Қазақстан ұлттық шаруашылықтың дамуы және құқықтық мәселелері

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1 ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКА ДАМУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.1 Ұлттық экономика: негізгі нәтижелері және оның өлшемі ... ... ... ... ... ..5
1.2 Ұлттық экономика құрылымы және оның өлшемі ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
1.3 Мемлекеттің қоғам өміріндегі әлеуметтік.экономикалық жағдайларын реттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18

2 ҚАЗАҚСТАН ҰЛТТЫҚ ШАРУАШЫЛЫҚТЫҢ ДАМУЫ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚТЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ ... ... ... ... ... ... 1 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
2.1 Ұлттық экономика дамуының стратегиялық басымдылықтары ... ... ... ... 23
2.2 Ұлттық экономиканың бәсекелестік қабілетін арттыру ... ... ... ... ... ... ... .32
2.3 Қазақстан Республикасының Конституциясы . ұлттық экономика дамуының іргетасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...40

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..50
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 52
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
............................................3
1 ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКА ДАМУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ...................................................................
..........................................5
1.1 Ұлттық экономика: ... ... және ... Ұлттық ... ... және ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық жағдайларын
реттеу......................................................................
...............................................18
2 ҚАЗАҚСТАН ҰЛТТЫҚ ШАРУАШЫЛЫҚТЫҢ ДАМУЫ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... Ұлттық экономиканың бәсекелестік қабілетін
арттыру.............................32
2.3 Қазақстан Республикасының Конституциясы – ұлттық экономика дамуының
іргетасы....................................................................
...........................40
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
...................................50
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ....................................................52
ҚОСЫМШАЛАР
КІРІСПЕ
Соңғы отыз жылда ... ... ... және ... ... материалдық өндіріс түбегейлі өзгерістерге ұшырады. Жаңа
технологияның пайда ... ал ескі ... рөлі ... ... ие ... ... ғылым бірте-бірте қоғамның тікелей өндіргіш
күшіне айналуда. Күрделі де көп, ... және көп ... ... ... осы мамандығы терең де жоғары басқарушылар, ... ... ... кадрларды талап етуде. Бұл қызметкерлердің еңбегіне ... ... ... және ... деп ... ... да болмасын
жолдарының теорияның негізін жоюда.
Материалдық емес ізіліктерді (рухани байлықтарды) өндіретін сонымен
қатар материалдық емес қызмет ... сала ... ... білім
беру, ғылыми болжам жасау) үлкен ... ие ... ... ... да ... өндірісте және өндірістің басты факторы жұмыс күшіне баға
белгілеуде тікелей қатысады. Көрсетілген салалардың даму ... ... ... ... ... ... ықпал етеді.
Тақырыптың өзектілігі. Ұлттық экономиканың құрылымын қарастыруды
қоғамдық өндіріс құрылымы түсінігін ... ... жөн. ... құрылымы деп отырғанымыз, сол мерзімде экономикада әрқилы факторлар
ықпалымен, ... ... ... мен ... ... ... сипаттайтын салалардың арақатынасына байланысты.
Зерттеу пәні ретінде ұлттық экономиканың құрылымы жалпы өнімнің ... ... ... ... ... ... ... мәселесі. Қоғамдық өндірісті интенсивтендіру негізінде ... ... ... ... жаңа инвестициялық саясатты ұсынады.
Мұнда оптималды құрылымды қамтамасыз ету ... ... күш ... ... ... емес, оның сапалық өзгерістеріне ауысады, яғни
инвестицияның ұдайы ... ... және ... құрылымдары болып
бөлінеді.
Зерттеу жұмысының басты мақсаты – Қазақстан Республикасының Президенті
Н.Ә.Назарбаевтың 2008 жылғы «Қазақстан ... ... ...
мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» атты стратегиясына сүйене отырып, ҚР
ұлттық экономика дамуының ... ... ... ... ... ... жұмысының алдында мынадай міндеттер
белгіленді:
- ұлттық экономиканың негізгі нәтижелері мен оның өлшемін анықтау;
- ұлттық экономика дамуының ... ... ... мемлекеттің қоғам өміріндегі әлеуметтік-экономикалық жағдайларын реттеу;
Зерттеу пәні ретінде ... ... ... ... ... мен ... ... алынды. Ал зерттеу жұмысының
объектісі ретінде ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың ... ... ... ... ... негізінде ұлттық экономика
құрылымы мен оның ... және ... ... ... ... ... ... тізбегіндегі басты буын
халық табысын құру ... ... ... ... ... ... ... Экономикалық әдебиетте «Табыс» дегенді жаңадан
жасалған құнның мөлшерін ... ... ... ... мөлшерін
анықтауғңа қолданып, өндірілген құнның оның ... ... ... болуы, әр таптың, әлеметтік топтың немесе жекелеген адмның өндірген
өнімдегі ... оны ... ... ... ... ... ДАМУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Ұлттық экономика: негізгі нәтижелері және оның өлшемі
Ұлттық экономика ... ... ... ... әр қилы
өлшемдерін пайдаланады. Бұл әр ... мына ... ... ... өндірісті сипаттауға теориялық тұрғыдан жан-жақты
қарау; екіншіден, (бұл ... ... ... ... сан алуан методологиясы, үшіншіден, қоғамдық өнім қозғалысының
әр түрлі сатысы тиісінше макроэкономикалық көрсеткіштерді талап етеді.
а) ... ... өнім (ЖҚО) мен ... табыс (ҰТ). Кеңес елінің саяси
экономикасында материалдық өндіріс саласына жұмсалған еңбек ... ... деп ... ... ... тысқары қалғандар
құрайды. Демек, бұрынғы КСРО-да жиынтық өнім материалдық өндірістен саласы
өнімдерінің қосындысы ретінде ... ... ... ... мен ... ... жүк ... байланыстың
(материалдық өндіріске қызмет ететін бөлігі), ... ауыл ... ... ... ... мен ... металл қалдықтарын ... мен ... ... ... және ... ... шығару, отын дайындау т.б.
салалары). Айналыс саласында өндіріс ... ... ... ... ... мүмкін болмағандықтан КСТО статистикасында
сауда толығымен өндірістік салаға жатқызылды, сөйтіп жалпы өнім мен ... ... ... бөлігіне айналды. Материалдық өндіріс саласы
материалдық игіліктерді ... ... ... ... ( ... ... ... сонымен қатар материалдық қызмет көрсету саласы
(өнімдерді) тұтынушыларға жеткзуші тарнспорт пен ... ... ... ... ... атап ... киім тігу мен жөндеу,
киімді жуу, тазалау, радио және ... ... ... ... ... отыз ... ... революцияның қарқынды және терең
дамуына байланысты материалдық өндіріс түбегейлі өзгерістерге ұшырады. Жаңа
технологияның пайда болуына, ал ескі ... рөлі ... ... ие ... ... ... бірте-бірте қоғамның тікелей өндіргіш
күшіне ... ... де көп, ... және көп ... қоғамдық өндіріс
организмі осы мамандығы терең де жоғары ... ... ... маман кадрларды талап етуде. Бұл қызметкерлердің ... ... ... өнімді және өнімсіз деп ... ... да ... ... ... жоюда.
Материалдық емес ізіліктерді (рухани байлықтарды) өндіретін сонымен
қатар материалдық емес қызмет көрсететін сала (денсаулық ... ... ... ... ... ... маңызға ие болуда. Аталған салалардың
барлығы да ұдайы өндірісте және өндірістің басты факторы ... ... ... ... ... ... салалардың даму деңгейі еңбек
өнімділігінің дәрежесімен қоғамдық өндірістің тиімділігіне ықпал етеді.
Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, ... ... ... ... бір жыл ішінде өндірілген материалдық игіліктер қосындысы ... тек ... ... ... ... ... еңбегі – қазіргі
экономиканың жағдайын сипаттайтын өлшемі деп айтуға болмайды.
Жалпы қоғамдық өнім көрсеткішінде ... ... ... ... ... ... яғни ... материалдар, аспаптар, отын, энергия.
Мұндай қайталама есеп ... ... ... ... ... әр ... ... байланысты орын алды.
Бір айта кететін ... ... ... ... есепте
үстеме құн көрсеткішін пайдаланады, соңғысы болса бір фирманың екінші бір
фирмадан материалдар мен ... ... сату және ... ... ... ... ... қайталама есепті болдырмау үшін
түпкі өнім көрсеткішін пайдаланып келді. Бұл ... жеке және ... емес ... ... ... ... ... өнім
элементтері осы жалпы қайтадан өңдеуге түспейді. Түпкі өнімді жалпы жалпы
өнім көлемінен еңбек заттарынын айналымын игеру ... да ... ... ... оның ... ... еңбек құралдары шығынының ... бар, ол ... ... ... ... еңбек құралдардың
жаңартудың көзі болып табылады, яғни аммортизация көзі.
Таза өнім (ТӨ). Қоғамның таза өнімі – ... ... одан жыл ... ... ...... орнын толтыруға пайдаланылатын
амортизаци жарнасын машиалар, жабдқтар, ... ... әр ... ... құнынан, тұтынылған шикізат, ... ... ... ... ... ... ... Осыдан байқауға
болады, таза өнім ... ... ... ... ... ... жеке тұтыну заттары мен ... ... т.ө. ... ... (АЖ) =ТӨ ... ... таза өнім осы ... еңбектің нәтижесі. Осымен байланысты экономикалық теория мен
экономикалық статистика оны қоғамның бір жыл ішінде өндірілген құны ... ... деп ... ... мазмұны бойынша бұл тұтыну заттары мен
құрал-жабдықтардың бір белгінің жиынтығы, түпкі пайдалану фазасында ... мен ... ... ... Ұлттық табыс (ҰТ) елдің экономикалық дамуының
қорытынды ... ... ... ... оның ... ... ... өндірістің бір жылдық нәтижесін сипаттайды. Ол
(ҰТ) ақшалай формада есептеледі.
Ұлттық табыстың ... ... аса ... Бұл ... нақты нәтижесі, осы мерзімдегі халықтың әл-ауқаты дәрежесі мен
қоғамның болашақта экономикалық даму ... ... ... ... ... 50% ... Ол қоғамның түпкі өнімінен амартизация
саласына, шаммен 8-10 % кем. [7.27] ... ... ... мағынада
өсуі, біріншіден, қоғмдағы жұмсалған еңбек шығынның мөлшеріне тәуелді, яғни
қызметшілердің саны мен ... ... ... ... ... ... өсуіне тәуелді. Ұлттық табыстың қозғалысы
қоғамдық ұдайы өндірістің мынадай сатылары арқылы жүзеге асады: өндіріс,
бөлу, ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық
өнім өндіретінбарлық салалардың таза өнімі (таза табыс), бөлу (қайта бөлу)
сатысында = әр қилы алғашқы және қайталама ... ... ... ... құрал-жабдықтары мен тұтыну (пайдалану) сатысында – түпкі табыстар
тұтыну және қор жинау мақсатында жұмсалады. ... ... ... ... ... ... айналысты. XVII ғ. өмір сүрген ағылшын
экономисті У.Петти 1664 жылы ... ... ... және оны
бөлуге, талдау жсауға әрекет жасады. Ол осы кезеңдегі ... ... ... ... ... жасады. Ол ұлттық табысты есептеп шығара отырып, оның
бүкіл ... ... ... ... және ... шығындарынан
түсетін табыстар саласы деп анықтады.Ұдайы ... пен ... ... ... пен ... да ... Олар ... қоғамдық өнім
құнын қоғамның табыстарының сомасы (қосындысы) дей отырып, одан өнім ... ... ...... ... ... ... экономисті Симон де Симонди осындай көзқараста. Ол қоғамның
жылдық өнімі мен ұлттық табыс ... ... ... ... құн мен ... ... үш ... еңбек, капитал
және жер қызметінің нәтижесі деді. Табыс келтіруші кез келген адам ұлттық
табыста өндіреді де, ... ... ... ... ... ... ... табыстың өндірістің әр қилы және бірдей құқылы
факторлары өндіреді деген пікірін басшылыққа ... ... ... ... ... шектеулі өнімділік теориясында «қоғамдық табысты бөлу
табиғи ... ... және бұл заң ... ... ... осы
фактордың өзі өндірген байлықтар ... ... ... ... Мұндай тұрғыдан қараудың мәні кез келген іс-әрекеттің түрі табыс
әкеледі, әрбір табыс алушы кәсіби мен қызмет ... ... ... ... ... таза өнім осы жылда жұмсалған еңбектің нәтижесі.
Осымен байланысты экономикалық теория мен ... ... ... бір жыл ... өндірілген құны немесе ұлттық табыс деп ... ... ... бұл ... заттары мен құрал-жабдықтардың бір
белгінің жиынтығы, түпкі пайдалану фазасында тұтыну қоры мен жинақ ... ... ... (ҰТ) ... ... шенеуліктер, әскери
қызметшілер, діни қызметшілдер т.б. қосылады. Американдық статистика ұлттық
табысты өндіруге қатысушы факторларының барлық ... ... деп ... яғни ... ... ... иесінің пайдасының және
жер иесінің ренталарының ... ... ... ... ... ... (ЖҰӨ) ... салықтар мен негізігі капитал құнына ... ... кем. ... ... ... ... әлі де ұлттық
табыста полицияның, әскерлердің, заң қызметкерлерінің, ... ... ... ... ... ... ешбір негіз
деп көрсетуде. Дәстүрлі маркстік саяси экономика тұрғысынан бұл ... ... ... ... қатынасы жоқ, тек ерекше қызмет
көрсетумен шектеледі. Осы ... ... ... ... ... ... қайталама есептеу негізінде ұлттық табысты жасанды
көбейтіп, шамамен 20-30 процентке ... ... ... ... өнім ... Батыстық экономикалық теория мен статистика
бойынша жалпы ұлттық өнім көрсеткіш материалдық және халықтық табыстарынан
тұрады. Жалпы ұлттық өнімге амортизация жарнасы да ... ... ... ... құрамдарының өұнының дайын өнімге ауысу жолымен құралады.
Жалпы ұлттық өнімнің белгілі модификасиясы – жалпы ішкі өнім ... ... ... Ал (ЖІӨ) ... бір ел ... кәсіпорындар
мен қызметкерлердің ұлттық азаматтық сипатына байланыссыз өндірістік
қызметінің нәтижесін қамтиды. ... ... өнім (ЖҰӨ) ... ішкі ... сол ... ... шетелге пайдаланудың сомасында проценттер,
дивиденттер, жалақы т.б. көп болады. Мысалы, маусымда жұмысшылардың жұмыс
істеп жүрген елдің ... ішкі ... ... ... ... ... ... ету орны жалпы ішкі
өнімді ұлттық есептер ... ... ... ... ... 1988 ... бері жалпы ұлттық өнім көрсеткіші біздің елімзде
де осы Біріккен ... ... ... бойынша есептеліп,
халықаралық салыстыруға пайдаланып ... ЖҰӨ ... ... ... бұл оның ... ... ... Бұл көрсеткіштің нақты
мөлшерін анықтау үшін бағаны инфляция ықпалынан ... ... ... яғни баға ... қолдану керек., сөйтіп ЖҰӨ нақты құнын біуге
болады. Эуономист С.Шаталиннің ... ... ... ... сол ... өнімнің ағымдағы бағалармен 940-960 млрд. Сом болды. Номиналды ЖҰӨ
нақты ... ... ... бағаның көтерілу есепін ЖҰӨ өсуін көрсетеді.
ЖҰӨ дефеторы деп айтады. ЖҰӨ ... ... ... ... мен
статистика қоғамның өндірістің ұлғаймалы концепциясының сүйенеді. ЖҰӨ
материалдық өндірісте өндірілетін игіліктері мен ... ғана ... ... ... емес ... ... де ғылым, денсаулық сақтау, білім
беру т.б. қамтиды. ЖҰӨ сол ... ... ... тауарлары мен қызметінің
жиынтық санын дәлірек сипаттайтын өлшем ... ... ... ... екі ... ... [3. ... өнім ағымның әдісі. ЖҰӨ ... ... ... ... ... мен қызмет түрлеріне анықталады. ЖҰӨ көлемі бір
жылда өндірілген өнімнің ақшалай есептегі ... Бұл ... ... ... ... және жеке инвестицияға шығындары
да енеді. Сонымен, ЖҰӨ осы әдіспен ... ... ... алу, ... және ... ... мемлекет, шығындарының қосындысы.
2. табыстар мен шығындар ағымы, ... ЖҰӨ жеке ... ... ... ... құрайды. (жалақы, процент, рента және
пайда) және өндірісв ... ... ... ... ... ... ... амортизация жарнасы да кіреді. ЖҰӨ жалпы халық
шаруашылығы табыстарының сомасы ретінде анықталады.
Екі әдістің ... де ... ... деғгеймен АҚШ-тық сауда
министрлігінің экономикалық бюросы жүргізетін ЖҰӨ есептеу статистикасы ең
жетілген деп ... ... ... ЖҰӨ ... қайта ұлттық
есептеу жүйесінің шеңберінде есептеледі. ЖҰӨ мен ұлттық табыстан басқа
тамақ пен күрделі қаржының ... ... ... ... ... ... ... банастаруын қамтиды. АҚШтың
ЖҰӨ түпкі тауарлармен қызмет көрсетуді есепке алады, яғни ЖҰӨ - ге ... ... ... түсе отырып, өндіріс процесіне мүлдем оралмайтын
немесе еңбдек құралдары ... ... ... қайтырп, оралатын өкім
түрлері жатады. ЖҰӨ АҚШ-тың басқа ... ... ... ... ... беру үшін жалпы ұлттық өнімне АҚШ азамттарының өз елінен
тыс жерлерде өндірген өнімнің бір ... ... ал ... американдық емес
азаматтардың өнімдері есепке алынбайды. Осыдан басқа жалпы ұлттық өнімге
шетелдегі капиталдың пайда, ... ... ... ... таза
табыс ретінде енеді. АҚШ-та алғашқыда жалпы ұлттық өнім ... ... ... ... ол ... ... ететін инфляциялық
құбылыстармен байланысты өндіріс көлемін өлшеуде дұрыс болмады. Мәселені
осы ... ... ... ... ішкі ... ... ең алдымен жұмыспен қамты саясатының тиімділігін, ең ... ... ... ... ... ... Біздіңше, елімізхдегі
атқарушы үкіметтің экономикалық саясатының нәтижесін осылайша бағалау теріс
болмас еді. ... ... ... ... ... 6-7
процентінен асып кетсе, потенциалды эалпы ұлттық өнімі бірдей болды, ... ... ... айырмасы 60 млрд доллар, ал 80 жылы – 250 млрд долларға
жетті.
Өндіріс динамикасын таза күйде базистік ... ... ... ... ... ... ... Ағымдағы бағамен салыстырғанда баяу
өседі. Мысалы, АҚШ-тың ағымдық бағадағы жалпы ұлттықұ өнімнің орташа жылдық
үлесім қарқыны 1973 – 1985 ... – 9,8 ... ... ал осы мерзімде
нақты жалпы ұлттық өнімнің өсу қарқыны – 2,8 ... ... [23.78] ... ... ... жанындағы экномикалық Кеңес америка экономикасының
өндірістік мүмкндігін көрсететін потенцичаплды жалпы ... ... яғни ... ... ... ... ресурстарын есепке алады.
Мәселені осы ... ... ... үкіметтің ішкі экномикалық
саясатының тиімділігін ең ... ... ... ... ... ... ... қамту саясатын бағалау ... ... ... ... ... ... саясатының нәтижесін осылайша
бағалау теріс болмас еді. Жұмыссыздықтың «табирғи дәрежесі» бүкіл халықтың
6-7 ... асып ... ... ... ... ... бірдей болды, 70
жылы олардың өзара айырмасы 60 млрд доллар, ал 80 жылы – 250 млрд долларға
жетті. [22.86]
Жалпы ... өнім мен ... ішкі өнім ... ... ... ... ... жүйесінің бір ғана көрсеткіші емес. Бәірқатар
макроэкномикалық көрсеткіштердің өзара байланысын көрсетуге ... ... өнім (СNP)- ... Таза ұлттық өнім (NNP)-кәсіпорындарға
жанама ... ... ... (N)-әлеуметтік сақтандыру жарнасы копорациялар
табысаны салық – корпорациялар пайдасын қайта бөлу - транспорт төлемдері.
Жеке табыс, жеке ... ... ... ... ... Осы ... ... бөлігі салық арқылы қайта бөлінетін «аралас экономика» жағдайындағы
мемлекеттің финанс жүйесі мен әлеуңметтік саясатының мәнін дұрыс түсінуге
көмектеседі.
в) Жалпы ... өнім және таза ... ... ... ... ... ... жылдық өндіріс ... ... ... ... жалпы ұлттық өнім кейбір жағдайлармен ... ... ... ... тіршілігін толық сипаттай алмайды. Барлық
елдерде дердік қоғам мүшелеріәнің әл-ауқатын жақсаруына ықпал ететін ... атап ... ... адамдар мен балаларға қамқорлық жасау, жеке
құрылыс, репетиторлық жұмыс және т.б. есепке ... ... ... жоқ ... ... экономикалық әл-ауқатына» теріс ықпал ететін
«көлеңкелі экономика» секторының салдары самоггон ... ... т.б. ... факторлар есепке алынбаған. Жалпы ұлттық өнім ... ... ... үй ... да ... да ... электр,
радио жабдықтар, аяқ киімді, автомашинаны жөндеу). Бұл ... ... ... ... ... ... қоғамдық өндірісті
ұлғатуға кері әсер ететін жағдайлар енбейді. (ресурстардың азаюы, климаттың
өзгеруі, қоршаған ортаның ластануы). Соымен бірге елдің экономикасы дамыған
зжағдайда ... ... ... ... демалуға, халықтың басым
көпшілігінің демалыс уақытын ұзартуға мүмкіндік туады. Ал соңғысы, қоғамның
әл-ауқатын арттырумен ... Осы ... ... Оның
мүшелерінің әл-ауқатына ықпалын ескеру, тұтас алғанда, қоғамның таза
экономикалық хал-ахуалын ... ... ... ұлттық есеп жүйесі. Экономиканың дамуын есептер жүйесі мен халық
шаруашылығының балансы жалпылама сипаттайды. Ұлттық есеп жүйесі (ҰЕЖ) ... өнім мен ... ... ... бөлуді, қайта бөлу мен пайдалануды
сипаттайтын өзара байланыстыкөрсеткіштер. Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ)
статистикалық комиссиясы жасаған ұлттықесептердің ... ... ... бері ... келеді, 70жылдың аяғында ұлттық есептер әлемінің 100-
ден астам елінде жасалынды. Ұлттық есчептердің негізін ішкі ... ... ... ... ... әр ... ... кәсіпорындардың
т.б. кірістері мен шығыстарының жиынтық есчептері ... ... ... есептер жүйесіне жиынтық көрсеткіштерді айқындап, ашып көтсеткен
немесе өзіндік, жеке дара ... бар ... ... ... ... ... ... қызметі туралы хабарларды белгілітәртіпке келтіреді.
Шаруашылық етуші субъектілердің ... ... ... бағыты,
объектілері, бағалау түрлері бойынша ... ... ... әр қилы жақтары мен шаруашылық бөліктерінің топтары секторларға
бөлінеді, атап айтқанда, «кәсіпорын», «мемлекеттік ... ... ... ... мен ... елдің шығынын, инвестициялық
тұтынуды, салық салуды т.б. экономикалық ... ... ... үшін
пайдаланады.
Халық шаруашылығы балансы (ХШБ) – халық ... ... ... ... ... жүйесі. Алғаш
рет бұл баланс бұрынғы КСРО-да 1923-1924 жылы жасалынды. Ұзақ ... ... ... және ... да ... ... ХШБ қоғамдық өндіріситі
жоспарлаудың, олардың маңызды балансын жасаудың, қарқынын, пропорцияларын,
өндіріс қорытындысын талдаудың тетігі ... ... ... сипаттауда
маңызды қызмет атқарды, атап айтқанда, тұтыну мен қор жинау нақты табыстың
өзгеруін крсетіп отырды. Халық шаруашылығының балансы негізінен 3 ... ... және ... ... ... (баланстың жиынтық кестесі,
еңбек ресурстары ... ... ... ... ... сонымен қатар
нақтыланған баланстар да кіреді. Қоғамдық өндірістің нәтижесін сипаттайтын
негізгі жүйелер және оның ... ... міне ... Ұлттық экономиканың құрылымы
Ұлттық экономиканың құрылымын қарастыруды қоғамдық өндіріс құрылымы
түсінігін анықтаудан ... жөн. ... ... ... ... сол ... экономикада әрқилы факторлар ықпалымен, қоғамдық
еңбек бөлінісі мен қоғамдық ұдайы өндіріс ... ... ... ... ұдайы өндірістің құрылымы мен ... ... ... ... ... әр қилы
эхлементтері мен бөліктерінің қалыптасқан ара ... және ... ... жеке фазаларының, факторларының, салаларының т.б.
арасындағы өзара байланыс пен өзара тәуелділікті сипаттайды.
Қоғамдық ұдайы ... ... ... объективті
экономикалық заңдар ықпалымен ... ... әрі ... ... Оны ... ұстау, өзгерту шаруашылық тетігінің
тиімді қызмет етуіне елеулі ықпал етеді және өз ... сол ... ... ... күштерінің даму дәрежесіне,
ғылыми техникалық прогресс қарқыны мен ... ... ... ... ... ... бір сандық
пропорциялар арқылы көрсетуге қарай ... ... ... ... ... ... өндірістің макроқұрылымының
элементтерінің арасындағы сандық арақатынас (мысалы, тұтыну мен қор ... ... өнім мен ... ... ... ... өндіріс пен
тұтыну заттары, өндіріс, т.б. арасындағы);
2. салааралыққа – қоғамдық ... әр қилы ... ... ... ... пен ауыл ... материалдық пен
материалдық емес, өндіруші және өңдеуші өнеркәсіп т.б. арасындағы);
3. ішкі салааралыққа – сала мен ... ... ... ... ... мен болат, мақта-мата өндірісі т.б.)
4. мемлекетаралыққа – ұлттық шаруашылықтар мен әр ... ... ... салаларының сандық арақатынас. [2.135]
Ұлттық экономиканың құрылымы жалпы ... ... ... ... ... алады. АҚШ экономикасының салалық құрылымын миысалға
келтірейік.
Біріншісоғыстан ... ... ... ... ... ... арақатынастарының өзгеруі нәтижесінде соңғысының жалпы
ұлттық өнімдегі үлес салмағы 3 еседей азайды. Бұл ауыл шаруашылығында ... ... ... ... ... ... болды.
Болжамдарға қарағанда, таяудағы 10-12 жыл ауыл ... ... өсу ... ... мен техниканы ауыл шаруашылығына кеінен енгізу, осының негізінде
еңбектің ... өсуі вуыл ... мен ... ... ... ... сайып келгенде, аграрлық - өнеркәсіп
кешенінің (А.Ө.К) құрылуы ... ... ... үш саласының
өндірістік-техникалық және ұйымдық ... ... ... үшін ... құрал-жабдықтарын өндіру ... ... ... ... мен оны ... ... сату ... өнеркәсіп кешенін құру ауыл ... ... ... ... бір ... ... ... сөз.
Екінші.Салалық өзгерістерді сипаттайтын бір ерекше жағдай өндіруші
өнеркәсіп үлесінің азаюы. Оны былайша түсіндіруге ... ... ... ... ... шикізатты өңдеу
дәрежесінің өсуі, үшіншіден, композициялық жаңа материалдарды игеру,
төртіншіден, ... ... ... ... салалардың дамуы.
Бесіншіден, өндіріс процесінде энергиянығ шикізатты, ... ... 60 ... бері ... үлес салмағының біртіндеп
азаюы. Бұл, бір жағынан, өнеркәсіп салаларының экономикалық ... ... ... ал ... ... ... өндірісінің базалық
дәстүрлі салаларының эколномикалық маңыздылығының төмендеуімен байланысты.
Төртінші. Материалдық өндірістің ... өсуі ... емес ... рөлі ... ... соғыстан кейінгі жылдарда АҚШ-
тың ұлттық өнімінде оның үлесі 1,3 есе ... ... емес ... капиталды жинақта процесі активті сипат алуда. Өндіріс емес ... ... жеке дара ... ... ... ... құрылымы негізгі салалар арасында еңбекті
бөлудің сандық пропорцияларымен сипатталады. Жалпы ұлттық өнімнің салалық
құрылымындағы сияқты, жұмыспен қамту саласынд да осы ... ... ... қызмет ететіндер үлесі күрт қысқарады да, өнеркәсіп
өндірісндегі еңбек ... ... ... (бұл ... 100 ... ... дейін орын алды, кейіннен төмендеді. Еңбекті бөлудегі сандық
пропорциялардың елеулісі, қызмет көрсету ... ... ... ... ... 80 ... орта ... дамыған елдердің
бөпшілініеде бұл көрсеткіш дәрежесі 60 процентке жетті және одан да ... ... ... ... ... ... мынадай заңдылықтар туындайды: екінші дүниежүзілік соғысқа
дейін еңбек өнімділігі өңдеуші өнеркәсіп ... ... ... ... болса, ауыл шаруашылығыда ... ... ... материалдық
салалармен салыстырғанда жооғарғы қарқынмен дамуына негіз ... ... ... ... салаларының интенсивті даму жолына көшуімен
байланысты, өндірістік емес салада еңбек өнімділігінің қарқындырақ өсуіне
жол ашылды, яғни ... емес ... ... тек ... саладағы
еңбек өнімділігінің өсуі есебінен де мүмкіндік болады. ... бәрі ... ... ... ... шарты.
б)Ғылыми техникалық революция (ҒТР) және ұлттық экономика құрылымы. Қазіргі
кезеңде ұлттық экономиканың құрылымына ғылыми – ... ... ... ... Ғылыми – техникалық революция (ҒТР) ... ... ... және ... ... ... ашып отыр. Еңбек заттар мен
еңбек құрал-жабдықтары, технология мен өндірісті ұйымдастыру революциялық
өзгерістірге ұшырады. ... ... ... ... маңызды
элементтерінің біріне айналып отыр. Қоғамның басты өндіргіш күші - ... ... рөлі мен орын ... ... ... дамуының
әрқилы таризхи кезеңдерінің критерийі атқарушы қызметтің ... ... ... ... ... ... ... технологиялық әдісі
түбірлі өзгеріске ұшырады. Осы критерийге сай қоғамдық өндіріс дамуының
былайша ... ... ... ... ... ... төмендегіше бөлуге болады:
1. Қол еңбегіне негізделген өндіріс. Бұл кезеңнің ... ... ... ... ... ... ... адам
еңбек процесінің материалдық негізіне, ал еңбек құралдары оның ... қуат ... ... ... ... ... ... 5 машина өндірісі.
Еңбек процесінің материалдық негізін ... ... адам оны ... өндіріс. Өндіріс процесінің материалдық негізін
машина ... ... Адам ... ... ... ... ... Мұндай жағдайда өндіріс технологиясы адамның
физикалық және ... ... де ... айта ... жай, ... ... өз дамуында бірнеше
сатыдан өтеді, ең жайдан күрдеоіге, бөлшекті комплекстіге және соңғы сатысы
толық автоматтандыру ... ... ... 70-жылдарының орта
шенінде ғылыми- техникалық революция өз дамуында жаңа бір сатығ көшті, оның
ерекшелігі ... ... даму ... ... болашақ
дамуында микропроцессорларды қолданудың өндіріс ... ... ... есептеу қиын, дегенмен бүгіннің өзінде электронды
есептеу ... ... ... ... жаңа ... алып
отыр. Микроэлектрониканы қолдану экономиканың барлық салшасында орын алуды:
энергетика, ауыл ... ... ... ... ... ... ... саласында, т.б. қазіргі өнеркәсіп
роботтарын, принципиалды жаңа автомат жүйелері мен ... ... ... осы ... ... ... ғана мүмкін болып
отыр. Микропроцессорларды игеру өнімді жобалау саласында ... ... ... авиация, медицина, өнеркәсібінде т.б. ... ... ... ... ... ... мен ... ортаны
қорғауды қамтамасыз ету салаларында да қолданылды. АҚШ шығарған әрбір
автомобюиль жанар майды ... мен ... ... ... ... ... ... микропроцессорлармен жабдықтайды.
Микроэлектрионика өндірісінде пайдаланатын заттардың аз мөлшерлілігі
шикізат пен материалдарды едәуір үнемдеуге мүмкіндік берді, ол өз ... ... ... қщ ... және оны қолдау негізінде
өндірілетін өнімдер бойынша ... ... ... ... ... болсақ, аз уақттың ішінде бір ... құны ... ... кеміген. Осының барлығы микроэлектроника өнеркәсібі өндірісі
мен өнімдерінің тұтыну дәрежесінің тез әрі тұрақты ... ... ... ... жоғары қарқынмен дамуы АҚШ-та орын алып ... ... ... ... ... ... ету ... мемлекет фирмаларға үлккен көмек көрсетуде. Ресми
деректерге қарағанда микроэлектроника саласы бойынша ғылыми зерттеулерде
қаржыландыру көлему 500 млн. ... ... ... ... ... процестеріне үлкен
ықпал етеді, материалдық өндіріс пен материалдық емес салада өндірістік
және басқару ... ... ... көшіру мүмкіндігін
береді. Кең көлемде жай қол еңбегін ғана ... ... ... ... ... ... айырмашылығы күрделі интеллектуалды
еңбекті имкроэлектроника арқылы жоғары дәрежелі автоматтандыру ... ... ... Шын ... технологиялық өндіріс әдісінің
қалыптасуы жүріп жатыр, оның ерекше сипаты мыналар:
- ... ... жаға ... ... өндіріс процеісне, үлкен
икемділік, тез өзгеріп тұратын өндірістік және жеке ... ... ... Микроэлектрониканы кеңінен қолдану мен тарату
көптеген материалдық және көптеген еңбек шығындарын үнемдеп, комплекті
автоматтандыруға көшуге ... ... ... ғылыми сыйымдылық дәрежесін күрт көтереді, тұтас алғанда
экономика жағдайына ... ... ... ... ... тәуелсіздігі аз,
жоғары тұрақтылықты сипаттайтын жоғары техзнология салалар кешенін
пәрменділікпен ... ... ... ие ... ... ... рөлі мен ... өсуі әр қилы электронды – есептеу
техникалары өндірісі мен оны бағдарлама мен қамтамасыз ету, сол ... ... ... де ... ... өндірісте адамның рөлі мен маңызының өзгеруі, еңбектің
күрделігінің көп көлемде өсуі, жиынтық ... ... ... ... орын ... ... адам ... маңыздлығы артады.
[3.81]
Енді дамыған елдердің қоғамдық өндірісндегі құрылымдық өзгерістердің
қазіргі тенденциясын қарастыруға көшелік, ал ... ... ... ... техникалық революцияның дамуымен сипатталады. Бұл мыналармен ... ... ... ... принципиалды жаңа
технологиялар, осымен ... ... ... ... ... талап
етеді. Екіншіден, салалық құрылымдылығы интенсивті қозғалыс пен өзгерстер
ғылыми-техникалық ... ... ... қоғамның өндіргіш
күштерінің дамуының объективті қажеттілігі дәрежесінің көрсеткіші.
Қазірпгі кезде ғылым мен техниканың ... ... ... ... индустриаландыру” ол болса, бүкіл қоғамнық өндірісті
одан әрі ... мына ... ... ... ... жаңа ... менр ... үнемдейтін, әрі экологиялық
тұғыдан таза технология ... ... ... ... ... ... ... – экономикалық параметрлерінің сапасын жақсарту,
өнеркәсіптің көп қажет ететін салаларын одан әрі дамуты және ... ... ... ... ... ... мен ... соңғы жетістіктерін
енгізу жолымен өндірістік емес саланы ... ... ... ... ... шешу жолы ... ... ең алдымен инвестициялық саясаттың икемділігіне
тәуелді. Кейнсиондық мождель жалпы ұлттық өнімнің өсу ... ... ... ... ... реттеуге белсенді
араласуын қолдайды. Мұндай жағдайда мемлекеттің инвестициялық ... ... ... ... ... ... теорияның кейнсион концепциясынан айырмашылығы,
мемлекеттің экономикаға араласуы рынок туғызумен шектелу ... ... Жаңа ... көзқарастардың негізін ұсчыныс ... ... ... мақсаты өндірістің сандық өсімінде емес, ... ... ең ... ... ... табы жолында жаңа
классиктердің ... ... ... ... Ұлыбританияда
“тэтчеризм” деген атпен мемлекеттік саясатында практикалық шешім ... ... ... ... арқа сүйесе отырып, капитал мен жұмыс күшінің
салааралық ауысуы белсендірек болды, экономиканы ... ... ... ... ... интенсивтендіру қамтамасыз етілуі. Бір
айта кететін жай, қазіргі экономиканы қайта құрудың мәні сандық ... ... ... ... жаңа ... ... ... құрылымдық өзгерістер, өлшем мәселесі. Қоғамдық
өндірісті интенсивтендіру негізінде экономиканы құрылымдлық қайта құрудың
міндеттері жаңа ... ... ... ... ... ... ету ... негізгі күш күрделі қаржының сандық өнімдерін
емес, оның ... ... ... яғни инвестицияның ұдайы
өндірістік салалық және технологиялық ... ... ... ... ... ... ... қайта құру және
жаңартумен өндіріске қосымша материал және еңбек ... ... ... ... ... ... ... қатынаспен
анықтайды. Мұнда оптималдылыққа біріншісінің үлесін арттырып, ... ... ... ... Инвестициялық салалық құрылым деп отырғанымыз,
оның халық шарушылық салалары ... ... ... ... ... көп қажет ететін саласын дамыту арқылы мүмкін болады. Инвестицияның
технологиялық құрылымы негізі ... ... ... ... т.б. ... күрделі қаржымен негізгі капиталдың бөлігіне –
үйлер, ғимараттар, т.б. ... ... ... ... ... ... негізгі капиталдың активті бөлігіне жұмсалатын инвестиция
үлесін арттыру арқылы жетуге болады. ... ... үшін 70-80 жыл ... ... ең алдымен өңдеушісі өнеркәсіпте, өңдеуші
өнеркәсіпте құрылымдық өзгерістерді талдауда ... ... ... даму ... Атап ... БҰҰ ... ... осы
индексті Еуропа елдерінің өңдеуші өнеркәсібіндегі құрылымдық ... ... сол ... ... да ... ... құрылымдық
өзгерістерді талдау үшін пайдаланады.
Әрбір кезеңдегі құрылымдық өзгерістер дәрежесін жағымды жағдай деп ... ол ... ... өнім ... жлпы өсу ... ... салалық эстетикалық өсімге соңғысы өнім өндіру ... ... ... өсу ... көрсетеді. Осыған орай ... ... үш ... ... ... ... жоғары эластикалық саласы, яғни орташа жылдық өсу қарқынының
тұтас алғанда өңдеуші өнеркәсіптің орташа жылдық өсу қарқынынан асып түсуі.
Қазіргі кезеңде мұендай ... ең ... ... ... ... салалар
жатады.
2. Эластикалық өсу салалары бірге жуық, яғни орташа жылдық өсу қарқыны
шамамен өңдеуші ... ... ... өсімімен бірдей. [9.81]
Эластикалық өсу төмен, яғнип орташа ... ... ... төмен.
1.3 Мемлекеттің қоғам өміріндегі әлеуметтің – экономикалық
жағдайды реттеу
ХХ ... ... ... ... ... ... үшін ... стандартын талап ететін тұжырымдамалар мен доктриналар кеңінен тарай
бастады. Әсірісе теория мен тәжірибеде “берекелі мемлекет” (welfare ... ... яғни ... әлеуметтік шараларды, ең алдымен, әлеуметтік
қамсыздандыру шараларын жүзеге асыратын мемлекет ... ұғым ... ... ... елдерде табысты бөлу тек ... ... ... нәтижесінде ғана емес, түрлы табыстар ағындарын
мемлекеттік реттеу, қайта бөлу ... де ... ... ... – экономикасы – оның қоғам өмірінің әлеуметтік ... ... ... ... ... бір ... әлеуметтік – экономикалық мәні қоғамдағы әлеуметтік таптардың
арасындағы қатцынастарды реттеу, қоғам мүшелерінің ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, қоғамдық өндіріске қатысу
үшін ... ... ... ... ... қоғамдық өндірісті реттеу мақсатиында жүргізетін шаралардың
құрамды бөлігі ... ... ... ... елдегі бүкіл
экономикалық ахуалмен тығыз байланысты ... ... ... саясаты тізбегіндегі басты
буын халық табысын құру саясаты. «Табыс» деген түсінік ... ... ... Экономикалық әдебиетте «Табыс» дегенді жаңадан
жасалған құнның мөлшерін анықтауға ... ... ... ... ... өндірілген құнның оның өндіруге жмсалған шығындардан
артық ... әр ... ... ... ... жекелеген адмның өндірген
өнімдегі үлесі, оны ... ... ... мүшелерінің табыс дәрежесі, деңгейі олардың әл-ауқатының басты
көрсеткіші, өйткені ол жеке адамның материалдық және рухани өмірін ... ... ... ... денсаулығын сақтауға, күнделікті тұтыну
қажеттлігін өтеуге ... ... ... ... ... тікелей әсер
ететін факторлардың ішінде, жалақының көлемін басқа ... ... ... тұтыну рыногын тауарлармен толтыру жне т.б. бар.
Халық табысы мен ... мен ... ... үшін ... және ... кірістердің көрсеткіштері қолданады. Номиналды табыс
(NI) – жекелеген адамдардың белгілі уақытта алған ... ... ... (ДІ) – жеке ... және жеке ... болатын табыс. Қолдағы бар
табыс номиналды табыстан салық пен міндетті төлемдер сомасын кем болады.
Нақтылы табыс (ВІ) – ... бір ... ... бар ... ... ... пен тауарлардың саны, ол баға ... ... ... [18.103]
Халықтың нақты ақшалай табыстарының құрылуының бірнеше қанар көздері
бар, олардың ... ... ... ... ... ... ... мен жеңілдіктер; финанс жүйесі арқылы ... ... ... ... ... және т.б.) ... түсімдер. Жалақы кәсіпорындардағы, кооперативтердегі жалақы тектес
табыстар; өз шаруашылығының табыстары және ... ... ... ақы
төлеудің тенденциясын талдау, бұл табыс түрінің болашақта да ... ... ... ... ... рөл ... ... табысының құрылуына айтарлықтай әсер ететін жай қоғамдық тұтыну
қорынан (ҚТК) берілетін ... мен ... ... ... ... ... зейнеткерлерді қамсыздандыруға, уақытша жұмысқа
жарамсыздарды әр түрлі жәрдем ақыға (балаларды күтуге, дәрігерлік ... аз ... ... ... жәрдем беру) қаржы
бөлінеді. Халық табысына трансферттік ... мен ... ... жеке адамның экономикалық мүдделлілігі мен еңбекке ықыласын
қалыптастыруда ерекше рөл ... ... ... ... жалақының
басым болуы кәсіпкерлік, жаңашылдық, іскерлік сияқты жақсы қасиеттерді
қалыптастырады. Қоғамдық тұтыну ... ... ... ... мемлекеттің көмек бағдарламасын) өндірістік қызмтке қатысу деңгейі
төмендетіп, біреуге арқа сүйеушілік, масылдық психологияны ...... ... ... ... халықтың ақшалай табыстары мынадай түрде
көрінеді:
- мемлекеттік сақтандыру төлемдері;
- жеке ... үй ... ... жас ... ... ... ... - бақша серіктестіктеріне және т.б. техника, инветнарь сатып алуға
берілетін қарыз;
- жинақ ... ... жыл ... ... проценттер;
- акция құндарының өсуіне, облигация мен заемдардан түсетін табыстар;
- лотерея ұтыстары;
- тауарлард несиеге ... ... ... ... бос ... әр ... қайтарымдар (компенсациялар);
Басқаша ақша түсімдеріне комиссиондық және сату ... ... ... ... ... кірістер жатады. Халықтың
номиналды табысына атап өткеніміздей олардың таза ... ... ... де жатады. Төлемдер мен алымдарды жинақтай отырып,
мемлекет өзінің ресурстарын құрайды, ... ... ... ... ... ... бөледі, табысы аз азаматтарға көмек көрсетеді. Табысы
аз азаматтардың мүддесін қорғау мақсатында және әл-ауқат дәрежесін ... ... үшін ... ... ең ... табалдырығын
анықтап, одан салық алмайды. Сонымен ... ... ... ... ... тағайындайды. Экономикалық теория салықтың екі тобын көрсетеді:
тікелей және жанама. Тікелей салықтар ... ... ... ... ... ... салықтары ретінде көрінеді. Тікелей салықтар тек
жалақыдан және басқа факторлық табыстардан ... ... ... Жанама салықтар (акциздер) тауар бағасында “жасырылады”, ... ... оны ... ... сатып алғанда ашық мәлімдеу тәжірибесі
қолданылып жүр.
Сонымен халыққа салық салу – ... ... ... ... ... бір ... ... салатынатн салық мен төлемдердің
көлемі табыстың өсуімен көбейіп отырады. Салық түсімдерінің ішінде ... ... ... ... ... қатар жеке табыстан, мұрагерліктен, ауыл
шаруашылығынан, отбасы шағын азаматтардан, сатудан және т.б. салық алынады.
Елдің экономикалық даму ... ... ... мен ... ... ... ... тек халықтың табыссыз топтары мен
өндіріске қатыспағандарды (оқушылар, ... ... ... ол ... ... ... өндіріске қатысушыларды ... ол ... ... ... ... ... да, ең
алдымен жалданп істейтіндерді де қорғайды. Мұны еңбекті ... ... ... ... мерзімі, еңбекті қорғау және т.б.)
және оған ақы толеуден ... ... ... ... жұмысқа алу мен босату жөніндегі ережелерден көреміз.
Кедейшлік сияқты өткір әлеуметтік проблмаларды шешу – ... ... бір ... Бұл әл – ... ... ... ... экономикалық тұтқалар арқылы ең төменгі тіршілік деңгейін жасап,
тұрмысы нашар адамдардың ... ... ... ... ...... экономикаға көшкен мемлекеттің әлеуметтік саясатының
негізгі міндеті. ... әр ... ... еңбек пен жұмысшы ... ... атп өту ... ... ... ... ондағы жұмыс істейтіндер мен ... ... ... ... ... жағдайлары және т.б. Мемлекеттің ұлттық табысты
қайта бөлу ... ... ... – осы ... ... ... мүшелерінің өмір сүруіне қолайлы материалдық негіз жасау.
Мұндай мақсатты жүзеге асырудың түрлеріне қызмет пен өнімдерді ... ... бөлу ... ... ... мемлекеттік бағдарламасы
жатады.
Біздің елімізде қоғамдық тұтыну қорлары экономикалық категория ретінде
бүкіл қоғам мен еңбек ұжымдарының, оның мүшелерінің арасындағы өмір ... ... ... ... ... Олар ... дәрежеде
бұрыңғы немесе қазіргі еңбекті есепке ала отырып бөлінеді. Қоғамдық тұтыну
қорларының бір бөлігі мемлекеттік ... ... ... ... Оның ... ... кәсіпорындардың, кооперативтердің пайдасынан
және қоғамдық ұйымдардың есебінен жиналады. Мемлекеттік көмек бағдарламасы
бойынша қоғамның жаңа ... ... ... және ... қолдау, білім алу, денсаулық сақтау қажеттіліктері өтеледі.
Қоғамдық тұтыну қорларын бөлу үш ... ... ... ... ... төлемдер. Олардың көлемі еңбекшілердің бұрыңғы және қазіргі
жалақысына байланысты. Бұлар ... ... ... ... ... ... ... мүгедектігі мен қартайғандығына
байланысты зейнетақы, жұмыссыздыққа байланысты көмек және т.б. ... да осы ... ... жөн. Өйткені стипендия ынталандыру
сипатында болғандқтан жұмсалған еңбекпен өлшенеді.
Қоғамдық ... ... ... ... бағыт – адамның еңбегіне
байланысты түрлі төлемдер. Мұндай төлемдерге көп ... ата – ... бсты ... ... ... ... ... мемлекеттің
мектепке дейінгі балалар мекемелерін, мектеп – интернатты қаржыландыруға
жұмсайтын дотациялар жтады. Жетім балалар, ... ... көп ... аз отбасылардың балалары да толық мемлекеттік қамқорлықта болады.
Қоғамдық тұтыну қорлардан берілетін төлемдердің үшінші ...... ... ... емес сала ... ...... түрінде беріледі. ҚТҚ-ның бұл бөлігі «қосымша» табыстар,
олар отбасы бюджетіне түспейді, оны оз ... ... ... ... жеке дара еңбектің мөлшерімен бөлінбей, қоғамның нақтылы
тарихи жағдайымен және мүддесімен ... ... ... ... ... ... ... емес, тек осыны тұтынуға тиіс қоғам
мүшелері және сол қажеттіліктің шеңберінде ғана болады. Сонымен қатар, таза
өнім осы ... ... ... ... ... ... ... мен экономикалық статистика оны қоғамның бір жыл ішінде ... ... ... ... деп ... ... мазмұны бойынша бұл тұтыну
заттары мен ... бір ... ... ... ... ... қоры мен жинақ қорын құрайды. Ұлттық табыс (Ұ.Т.) ... ... мен ... ... ... ... ... 80-жылдардың басында мемлекеттің реттеудегі жаңа кенсиандық қозғалыс
(«Рейгономика», «тетчеризм») тұсында тағы да қызу ... ... [12.281] ... маңызы мынада: қайта бөлу ... ... шегі бар ма? ... ... ... өскенде
жалпыэкономикалық қызметтің тиімділігі төмендемей ме? ... ... өсуі ... ... ... ... ма? Әлеуметтік
бағдарламалардың көбеюі ... ... ... өсірмей ме?
Жоғарыда аты аталған американ экономисті П.Хейне мынаны көрсетед: ... ... ... да бай ... ... ... жәшікті ақтарғандар
жарлы адамдар. Бірақ егер жаңа ереже бойынша желкенді ... ... ... қоры үшін деп ... 10 мың ... ... ... және әлгі қордан әрбір жарлы адам жылына 2000 доллар көмек алатын
болса, онда ... ... ... тіркелген желкенді қайықтар иелерінің
саны ... өзін ... ... ... саны жедел өседі.
Табыстағы теңсіздік едәуір дәрежеде күн заңының (бағалық зиянының)
объективті әрекетінен туындағанын ... ... ... ... ... ... тырысу рыноктық мехнизмді қиратумен тең.
Қайта бөлу процестерінің көлемі әр түрлі еодерде түрліше, бірақ
Швецияда оның ... ке. ... егер бұл ... өндіріс афкиорлары
бойынша табысты бөлуші алып, үй шаруашылығының 10 тобына топтастырғанда (53-
суретте халықтың 20% емес, 10%) онда ... ... ... ... ... ... жоғары 10%-тік топта халықтың төменгші 10%-не
қарағанда шамамен 100 есе көп ... ... ... табысты алсақ (салықты
төлегеннен кейін) онда үй шаруашылығының жоғары және ... ... ... аз ... ... 100 есес ... 4 есе болды. Мұндай қайта
бөлудің көлемі швед экономистерінің белігілі күмәнін ... ... ... ... ... ... ... кейін) еңбек рыногының динамикасын төмендетті. [4.35]
Соымен ... ... ... ...... өте ... құрал болуға тиіс, бір жағынан, ол әлеуметтік тұрақтылықты
сақтауға және әлеуметтік шиеленісті жұмсартуға көмектессе, екінші ждағынан
кәсіпкерлік пен ... ... ... ... ... ... ... ҰЛТТЫҚ ШАРУАШЫЛЫҚТЫҢ ДАМУЫ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚТЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
2.1 Ұлттық экономика дамуының стратегиялық басымдылықтары
Қазақстан ... ... ... ... жылдарға арналған стратегиясы (бұдан әрі Стратегия) 2015 жылға дейінгі
кезеңге арналған ... ... ... саясатын
қалыптастырады және экономиканы жеделдетілген жаңғырту әрі әртараптандыру
және оны ... ... ... қол үзу және Қазақстанның бәсекеге
қабілеттілігін арттыру және ... ... ... ... ... тұрақты дамуына қол жеткізуге бағытталған.
Мемлекет дамуының ұзақ мерзімді басылымдылықтарын жария еткен негіз
қалаушы құжат елдің 2030 ... ... ұзақ ... даму ... ... ... Республикасының Президентінің 1997 жылғы 11
қазандағы «Қазақстан-2030. Барлық қазақстандықтардың ... ... ... ... атты ... болып табылыды.
Стратегия Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... ... ... ... ... және 2002 жылға
арналған ішкі және сыртқы саясаттың негізгі ... ... ... ... ... ... ... өз дамуындағы жаңа
серпіліс алдында. Қазақстанньң әлемнің бәсекеге барынша кабілетті елу ... кіру ... атты 2006 ... 1 ... және «Қазакстан-
2030» стратегиясы» Қазақстан дамуының жаңа ... ... ішкі ... саясатымыздың 30 маңызды бағыттары» атты 2007 жылғы 28 ... ... 2030 ... дейінгі даму стратегиясын іске асыру
жөніндегі одан әрі шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің
2007 жылғы 6 ... ... ... ... ... Қазақстан
халқына 2005-2007 жылдардағы жыл сайынғы жолдауларын іске ... ... ... (Іс-шаралардың) жалпыұлттық жоспарының 61-тармағына
және «Мемлекет басшысының Қазақстан ... ... ... жыл
сайынғы жолдауларын және Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 - ... ... ... іске асыру жөніндегі негізгі бағыттардың
(іс-шаралардың) ... ... ... ... ... ... туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 20 сәуірдегі №
319 каулысьның 231-тармағына ... ... ... саясаттың негізгі мәні әлемдік
нарықтағы белгілі бір тауарлалардағы экспортқа бағытталған экономиканың
шикізаттық емес ... және ... ... ... ... тауарлар мен қызмет көрсетулер өндірісін кұру және дамыту ... ... деп ... олар ... ... ... ... ұлттық өнеркәсіпті және ... ... ... үшін кәсіпкерлікке қолайлы жағдайлар жасайтын және қолдау
көрсететін шаралар ... ... даму ... ... Республикасының
2010 жылға дейінгі кезеңге арналған дамуының стратегиялық жоспарында
белгіленген мақсаттарға қол жеткізуді ... ... ... ... іске асыру 2015 жылға қарай ел экономикасы
сервистік-технологиялық дамуға көшуге дайындалуға тиіс.
Стратегияда қойылған мақсаттарға ... қол ... үшін ... шеңберінде
Стратегияны одан әрі жүзеге асыру күтілетін жаңа ... ... ... оны іске ... ... ... ... жаңадан толықтыру
және экономиканы одан әрі жаңғырту, экономиканың барлық салаларын және
адами капиталды қарқынды ... ... ... ... ... ... ... Стратегия индустриялық-инновациялық дамудың және
экономикалық ... ... ... және ... ... ... экономика кұрылымындағы сапалы өзгерістерді
жүргізуді қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін тиімді пайдалануға негізделген саяси, экономикалық
және ұйымдық-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... бар өндірістік, энергетикалық, ... және ... ... ... дамытуға
бағытталған мемлекеттік инвестициялардың (мемлекеттік даму институттары мен
ұлттық компаниялардың қаражаттарын қоса ... ... ... ... ... экономикасының дамуындағы жалпы оң элеуметтік-экономикалық
әсерге қол жеткізу үшін Стратегияда жазылған ... ... ... ... және ... ... ... мынадай
бөліктерде Стратегияны жүйелі түрде күшейту болжанады:
- сандық және ... ... ... айқындай отырып, нақты мақсатты
индикаторлар — Стратегияның әрбір бағыты бойынша бағдарларды ... ... ... ... және ... қол ... ... мемлекеттік қолдауды жүргізу және ел экономикасындағы
инновацияның пайда болу, оны ... және ... ... ... ... емес ... қолдау шаралары;
- «Қазына» ... даму ... АҚ, ... ... ... жөніндегі қазақстандық холдингі» АҚ, «ҚазАгро» АҚ,
«Самғау» АҚ, ... ... ... және ... ... ... ортаны жақсартуды және
кәсіпкерлікті ... ... ... индустриялық-инновациялық
даму саясатын жүргізудің ... ... ... ... әрі
нақтылау жолымен мемлекеттік-жеке меншік серіктестік;
- өңдеуші .өнеркәсіпке және қызметтер ... ... ... ... және ... ... ... әрі 2015
жылға қарай жоғары бәсекеге ... және ... ... ... елу ... ... ... қамтамасыз етуге қабілетті
«серпінді» макрожобаларды іске асыру. Бұл шикізаттық емес ... ... іске ... ... ... және ... ... айқындауды болжайды;
- қызметі ел ... үшін ... ... кұны мен
мультипликативтік әсері бар, сатулардың ... ... ... ... ... мен ... ... бәсекеге қабілетті және
ресурс үнемдейтін өндірістерін ... ... ... басым
салаларындағы корпоративтік көшбасшыларды ... ... ұзақ ... жоспарда өңірлік және жаһандық экономиканың
бәсекелі «ойыншылары» болуға тиіс деп болжануда.
Стратегия Қазақстанның халықаралық бәсекеге ... және ... өмір сүру ... ... ... мемлекет пен жеке меншік
сектор күш жігерінің кешенділігі мен біртұтастығын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... жасауға танылған.
Стратегияда белгіленген іс-қимылдар ұзақ мерзіміді даму стратегияларын
және экономика мен кәсіпкерлік сектордың шикізаттық емес секторы, сондай-ақ
сыртқы инвесторлар, ұлттық ... мен даму ... ... ... ... ... және ... асыру
кезінде бағдар болуға тиіс.
Сонымен қатар, таяудағы 10 ... ... ... ... жүйесіне, әлемнің бәсекеге барынша қабілетті 50 елінің қатарына
кіруі жөніндегі стратегиялық ... қол ... ... ... ... қазіргі дамуының логикасы сияқты, әлемдік ... ... ... ... қоятын қағидаттық жағынан жоғары ... ... ... нарықтардағы өткір бәсекеге дайын бола алады және болуға
тиіс, ал оның одан әрі дамуы жаһандық ... ... ... жүзеге
асырылуға тиіс.
Қазіргі замаңғы әлемдік экономика мен жаһандану құрылымы ... үшін жаңа ... әрі ... ... ... Қазақстан үшін
жаһандық өндірістің шындықтары мен қыр көрсетулерді ... ... ... ... ... ... мен ... корпорациялар өз мақсаттарын
қудалай отырып, өндірістің әлемдік тізбегінде үстемдік жағдайын ... ... үшін ... ... Бұл ... дамыған елдердің
қолында болатын, ал шикізатқа бай ... ... ... ... ... әкеледі. Әлемдік тұтыну мен ... ... ... ... және Қытай сияқты елдерге ауысу жағдайында дамушы
елдер үшін ... ... мен ... ... көптеген елдер үшін
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ... ... ... ... ... ... тең ... қатысушы болу үшін
қалыптасқандарға тең жағдайлар қалыптасқан.
Қазіргі ... ... ... маңызды рөл корпоративтік
басқаруға тиесілі. Бүл ұғым ... ... ... туралы
заңдармен, бағалы кағаздар инвестмциялар шығару және оларды пайдалану
саласындағы ережелерлмен, қор ... ... ... ... есеп ... және ... ... реттелетін фирмалар
мен баска да экономикалық субъектілер арасындағы күрделі өзара қарым-
қатынас жүйесін ... ... ... ... ... өз ... капиталдың тиісті ағындарына әрі ... ... ... жаңа ... мен ... ... саласындағы фирмалардың стратегиясына әсер етеді.
Осылайша, мемлекет пен трансұлттық компаниялар тандемі - салалар ... ... ... ірі компанияларды дамыту стратегиясымен
байланыстырылған салааралық кешендерді дамыту стратегиясын әзірлеу.
Стратегияның мұндай келісілуі ... ... іске ... мен ... ... перспективалық ңарықтық тауашаларды,
экономикалық дамудың ұзақ мерзімді болжамдарын ... ... ... ... бұл ... ... ... және компанияларды
инвестициялық жоспарлау көкжиегін ұлғайтуға мүмкіндік береді. Мемлекеттік
болжау жүйесі серпіліс нүктелерін ... ... ... ... ... пен ... дамыту перспективаларын айқындайды,
тәуекелдерді талдауды жүргізеді. Мұндай жүйе бизнеске инвестициялық және
зияткерлік ресурстарды қайда шоғырландыру ... ... ... жер шары ... ... ... ... қамтитын
индустрияландырудың кезекті кезеңі ... ... ... ... ... ... колониялар үшін күрестегі тірі бәсеке,
әскери әлеуетті үстемелеу мен соғыс жағдайында дамыған 19 ғасырдың соңы ... ... ... ... ... кезеңдеріне қарағанда
қазіргі заманғы ... ... ... ... ... ... ... капитал мен еңбек ресурстары
ұлтқырлығының мүлдем басқа жағдайы ... бір ... он ... процесс қазір бір үкімет шеңберінде жүргізілуде. Әлемдік тәжірибе
көрсеткендей, индустриалдық ... ... ... ... ... рөлге ие. Мысалы, ірі металлургиялық зауыттар салу туралы шешімдер
макроэкономикалық немесе ... ... ... ала ... ... ... ... және дамыту мемлекеттің бақылауымен және
қатысуымен жүргізіледі. Жобалардың бастамашылары ретінде ... да ... да, ... салу ... ... ... болып табылатын ел мұқтаждарын ескере отырып, мемлекеттік
деңгейде келісімдер жасасумен ... ... ... ... ... ... шешімдер экспортқа бағдарланған тиісті өңдеуші
өнеркәсіп енді қалыптасып ... ... ... ... ... ... тетіктер негізіндегі даму ... ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Қазіргі экономиканың нарықтық жағдайда дамуы елджің экономикалық
әлеуетінің бәсекеі ... ... ... ... әр ... ... ... кемшіліктерін де ... ... емес ... жекелеген салаларында, оның ішінде өнеркәсіпте
өндірістің айтарлық құлдырауына және ... ... ... нақты
секторы салаларының шикізат экспорты жағына қарай тепе-теңдігі шиеленісе
түседі.
Қазақстанның әлемдік ... ... ... ... ... ... ебек бөлінісндегі Қазақстанның тар мамандануы, негізгі әлемдік
тауар нарықтарынан алшақтығы ... бұл ... ... ... шығуды қамтамасыз ететін көлік-коммуникациялық инфрақұрылымның
дамымағанымен шиеленісе түседі.
Осыған байланысты, ... ... жаңа ... ... ... басымдығы ретінде мемлекет мақсаты ... ... қол үзу ... қарай экономиканы әртараптандыру және сервистік-
технологиялық экономикаға көшуге дайындалу жолымен елдің орнықты ... ... ... ... Қазақстанның 2015 жылға дейінгі индустриалдық-
инновациялық даму стратегиясының ... ... және ... ... ... ... ... алды.
Соңғы жылдардағы елдің әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... болуын және халықтың әл-ауқатының
артуын растайды. Сонымен қатар, қабылданған шараларға қарамастан, ел
экономикасында ... ... мен ... шешусіз қалғандығын
куәландыратын кейбір үрдістер байқалады.
2007 жылы елдің ЖІӨ көлемі 12,1 трлн. ... ... 2007 ... ... халықтың жан басына шаққандағы ЖІӨ 6,2 мың АҚШ
долларын құрады.
Сонымен ... ... ... көлеміндегі өңдеуші өнеркәсіптің үлесін
төмендетудің теріс үрдісі сақталуда. Егер 2003 жылы бүл мән 14,2 ... ... ... ... 12 %-ға ... ал 2008-жылдың
қорытындылары бойынша - 11,6 %-ға дейін ... ... ... көлеміндегі өндеуші саланың үлесі 2003
43,3 %-дан 2008 жылы 36,6 %-ға төмендеді.
Жоғарыда аталған серпін тау-кен өндіру секторының жалғасып келе ... ... және ... ... өсу каркынын сонымен бір уақытта
тежеу салдары болып табылады:
2002 жылы өңдеуші өнеркәсіптегі ... ... ... 8,1 %-ды, ... - 7,9 %-ды, 200^жылы - 9,2 %-ды, 2007 жылы - 7,6 %-ды және 2008 жылы -
6,9 %-ды құрады. [22.83]
1-кесте
Республикалық ... ... ... мен құрылымы
|Атаулары |Млн. тг |% ... |773893 |100 ... |734809 |94,9 |
| ... ... мемлекеттік қызмет |44066 |5,7 ... | | ... ... |40435 |5,2 ... ... және қауіпсіздік |73822 |9,6 ... беру |23241 |3 ... ... |19105 |2,5 ... ... ... ету және ... |202043 |26,1 ... | | ... ... үй-коммуналдық шаруашылығы |10321 |1,3 ... ... ... және ... |12879 |1,7 ... | | ... ... кешені және жер қойнауын |8486 |1,1 ... | | ... ... су, орман, балық шаруашылығы және |43040 |5,6 ... ... ... | | ... ... және құрылыс |1395 |0,2 ... ... және ... |59663 |7,7 ... ... |68345 |8,8 ... ... ... ... |34338 |4,4 ... ... ... |93630 |12,1 ... |39085 |5 ... көзі: Статистикалық көрсеткіштер 2008
Стратегияның I кезеңін іске асыру нәтижесінде қызметі шикізаттық емес
секторда жаңа жоғары технологиялық және экспортқа ... ... ... қажетсінетін өндірістерді дамыту үшін инвестициялар
тартуға, сондай-ақ ... ... ... және ... ... ... ... бірқатар даму институттары
қүрылған. Даму институттары экономиканың шикізаттық емес ... ... ... ... оньщ ... экономиканың жекелеген
секторларында өнімділік деңгейін арттырудың иегізгі факторларын айқындады.
Стратегияны табысты іске ... 2015 ... ... ел ... сервистік-
технологиялық дамуға көшуге дайындалуға тиіс.
Стратегияда қойылған мақсаттарға тиімді қол жеткізу үшін ... ... одан әрі ... ... ... жаңа экономикалық шарттарды
ескере отыра, оны іске ... ... ... ... ... ... ... одан әрі жаңғырту, экономиканың барлық салаларын және
адами капиталды ... ... ... мемлекеттің кешенді күш-жігерін
айқындау талап етіледі, Стратегия индустриялық-инновациялық ... ... ... индустрияландырудан кейінгі және ... ... ... экономика кұрылымындағы сапалы өзгерістерді
жүргізуді ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін тиімді пайдалануға негізделген саяси, экономикалық
және ұйымдық-құқықтық шараларының, ... ... ... экономиканың нарықтық жағдайда дамуы елджің экономикалық
леуетінің ... ... ... нарыққа беймделуідің әр түрлі
мүмкіндіктермен байланысты олардың кемшіліктерін де ... ... емес ... ... ... оның ... ... айтарлық құлдырауына және ұюына әкеледі, экономиканың ... ... ... ... ... қарай тьепе-теңдігі шиеленісе
түседі.
Ақпараттық технологиялар паркі, ... ... ... ... ... ... Қарағанды, Орал қалаларында
өңірлік технопарктер жүмыс істеуде. Индустриялық-инновациялық ... ... ... ... ... жаңа деңгейге көтеру жөнінде үлкен
әлеуеті ... ... ... мысалы Индия болып табылады. Елде 35
мемлекеттік және 25 жеке меншік технопарктер жүмыс істейді. Олардың ... ... және ... ... ... ... ... жүз пайызға қатыстыруға рұқсат алған. Технопарктердің бірқатары
ақпараттық технологияларды ... ... ... ... өнім ... ... ... тарифтер бойынша жүзеге
асырылады, ал кедендік тазарту мен экспорттық ... ... ... байланыс желілері және бірінші сыныпты халықаралық
стандарттау, сапаны сынау әрі бақылау ... ... ... ... ... ... жеке ... араласпайды, өзіне халықаралық
нарықтағы қатаң бәсекеге төтеп беруге қабілетті ... ... ... ... ғана ... ... сала ... 2004 жылдың
өзінде 22,1 млрд. АҚШ долларын ... (1998 жылы олар 6,5 ... ... ... -6 жыл ... өсім 3,4 ... құрады). [23.81
Қазақстанның ДСҰ-ғы кіруі ... ... ... ... ... 150 ... ... ... ... асырылуда, елдің инвестициялық салық заңдары
жетілдірілуде, кластерлік бастамалар іске ... ... ... ... ... Стратегияның негізгі мақсаты шикізаттық
емес бағыттан қол ... ... ... ... әлі қол ... ... инвестициялық және инновациялық ұсыныстар шикізаттық емес
салаларда өндірілетін тауарлар мен ... ... ... ... ... деп ... ... көрсеткендей,
қазіргі уақытта инвестициялардың, оның ішінде шетелдік ... ... үлес ... әлі ... ... ... ... институттары жұмысының тәжірибесі жүйелік ... ... ... ... баскару жүйесін жетілдіру шеңберінде
экономиканың, әр түрлі салаларында инвестициялық және ... ... және ... институттары «Қазына» ОДҚ» АҚ
құрыльмын кұрған болатын. Дегенмен, мыналармен:
- кредиттерді ... және ... ... ... ... ету ... тудыратын шаруашылық ... ... ... ... ұзақ мерзімді инвестициялық кредит беру нарығының дамымағандығымен;
- отандық кәсіпкерлердегі инвестициялық менеджменттің төмен деңгейімен;
Өнеркәсіпті ... ... үшін ... ... инфрақұрылымның
дамымағандығымен байланысты экономика секторларын қаржыландырудағы бар
проблемаларды шешу үшін ... бір шара ... Даму ... ... ... ... қарағанда, ішкі нарыкқа
бағдарланған. ... ... ... ... ... ... ... жүйелі тетіктері көзделмеген.
Консалтингтік қызмет көрсетулердің отандық нарығы дамымай қалып отыр.
Қазіргі бар ескі және тиімсіз өндірістердің орнына ғылымды қажетсінетін ... ... ... ... ... ... ... бірі болып табылады, бірақ бұл жерде әзірге нақты нәтижелерге
кол жеткен жоқ. ... бар ... ... ... ... ... заманғы ғылымы кеңестік үлгідегі моральдық жағынан
ескірген ғылыми-өнеркәсіптік базасымен, сапалы ... ... ... процестердің (лицензиялау, сертификаттау, патенттеу) артық
төрешілдікпен сипатталады.
Эксперименттік өндіріске ... ... ... ... ... өнеркәсіптік өндіріске жаңа ... ... ... ... 2001 ... ... жыл сайын нәтижелер алынған
биотехнологиялар бойынша ғылыми зерттеулер жүзеге ... ... ... болмауына байланысты оларды өндіріске енгізу
мүмкін емес. ... ... іске ... ... ... ... ... өнім өндіруге дейінгі бүкіл процесті коммерцияландыру үшін
жағдайлар әлі жасалған жоқ.
Бұл проблемалар ғылымды қаржыландыру көлемінің жеткіліксіздігіне ... орай ... ... ... ... ... «2007 ... республикалық бюджет туралы» Қазақстан Республикасының Заңына
сәйкес ғылымға ... ... ... ЖІӨ-нің 0,14 %-ын құрайды, бұл
тым жеткіліксіз. [24.7] Ғылымды жеке ... ... ... ... болған жоқ. Индустриялық-инновациялық стратегияны
табысты іске асырудың ажырамас шарты сапалы адами капиталдың ... ... ... жұмысшы кәсіптерінің «шеберханасы» - кәсіптік-
техникалық мектептердің ... және ... ... ... 70-ші жылдарынан бастап іс жүзінде жаңартылмаған.
Стратегияны іске асыруда жоғарыда аталған кемшіліктер ... ... ... және ... даму ... ... мүмкіндік
беретін барабар статистика жүйесінің болмауына байланысты.
Жоғарыда жазылғандардың негізінде, ... ... ... ... ... ... қол жеткізу үшін
Стратегияға:
- стратегияны іске асыру тетігін сапалық жағынан жаңадан толықтыруға;
- ... ... ... және одан әрі ... ... пәрменді
тетіктерін енгізуге;
- стратегияны іске асыру барысын қажетті статистикалық ... ету ... ... ... ... ... бағыты бойынша бағдарлар - нақты мақсатты индикаторлар
қатарын, сондай-ақ оларға қол жеткізу мониторингі мен ... ... ... ... одан әрі іске ... ... жаңа ... есепке алуға бағытталған өзгерістер мен толықтырулар
енгізіледі.
Қазақстанньң ... және ... ... ... және ... қабілеттілігін арттыру процестерін жандандыру жаһандықта ... ... ... ... ... ... Ұлттық экономика бәсекелестік қабілетін арттыру
Жаһандану жағддайындағы соңғы он жылдықта ұлттық экономиканың әлемдік
деңгейдегі бәсекеге қабілеттілігі мәселесі одан әрі ... ... ... ... ... ... ... артуы,
халықаралық еңбек бөлінісінің тереңдеуі, жаһанды бәсеке қысымының үдеюі
жағдайда мемлекеттің экономика қауіпсіздігі ең ... оның ... ... айтқанда жаңа білімді жедел өндіру, ендіру және
бейімдеуге ... ... ... ... ... ... шын ... «жетекші өндіргіш күшке»,
экономикалық өсу қарқындарын және ... ... ... анықтаушы негізгі бәсекелестік құралға айналды.
БҰҰ – ның өнеркәсіптік даму Ұйымының 2002 жылы баяндамасында дымыған
және ... ... ... ... және ... ... тұрақты ұлғаймалы алшақтылығы, оның туындайтын қауіптері
қарастырылып, экономикалық либерализм және жаһандану өздігімен бұл ... ... ... ... ... өткірлігін жеңілдету үшін
БҰҰ сарапшылары дамушы елдерге «бәсекеге қабілеттіліктің ... ... яғни ... жаңашыл білім мен технологияларды жедел ... ... және ... ... ... арқылы бәсекелестік
артықшылыққа және экономикалық өсуге жетуді ұсынады. Мұндай ... кең ... ... қабілеттіліктің төменгі жолына», яғни
дамушы ... ... ... ... ... және ... ресурстарды
беру арқылы шетелдік инвестицияларды тарту арқылы шығуына қарама қарсы
қойылады.
Белгілі американдық экономист М.Портердің пікірінше, ... ... ... бәсеке тәсілдеріме ерекшеленетін үш сатыдан өтеді. «Өндіріс
факторымен ... ... ... ... ... шығындары элементтерінің ... ... ... ... ... ең алдымен ... ... ... ... ... ... тұтынушылар үшін неғұрлым жаңа, жоғары құндылықтарды, яғни
тұтынушылар анағұрлым жоғары ... ... ... жаңа өнімдер мен
қызметтерді жасау аса маңызды. Инновациялық ... ... ... ... оны бәсекелес кәсіпорынның шығындарымен пара пар ұстауға
болады.
Дамушы елдердің көпшілігі алғашқы екі сатыда қала отырып, бәсекеде ... ... ғана ... жете ... ... да ... ... дейін әлемдік рынокта негізінен төмен шығындарымен ғана
ұтады.
Әлемдік экономикалық форумның сарапшылары алғаш рет ... ... ... ... ... 117 мемлекеттердің
қатарында алғаш рет Қазақстан қамтылып, аталған көрсеткіш бойынша ҚР ... ... ... озық 61-ші ... ... ... – 74 орында).
Елдің әсекеге қабілеттілік потенциялын анықтауға негізгі үш ... ... ... ... ... ... институттар. Басқалармен аслыстырғанда, технологиялық бәсекеге
қабілеттілік деңгейі ... ... ... экономиканың неғұрлым әлсіздеу
тұсы болғандықтан оның өзектілігі артуда.
Осы ретте, ҚР ... ... ... ... ... жаңа ... саясаты белгіленіп, 2003-2015 ж.ж.
индустриалды – инновациялық даму ... ... ... шикіаттық
бағыттан сервистік – технологиялық экономикаға көшу ретінде айқындалды.
Қазақстан дәстүрлі шикізат өндірісін ... ... ... ... бәсекеге қабілетті екендігі әлемдік ... ... ... нәтижесінде анықталып, құрылыс материалдарын өндіруші,
туристік, жеңіл өнеркәсіп, жиһаз өндірісі, тамақ ... ... ... жүк ... тау-кен өндірісі үшін құралдар өндіруші
сала, металлургия саласының кластерлік ... ... ... ... ... қор және ... бірігуімен жиынтық жарғылық
қоры 85 млн. ... ... 5 ... қор ... ...
инновациялық даму стратегиясы шеңберінде ... ... ... «Ақпараттық технологиялар паркі» («Аlatau IT ... мен ... ... ... ... атап ... - бұл жаңа ... «тетіктерді жинауға» ғана бағытталмайды,
керісінше арнайы зертханасы және өндірістік адандарында қажетті бөлшектері
өндіріледі, шетелден тек ... ғана ... «Alatau IT ... ... ... Hewleet Packard, Samsung , Cisco systems
сияқты басқа да әлемде әйгілі компаниялармен келіссөз ... да төрт ... ... ... ... және Астанада
құрылды. ШҚО- дағы технопарк тау-кен металлургиясы, жаңа металл ... ... ... және ауыл ... ... қайта өндеуге
маманданса, ОҚО-дағы технопарк мұнай өндеуші және ... ал ... парк ... ... ... және ... айналысады.
Қазір Қазақстанда үш пилотты аумақтық технопарк қызмет етеді: Олардағы
ЖШС «Алгоритм» паркі ... ... ... үшін ... жасау, металл
өңдеу) , Қарағанды ... ЖШС ... Tech» ... (тау-кен
металлургиясы , химия, экология) және «Алматы аумақтық технопаркі» ЖШС
(құрылыс, жаңа ... ... ... ... ... ... ұлттық экономика үшін технологиялар
тәуелділікпен гөрі ... ... ... ... ... ... ұмтылу қажет. Себебі, ТҮК кен қолданатын
экономикалық бәсекелестіктің қазіргі стратегиясы – ... ... ... Бұл ... ... өнеркәсіптік ... ... ... ... ... ... ... төмен,
әсіресе еңбек ақы деңгейі төмен дамушы ... ... Ал ... сыйымдылығы және еңбек жоғары қызметтер (ҒЗТКЖ), тауар маркаларын
жасау және ... ... ... ... ... ... білікті
мамандарға ие дамыған елдерде шоғырланған. Аталған халықаралық мамандану
технологиялық түрғыда жетекші ... ... ... ... деңгейін
сақтауға, сондай-ақ халықаралық өндірістік тізбекке жаллы стратегиялық
бақылау жасауға мүмкіндік береді.
Нәтижесінде, ... ... ... ... еллер
зкспорттайтын өнеркәсіптік өнімдердің бағасы 1985- 1995 жылдар аралығында
дамыған елдердегі өнім ... ... 25%-ға ... ... ... ... да ... техниканың
бағалары үнемі төмендеуде. Мысалы, компьютердің қатты дискісіндегі бір
мегабайттың бағасы 1988 жылы 11,54$ ... 2005 жылы - 0,45$ ғана ... ... ... ... ... «кедейленуші экономикалық өсу»
ретінде қарастырылады, яғии өнеркәсіптік өндіріс, жұмысбастылық, ... ... ... ... ... ... экономикалық
қайтарымның төмендігі байқалады. [24]
Демек, қазіргі ... ... ... ... аса бай ... жөне барлық басқа елдер арасындағы ғылым ... ... ... ... ... ... ... бұл алшактьқ интеллектуалды және қаржылық ресурстардың дамушы
елдерден «кашуындағы» себептердің бірі.
Осы ретте У. ... ... және ... ... ... ... тудырады. Бүл
концепцияға сәйкес, жнынтық әлемдік табыстағы үлесін ... ... ... ... ... ... үшін қосымша ресурстық
салымдарды басқа кедей елдермен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... тиімдірек. Бұлар әрине,
білім сыйымдылығы жоғары, технологиялық үдерістерді үнемі жаңарту ... ... ірі ... салымдарын қажет ететін салалар болыл
табылады. Себебі, білім сыйымдылығы ... ... ... рет игерілген
бәсекелестік артықшылықтың ұзақ мерзімде «сақталыну» мүмкіндігі жоғары.
Біздін ... ... ... ... ... ... жоқ емес. Мысалы, мүнаймен ластанған топырақ пен
суды тазартатын «Перойл» биопрепараты, қуаңшылыкқа қарсы ... ... ... «Қазақстан» бүрлеу техникасы, экологиялык мөселені
шешуге және жанармайды үнемдеуге мумкіндік беретін жанармайдың толық жануы
сияқты көптеген ... ... ... ... [24] ... экономиканың бәсекелестік ... ... ... ... болады.
Алайда, технологиялық бөсекеге қабілеттілікті арттыру
мақсатында тек ... ... ... ... ... ... ... Ең алдымен ғылымның, ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Ойымызды нақтьлай түссек, сөздік, математикалық, арнайы-ғьлыми
формадағы ақпарат қоры ... ... ... дербес күйінде техникалық –
экономикалық және экономикалық тұрғыда пассивті, индеферентті. Аталған
өнім өндірістің кез ... ... ... экономикалык ресурсқа оны
менгеріп, шаруашылық, техникалық ... және ... ... ... ... ... ... ғана айналады. Демек ғылымның өнімі
мамандардың білім, біліктілік, ... ... ... ... ... айналу дәрежесіне байланысты ғана экономикалық ... ие ... Бүл ... ... мен оның іс ... арасындағы уақыт легінің қысқаруьна әкеледі.
Ғылымн жаңалықтардың таралу жылдамдығымен қатар, олардың ашылу
жылдамдығы да маңызды. Бұл ... ... адам және ... ие ... ... ... ... калыптастырады.
Ғылыми ізденіске деген қызығушылықтың, дайындықтың іргесі білім ... ... ... ... және ... ... ... әдістерді қолдану аркылы қаланады.
Аталған жағдайлар ғылымның дамуы көп жағдайда қоғамдағы ... ... ... беру ... ... оның даму ... ... байқатады. Осы ретте, ұлттық экономиканың бәсекелестік
артықшылықтарын ... ... ... мен ... беру ... ... ... дамытудың өзектілігі арта түседі.
Отандык білім беру саласының дамуында бірқатар оң шаралар жүзеге
асырылуда. ... ... ... беру ... информатизациялау
бағдарламасын, шағьн комплектілі мектептердің калпына келтірілуін, мектепке
дейінгі міндетті дайындықты, білімнің ... ... ... ... ... білім беру стандарттарына сай ... беру ... ... т.б. айтуга болады. Десек те, қазіргі
дейін ... ... ... ... ... де ... бірі - оқу ... материалды-техникалық
жабдықталу деңгейі. Тіпті жетекші жоғары оқу ... да ... ... ... ... ... ... теххіщкалық
құралдарымен жарақтандырылмауы, қажетті оқу одебиеіттерінің. әсіресе қазақ
тіліндегі ... ... ... - ... ... ... безендірілу қызметтерінің жеткіліксіздігі байқалады, Мұның ... ... ... беру ... ... ... параметрлерінің дамуына, демек, білім беру қызметінің сапасына
теріс әсерінен көрінеді.
Психологтардың зертгеулеріне ... ... ... 10%-ы, ... нәрсенің 50%-ы, ал тікелей өздері жасаған ... ... ... ... [25] ... ... элементтердің оқыту
үдерісіндегі, білім сапасын арттырудағы маңыздылығын байқауға болады. Оқыту
үдерісінің техникалық кұралдармен жеткілікті деңгейде жаракталмауы оқытушы
жауапкершілігінің, онын ... ... ... ... ... Осы ... жалақы деңгейін, оның оқутушылар табысының
бірден бір көзі екендігін ескерсек, жоғарыдағы ... ... ... ... ... ... төмендеуін, оқу-әдістемелік
және ғылыми-зерттеу жүмыстарьның токырауын тудыруы мүмкін. Бұл өз ... ... сапа ... жолға қоюды қажет етеді.
Аталған мәселелердің шешімін қаржы тапшылығына емес, ... бар ... ... ... жөн. ... ... білім беру көлемі 2000-2005
ж.ж. ... % ... ... соң ғы үш ... ... ... 55%-
ға көтерілгені белгілі, оның үстіне оқу ... ... ... ... құқылы. Осы ретте, оқу орындарының әрі қоғамдық институт, ... емес ұйым ... ... ... көтеру маңызды.
Қорыта келгенде, білім беру салдасындағы іс-әрекет технологиялық ... ... ... ... жұмсалған шығындар адам ... ... және ... арқылы әкономиканың жаңа идеяларды
өндіру қабілетін, оның ғылым сиымдылығы жоғары ... ... ... ... ҚР-дың индустриалды-инновациялық ... ... ... ... ... ... ... мен бағыттары түптеп келгенде осы саланың
даму деңгейіне тәуелді деуге ... ... ... жыл ... ... ... дәстүрі
«Қазақстан стратегиясы - 2030» - дан ... ... ... ...
біздің жалпы Стратегиямыздың құрамдас бөлігі және біздің ... ... Ал ... ... ... ... бәсекеге
қабілеттілігінің» белгісі болды. [25]
Менің пікірімше, елдің бәсекеге қабілеттілігі елдің әрбір азаматының
бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... ... жағдайлардың
жиынтғымен анықталады. Адамдар туралы айтқанда, австралиялық ... ... ... ... ... – кәсіпкер тек басқарып қана
қоймайды, ол басқару ... тың, ... ... ... ... енгізеді және экономиклық тәуекелге беру үшін өзіне жауапкершілік
алады.
«Дүниені өзгерткің келсе - ... ... ... ... ... ала ... біздің әрқайсымыз бәсекеге түсуге және жеңіп шығуға
көмектеседі. Біздің жалпы бәсекеге ... ... ... жақсы тұрмысына жеткізуі тиіс. ... ... ... тек ... қана ... рухани баюына да ... ... ... ... ... ... ... пен өнердің,
қазақ тілінің, халқымыздың дәстүрлері мен өмірлік философиясының гүлденуі
жүруге тиіс.
Ұтллың ... ... – бұл оның ... ... ... оның ... деңгейі, білімі мен жеке басының дамуы. Елдің
бәсекеге қабілеттлігі – бұл халықтың ... ... және оның ... даму ... Бұл ... ... бағдарлама жасау принципі
жұмыс істеуі керек: мақсатқа жету үшін қаржыны айқындау қажет.
Жаңа экономиканы құру – қиын да ... ... Оны шешу ... ... ... ... Қазақстанның индустриалды-инновациялық даму
стратегиясына» арқа сүйейміз. Оның бірінші кезеңін жүзеге асыру ... ... мен оның өсу ... ... ... ... ... мақсатына жету біздің экономиканың табиғи
ресурстардың әлемдік ... ... ... болу ... диверсификациялау арқылы экономиканың ... ... ... ... ... ... ... – технологиялық экономикаға
көшу үшін негіздер ... ... ... ... ... ... – инновациялық саясаттың жүргізілуі экономикалық өсу
қарқынын кемінде жылына 8,8-9,2 пайыз көлемінде қамтамасыз етуге ... ... ... ... -инновациялық даму Стратегиясы – бұл бар
болғаны дайындық кезеңі ғана. Әлемде постиндустриалық қоғамның орналуы ... ... жоқ. ... әлі де ... жасап, индустриалды-дамыған
елдердің қатарына кіру мүмкіншілігі бар. Аталмыш стратегияны жүзеге асыру
оқиға ... күрт ... және ... осы ... ... керек
болды. Осы арада біз бұл секірісті қайда бағыттауымыз керек деген негізгі
мәселе бой көрсетеді.
Бір жағынан, қолда бар ... ... ... ... тірі ... ... етуі ... Қазақстан «секіріс» жасау үшін ... ауыр ... ауыл ... ... ... ... сондай-ақ – ядролық энергия мен жоғары ... ... ... арттыруға қарай жылжуымыз қажет. Мұның өзі
экономика қабілеттілігі мен ... ... ... жетудің шешуші
факторы болып табылады.
Онан әрі, 2008 жылдан бастап екінші онжылдық – ... ... ... ... қолға аламыз. 2010 ... ... ... жоспарда екі мақсат қойылды: бірінші – 2005 ... ішкі ... ... екі есе арттыруға , ...... ... ... ... Егер де ... кезең – Қазақстан
2010 – дағдарыстан ... ... ... ... ... ... тұрса, ал екінші кезеңде, экономикалық ахуалды
анығырақ болжау кезінде, бізде ... мен ...... ... секілді дамудың бесжылдық жоспарларын қабылдау ... Оның ... ... ... ... деңгейінің көтеру және
жаңа нысаналарды таңдау керек болды. Мысалы, еліміздің жалпы ішкі ... ... ... 2015 жылы 3,5 есе ... ... ... жылы жан ... шаққанда ішкі жалпы өнімді 8-10 мың АҚШ долларына
жеткізу ... бұл Сауд ... мен ... және Испания секілді
бірқатар Еуропалық елдердің деңгейімен біршама қатарлас келеді.
Қазір Қазақстан, ... – 2030» ... ... ала ... ... 10 жыл ... ... бәсекеге барынша қабілетті елу елдің
қатарына кіру ... ... ... ... ... ... жылдардағы
стратегиялық жоспарлаудың онды тәжірибесін пайдаланып, біз ... ... ... лу ... ... кіру ... ... дамудың жеті басым бағыты айқындалды, олардың жүзеге асуы алға қойған
міндеттерді шешуге жағдай туғызатын болады.
«Біз қатаң бәсекеге әзір ... оны өз ... ... білуіміз
керек. Қазақстан көптарапты халықаралық экономикалық жобаларға ... ... ... тиіс те, өйткені олар біздің жаһандық экономикаға
кірігуімізге көмектеседі, әрі сол арқылы біздің ... ... ... ... және ... ... сүйенеді.
Мемлекет өз тарапынан іскерлік ... ... ... және ... ... ... тастауға, жеке меншік
капиталдың келешегі үлкен кемел бастамаларына тікелей қолдау ... ... жаңа ... ... ... шешуші бағыттары
био-және нанотехнологиялар, жасанды интеллект жүйелері, қуат ... ... ... ... автоматтандыру, космостық
технологиялар, күні бұрын белгіленген ... ... ... өндірісі, ядролық энегетика әрі қарай дамытылады.
Өндірісті одан әрі интеллектендіру, үзіліссіз инновациялық үрдіске көшу
жүзеге ... ... ... жаңа ... ... ... көшу
аяқталды.
Бұл бағыттарды біз бәсекеге қабілеттілікті ... ... ... ... кезінде назарда ұстауымыз керек.
Биотехнология, нанотехнология, космостық қызмет және ақпараттық –
байланыс ... ... ...... ... ... жетуге біздің мүмкіншілігіміз бар. Нақ осы ... ... ... ... ... ... ... мамандар мен дипломды ғалымдар
қажет болды. Жоспарларымызды жүзеге асыру жөніндегі ... ... ... ... ... ... маусымнда тұңғыш қазақстандық «KazSat» спутнигі ұшырылды.
Космостық қызметті дамытудың мемлекеттік бағдарламасы ... ... ... ... ... жұмыс істеуде. Сол ... ... ... ... ... ... технологиялар
паркі (АТП) ашылды. Оны құру туралы ой 2002 жылы ... ... ... ірі ... жасау, тамақ және ... ... ... ... – ақ космостық зерттеулер орталығы – Бангалор қаласында ... ... еді. 2003 ... ... ... ... ... экономикалық аймақтарын құру туралы» Жарлық шықты, ал ... бұл ... салу ... ... ... ... паркі жұмыс істеу үшін берген 25 компанияның 11-і іріктеліп
алынды. [24] Мен IT-индустриясы ... ... ... ... барлық
компаниларды осынд келіп жұмыс істеуге шақырамын, сіздердің ... де, ... да ... ... үшін ... ... ... Қазақстан Республикасының Конституциясы – ұлттық экономика
дамуының қайнар көзі.
Қазақстан Республикасының тәуелаздік алып, ... ... ... даму жолына түскенінен бері де он сегіз жыл өтті. Әрине, тәрих
өлшемімен алып қарағанда, он сегіз жыл айтарлықтай көп ... ... ... осы кезеңде Қазақстан үлесіне, барлық басқа ... ... ... ... жане әлеуметтік сынақтар тап
болды.
Оң нәтижелер туралы айту әрдайым жақсы. Бірақ сол кезеңде, біздің
жолымыздың әу ... ... де ... ... және ... ... нарыққа көшудің толығырақ стратегиясы болған ... ... ... ... адамдардың бірнеше буыны бастан
өткерген империялық ... ... ... ... ... ... ... білім мен дайындықтан өткен кадрлар жоқ ... ... ... ... кеңесшілер мен өз басқарушыларымыздың жинақталған
орасан зор ... арқа ... ... кадр ... ескі
тәжірибемен, ең бастысы, ескіше ойлау дағдысымен бойкүйез болмаған ... ... мен ... ... ету керек болды. Барлық осы
жылдары мен жаңа басқарушылардың, олардың арасында ... ... ... буынын өсіріп шығарумен, соларды тәрбиелеумен, іздестірумен тікелей
айналыстым.
Қазақстан бірінші больп посткеңестік кеңістікте нарықтық ... ... ... ... ... және ... секілді
әлемдік тәжірибеде мойындалған стратегиялық жоспарлауды ... ... ... тек ... ... ... мен ... айқындап
қана қоймайды, олар дағдарыстар мен бейберекеттіктің ... ... ... сызып берді және зәру де болса жеңіл-желпі
мәселелерге бой алдырып, ... ... ... ... ... ... деген сөз жұрттың көбінің құлағына түрпідей
тиді. Мен 1997 жылы «Қазақстан-2030»-ды жария еткенімде, ... ... ... ... шыға ... ал ... Азия мен
Ресейде қаржы дағдарысы әлдеқашан белең алған кез еді. Осымен бір ... ... ... ... ... ... бағасынын болып кермеген
рекордтық төмендеуі салдарынан кейін ысырап тасталдық. Алайда бұл біз ... ... бола ... осы ... ... ... тәуелсіз Қазақстан
құрылысында ерекше рөл атқарды және ... ... жаңа ... белгіледі. Біз бірінші кезеңде барлығын ... ... ... экономикадан толықгай оған қарама-қарсы нарық жүйесіне көшуді
жүзеге асырдық. ... ... ... ... ... ... макроэкономикалық түрақтандыруды қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... сала мен өндірістік секторды
жетілдіру секілді ... ... ... тұр. ... ... ... ... және постиндустриялық мемлекетке көшу,
дамушы елден дамыған елге айналу болып табылады.
«Кеңес Одағы ыдырап, коммунизм күлаған соң, ... ... он ... тәуелсіз мемлекет болып күрылды. Бүған дейінгі қазргі замап тарихьшда
ол еиіқашан тәуелаз больш көрмеген еді, Демокраіхшяхы, саяси саналылық ... ... ... ... ... ... тура ... Осыны есепке
ала келганде, Қазақстанға бұл салаларда өсуге кол жет-кізуі, аса үздік және
оң табыс болды». Мартин ... «United Press ... 6 ... ... ең қиын ... ... нарықтық реформалар қайшылықтармен
жүргізілді, кей-кейде «тайғанақтап та» ... ... ... ... бағдарламалар уақытша және жалқылық сипат алды. Бір
міндетті шешу, көбінесе, орын-далуы ... ... ... проблемалардың
пайда болуына әкеліп соқты. Бірақ нақ сол жылдар біздің ... ... ғана ... ... мемлекет ретінде қалыптасуымызға да
көмектесті.
Қол жеткен ... ... ... келді, өзінің
мемлекеттік экономикалық саясатын «таңдаудан таңдауға» дейтін принциппен
емес, экономикалық дамудьң ... цикл деп ... ... сәйкестеп жүргізді, ол сараптау бағасы бойынша ондай циклдардың
ұзақтығы кемінде 10-35 жылға созылатын еді.
Біз өте маңызды, ... ... ... ... өмір сүрудеміз. Бүгінгі
күні біздің ... не ... және не ... міне,
қазақстандықтардьң келесі буыны қандай едде тұратыны соған байланысты деген
ойға жиі берілемін. Өйткені мемлекеттін міндеті өз ... ... ... және ... ... топқа жататынына, олардың қандай
аймақтарда тұратынына және басқа да ерекшеліктеріне қарамастан, ... ... ... ... ... соларға баламалы тең мумкіндіктер туғызатьн
болуы керек.
Сонымен қатар даму мен жоғары әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... қажет. Күні
бугінге дейін барлық әлеуметтік бағдарламаларды каржыландыруды қолда бар
мұнай кірістері ... он ... ... ... ... ... орын алуда.
Қазақстан бірінші больп посткеңестік кеңістікте нарықтық ... ... ... мемлекеттік басқару және реттеу ... ... ... ... ... таңдал алды.
Аталмыш құжаттар тек дамудың негізгі кезеңдері мен басымдықтарын айқындап
қана ... олар ... мен ... ... ... жолымызды сызып берді және зәру де болса ... бой ... ... ... мүмкіндік бермеді. [21.131]
Естеріңізде болсын, мұнай сатудан түсетін қомақты кірістер әрдайьм
мемлекет үшін молшылық көзі ... ... Бұл ... ... ... Сауд ... ... елдердің өкінішті тәжірибесін еске алсақ та
жеткілікті.
Біз бұл қателіктерді қайталамауымыз керек. Біз өз ... ... ... ... ... ... қажет «Қазақстаи - 2030» стратегиясында бізде бейне ... жоқ ... ... өмір ... ... ... ... екені
айтылады. Бүл ойда терең мағына жатыр.
Біздің стратегия ... бар ... ... ... адылмен жұмсау
принциптеріне негізделуі, яғни кәдімгі отбасы секілді мемлекетте «қиын
күнге» деп ... ... ... қоры ... ... Мұнай сатудан түскен
қаржының бір бөлігі ғана еліміздің ішкі ... ... ... ... мен жол ... ... осы ... әлеуметтік-инженерлік
инфрақұрылымын жасауға бағытталатын болады. Бұл - ... ... ... шын ... ... ... қажет болып табылатын
салалар. Мысалы, ұлттың денсаулығы мен оның деңгейі – ... ... ... жол ... дүниелер.
Әлемнің бірде-бір елі өзінің алдына дәл осындай қысқа мерзімде мұндай
өршіл міндет ... ... ... ... күнінде, дәл осының бізде жол
жоқ деп атайтынына мен сенемін.
Тәуелсіздіктің алғашқы жылдары ... ... ... жел ... жаңбырға, өзінің шаршап-шалдыққаны мен қорқынышына, айналасындағы әр
түрлі қиын жағдайларға қарамастан, тау ... ... ... ... ... жағдайын көзге елестететін.
Алғашқы қадам - өте күрделі. Жаңа мемлекетімізді құруға кіріскенде, ең
алдымен біздің үйіміздің ... ... , ... негізі – жаңа
Конституция керек екенін түсіндік.
Біз сонау 1995 жылы ... ... ... ... ... ... жоқпыз. Иә, оның алдында 1993 жылы тұңғыш
Конституциямыз ... ... ... ... заң күші ... қолы ... ... ... ... ... сол
өзгерістердің қажеттігін түсінбеген және оны ... ... ... ұзақ ... табанды күрестер өтті. Осыдан екі жүз ... ... ... демократияның негіздері қаланып жатқан кезде, заңдар
мен конституциялардағы жиі өзгертулердің ... ... ... ... ... ... меи адами институттар адамзат ақыл-
ойының прогресімен қол ұстасып ... ... ... деп ... Бұл ... бері екі ... өтсе де ... маңызын бүгіндері жойған жоқ.
1995 жылғы Конституция Қазақстанда реформаны ... аса ... іске ... Көп ... оңың ережелеріңің арқасында , аздаған
мерзімдердің ішінде ғана жас ... ... мен ... ... аса ... ... ... жеттік.
Қолданымдағы Конституцияны қабылдаығаннан ... ... ... ... үшін «даңғыл жол» ашылды. Бейнелеп айтқанда,
барлығын да басқарған, бірақ ештенені басқара алмаған Жоғарғы ... осы ... ... елдің бет-бейнесін өзгерткен ... екі ... ... ... ... жылғы Конституция экономикалық реформаларға жаңа ... ... ... нарықтық қатынастардың талаптарына жауап берген және ... ... пен ... ... ... қызмет жасаулары үшін
тиімді нормативті қүқық базасын қамтамасыз етті. Конституция ... ... ... жеке ... де қорғауға тең жағдайда кепілдік
береді.
Қолданымдағы Конституцияда мемлекет адам ... ... ... олар: әркімнің енбек ету жөне ... ... ... ... мелшері көрсетілген медициналық тегін көмек
алу; ... орта ... алу; діни ... ... ... құқықтары.
Сондай-ақ конкурстық негізде ақысыз жоғарғы білім алуға, ... ... ... ... бірге ауырған, мүгедек ... ... ... әлеуметтік қамсыздандыруға кепілдік
берілген. ... осы ... ... заңдардың нақты
ңормаларында баянды етіліп, адамдардың күделікті ... ... ... адамның негізгі құқықтары мен бостандықтарын бекітіп, еліміздің
азаматтарының құқық алдындағы ... ... ... ... ... саяси өміріне демократияның іргелі принциптерін енгізуге қолайлы
жагдай жасайды.
Басқаша ... ... ... ... ... мен міндеттерінің мәні мен мазмұны қазіргі
нарьқтық экономиканың принциптеріне сәйкестеп ... ал ... жеке ... сан ... мудделерін канағаттандыру мүмкіндіктерін
қамтамасыз етуді оның ... ... ... ... етіп ... бірге мемлекет тарапынан ... ... ... ... ... де ... ... бостандық, идеологиялық
және саяси сан алуандық, жұрттың барлығының заң ... ... ... ... ... ... режимнің демократиялануы мемлекеттің жеке тұлғаға ... ... ... кеңейтті. Осының нәтижесінде ұлттық
құқықтық жүйедегі адам мен азаматтың құқықтары мен ... ... ... ... олардың дәстүрлі заңдық кепілдіктеріне жаңа
толықтырулар енгізілді. ... ... ... ... және ... ... экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтары туралы
Халықаралық ... ... ... орындау үшін жағдайды
қалыптастырғаннан ... ... осы бір ... ... ... жаңа ... ... Жаңартылған
конституциялық қүқьқ жасалды. Азаматтық қоғамдағы жекеменшік қатынастарды,
еркін кәсіпкерлікті реттейтін азаматтық құқық одан әрі ... ... ... ... сәйкес, азаматтық-процессуалдық,
қылмыстық-процессуалдық және қылмыстық-орындаушылық ... ... ... жетістіктеріміздің ішінде бастылары: ішкі саяси және ұларалық
түрақтылық, макроэкономикалық түрақтанушылық, инфляцияны ... ... ... ... құру, меншік қатьнастарьн қалыпқа келтіру, бірте-
бірте жекешелендіруді іске асыру больп ... ... ... ... өрлеуі басталды, ауыл шаруашылығы жанданды. Бүгіндері біздің
жаңа Конституция және заңдарымыз адам үшін ... ... қана ... ... оның шығармашыльқ, жасампаздық ... ... ... бастамаларын ынталандырады деп айтуға барлық негізіміз
бар.
Экономикалық табыстарға қолы ... ... ... ... экономиканы ырықтандыру үшін жеткілікті түрде қатаң ... ... ... мен ... ... ... Бұл көп жағдайда қолдау таба ... ... аса ... ... реформаларды іске асыруға, саяси тұрақтылықты
қамтамасыз етуге ... ... жылы ... ... республиканы құруға бара отырьп, мен
дамудың осындай нұсқасында елді ... ... ... ... ... ... реформалар нәтижесінің көп күттірмейтіндігін
түсіңдім. Реформаның жүзеге ... ... ... ... ... сол ... оның ... өкілеттілігін арттыруды да
талап етті. Осы ... ... ... мен ведомстволардың
басшыларын ... ... ... бүған Парламент
араласпайтын болды. ... ... ... ... ... ... де
біршама ықшамдалды. Президенттің ұсьнуымен ... ... ... ... басты дағдарыс-менеджері» өкілеттілігін алды.
Кейіннен келе Экономикалық саясат жөніңдегі кеңес, Ұлттық Банк ... қор ... ... ... ... ... ... заңдық турге ие
болды. Нақты бағытқа ие ... ... ... ... ... және өз
құрамында атқару билігінің өкілдері арқылы шектелмейді.
Ортальқта сатылы биліктің күшеюі өңірлерде де осындай үлгіні туғызатын
еді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... тағайындайтьн болды. Реформалау барысында облыстық
кеңестердің орнына келген облыстық мәслихаттардьң рөлі де ... ... ... ... бұл ... шешуде қайта
оралып, демократиялық реформалардың келесі жаңа ... ... ... ... біз бірқатар бірегей шараларға салалы түрде бардық.
Атқару билігін әсіресе жергілікті жерлерде күшейтудің бірқатар ... ... мен ... ... Бүл ... ең ... жемқорлық еді, ол бүгін де сол ... ... ... ... ... ... ... төмендеуіне байланысты, орталықтан
тағайындалғандар көп жағдайларда өздерінің лауазымдық өкілеттіліктерін
асыра пайдалана бастайды. ... ... ... ... ... олар ... ... міндеті - халыққа кызмет ету
екендігін жиі ұмытады. Осының нәтижесінде реформаны жүргізудің ең басынан
бастап-ақ ... ... ... ... ... ... шағымдар қаптап келе бастады.
Сыбайлас жемқорлық экономикалық ... ... ... ... ... ... өңірінін басқа да салаларына ене
бастады. ... ... мен, ... ... ымырасыз күресте
қолдауларьн сұрап Республика азаматтарына ундеу тастадым. Сол ... ... ... ... ... ... қабылдау
қажеттігі жөңінде заңгерлер арасында әртүрлі пікірлер ... ... ... ... ... да ... ... жасауды тадап етті.
Соңдықтан мен «Сыбайлас жемқорлықпен күрес туралы» ... ... ... Ол 1998 жылы ... қабылданды. Сол сияқты сыбайлас
жемқорлықпен ... ... ... қүқьқ бұзудын сыбайлас
жемқорлық түріне жауапкершілік күшейтілді.
Конституциялық ереженің пәрменді болуы қоғамдық ... ... ... мемлекеттік органдардың және жеке лауазым
иелерінің соған сәйкес ... ... ... ... ... ... ... мемлекетте азаматты қорғайтьн Президент те емес, аймақтың
басшысы да емес, ... де ... сот ... мен ... ... ... сотсыз, жетілген құқықтық базасыз ... және ... ... Нарықтық құқықтық тәртіпті орнатқаннан кейін ғана, мемлекеттік
аппараттың, барлық азаматтардың және ... ... ... ... ... ... ... кейін ғана барып, осындай қоғамның
негізі болып табылатын мықты экономиканы қалыптастыруға болады. Бұл ... де ... ... ... базаны құру да; Конституцияның, жеке
және заңды тұлғалардьң құқықтары мен заңды мүдделерін ... ... ... пирамиданың ең жоғары биігіндегі сотты бекіту де; сол ... тек қана ... ... сот ... бұлжытпай және жылдам
орындайтьн құзіретті, адал қызметкерлер ... ... ... сот ... да ... ... ... әрбір кезеңі экономиканың, азаматтық қоғамның,
тұрғындардың ... жөне ... ... даму ... ... болуы қажет. Соттарды күшейту мәселені шешудің алғашқы бастамасы
ғана болатын. Бүгіндері, экономика саласындағы негізгі реформалар аяқталған
кезде, экономикалық табыстарға сәйкес ... ... де ... ... өзі ... талаптары болып табылады.
Мен осы жерде тағы да мынаған тоқтағым келеді: кез ... ... ең ... ... - ... ... ... нәтижелі болмайды.
Түрақты және гүлденген қоғам ғана тұрақты саяси жүйені құруға қабілетті.
«...қоғам осындай (батыстық) демократиялық саясат ... ... ... ... ... дейін, халық білім мен экономикальқ
дамудың жоғары деңгейіне жетуі, ... ... ... тап ... ал адамдар
өмірде тірі қалу үшін күресуді ойламайтын болуы тиіс...
Орташа тап өміршең ... жоқ елде ... бола ... ал ... елді бір ... шыр ... ... қабілетті күшті, дана басшылықты
керек етеді».
Азаматтардың күңделікті өміріндегі мемлекеттің рөлі ... ... ... біз ... ... орталықсыздандыруды аяқтауьмыз
керек. Қазақстанда саяси әралуандылық және ... ... Елде ... процестерге ықпал жасайтын жалпыұлттық ірі партиялар
қызмет жасайды, олардың ... ... да бар. Сол ... ... ... аса ... ... бірі – үкіметтік емес
ұйымдардың ... ... да ... ... ... 10 жыл ... ... 400 болса, қазір 5 мыңнан астам. Олар бір ... өзім ... ... Азаматтық форумның шенбрінде, әріптестік негізінде
өкіметпен белсенді өзара іс-қимылдар жасайды. Қазір осы бір ... ... ... ... дәл осы ... емес ... болғаны
– аса жағымды құбылыс. [5.147]
Түбегейлі өзгерістер ақпараттық салада да болды. Қазақстанның ... ... ... ... өз пікірін еркін айту және өкіметті
сынау бостандығы қалыптасты, азаматтардың баламалы ... ... ... құқығы іске асты. Бүгіндері елімізде 2 мьңнан ... ... ... ... ... құралдары шығады, олардың ішінде радикалды
оппозициянікі де бар. Сіздер білетіндей, бұқаралық ақпарат ... ... ... ... ең ... ... басқарудың деңгейлері арасындағы
өкілеттілікті айқындауға, мәслихаттардың рөлін көтеруге, сол ... ... ... жақсартуға байланысты. ... ... ... ... ... ... өзін-өзі
басқаруды қалыптастырудың урдісін бастау қажет. 2005-2007 жылдар арасындағы
кезеңде біз қала, ... т.б. ... ... ... үшін ... енгізуді және сол сияқты ... ... ... ... қарастырамыз.
Бұл міндеттерді шешкен соң, саяси жүйені ырықтандырудың ... одан да ... ...... ... ... ... аламыз. Ел Парламентінің саяси ... ... ... ... ... ... талап етеді. Біз Парламенттің
екі Палатасының да ... ... ... ... Парламенттің
қызметіне тек мемлекеттік бюджетті бекіту ғана ... ... ... оның
орындалу барысын бақылауға да шынайы араласуы тиіс.
Конституциялық өзгерістердің барысында Үкіметті құрудың жаңа ... да ... ... ... ... ... бізге Үкіметті парламент
көпшілігінің тетігі арқылы құру ... ... ... ... ... өз дамуның жаңа кезеңіне кіру логикасы, ... ... ... ... ... және, бәлкім, Конституцияны да
реформалауды мұқият қарастырып, жүзеге ... ... ... Біз, түппен
келгенде, еліміздің мемлекеттік және ... ... ... моделін
енгізуіміз керек. Мемлекеттік басқаруды жаңғырту және саяси реформаларды
іске ... ... ... ... ... ... жүзіндегі
беделі мен абыройының өсуіне ... ... ... Бұл ... саясаттың, өркениеттер үңдесуінің, Орта Азия аймағындағы
тұрақтылық пен интеграцияның ... ... ... береді.
Осы және басқа көптеген өзгерістердің барлығы біздің көздеген
мақсатымызға жетуге жол ... Біз өз ... жаңа ... енді ... жас ... ғой. ... ... жылдар өткеннен кейін де, мен өзімнің
жұмыс үстелімде жатқан Конституцияға қарап, сол бір кездегі оқиғаларды ойға
түсіремін. Оның ... ... ... жұмыс істегеніміз, түрлі баптарды
талқылағанда қандай қызу таласқа дейін барғанымыз, халықтың ... ... ... - бәрі де есте.
Жұмыстан қол сәл босаса, мен ... ... оның ... ... оқимын, оқимын да сол кездерде біздің шешімдеріміздің дұрыс болғанына
тағы да көз ... Оның ... ... - ... ... және экономиканы реформалаудағы ... ... ... ... сүйене отырып, біз еліміздің тағдыры
үшін аса өмірлік маңызды қайта құруларды іске ... ... ... және ... қоғамның негізін қаладық.
Осы бір жылдары демократияландырудың аса маңызды ... ... ... ... жағдай жасалды. Қос палаталы кәсіби
Парламент уақыт ... ... ... онда сан ... ... ... ... Біз — осы жолмен Орталық Азияда батыл
қадам жасаған ... ... ... біздің ізімізбеп жүріп, тәжірибемізді
пайдаланды.
Атқарудың тік сатылы жүйесі оңтайландырылған ... және ... ... да ... ... ... табуы Қазақстанның жүйелі дағдарыстан шығуына, серпінді ... ... ... ... ал ... өзі ... ... және саяси жаңғыртулар туралы айтуға мүмкіндік
беріп отыр.
Конституция қолданылған жылдардың ішінде ... ... ... ... жоқ. ... дау-дамай конституцияның рәсімдер шеңберінде
шешілуде. Момлекеттік институттар арасындағы өзара ... ... Бұл жүйе ... ... ... ... және ... әртіүрлі елдердің
басекелік артықшыльқтарына тигізетін әсері біздің отандық ... мен ... ... ғана тірелмейді. Дүниежүзілік тарихтың
соңғы онжылдығына жасалған ... ... ... ... ... ... оқиғасы планетаның ұлттық және нәсілдік құрамының түбегейлі
өзгеруі болғанын көреміз.
Кәне, әлемде не болып ... ... ... ... ... басым көпшілігі өзінің құрамы жағынан көпұлтты, әлемнің 12
елінде ғана бір ... ... 90 ... ... ... ... ... Біріккен Ұлттар Ұйымының, Еуропадағы
қауіпсіздік пен және ынтымақ ұйымының және т.б. ... ... ... ең ... баға алуы ... ... ... топтар
дамуының барлық түйінді мәселелері реттеудің үш деңгейлі ... ... - бұл сол ... ... ... Біз ... өз ... дамытуға байланысты заңды ұмтылыстарын
бүтіндей қолдадық. Казақстанда бірнеше ондаған ұлттық мәдени ... ... ... — бұл ... ... ... ... мысалында
ұлттық қатынастардың бірегей құралын жасауымыз. Бүгінде дәл осындай беделді
де өкілетті ұлттық саясаттың құралы ... ... ... ... ... — бүл тіл ... ... саясат. Біз қазақ тіліне
мемлекеттік тіллің жай ғана үстірт мәртебесін бере ... ... ... ... ... салаларында толыққанды қызмет етуінің міндеттерін
де шештік, Бүгіндері еліміздегі оқу орьндарыньң жартысынан ... ... ... жүргізеді. Кеңестік ұлттық саясаттың мемлекеттік тілге
тигізген ауыр ... ... ... ұмытпауымыз керек. Бірақ та
біз, ... ... ... осы бір ... әлде бір ... ... ... өттік. [8. 83]
Қазақстанда саяси әралуандылық және көппартиялылық қамтамасыз ... ... ... ... жасайтын жалпыұлттық ірі партиялар қызмет
жасайды, олардың ішінде оппозициядағылар да бар. Сол ... ... ... аса ... сегменттерінің бірі – үкіметтік ... ... ... да ... ... ... 10 жыл ... олардың
саны 400 болса, қазір 5 мыңнан астам. Олар бір ... өзім ... ... ... форумның шенбрінде, әріптестік ... ... ... ... ... Қазір осы бір қатынастарда
«бірінші скрипка» рөлін орыадаушы дәл осы ... емес ... ... аса ... ... ... ақпараттық салада да болды. Қазақстанның медиа-
нарығында өзін-өзі көрсету бостандығы, өз пікірін еркін айту және ... ... ... ... ... ... көздерінен ақпарат
алу құқығы іске асты. Бүгіндері елімізде 2 мьңнан астам әртүрлі саяси
бағдардағы ... ... ... шығады, олардың ішінде радикалды
оппозициянікі де бар. Сіздер білетіндей, ... ... ... ... мемлекеттік емес.
Дүние жүзінің көптеген елдеріидегідей, біздің Конституция да қатып
қалған ... ... ... қолданған 10 жыл ішіндегі жинақталған
тәжірибе бізге ішкі ... шешу үшін де және ... өзі ... ... тиімді жауап беру үшін де керек. Конституцияны қатаң ұстану
– бұл мемлекеттің табысты дамуының және ... ... ... Од ... өмір сүру – бұл демократияның ең ... ... ... барлығымыз да өтуге тиіспіз.
Біздің міндет – Конституцияға аса ... ... ... ... ... өзіміздің жетістіктерімізді ... оны да ... ... керек. Конституцияны сыйлай білмесек,
оның талаптарын мүлтіксіз орындай ... онда ... ... ... және тыныштыққа жету мүмкін болмайды, яғни мұндай
жағдайда ... ... ... ... айтудың да қажеті жоң.
Конституция біздің бостандықтарымыздың негізіне айналды. Ол бізге
тәуелсіздік алып келген ... ... ... табыстарымыздың
бүкіл кешенін баянды етті. Біздің Конституцияның бізге ... ең ...... қуқығы, басқаша айтқанда, өз өміріңнің кожасы ... кез ... ... ... ... – бұл ... ... айнадағы көрінісі емес, қоғам
мен мемлекеттің қандай жағдайда болу керектігінің ... ... ... ... таяу араларда бола қоятын жағдай емес. Негізгі Заңда
бекітілген ... ... ... бар ... ... мен ... пен ... даму мүмкіңдіктеріне, саяси, экономикалық және
әлеуметтік жағдайлардың қалыптасуына қарай ашыла түспек.
Небәрі 15-20 жылдың ... ... ... ... ... ... сәйкес келетініне мен ... ... ... ... ... партиялық жүйе қалыптасады және ... тап ... ... құрайтын болады.
Менің атап көрсеткенімдей, бұл Конституция біздін экономиканың дамуына
жаңа ... ... ... ... ... ... экономикасы барлық
болып жатқан өзгерістердің – жаңа Конституциясы жасаудан бастап және әрбір
қазақстандықтың өмір ... ең ... ... ... - ... ... күші болды. Осы кезеңдегі біздің ... - ... ... «қара алтыны» мұнай. Мунай мен газ ... ... және ... ... ... өзгеше бір бастапқы
капиталға айналды. Болашақтағы 15-20 ... да ... ... ... ... ірі ел ... Біздің байлықтарымыз
сонымен бірге бізді көре ... және ... кінә ... ... бізге тек соның кесірінен ғана өз ... ... қалу ... болды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Соңғы отыз жылда ғылыми-техникалық революцияның қарқынды және терең
дамуына байланысты материалдық өндіріс түбегейлі өзгерістерге ... ... ... болуына, ал ескі салалардың рөлі өзгеріп, жаңаша
сипатқа ие болуда. ... ... ... ... аса ... Бұл
қоғамдық өндіргіштің нақты нәтижесі, осы ... ... ... мен ... ... экономикалық даму мүмкіндігін сипаттайды.
ХХ ғасырда Батыстың дамыған елдерінде мемлекеттен адамдар үшін ... ... ... ... мен ... ... ... Әсірісе теория мен тәжірибеде “берекелі мемлекет” (welfare state)
деген ұғым, яғни ... ... ... ең ... ... шараларын жүзеге асыратын мемлекет деген ұғым ... ... ... ... ... бөлу тек ... еркін ойынының нәтижесінде ғана емес, түрлы табыстар ағындарын
мемлекеттік реттеу, қайта бөлу ... де ... ... ... өндірісті реттеу мақсатында жүргізетін ... ... ... ... әлеуметтік саясаты елдегі бүкіл
экономикалық ахуалмен тығыз байланысты болады.
Қазақстан Республикасының индустриалдық-инновациялық ... ... ... ... стратегиясы 2015 жылға дейінгі кезеңге арналған
мемлекеттің мемлекеттік ... ... ... ... ... ... әрі әртараптандыру және оны дамытудың
шикізаттық бағытынан қол үзу және Қазақстанның ... ... және ... технологиялар индустриясын қалыптастыру жолымен елдің
тұрақты дамуына қол ... ... ... ... ... мәні ... белгілі бір тауарлалардағы экспортқа бағытталған ... емес ... және ... ... бәсекеге қабілетті
ұлттық тауарлар мен қызмет көрсетулер ... кұру және ... ... ... іске ... 2015 жылға қарай ел экономикасы
сервистік-технологиялық ... ... ... ... белгіленген іс-қимылдар ұзақ мерзіміді даму стратегияларын
және экономика мен кәсіпкерлік сектордың ... емес ... ... ... ... ... мен даму институттары салаларының
мемлекеттік бағдарламаларының ... ... және ... ... ... ... тиіс.
Соңғы жылдардағы елдің әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... болуын және халықтың әл-ауқатының
артуын растайды. Сонымен қатар, қабылданған шараларға қарамастан, ... ... ... мен ... ... ... кейбір үрдістер байқалады.
Қол жеткен табыстарға Қазақстан кезең-кезеңімен ... ... ... ... ... ... дейтін принциппен
емес, экономикалық дамудьң инвестициялық цикл деп аталатын ... ... ... ол ... ... бойынша ондай циклдардың
ұзақтығы кемінде 10-35 жылға созылатын еді.
Біз өте маңызды, сонымен бірге ... ... өмір ... ... біздің әрқайсымыз не ... және не ... ... ... буыны қандай едде тұратыны соған байланысты деген
ойға жиі берілемін. Өйткені мемлекеттін міндеті өз азаматтарының жынысына,
жасына, ұлтына және ... ... ... ... ... ... ... және басқа да ерекшеліктеріне қарамастан, емірден өз
орнын тауып, қалыптасуы үшін, соларға баламалы тең ... ... ... ... ТІЗІМІ
Кітаптар және монографиялар:
1. Сүндетұлы Ж., Көмекбаева Ж. әлеуметтік-экономикалық дамуды болжау және
жоспарлау: оқу құралы. Алматы 2002- 104 ... ... ... ... ... ... І.А., Кекілов Б.Ж. оқу
құралы/Әл-фараби атындағы ҚазҰУ. Алматы 2007 – 102 б.
3. Экономикалық өсім: үрдістері мен ұлттық экономика ... ... ... З.Ғ. Алматы 2004 1-бөлім, 6 атау. 249-253 б.
4. Сүндетұлы Ж., Көмекбаева Ж. ... ... ... оқу ... ... 2002 – 104 б.
5. Кошанов А.К. Проблемы рыночных преобразований экономики Казахстана.
-Алматы: Казинститут ... ... ... 1993. –43 ... ... М.К. Право и предпринмательство в Республике Казахстан.
Алматы: Жеті Жарғы. 1997. -323 б.
7. Анализ экономической деятильности / под ред. О.И. ... – М.: ... 1996, б. ... ... ... XXΙ ғасырға қандай экономикамен кіреміз. – ... 1997. – 192 ... ... Я.А. ... ... ... ... А: КазҰУ.
1999. – 178стр.
10. Гэлбрейт Дж. ... ... и цели ... – М.: ... ... ... Д. Соч. Т.» М, Госполитиздат, 1955, с. 89
12. Мамыров Н.К. Ихданов Ж. ... ... в ...... ... 1998. – С. 221
13. Елемесов Р.Е. Переходная экономика: проблемы методологии и ... ... ... ... 1998. - ... Курс предпринимательства В. Я. Горфинкель, В.А. Швандер – ... 1997 ... ... О. ... экономическая система. – Алматы: Атамұра,
2001. –С.192
16. Ахметгалиев Б. 10 лет: Казахстан и интеграция. – ... ... ... ... Человеческое развитие в Казахстане. – учебник / под общ. Ред. ... и ...... Экономика, 2003. – 210с.
18. Фишер С., Дорнбуш Р., ... Р. ... Пер. С ... М., Дело ЛТД.
М: 1992г. с356.
19. Друкер П. Рынок: как выйти в лидеры. Практика и принципы. М: СПб. – ... 1992. ... Дж. ... ... и цели общества. – М.: Прогресс, 1976-
298с.
21.Марцинкевич В.И. США:человеческий фактор и эффективность в экономике. ... 1991. стр ... ... ... для ... – М.: ... 2001. ... Р.Е. Переходная экономика: проблемы методологии и теории. –
Алматы: Қазақ университеті, 1998. - с166
24.Мамыров Н.К. ... Ж. ... ... в ... ... ... Экономика, 1998. – С. 221
25. Худяков А.И. Финансовое право Республики Казахстан. –А: ... ... ... А.Т. ... ... закономерности формирования,
тенденции и проритеты развития.-А: Дайк-Пресс, 2000-239с.
27. Стиглец Дж. Экономика государственного сектора.-М: Инфра,1997-270с.
Кезеңдік ... А. Путь ... к ... был долгим и тернистым, но не
напрасным (к ... ... ... / ... и ...
2001. №2. – С.11-15
29. Сатубалдин С.С. Азиатский кризис и экономика Казахстана / Материалы
Международной ... ... 10 – ... ... РК. ... 2001. ... – С.49
30.ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев. Қазақстан халқына жолдауы. Еліміздің
жасампаздық жолын жалғастырудың басым бағыттарын белгілеп ... Ж.А. ... лет ... реформ во имя будущего процветания
Казахстан. Банки Казахстана. 2001. с 18-20.
Нормативті құқықтық ... ... РК «О ... ... на 2007г от ... ... 30 декабрь, 2006г )
34.Закон РК «О гасударственных прямых инвестициях».- Казахстанская правда.
1997г., 1 марта

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ағылшын тіліндегі эпитеттердің стилистикада алатын орны12 бет
Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы отын-энергетика кешенінің даму мәселелері58 бет
Бұлтартпау шарасын қолданудың бір қатар мәселелері және оларды шешу жолдары48 бет
Германияның орталық Азиядағы саясаты (1992-2009 жж.)167 бет
Германияның Орталық Азиядағы саясаты (92-2009 жж.)137 бет
Еңбек ақы төлеудің есебі60 бет
Желілерде компьютерлік ақпараттарды қорғау мәселелері94 бет
Каспий теңізі табиғат ресурстарын игерудің саяси-географиялық және экологиялық-экономикалық мәселелері95 бет
Мемлекеттік мекемелерде бухгалтерлік есеп жүргізуді ұйымдастыру19 бет
Мұрагерлік құқық туралы ақпарат84 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь