Тұлғаның қоғамдағы алатын орны. Жеке тұлғаны зерттеу бағыттары

ЖОСПАР

І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
2.1 Тұлғаның қоғамдағы алатын орны.
2.2 Жеке тұлғаны зерттеу бағыттары
2.3 Жеке тұлға типологиясы.
2.4 Жасөспірімдер тұлғасының қалыптасуы
ІІІ.Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
        
        ЖОСПАР
І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
2.1 Тұлғаның қоғамдағы алатын орны.
2.2 Жеке тұлғаны зерттеу бағыттары
2.3 Жеке тұлға типологиясы.
2.4 Жасөспірімдер тұлғасының ... ... жаңа ... ... «адам» деп аталғанымен, «тұлға» деген атқа
көпке дейін ие бола алмайды. Өйткені, кісі болып, ер жету үшін бала оңы ... ... ... басқа «мендерден», яғни басқа адамдардан ... ... ... да ... ... бөбектерді кісі, тұлға деп айту
қиын. Есейіп, ер жетіп, өз бетінше ... ете ... ... ғана ... ... ... ... да болмасын бір іспен ... ... ... ... мен ... ... дүниетанымы, сенімі мен ... ... бар ... ... ... ... Мінез, қабілеті
бірсыдырғы қалыптасып үлгерген, өзінің іс-әрекетін тізгіндей білетін, өз
бойындағы жаман-жақсы қылықтары үшін ... бере ... ... да ... ... дейміз. Тұлғаның түрлері сан алуан. Оның жақсы, ... ... ... ... жауыз, керітартпа, бұзық, қасқай т.б. толып ... ... ... ... ... қан қақсатқан Гитлер адамзатқа жаны
қас жауыз тұлға.
Имандылықтың ерекше бір көрінісі халқымыз ерекше қастерлейтін кісілік
ұғымы, кісінің аса ... ... ... Төл ... « Он үште отау ... ( қыз балалар үшін ), « Он бесте отау иесі » ( ұл балалар үшін ) дейтін
аталы сөз бар ... де хақ. Осы ... ... бал ... балалық шақ
аяқталады. Бұл - өмір ... ... кең ... - ... құбылыс. Халқымыз кез - келгенді кісі дей атай ... ... пен ... ... белгісі, ес жиып, етек жабу нәтижесінде
біртіндеп қалыптасатын адамның азаматгық ар - ... ... ... ... ... деп ... ... деңгейі болады. Оның жақсы, жаман, көргенді,
көргенсізі, өнегелі, өнегесізі, болады. Кісіліктің ... ... ... кір ... намысты аяққа баспау. Қазақта «жарлы болсаң да ... ... сөз ... орай айтылған. Ар-ұяты бар кісі ғана биязы, ақжарқын,
иманжүзді, ақыл-парасатты ... ... ... ... әр ... ... жақтары кісілік
ұғымының төңірегінде топтасады. Тұлғаның жеке басынының психологиясын ... ең ... оның ... ... яғни оның қандай қоғамның мүшесі,
қандай таптың өкілі екендігін, нақтылы ... ... ... ... Жеке ... ... ... көрсететін компоненттер өте
көп. Олардың бастылары: мотивтер мен ... ... пен ... мен ... мұрат пен талғам.
Жеке тұлғаның түрткілері мен қасиетгері
Адамды әрекетке бағыттайтын қажетін өтеуге ... бір ... Бұл ... ... ... деп атайды. Қандай да болмасын
объектінің себебін білмей ... ... бір ... ... ... ... тоқтата алатынын және оның мінез-құлқының мән- жайын толық түсіну
қиын болады. Түрлі жағдайлардың әсер етуіне байланысты адам ... ... ... ... ... ... орай оның ... де, мақсатқа
жету үшін қажетті шаралары да өзгеріске ... ... ... іс-
әрекеттің бағыт-бағдарына нәтижесіне әсер етеді. Мәселен, қоғамдық мәні
күшті түрткі іс- әрекет ... ... әсер ... ... қандай болмасын әрекетке итермелейтін негізгі қозғаушы
мотив оның ... ... яғни бір ... ... ... қоғамдық еңбекте, еңбек ету процестерінде қалыптасқан. Сыртқы
ортамен байланыс жасауда адамның өмір ... үшін ең ... ... маңыз
алған.
А.Н.Леонтевтің пікірі бойынша, ... - бұл ... ... ... ... ... ... тұрғыда құрылуы. Әр
түрлі іс-әрекеттің бірлесе бағынуы - онтогенезде тұлғаның қалыптасу негізін
құрайды. ... ... ... ... ... болуы - индивид басқа
индивидтермен біріккен іс-әрекетінде, ақиқатты өзгертіп ... ... ... ... ... жетеді. Сонымен қатар тұлға -
белсенділігімен сипатталынады, яғни ... өз ... тыс ... өз ... ... ... ... қойған жағдайдың
шегінен тыс әрекет жасаумен сипатталады.
Л.И.Божович ... ... ... ... ... құрылымы
оның бағыттылығымен анықталады,-деген болжам ұсынды. Тұлға ... адам ... мен ... ... ... болатын түрақты түрдегі
басымды мотив ... ... ... ... неге ... көрсететш непзгі
компоненттердің бірі - тұлғаның дүниетанымы мен ... - ... ... ... ... ... білімдерінің
жүйесі. Бірден-бір ақиқат дүниенің даму зандарын дұрыс түсіндіретін ғылымға
негізделген дүниетаным ғана адам психологиясына дұрыс ... ... ... қанайтын адамдардың дүниетанымы мейлінше кертартпа өзімшілдік,
адамға деген өшпенділік, шындықты көре тұра ... ... ... ... ... басты белгісі. Тұлғаның дүниетанымы ұжымшылдықты,
гуманизмді ... ... әр ... ... ... құру ... ... баулиды. Дүниетанымның негізі бастауыш мектептің өзінде
қалыптасады да бала кәмелетке ... оның ... ... ... ... ... ... айқын болуы,
дүниетанымның өмірмен байланыстылығы берік сенімнен туады. ... ... ... ... ... ... байланысты
бекіменген дүниетаным берік болмайды. Сенім мен дүниетаным қатарласьш жүрсе
ғана адам санасы нұрлана түседі.Өйткені бұл ... ... қос ... ең асыл ... больш табылады. Берік сенім жоқ жерде тыңғылықты
дүниетаным да, тұрақты мінез-құлық та болмайды. Кейбір тұлғалар кез-келген
нәрсеге ... да, ... ... оның бір де ... ... ... " көрсе қызар " әуесқойлық адамды тұрлаусыз, тұрақсыз
етеді. Егер осы әдет ... ... ... ... бұл – ... кемшілік.
Қызығуы тұрақтанбаған адам қызметтің қай саласында болмасын пәрменді еңбек
ете алмайды. Тек тұрақгы қызығу ғана ... ... ... ... ... ... да жеңе ... небір ауртпалықты көтере ... ... ... мен ... ... ... ... кәсіптік, эстетикалық, оқырмандық, спорттық, ... т.б ... ... ... өз ... ... ... бөлінеді. Мәселен, таным
қызығулары оқуға, ғылымға қызығу, (математика, химия, биология, философия,
т.б); кәсіптік қызығулар сан ... ... ... ... ... ... театр, музыка, бейнелеу өнері т.б) ... ... ... ... ... қызығады. Осы тұрғыдан қызығу
тікелей және ... ... ... ... ... ... айналадағы
нәрселердің тартымдылығынан туады. Мәселен, футболға ... ... ... Жанама қызығу - бұл әрекеттің түпкі нәтижесін қажетсіну.
Мұндай қызығуда адам көздеген мақсатына ... ... ... ... еңбек етуге қызығу осындай қызығулар. Жанама қызығу ... ... ... ... ісі оңға басып, ол нәрсені білген үстіне біле
түсүге ықыласы кетіп отырады.
Адамдардың қызығу саласындағы ... де әр ... ... ... ... ... мен ... мұраты мен
мүддесіне байланысты белгілі мазмұнға толы ... ... бір ... мэселелерге қызығатын болса, екінші біреулер эстетикаға
қызығады. Ал үшінші біреулер ғылыми- теориялық ... ... ... ... төртінші біреулерде осы айтылғандардың барлығы ... ... ... ... кезде онша ажыратылмайды. Дегенмен,
бөбектерде де қызығу элементтерінің барын ... ... ... ... жері - ... ... балаларда қарапайым тану
қызығулары ... ... ... ... балаларда көптеген қызығулардың
түрлерін туғызады. Біртіндеп оқу қызығуларымен ... ... ... ... ... ... ... бір нәрсеге бейімділігіне
қарай көрінеді. Мәселен, шахматқа қызығу ... осы ... ... туады. Бірақ, қызығулардың бейімділіктен бөлек те ... ... ... ... ... ... ... ойынына
жөнді бейімділігі болмаса да, қызығуы өте ... ... ... ... ... ... деп ... болады. Қызығу пәрменді, белсенді болу
үшін, бала тікелей әрекетпен айналысуы қажет. Мүғалім балалардың қызығуын
тәрбиелеуде олаға әлі де онша ... емес ... ... ... тауып,
соларды түрақтандыру жағын ойлауы керек. Сонда ғана бала рухани өмірге бай,
босқа зерігуді білмейтін, еңбекті ... ... ... адам ... ... болса да өзінше бір түсінігі болады. Бірақ осының бәрі
дұрыс болып келе ... Тек, ... ... түсінік қана, адамның
сенімімен, іс- әрекетімен тығыз ұштасқан дүниетаным ғана бірден - бір дұрыс
дүниетаным болады. ... сан ... ... ... ... ұлы ... күші - ... Сенім жоғалған жерде тіршіліктің
мәні де ... ... ... ... ... ... кең
жолы ашылғанда ғана шыңдала түседі. Ол ... ... ... ... ... ... ... көру, тәжірибе жинақтап, соны қорыту
арқылы, терең, ... ... ... ... ... ... еркін
білдірген, сезімін қозғаған, мақсат- мүддесіне, бағыт- ... ... ... ... ... қалыптастыру үшін адамға бәрінен бұрын
білім негіздерін меңгеру қажет. ... ... ... ... ... қалыптастыратын негізгі құрылыс материалы. ... ... ... ... ... ... сияқты шашылып жатса (әңгіме
білімді қалай болса солай, жеңіл « меңгеретіндер » ... ... ... ... ... ... тұрмайды. Тек зердесіне қуиылған, саналылықпен
меңгерілген, белгілі жүйемен алған білім ғана адамның ... ... ... ... ... ... негізделген белгілі дүниетанымы, айқын
мақсаты бар адамның ғана ... ... ... ... ... адам ... ар- ... жүріп-тұрады. Мәселен, бір адам жұмыс үстінде
ағаттық істеп, қателескен екен дейік. Оның қатесін жасырып, бүркеп ... ... бар еді, ... өзі бұл ... ... жатаайтын
қылық деп түсінеді. Жаңағы қателескен адам өзінің қатесін ... ... ... деп табады.
Жеке адамның психикасын нұрландыратттын қасиеттің енді бірі - ... Бұл - ... ... ... ... ... ... ардақ тұтып,
қастерлеуі. Мұрат - адамның алдына қойған ең ардақгы, ең асыл ... ... жету үшін ... ... бәрін пайдаланады. Өзін тәрбиелеуге
кіріседі. ... күш- ... ... ... сарп етеді. Мұрат дүниетаным,
айқын сенім, сөз бен істің байланысы бар ... ғана ... ... ... ... ... - бастауыш мектеп мұғалімдерінің де ... ... адам ... елеулі орын алатын қасиеттердің бірі-
талғам. Бұл ... ... мен ... ... ... ... ... бағдарына, мақсатына байланысты жатады. Талғамға адамның
білімі, тәрбиесі, ортасы, ... ... әсер ... Модаға байланысты
да тұлғаларда түрлі талғамдар орын алып отырады. Мысалы кейбір тұлғалардың
киінуін талғамы ... ... деп айту ... ... ... ... дұрыс,
жүйелі жақы тәрбиенің нәтижесі.
Қызығу, сенім, мұрат, талап тұлғаны әр ... ... ... ең ... ... ... болып табылады. Бұлар тұлғаның
басында айқын да анық сәулеленіп отырады. Бірақ мотивтердің кез- ... ... ... келе ... ... ... онша айқын емес,
көмескі күңгірт болып көрінетін әрекеттер де толып жатыр. Осы топтағы
мотивтердің ... ... ... болады. Тұлғаның қажеті мен
мақсатын жөндеп сезіне ... ... ... деп ... ... ... өмірде де жиі кездестіруге болады. Мысалы, брінші ... үшін ... қай ... да аса ... ... Оның ақ ... ... дегені қара. Сондықтан да олар ... ... ... ... де талғамай қабылдай береді.
Тұлғаның жеке-дара ерекшеліктері
Бүгінгі танда тұлға психологиядағы ең өзекті мәселелердің бірі болып
табылады. Себебі қазіргі қоғамымыздың ... ... ... ... тұлғаларды қалыптастыруға жоғарғы талап қояды. Жеке түлғаның өзіне тән
қасиеттері, қабілеті, мінез-құлқы, ата-анадан алған тәрбиесі, ... ... ... ... ... ... ... әр адамның өзіне тән жеке-дара ерекшеліктері болады.
Тұлғаның қалыптасуьша отбасында ... ... ... ұстаз,
қоршаған ортада достары, ұжым ерекше орын алады. Кеңес психологиясында
тұлға деп - ... ... ... оның ... түсу ... - белгілі бір қоғамның мүшесі, ол қандай да ... ... ... оның ... ... болады.Осы айтылғандардың
жиынтығы оны "жеке адам, жеке тұлға" етеді.
Психология ... ... ... ... ... ... ... қоршаған әлеуметгік ортамен байланысы ерекше көңіл аудартты. Қоғам
- адамның карым - ... ... пен ... объектілерімен байланысы
жүзеге асатын орта. Оның құрамына әр түрлі топтар кіреді: үлкен және шағын,
реалды және номиналды, алғашқы және ... ... Яғни ... қоғамының
негізі - топ, өйткені коғамның өзі -ақ үлкен топ ... ... ... адамдар әр түрлі әлеуметтік қызмет аткарады.
Адамдардың қарым - қатынасы, коғамдық және әлеуметтік қызметі ... үшін олар ... жеке ... ие ... ... Яғни ... ... болып табылуы қажет. Қабілет темперамент, мінез-құлық, қажеттілік
және ... ... ... тән ... ... ... XIX және XX ғасырда психологияда жеке тұлға деген үғым пайда
болуына алып келді.
Тек ... ғана ... ... да ... ... ... бұл үғымның түсініктері мен сипаттары түрліше:- Мысалы,
философиялық еңбектерде ... ... - ... - қатынас және ... ... ... ... ... берілген қоғам жәй топтың өкілі
ретінде белгіленген ... ... ... ... жүйесі,
педагогикалық еңбектерде «өмір ... ... ... ... ... ... анықтайтын адамның қоғамдық ... ... Ал ... ... ... - ... бойында сана мен өзіндік
сипатты дамытушы, өз ақылын ... және сол ... ... ... ... ... байқағанымыз жеке түлға деп арнайы қасиеттері бар, өз ... ... ... күш ... ... бағыттары, принциптері
анықталып тұрақталған психикалық даму деңгейі жоғары адамды айта аламыз. ... ... ... ... ... ... ... жоғары
рухани қарым -қатынас жасайды.
Яғни бүл үғым адамның әлеуметтк-психологиялық ... ... ... ... жеке түлға деп баскалардан өз іс -әрекеттері мен ерекшелінетін
адамды атайды. Бұл адам ... ... ... ... ... ... Ол ... тұрғысынан басқаларға ұқсамай, айқын
индивидуалдық ерекшеліктерге ие, ... ... ... өз ... ... ... болады және оларды катаң сақтап, сырттан
келетін психологиялық қысымға қарсы түрып, өзін ... ... жеке ... ... ұзақ ... бойы ... ... пайда болғанына небары 100-ақ жыл болды. Мұндағы көптеген ғылыми
сұрақтарды түсінуде біркелкілік жоқ. ... ... ... ... ... ... кемшіліктері бар. Осы себеппен негізделген жеке
түұлға теориялары аныкталып ... деп ... айта ... ... ... ... түлғаға келесі тұракты психологиялық қасиетгер тән: ерік,
қабілеттер, темперамент, ... ... мен ... ... ... жеке ... ... негізгі бағыттары
төмендегідей: психодинамикалық, ... ... ... ... жеке ... ... адам оның ішкі дүниесін
сипаттайтын терминдермен бейнеленеді және іс-әрекетгері тек ішкі сезімдерге
байланысты, ... орта ... ... ... Яғни жеке
түлғаның калыптасуы мен дамуы, тек адам ... ... ... деп ... ... мүнда адамның іс - әрекеті оның
мінезі, темпераменті, еркіне байланысты ... ... адам жеке ... ... іс - ... бейнеледі, ал оның белгілері жеке касиеттерге байланыссыз,
өмір жағдайларын анализдеу және есептеу негізінде түсіндіріледі. Яғни ... ... оған әсер ... ... орта ... ... ... кабылданады.
Жоғарыда аталған бір-біріне қарама-қарсы екі бағытқа жауап ретінде
интеракциялы бағыт пайда болды. Мұнда жеке түлғаны ішкі ... да, ... ... ... Бұл бағытгағы негізгі үғым - әлеуметтік рөл.
Оған адамның психологиялық ... және ... ... ... ... тұлға психологиясындағы танымал бағыттың бірі-гуманистік. ... XIX ... соңы XX ... ЧДарвиннің эволюциялық теориясы және
И.П.Павловтың жоғары дәрежелі жүйке жүйесі физиологиясының жетістіктері
гуманитарлық ... зор ... ... ... ... ... байланысты адам мен жануарлар психологиясы өзара салыстырылып,
олардың арасында ... ... ... жоқ ... пікірлер
туындап, сол кездегі ғалымдар еңбектері адам мен ... ... толы ... Мұндай жағдайларда жауап ретінде гуманистік теория
қалыптасты. Оның ... ... бұл ... тек ... ... қасиеттер (ерік, сана, мораль, өмір мәні мен мақсаттары)
қарастырылып зерттеледі. Қазіргі уақытта гуманистік бағыт ... ... ... кең өріс ... ... ... теориялары XX ғасырдың бірішпі жартысында
анықтала бастап, ғасыр ортасына дейін теориялар саны 20-ға ... Олар ... ... да, төрт ... ... ... енді.
Солардың ішінде негізгі болып ... ... жеке ... ... ... теориясы, әлеуметтік рөл теориясы және
гуманистік жеке тұлға теориясы.
Жеке тұлға сипаттарының теориясы
Негізін қалаған американ ... ... және ... ... Мұндағы негізгі ұғым - жеке тұлға сипаты, адамның ... ... ... ... және ... ... ерекшеліктерше
байланысты қалыптасатын тұрақты қасиеті.
Жеке тұлға сипаттары адамда өте ерте ... ... ... ... ... ... Одан соң сипаттар жүйесі дамиды, өзгере алады
және бүкіл өмір бойы ... ... жеке ... ... ... басты қасиеттері негізінен өзгермейді. Психологиялық тестердің
көпшілігі қазіргі кезде адамның жеке ... ... ... ... ... ... ... З.Фрейд қалады. Одан
соң А.Адлер, К.Юнг; ... ... ... ... ... негізгі идеясы - жеке түлға адамның ішкі психологиялық ... ол 3 ... ... ... ... жеке ... бөлігі ИД терминімен
сипатталатын санасыз ... ... ... және ... ... ... Олар жануарлармен бірдей болып, адамды ... ... ... ... Бұл ... мен қажеттіліктердің өз
іс-әрекетіне әсерін адам басқара алмайды және көбіне сана мен ... ... ... ... пен оның ... ... ... түсіндіруде негізгі
айырмашылықтар болды. Барлық ғылымдарға Ч.Дарвиннің эволюциялық теориясы
ьщпал ету ... ... ... З.Фрейд санасыздық негізіне
адамның жануарлардан ... ... тек 2 ... ... жыныстық.
қажетгілік және агрессивтілік. Ал шәкірттері мұндай тар және ... ... ... ... толықтырды. Мысалы,
А.Адлер адамның негізгі ... ... ... билікке жетуді
санады, К.Хорни санасыздыққа әр түрлі комплекстерді, Э.Фромм ... ... ... оны ... ... енгізді.
Жеке тұлғаның екінші бөлігі -ЭГО. Оған адамның жеке тұлға ретінде өзі
туралы не білетіндігі, яғни, жеке тұлғаның өзіндік ... ... ... әрқашанда дұрыс болуы мүмкін емес. ЭГО-ға адамның өзінде мойындалған
оң да, теріс те қасиетгері жатады.
Жеке тұлғаның үшінші ... ... ЭГО ... Оған ... ... ... идеалдары жаткызылады. Яғни адамның
қандай жеке тұлға болғысы келетіндігі туралы қасиеттері.
Жеке ... ИД, ЭГО, ... ЭГО ... ... болмайды, өзара бір-біріне толық сәйкес келмейді. Бұлардың
арасында жиі қиын шешілетін конфликттер пайда ... ... адам жеке ... ... ... ... Кейбір өте қиын конфликтгер адамда
невроз, психикасында және іс-әрекетінде ауытқулар туғыза алады.
Әлеуметтік рөл теориясы.
Мұндағы негізгі ой ... адам ... ... ... тән ... соларды ойнайды. Жиі ... ... ... ... соншалық, ол әр түрлі өмірлік ... өзін ... ... Яғни ... ... сипаты - әлеуметтік рөлдер.
Рөлдер теориясьшың түрліше нұсқалары бар. Ең әйгілілердің ... ... ... ... Бұл теорияның
концепциясына сәйкес адам негізінен келесі әлеуметтік рөлдерді көп
ойнайды: бала, ата-ана және ересек рөлі.
Бала рөлінде адам өзін бала етіп сезінеді және көп ... ... ... ... ... ... ... тыс еркелік,
қоршаған адамдарға жоғары талаптар қояды, алайда өзі ... ... бұл ... ... етіп ... ... адам өзін ... барлығы оның балалары,
жауапкерсіз, әлсіз, онша ақылды емес, үнемі қамқорлыкты қажет ... ... ... ойнайды. Яғни ата-ана рөліндегі адам басқалардың пікірімен
санаспай, олар үшін жауапкершілікті өз мойнына ... ... ... ... ... ... ... қойып, жазаландырады,
мадақтайды, тәрбиелейді.
Ересек рөлі адамның өзін ... ... ... баска ересектерге
байланысты қарым-қатынаста ойналады. Бүл ... ... әр ... ... мен ... ... ... сенеді, сыйлайды.
Берннің шкірі бойынша бұл 3 рөл де әр ... ... ... тек бір-
біріне қатынасы бойынша ерекшелінеді.
Гуманистік жеке тұлға теориясы.
Гуманистік теориялардың ... кең өріс ... ... ... ... ... ... жеке тұлға құрылымы қажетгіліктердің
анықталған жүйелі пирамидасьшан тұрады, ондағы ең жоғары деңгейді адамның
дәл қазіргі өмір ... ең ... ... ... адам ... ... жеке тұлға болып табылса, ол үшін негізгі
қажетгілік - өзін-өзі таныту, ... ... ... ... ... өз ... толық дамьпуы, әсіресе адамзатқа көбірек пайда
келтіретін қажеттіліктерді іске ... ... ... маңызды болатын адамда Маслоу төмендегі
сипаттардың орын ... ... ... мен іс - ... ... пен басшылық;
• жоғары моральдың болуы;
• өзіне жоғары адамгершіліктік талаптар қою;
• әлемге нақты реалды көзқарас;
• өзін - өзі ... ... және ... ... деңгейі;
• басқа адамдардың пікірінен салыстырмалы тәуелсіздік;
• өзінің кұндылықтар жүйесін жасау, қолдану;
• рухани өсу мен адамгершіліктік дамуға бағыттылығық Қажеттіліктің
танымдық, физиологиялық, ... ... ... және т.б. ... ... ... және жеке ... құрылымындағы орнын
өзгертетін заңдар төмендегідей:
Жоғары дәрежелі қажеттіліктер адам үшін тек ... ... ... ... ғана ... мәнге ие болады. Мысалы,
адам аш болса, не ... ... ол ... ... ... болып
табылмайды.
Егер адамда жаңа қажеттілік пайда болып мәнге ие ... онда ... ... де орын ... ... ... болған ең жаңасы
жоғары деңгейді алып, оның іс-әрекеті мен ... ... ... ... төменгі деңгейге түседі және олардың қанағаттануы басқа
жаңа кажеттілікті қанағаттандыруға байланысты болады. Мысалы егер ... ... ... ... ие ... ... ... туындаса
және ол жоғарғы деңгейге өтсе, ол адам басқа ... ... үшін бас ... ... ... ... астам жеке сипаттар тән, олар ... әр ... ... ... және бір - ... әдетте толықтырады. Мысалы:
шыншылдык, байыптылық, ашықтық, жарқын мінез-құлық, т.б. Ал бір-біріне
қарама-қарсы ... ... жеке ... ... ... ... шыншылдық - өтірік айту, жауапкершілік - ... т.б. ... ... ... сақтап, тұрақтандырып, дамытып және адамды
үйлесімді жеке түлға ретінде көрсетеді. Жеке тұлға типологиялары ... ... ... ... ... бакылап, оларды топтарға бөлу,
екіншісі белгілі бір классификацияланатын белгілер бойынша адамдарды
топқа бөлш, одан соң мінез-құлқын зерттеу, ... ... ... ... мен ... ... ... жасау. Үпгінші
тәсілдің кемшілігі - ол тек оймен анықталады, өмірге сәйкес келмеуі
мүмкін.
Э.Кречмер типологиясы
Неміс психиатр-дәрігері Эрнст Кречмер адам денесінің ... ... ... 3 ... ... ... ... атлетті.
Дәрігер ретінде Кречмер әр түрлі құрылысты ... ... ... ... нәтижесінде "Адамның дене қүрылысы мен мінез-кұлқы"
деген еңбек жарық көрді. Бұл XX ғасырдың ... ... ... ... ... ... біреуі болды.
Астениктердің қаңқасы, бұлшықеті, май қабаты ... ... ... арық және ... ... ... мінез-құлық ерекшеліктері -
пәлсапаны, нақты ғылымдарды сүю, талдаушы ақыл, ... ... ... ... болуы, көбіне жалғыздылыққа икемділік.
Пикниктердің орта бойлы, орташа жетілген қаңқа, жақсы дамыған ... және ішкі ... ... ... ... сипатталады. Ал
мінездері ашық-жарқын, түрлі шығармашылыққа әуес - сурет салу, ... ... ... ... өте ... ... орта немесе ұзын бойлы, бұлшықеттері жақсы дамыған, күпггі,
үйлесімді дене құрылысты болып, күшті еркі бар, ... алға ... ... ... типологияның тұрақты, нақты емес екендігі адамдардың дене
құрылыстары мен мінез-құлқын ... ... ... XX ғ ... ... ғылыми емес болып танылды. Алайда 30 ... ... ... ... бұл типологияға қызығушылық артты. Яғни
адамның мінез-құлкы дене ... ... ... ... ... ... ... Э. Фромның пікірі бойынша қазіргі қоғам
әлеуметтік ... ... ... адамға, оның мінез-құлкы мен іс-
әрекетіне жағымсыз әсер етеді, нәтижесінде адамдарда әр ... ... ... ... Яғни ... ... ... кезінде жасалған
бұл типология адамдардың жағымсыз мінез-құлқын көрсетті.
1. Мазохист-садист. Бұл адам өмірінің келеңсіз жағдайлар себебін
не өзінен, не ... ... ... сол ... ... не ... қасиеттер, яғни "өзін-өзі
жейді", не садистік сипаттар көрсетеді, яғни басқа адамдарға
зорлық-зомбылық жасайды. Мұвдай адамдар өзін-өзі кінәлап,
басқалардың жұбатуын ... не ... ... ... қолға тиген соң, оларды еркіндігінен айырып, ал қарсы
шықса садистік тәсілдер қолданады.
2. Бұзушы. Бұл адамға өте айқын агрессивтілік тән, ол ... ... ... ... ... ... келеді. Мысалы,
олар революциялар, толқулар, мемлекеттік өзгерістер кезінде
материалдық құндылықтар, мәдениет және кінәсіз адамдарды
жоятын ... күш ... ... ... - ... Бүл адам қиындық болса, ... тек ... ... ... ... көндігеді. Ол
ойланбай және қарсы шыкпай жағдайлар, авторитетті тұлғаларға
бас иіп, өзінің көзқарастары мен принциптеріне қарсы келсе де,
кез-келген талаптарды ... ... ... ... акцентуациялық типологиясы
Неміс психиатр-дәрігері Карл Леонгард XX ғасырдың ... ... ... ... ... ... беретін
сипатгарын қойып, жеке адамдарды төмендегідей жіктеді:
1. Гипертимді тип. Бұл адам ... тез тіл ... ... ... бар, өз ... ... қараудың
нәтижесінде адамдармен қайшылыққа келеді. Теріс мінез сипатгары:
жоғары қозғыштық, үстірт ойлау, дүрыс емес іс-әрекеттер жасау. Оң
мінез сипаттары - ... ... ... тип. Көп ... ... ... ... күйі
үнемі төмен, жалғыз болуды қалайды, адамдармен қайшылыққа сирек
барады. Ол достықты жоғары ... ... ... ... жауапкершілікпен орындайды.
3. Циклоиді тип. Көңіл-күйі, адамдармен қарым-қатынас ерекшелігі жиі
өзгереді. Көңіл-күйі жақсы болса мейірімді, ал ... ... ... ... болады.
4. Қозғыш тип. Тез қозады, өзін-өзі ұстай алмайды, жиі ... ... ... ... ... ... сөйлемей, тырысып
жүреді.
5. Өзгермейтін, тұрып қалушы тип. Ақыл үйретеді, ойлау икемділігі
төмен, өте ... ... ... сенбейді, кекшіл, басқа
адамдарға жоғары талап қояды. ... ... ... ... дұрыс жүмыс жасауға бейім келеді.
6. Педантты тип. Көптеген ... ... ... ... ... ... ... бұл
типтің жақсы қасиеттері.
7. Эмоциялы тип. Сезімі тез өзгереді, жылауы қиын емес. Араласатын
адамдары өте аз, ... ... ... ... ... өкпесін өзінде ұстайды, мейірімді, жауапкершілікті.
8. Демонстрациялы тип. Өзіне-өзі өте сенімді, қайшылықтар тудырушы,
қарым-қатынасты тез орнатады, ... ... ... ... ... екі ... ... Ал әртістілік, ойлау мен іс-
әрекеттің ерекшелігі бұл типтің жақсы қасиеттері.
9. Экстравертті тип. Өте оңай танысады, ... ... ... ... ... ... ... ұмтылмайды,
адамдарға көмектесу мен зейіні, жұмысты орьшдау қабілеттеріне іс-
әрекеттерін ... ... ... ... ... ... болу ... қарсы болады.
10. Интровертті тип. Тұйық, ... ... ... ... ... ... алайда оньщ өміріне
әлдекім ашық ... ... ... қорғайды.
Салмақтылық, сенімді ... ... ... ... төмен болуы.
11. Қауіпшіл тип. Өзіне-өзі сенімсіз, ... ... ... ... рөлге ие, досжанды жауапкершілікті,
өзін-өзі дұрыс бағалайды, алайда өзін-өзі корғай алмайды.
12. Экзальтті тип. Адамдармен тез тіл табысады, сөзшең, достары ... көп ... ... ... ... ... жоғары, сезімдері шынайы, ... ... орыс ... ... ... ... негізінде
жеткіншектердің 11 типін көрсетті. Ол ... ... өте ... ... сезімталдық, психикасының тұрақсыздығы
ерексектерден ерекшелейді.
Сонымен, ... ... ... жеке ... ... әр түрлі сипаттары болады. Олар темперамент, ерік, ... жеке ... ... ... ... қалыптасуы дегеніміз - жоғарыда аталған қасиеттердің пайда
болуы, дамуы және жеке түлға ... ... Бұл ... ... ... бүкіл өмірінде жүріп отырады. Негізгі ... ... және ... ... Яғни 3 ... ... қалыптасқан жеке тұлғалық
қасиеттер өте тұрақты өзгермейді. Оған әсер ... ... ... ... мен әкесі, одан кейінгі кезеңде мүғалімдер мен ... жеке ... ... ... ыкпал етеді.
14-16 жасында адамның жеке түлғалық қасиеттері толық тұрақталады. Одан
кейінгі кезеңде бұл касиеттер не ... не ... ... Яғни ... калыптасуындағы әлеуметтік орта әсері ғана емес, ... ... өз ... ... ... коя ... өмірінде
мақсатта табу, оған жету жеке әр адамның тікелей өзіне байланысты екендігі
күмән туғызбайды.
Жасөспірімдер ... ... ... ... бару ... ... ... дамуында үлкен өзгерістер болады. Жасөспірім оқушы бола бастаған
соң, ол жаңа ... ... ала ... ... рет қоғамдық мэнді іс-
әрекеттермен айналысады, яғни ... ... ... ... орта ... орны мен ... қагынастары байланысты болады. Бұл
жаңа әлеуметтік жағдай-мектеп жасындағы ... ... ... ... ... қалыптасуыңцағы орталық бөлім болып - адамның мотивациялық
аймағының, яғни оның ... ... ... ... ... ... ... қанағатганылуы керек. Ал бұл
оларды қанағатгандыратын амалдарды іздеуге және табуға бағытталған әдістер
мен құралдардың пайда ... жэне ... ... қажет етеді. Сондықтан
мотивациялық сфераның дамуьша байланысты баланың танымдық қабілеттерінің
оның дағдыларының, қолынан ... іс- ... ... мен ... ... ... қажеттілігін қанағатгандыру үпгін шынайы қорш аған ... қана ... ... ... ... білү ... ... құралы болып – адамның уайымдары ... . Олар ... ... ... ... ... түрде көрсетеді.
Уайымдар адамның ... ... ... ... ... ... болып. Кейінірек өзіндік мағынаға ие болады жэне ... ... ... психологиялық шындық түрінде көрінеді.
Осылайша тұлғаның психологиялық дамуына ...... ... ... ... ... ... Тұлғаның
қалыптасуындағы қажеттіліктерді жете түсіну үшін баланың өмір ... ... және ... жаңа ... ... ... ... жаңа қажеттіліктер жасөспірімнің мотивациялық сферасын толытырады жэне
қиындатады. Осы жерде ең негізгі жолды атап ... ... ... ... жэне оның ... ... ... қатынасындағы орные
өзгерту жолы. Бұл әрбір жас кезіне сай келетін
қажеттіліктерді тудырады. ... кіші ... ... ... жаңа жағдайда болуына байланысты жеткіншектерде- құрдастар
ұжымындағы ... ... ... сынып оқушыларында - олардың
келешектегі қоғам мүшелері ретіндегі ... ... ... ... ... ... пайда болуының мұндай жолы тек жасөспірімге
ғана тән ... ... ... ... де оның ... ... ... туындайтын өзгерістерге ұшырап
отырады. Екішпіден, қажеттіліктердің ... ... пен ... жаңа ... ... ... ... . Мысалы әр түрлі
әдеттерді, оның ... ... ... де ... ... Осылай
меңгерілген мінез-құлықтың әдістері адамды оларды жүзеге ... ... ... ... ... жасауға итермелейтін мақсаттар, шешімдер, рухани сезімдер жэне
сенімдер жатады. Тұлғаны қалыптастыру үрдісінде ... тек ... ... ... ... да өзгеріп, дамып отырады. Дұрыс тәрбие
үрдісінде меңгерілген құндылыктар адамның басқа қажеттіліктері ... ... ... сенімдердің күшіне ие болады.
Біртұтас түлғаны қалыптастыру тек оның саналы түрде өзін- өзі басқару
қабілетімен ғана ... Бұл ... аса ... ... ... ғана ... ... үшін былайша болу шарт: танымдылық және жанға
аффективті үрдістер өзара қандай да бір ... ... ... ... Сонымен , тұлғаның қалыптасуы оның қандай да бір жағының ... ... ... ... - ... ... ... деп есептеуге негіз бар.
Тұлға - бұл шынайы жоғары интегративтік, бұзылмайтын біртұтас жүйе.
Қорытынды
Адам - белгілі бір ... ... ол ... ... бір ... ... ... тәжірибесі бар, білімі, өзіне тэн
ерекшкліктері болады.Тұлғаның қоғамда алатын орны ... Жеке ... ... ... сенімінен, талғам, мұратынан, бағытынан,
қабіл, қызығушылығынан жақсы байқалады. Ол ... ... ... көптеген психологиялық ерекшеліктері, оның өмір ... ... ... ... әсер ... қалыптасып отырады.
Оның қоғамдағы алатын орны белгілі бір кәсіппен айналысуымен ... ... оның ... - ... беру , ... беру арқылы қоғамда
жоғарғы қызметкер иесі болып ... ... ... иелері бар. Тұлғаның
психикалық қасиеттері тұрақгы да оқшаулы ерекшеліктері өмір ағымында
жетіліп ... ... ... ... ... ... ... осымен бірге оның түрлі ерекшеліктері де дамып, ... ... ... адам өмірге келісімен пайда болмайды. Тұлға
белгілі дәрежеде өсу, жетілу ... ... ... ... ... яғни ... энергиясының дәрежесінен, ... ... деп ... ... ... ... тұлға қоғамнан тыс өмір сүре алмайды. Өйткені оның ... ... ... ... жасау процесінде ғана ... ... ... ... ... мазмұнға ие болпды.
Кез-келген адам қандай да болмасын белгілі бір топқа кіреді. Ол
топсыз, қоғамсыз өмір сүре ... ... ... орны ... ... асырылады. Әр тұлғаның ... ... ... ... ... бірі - еңбек. Еңбек адам тіршілігінің арқауы, оның өмір
сүруінің басты шарты.
Жеке тұлға ... ... тыс жеке ... ... өз қажеттерін
қанағаттандыра алмайды. Тек қоғамның барлық мүшелерімен ынтымақтасқан еңбек
қана адамға зор қуат беріп, оның ... ... ... жарап, психикасын
байытады. Еңбек үстінде кісі өзіне, ... ... ... ... бірге өзінің психологиялық қасиеттердің жақсы жақгарын біртіндеп
қалыптастырып ... ... ... адам өз қажеттіліктеріне қолын
жеткізе алады.
Еңбек етсең ерінбей, ... ... ... деп Абай ... ... ... орны еңбек арқылы жүзеге асырылады.
¥лылардан- ұлағат
Адам өміріндегі ең тамаша ... - оның ... ... ... ... бір – ... қате-кемшіліктерімізді
жолдастық ниетпен шешуге тиістіміз.
Мәлік Ғабдуллин.
Өз мініңді ... ... ... көру оңай.
Ғабит Мүсірепов.
Жаны адал, жүрегі ақ, ... ... ... ең әуелі өз
құрбысына қатаң талап қойып, өзін - өзі ... ... ... ... ... білмеген адамға әлеуметтік өмірдің
мақсаты да дат.
АН.Чехов.
Сүйегі жоқ балық болмайтыны сияқты, ... жоқ адам ... ... Алдамұратов Ә. Жалпы психолгия Алматы: Білім, 1996
2. Люблинская А.А. Детская психология. М: Провещение, 1971
3. Психология ... ... /Под ред ... Д.Б.
Эльконин.
4. Загарожец А.В. Игры в развития ... 1964 ... ... А.А. ... В.С. ... дошкольника.
6. Выготский Л.С. Вопросы детской психолгаи
7. Урунтаева Г.А. Афонкина Ю.А., ... по ... ... Коломинский Я.П. Панько Е.А. О психологии ... ... Л.В. ... восприятия цвета в дошкольном
детстве.
10.Аймауытов Ж. Психология (оку ... ... ... Ж. Жас және ... ... ... ... 1982.
12.Педагогикалық және жас ерекшелік психологиясы. Ред. бас А.В.
Петровский. Алматы: Мектеп, ... ... ... ... ... ... университеті, 1993
14. Баймуратова. Баланы мектепке дайындау.
15. Жарықбаев. Психология

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Халықаралық дербес құқық пәні бойынша дәрістер кешені334 бет
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет
Қоғам және жеке тұлға14 бет
Азаматтық құқық субъектілері50 бет
Банкроттық және оның құқықтық аспектілері82 бет
Болашақ мамандарды дайындаудың әдістемесі45 бет
Есі дұрыстық қылмыстық жауапкершіліктің шарты ретінде80 бет
Жеке және заңды тұлға16 бет
Жеке тұлға туралы ақпарат14 бет
Жеке тұлғаның даралық ерекшеліктері32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь