1, 2 т. М.;
2001, 2002 жж.
27. Степанов В.Г. „Психология ... ... к ... ... 1998 ж.
28. Самоукина Н.В. „Психотехника, упражнения и коррекционные программы”
М.; 1995 ж.
29. ... ... ... и ... /под ред. ... В.А. т.б./
К.; 1985 ж.
30. Толстой Н.Н. „Психологическая служба в школе” М.; 1995 ж.
31. ... Д.И. ... ... ... и коррекции
отклонящего поведения ... М.; 1990 ... ... Н.И. „Психика, коррекция и развития личности” М.; 2001 ж.
Қосымшалар:
Қосымша І
ММРІ сауалнамасының сұрақтары.
1. Сіздің тәбетіңіз жақсы ... ... ... таңертең ұйықтап демалғандай, ұйқыңыз қанғандай
сезінесіз ... ... ... ... ... толы ... Сіз үлкен күш салумен жұмыс істейсіз бе?
5. Кейбір кездерде сізде соншалықты жаман ойлар болады, тіпті ол ... ... ... іш ... бола ... ... сіз тіптен үйден кетіп қалғыңыз келе ме?
8. Кейде сізде тыйу мүмкін емес күлкі немесе ... бола ... ... ... айнулар сізді мазалай ма?
10. Сізді ешкім түсінбейтіндей сезінесіз бе?
11. Кейде қатты ұрысқыңыз келе ... Әр апта ... ... ... ... ... Көп адамдармен салыстырғанда, сізге ойыңызды жинақтау қиынға түсе ме?
14. Сіз әдеттегіден тыс, оғаш ... ... ... бе?
15. Егер адамдар сізге қарсы болмаса өмірде үлкен жетістіктерге жетер ме
едіңіз?
16. Бала ... ... ... ... ... ... ... кіре алмайтын жағдайлар сізде кездесе ме?
18. Сізде мазасыз ұйқы ма?
19. Адамдар арасында отырған кезде, сізге әдеттен тыс ... ... ... ... ... көпшілік адамдар, сізді жағымсыз адам деп есептейді ме?
21. Дәрежесі сізден төмен адамға бағынып көрдіңіз бе?
22. ... ... ... ... өмірлеріне риза ма?
23. Көп адамдар өздерінің бақытсыз жағдайларын ... алу, ... ... үшін ... сілтеп пайдаланады ма?
24. Кейде сіз ашуланасыз ба?
25. Сізге ... ... ... ... ... Сіз өзіңізді кей жағдайларда дұрыс емес, жағымсыз ... ... ... ... ... сіз өз тағдырларыңызға сенімдісіз бе?
28. Кейбіреулер басқарғанда ... ... сіз ... ... ... біле
тұрасаңыз да барлығын керісінше жасанғанды ұнатасыз ба?
29. Сізге қарсы бір нәрсе ұйымдастырылуда деп ойлайсыз ба?
30. Көпшілік адамдар адам емес жолмен ... ... деп ... ... ... ... жиі ... ма?
32. Өзіңіздің жағымсыз көңіл күйіңіз бен ызаңыздың себебін түсіне алмаған
жағдайлар ... ... ... ... ... ... алмайтын жағдайлар жиі бола ма?
34. Отбасылық жағдайыңыз басқалардікіне қарағанда жаман емес ... ... ... өзіңіздің пайдасыздығыңызға сенесіз бе?
36. Соңғы жылдары сіздің денсаулығыңыз, көңіл-күй жағдайыңыз жақсы күйде
ме?
37. Сізде бір нәрсені жасап, кейін не ... ... ... ... ... ... жиі ... жазалайды деп есептейсіз бе?
39. Қазіргі жағдайдан артық өзіңізді сезініп көрген жоқсыз ... Сіз ... ... не ... ... ... ба?
41. Есте сақтауыңыз қалыпты ма?
42. Жаңа танысқан адамыңызбен қарым-қатынас жасау қиын ... ... ... ... ... ... ... басыңыз жиі ауырама?
45. Жүрген кезде тепе-теңдіңізді сақтау қиынға түскен жағдай болды ма?
46. ... ... ... ... бар ма?
47. Сіздің идеяларыңыз бен ... одан әрі ... ... бар ма?
48. Кешіру мүмкін еместей әрекеттер жасадым деп ... ... Тым ... деп есептейсіз бе?
50. Сізді әрқашан бір нәрсе мазалай ма?
51. Сіздің ата-аналарыңыз жиі сіздің танысуларыңызды қаламай ма?
52. ... сіз өсек ... ... Кей ... шешім қабылдау сіз үшін тым жеңіл ме?
54. Сізде жүрек соғысы тездеп, тынысыңыз тарылған жағдай болды ма?
55. Сіз ... ... тез ... ... ... бір орында отыра алмайтын жағдайлар бола ма?
57. Ата-анаңыз бен жанұяңыздың басқа да мүшелері сізге жиі тиісе ме?
58. ... ... ... ... ... Басқалардың кемістіктерін өз ... ... ... ... Кейде сіз энергияға толы боласыз ба?
61. Соңғы уақытта көзіңіздің көруі нашарлады ма?
62. Жиі құлағыңыз шыңылдайды ма?
63. Өзіңізді гипноз әсеріндегідей ... ... ... ... ... ... өзіңізді ерекше қуанышты сезінген кезіңіз болды ма?
65. Топ немесе қоғам арасында да өзіңізді әдетте жалғыз сезінесіз ... ... ... ... үшін кез- ... адам өтірік айта алады
деп ойлайсыз ба?
67. Басқа адамдарға қарағанда сіз өткір сезіне аласыз ба?
68. Басыңыз әдеттен гөрі баяу ... ... ... ... бе?
69. Адамдарға жиі көңіліңіз қала ма?
70. Денсаулығыңызға қиянат келтіресіз бе?
Қосымша ІІ
Сауалнама тексті.
Өзіңіз туралы пікіріңізге сәйкес келетін анықтаманың тұсына “+” ... ... ... болмасаңыз “+” қоймаңыз).
І. 1. ... ол ... ... ... ... ... қалдыра біледі.
3. Басқара және иемдене біледі.
4. Өзінің дегенінде тұра біледі .
ІІ. 5. ... ар ... ... өзіне қамқор болуға қабілетті.
8.Немқұрайлық танытуы мүмкін.
ІІІ. 9. ... ... ... ... ... ... қатысты сыншыл.
ІV. 13 Жылап алғанды ұнатады.
14. Жиі көңілсіз.
15. Сенімсіздік танытуға қабілетті.
16. Жиі көңілі қалады.
V. ... ... ... ... ... мойындай біледі.
19. Бағынғыш.
20. Көнгіш.
VІ. 21. Мейірбан.
22. Таң қалып, еліктеуге бейім.
23. Силағыш.
24. Мақұлдауды іздейді.
VІІ. 25. ... ... ... ... ... ... тырысқыш.
27. Достық қалыпты.
28. Мейірімді және зерделі.
VІІ. 29.Сыпайы, әдепті
30.Барлығын да мақұлдағыш.
31. Сұрағандарға көмегін аямайды.
32. Риясыз.
І. ... ... оны ... ... талантын иемденеді.
36.Жауапкершілікті ұнатады.
ІІ. ... ... және ... ... 41.Өз ... қатал.
42.Бетінен қайтпайтын, бірақ әділ.
43.Ызаланғыш.
44.Ашық және тік.
ІV. 45. Оны басқарғанды ... Еш ... ... ... Онда әсер ... қиын.
48. Ашуланшақ.
V. 49. ... ... ... ... ... 53. ... ... жиі талап етеді.
54. Белсенділерді үлгі тұтады.
55. Кеңес алғанды ұнатады.
56. Сенгіш және басқаларды қуантуға тырысады.
VІІ. 57. ... ... ... ... ... ... деп санайды.
59. Ашық әрі тез бейімделгіш.
60. Ақкөңіл.
VІІІ. 61. Сенімдік Ұялататындай мейірбан.
62. Нәзік.
63. Басқаларға қамқорлық жасағанды ... ... 65. ... ... ... ... әсер қалдырады.
67. Басқарғыш.
68. Билегіш.
ІІ. 69. Мақтаншақ.
70.Менменшіл.
71. Өзі туралы ғана ойлайды.
72.Арам және есепшіл.
ІІІ. 73. ... ... ... Жиі ... ... 77. ... Шағымданушы.
79. Қызғаншақ.
80. Кек сақтағыш.
V. ... ... ... ... ... ... жуас.
VІ. 85. Тәуелді.
86. Бағынғанды ұнатады.
87. Өзі үшін басқаларға шешім қабылдауға ... ... ... тез түседі.
VІІ. 89. Достарының әсеріне тез түседі.
90. Кез-келгенге сенгіш.
91. Бәріне бір қалыпты ... ... ... ... 93. ... ... ... шыдамды.
96. Қамқоршы болуға тырысады.
І. 97. Жетістікке ... ... таң ... ... ... ... ... 101. Адамдарды жағдайына сынайды.
102. Атаққұмар.
103. Өзімшіл.
104. ... ... 105. ... ... Жиі ... ... немқұрайлы.
ІV. 109. Кек сақтағыш.
110. Қарама-қайшылыққа талпынады.
111. Қырсық.
112. Сенімсіз, күмәнданғыш.
V. 113. ... ... ... шектен тыс дайындығымен ерекшеленеді.
116. Жұмсақ денелі.
VІ. 117. ... ... ... Жабысқақ.
119. Оны қорғағанды ұнатады.
120. Шектен тыс сенгіш.
VІІ. 121. ... ... ... Бәрімен келісе береді.
123. Әрқашан достық қалыпта.
124. Бәрін ұнатады.
VІІІ. 125. ... тым ... ... ... тырысады.
127. Өз-өзіне зиян тигізіп, басқаларға қамқорлық жасайды.
128. Шектен тыс жақсылығымен адамдарды бұзады.
Сауалнамаға кілт.
Бірінші ... 1-4, 33-36, 65-68, ... ... 5-8, 37-40, 69-72, ... октант: 9-12, 41-44, 73-76, 105-108.
Төртінші октант: 13-16, 45-48, 78-80, ... ... 17-20, 49-52, 81-84, ... ... 21-24, 53-56, 85-88, ... октант: 25-28, 57-60, 89-92, 121-124.
Сегізінші октант: 29-32, 61-64, 93-96, 125-128.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 68 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бизнес жоспарды орындаудағы негізгі міндеттемелер8 бет
Венера планетасы61 бет
Жасыл микробалдыр CHLAMYDOMONAS REINHARDTII-дің пигментті мутанттық штаммдарын алу2 бет
Иондаушы сәулелердің бағыттарын анықтау тәсілі27 бет
Мұнай өндіру47 бет
Нарықты сигменттеу ерекшеліктері2 бет
Қазіргі кездегі эксперттық жүйені құруға арналған аспаптық кешен4 бет
Азаматтардың денсаулығын сақтау туралы заң.16 бет
Бейбітшілік уақытындағы төтенше жағдайдағы медициналық көмекті ұйымдастыру51 бет
Денсаулық сақтау саласындағы азаматтардың қоғамдық қатынастары6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь