Гәкку

Қай заманда қазақ үшін ән өнердің ұшар басында тұрды. Көшпелілердің сахнасын өлеңмен ашу ата дәстүрі болса, сол рухани азығымыздың өрісі өрлеп, өркендей түсті. Сұлу саз, көркем сөз, асқақ ән дегенде, қазақтың сал-серілерінің бейнелері көзге елестейді. Бұл орайда әңгіме қозғалса сексен көлі толқыған аққулы өлке Есіл-Көкше еске түседі. Сол асыл өңірді әнмен көмкерген Сегіз сері, Шал ақын, Нияз сері, Біржан сал, Ақан сері, Үкілі Ыбырай әндері халқымыздың мәңгі өшпес рухани азығына айналды. Бұл жолы қазақтың ақтангер ақыны, ұлы композитор, өз заманында алдына жан салмаған әнші Үкілі Ыбырайдың бүкіл шығармашылық әлемін түгелімен қозғамай, “Гәкку” атты әні жайлы ғана ой өрістетпекпін.
Гәкку – арман, Гәкку – тағдыр, Гәкку – қазақ өнерінің сөнбес жұлдызы. Гәкку 1934 жылы (либреттосын Ғабит Мүсірепов жазған) Е.Брусиловскийдің “Қыз Жібек” операсындағы Жібектің ариясы болып жарқ етті. Бұл ария бүкіл операның музыкалық негізгі әуенін, басты сарынын құрады. 1936 жылы Мәскеуде өткен қазақ өнерінің онкүндігінде Жібектің рөлінде ойнаған бұлбұл үнді Күләш Байсейітова “Гәккуді” бірінші рет орындап, КСРО халық әртісі атанды. Гәкку деген ән жұлдызы мен Күләш деген әншіліктің жұлдызы қатар жанды. Күләштің де, “Гәк­кудің” де атақтары айға жеткендей ұлттық өнер өрісі кеңейді. Қазақ деген өз атын жаңа иемденген халықтың әні — “Гәкку” әлемдік өнердің биік өресіне көтерілді.
Халық ақыны, Үкілі Ыбырайдың төл шәкірті, тамаша әнші Молдахмет Тырбиев “Гәккуді” айтқанда ерекше толғанатын. Әсіресе, қайырмасын қырық құбылтқанда естір жанды естен танғандай балқытып әкететін де, атақты ұстазының әншілік әлеміне апаратын. “Гәккуді” орындаушылар аз болған жоқ, олардың ішінде үздік орындап, қалыбына дәлме-дәл түсіруші ақиық ақын, асқақ әнші Иса Байзақовтың айтуымен нотаға түсірілген. Молдекең Күләш айтқан “Гәккуді” қуаттап, Иса аға­мызға да алғысын айта отырып: “Ұлы ән ұшқыр қалпында, аққу-қаздың қаңқыл-саңқылындай құс үнімен үйлесіп, түпнұсқадан аумапты, тек қана Е.Брусиловскийдің операға икемдеп қайырмасын қанаттандыра
        
        ГӘККУ
Қай заманда қазақ үшін ән өнердің ұшар басында тұрды. Көшпелілердің
сахнасын өлеңмен ашу ата дәстүрі болса, сол рухани азығымыздың ... ... ... Сұлу саз, көркем сөз, асқақ ән дегенде, қазақтың сал-
серілерінің ... ... ... Бұл ... ... ... сексен
көлі толқыған аққулы өлке Есіл-Көкше еске түседі. Сол асыл өңірді әнмен
көмкерген Сегіз ... Шал ... Нияз ... ... сал, Ақан сері, Үкілі
Ыбырай әндері халқымыздың ... ... ... ... ... Бұл ... ақтангер ақыны, ұлы композитор, өз заманында алдына жан салмаған
әнші Үкілі ... ... ... ... ... қозғамай, “Гәкку”
атты әні жайлы ғана ой өрістетпекпін.
Гәкку – арман, Гәкку – тағдыр, Гәкку – қазақ өнерінің сөнбес ... 1934 жылы ... ... Мүсірепов жазған) Е.Брусиловскийдің “Қыз
Жібек” операсындағы ... ... ... жарқ етті. Бұл ария ... ... ... ... ... сарынын құрады. 1936 жылы Мәскеуде
өткен қазақ өнерінің онкүндігінде Жібектің рөлінде ойнаған бұлбұл ... ... ... ... рет ... КСРО халық әртісі атанды.
Гәкку деген ән жұлдызы мен Күләш деген ... ... ... ... де, ... де атақтары айға жеткендей ұлттық өнер өрісі
кеңейді. Қазақ деген өз атын жаңа ... ... әні — ... ... биік ... ... ... Үкілі Ыбырайдың төл шәкірті, ... әнші ... ... ... ерекше толғанатын. Әсіресе, қайырмасын қырық
құбылтқанда естір жанды естен танғандай ... ... де, ... ... әлеміне апаратын. “Гәккуді” орындаушылар аз болған жоқ,
олардың ішінде үздік орындап, ... ... ... ... ... асқақ
әнші Иса Байзақовтың айтуымен нотаға ... ... ... ... ... Иса ... да ... айта отырып: “Ұлы ән ... ... ... құс ... үйлесіп, түпнұсқадан
аумапты, тек қана Е.Брусиловскийдің операға икемдеп қайырмасын ... ... ... ...... ... бабамыздың аруағы қолдап,
бұл ұлы сапарға туған жиені, әйгілі ақын, үздік әнші ... ... ... ... ... ... ол сырнайын өзімен бірге сақ-
сақ күлдіріп, нағашыдан бағы ... ... ... ... телегей теңіз
“гәккушіл” әуенге толқып кеткендей көрінді. Қазақ әні ... ... ХХ ... ... ... қазақтың ұлы ақыны Жамбыл бабамыздың
Тайжан мен Кененге: “Ыбырай ... бір ... ... шығар, уа, аруақ,
қолдай бер, ... ... ...... де ... ... ... болып қалды. Әттең, дүние-ай, 1937 жылы ... ... ... да ... кетті.
“Гәкку” әні осыдан кейін операдағы ария ретінде ел арасына тез тарады.
Одақтық, республикалық ... ... ... өте жиі ... ... ... ариялары ел ішінде кеңінен айтыла бастады. Ұлы ... ... ... ... ... ... күйтабақ күйінде алыстағы
Көкшетау облысы, Айыртау ... ... ... де ... Бұл ... Ыбы­райдың туған жері, қазір ұлы жерлесіміздің атымен аталады. Соғыс
жылдары қаршадайымыздан біздерді ... ... ... ... ... сабақтарының арасындағы арам ... ... ... Түскі
демалыс, қатты аптаптың кезінде бойжеткен ... мен ... ... ... болып әндетіп, Төлеген болып қамықтырып, Қаршыға болып ащы ... осы ... айта ... бір ... бар. ... Ыбырайдың үлкен ұлы
Есеп атайдың үйін “халық жауының” үйі деп ауыл ... ... ... Тек қана халық ақыны ... ... ел ... Өскенге
соққанда біздің үйге ... Ол кісі ... ... еді. ... ... Шал ақын ауданын­дағы “Еңбек” атты ауылдан келетін, ал біз
соғыс жылдары анам мен інім үшеуміз ... ... осы ... Ыбырай
ауылында тұрдық. Молдекең күн батып, кешкі асқа отырарда ат жібертіп, Есеп
ақсақалды алдыратын. ... ... мен өзге ... ... естеліктер
де етек алушы еді. Ақын атамыз есік, ... ... ... ... ... ... ... оның ішінде шәкірті ... өз ... ... Ақан ... досы ... ... ... ұлы
Кеңес, Үкілі Ыбырайдың немересі, менің туған бөлем Мұса мен ... ... ... ... ... ... ... Құдай оңдап, сондай
бір сәтте “Гәккудің” бір түрін және “Қарақат ... сым ... ... ... ... ... Тілендиевке Шота Уәлихановтың үйінде “Гәккудің”
төрт түрін айтып бергенім де бар. Алматыға ... ... ... Мұса ... нотаға да жаздырды. Сонымен, бала кезімізде
Мағжан­ның атын естімесек те Сәкен мен ... ... ... жасырын
түрде жаттап алып, үйреніп кеттік. Кейін Үкілі Ыбырай ақталғаннан соң ол
кісі жайлы молырақ хабардар болуға ... ... Ал ... ... мен ... өз әкем ... және ... достары
Жантілеуов Қошаннан, Бимырзаұлы Қасымнан, ... ... ... досы әйгілі саяхатшы Григорий Потанин: “Маған бүкіл қазақ
даласы ән ... ... ... ... Ал өз ... бала кезімде Біржан
сал, Ақан сері, Үкілі Ыбырай, Балуан Шолақ ... төрт ... ... ... ... Жоғарыда айтылған, үкілі Ыбырай ауылынан Ақан
серінің ауылы алыс емес-ті, ал мәңгі ... ... ... он шақырымдық
жерде болатын. Біздің ел­де Ақан серіні “биден биік, ханнан жоғары” ұстап,
ең ... ... ... ... Құлагеріне деген сүйініш өзінше белгілі
болса, ақынның парасатты әділдігіне зор баға ... ... ... ... Үкілі
Ыбырайды “Ақан ағамыз” туған інісіндей жақын тартып, ... ... ... ... ... ... әнінің дүниеге келген тарихынан сыр шертсек, ол да, ... ... ... шағында дарынды ақын, әнші ретінде шартарапқа
атағы жете бастаған ... ... ... ... ... кезі дейтін. Атақты әдебиеттанушы, сыншы Есмағамбет Ысмайылов,
қазақтың ұлы композиторы, өнер зерттеуші Ахмет Жұбанов та осы ... ... ... Ыбырайдың бір көргенде ғашық болған Кәкима атты
сұлуға арнаған асыл туындысы. Бұл ән ... ... ... ... ... туған әдеттегі ән емес, ол ... ... ... ... ... ... қиындыққа салған, ең құдіретті
шағында шыққан ... әні. Бұл ән ... ... мен көркемдігі, сиқырлы
сарынының тартымдылығы, композиторлық шеберлігі жағынан қазақ әндерінің ... ... ... ... ... алғашқы көргенде қыр мұрынды, қарақат көз, ... ... ... ... ... мен ... өз алдына,
әншілігі де ә дегеннен ... Әнші ... отты ... ... әуенге
орап шырқауы Үкілі Ыбырайдың тұла ... ... у ... ... ... ... тынысы,
Ақ маралдай жүрісі.
Өңменімнен өтті ғой,
Әсерлі әннің дыбысы, – деп қасындағы достарына сыбырлапты. Ыбекеңнің
сол кездегі шын толғанысты сөзін ... ... ... ... ... ол ... ... шығуын былайшы баяндайды:
– Ән, жиын ... жын қуып жүрген кезім, Кәкима деген сұлу қызға әнмен
өлең ... ... ... ... ... жүріп, бір шілдеханада
Кәкимаға осы ойымды білдірдім. Кәкима да домбырамен өлең ... ... ... сұлу қыз ... ... ... бір ... да өлеңді қоя берді
емес пе.
Ақынға неге керек құр мырзалық,
Сүйгенін жаутаңдатып ойға салып.
“Айтатын сертіңе жет” деген мақал,
Болмай ма ән ... ... ... – деп ... ... ... ... Жаман қатты ұялдым, аузыма түскені:
Таусылмас дариясы әзіл-наздың,
Мамығы жаныма ем қоңыр қаздың.
Қыл арқан ат ... ... ... ... — деп кете ... ... тап ... кейін Ыбырай жатса-тұрса естен ... ... ... ... келеді. “Я, жасаған, аузыма жақсы ән сал, не осы ... мені ... деп ... ... ... ... ... Осындай бір
тынышсыз түндерінде түсінде қаңқылдаған қоңыр қаздың дауысын естиді. ... көл ... ... келбеті жайнап Кәкима елестейді. Аққу сынды сұлу
қыз елестегенде, оның атына балама ретінде ... ... ... ... ... Сол сәтте шабыттың үні басталады. Бұрын-соңды естілмеген жаңа ән
арнап кел деген қыздың талабы да қызу ... ... ... ... ... “Кәкима” деп қайталап, ақ қағазға жаңа өлең ... ... де, ... ... ... домбырамен қосылып шырқай
жөнеледі.
Құс салып айдын көлде дабыл қақтым,
Ән салып талай ... ... ... деп ... даусым “Гәккуіме”
“Гәккуді” қайтқан қаздай қаңқылдаттым, – деп толғанады да, есіне
түскен ... ... ... ... ... ... Ең
бастысы, әнге сай өлең шумақтары туады.
Үкілі Ыбырайдың өзімен дидарласып, “Гәккудің” дүниеге келу ... ... ... ... ... Мұқанов та “Гәккудің” шығуына
Кәкима атты сұлудың ... ... ... танысып-білісіп
қанаттасуларының ара­сында бірталай уақыт өткенін келтіреді. ... ... ... ... ... ... тартқан жазушы болғандықтан, қыздың
айттырған жігітімен де таныстырып өтеді. Ол жігіт те тегін емес, “сырнайлы
өнерпаз” деп ... ... ... ... ... сіз бір ... сөз ... пе едің бек ләззатлу.
Сырнай мен домбыраның арасында,
Балқыған ... ... ... – деп келетін өлеңнің жалғасының да
өз мағынасы бар. Сазды, назды ыстық сезімге толы ән ... ... ... да, ... жігітін де, өзін де ... ... ... ... та, музыкалық та шеберлікке жетелейді. Аққу сынды
сұлу қыз “Гәкку” аталып, сырнай мен домбыраның ... ... ... ... ... ... ... қаздай қаңқылдаған әнге бөленеді.
Сәті түсіп біраз уақыттан кейін айтулы бір ... ... ... ... ... ... арнаған әнім”, – деп толық ... ... ... түрлі-түрлі жағдайларында сипаттап, махаббат
назын сарқыла төгілтіп, сөзімен де, әнімен де сұлу қызды рахатқа ... разы ... ... бір ... бір ... ... ... әпсәтте
қоңыржай қалқытып ерке арудың айызын қандырады.
Таранған айдын көлде сіз қоңыр ... ... ... ... наз.
“Гәккуді” қоңырлатып мен салғанда,
Үйренбес талабы бар қандай маңғаз.
Түрлентіп тоқсан түрлі ән саламын,
Жай тастап құлашымды кең жаямын.
Түскенде сен есіме ерке ... ... әнді ... – деп ... ... үйірдей
үйіріле қалған жұрт сілтідей тынып, таңданады. Әсем сазға, асқақ дауысқа,
құдіретті сөзге жан ... ... ... да ... ... ... ... Кәкима Ыбырайға сәтті күнде жолығып, “Әніңіз ... ... ... көл болмас, бұл әніңізді ... ел ... ... ... ... – деп әндете жөнеліпті.
Үкілі Ыбырайдың ғашық болып, ән ... қызы ... ... ... одан
басқа да сұлуларға көңіл артып, талай әндер шығарады. Той ... ... ... кете барды қасыма еріп” — ... де ... ... ... ... жүрегінде беріш болып қалған дерттей көп ... ... ... өмір бойы ... өтсе де, ... жаңа ... ... да Ыбекең “Гәккуді” айтқанда жан-тәнімен ... ... ... Бір ... әнші ақын ... ... ... Қожағалиға бір тәулік аңға шығып көл басында қонып қайтуды ұсынды.
Нағашы атам әйгілі аңшы, ... ... ... жүйрік ат, ұшқыр тазы,
қасқыр алғыш мығым ит ... ... ... ... ... ... ал Мұса бізден ересектеу бол­ғандықтан, домбырасын тастатпай, оны
да аңға ала шықтық. Ауылдан аса алыс емес ... құс атып ... ... ... ... шатыр құрып қонбақшы болдық. Мұсамен екі ақсақал
арбада, Ерғожа екеуміз салт атқа мініп ере ... та, ... ... ... ата ... ... ... ақ балтыр ақ қайыңдар судан
шыққан сұлулардай жайнап тұр, ... ... мол. ... бұл көлден ел
құс атпайды, табиғи ... ... ... ... Балықты осы көлден
ауладық, басқа жерден алған сауғамыз аз емес, бәрі де ойдағыдай ... ... екі ... түні бойы ... ... ... әңгімені үзбеді. Талай
жылдар шәкірті ... ... ... ... асықпай, саспай
әңгімелеп берді. Аққу, қаздар түні бойы қаңқыл-саңқыл әндетіп, қиқу салып:
“Қалқу, ... ... деп ... ... ... “Әй, ... әкелші”, – деп қолына домбыра тигенде отыра қалып гәккулетті. Күн
батар алдындағы қас пен көздің арасы дейтін тамаша саялы да, ... ... біз ... ... ... айтуынша, “Гәкку” әні біреу ... ал әр ... ... ... өзгерістер көп болады ... ... ... таза ... ... – деп ... Мұса ән ... құс базары қызып тұрған көл де ... ... Он ... он ... кезі ғой, дауысы зор әрі әдемі
болатын. Мұсаға Молдекең үйретіп жатқанда мен де ... ... ... зерттеуші, музыка тарихының білгірі, марқұм Зейнұр Қоспақов Үкілі
Ыбырайдың “Гәкку” атты ән ... ... төрт ... ... нотасымен беріпті. Міне, ойлап отырсам, бұл шындықтың да төркіні
Молдекеңнен тараған секілді. “Гәккудің” екінші түрі Кәкима ұзатылған ... ... туса ... — деп ... тағы да ... ... да қылықтымын жүрген жерде,
Ханнан да қадірлімін туған елге.
Ақ тамақ, шұбар бауыр қоңыр қазым,
Сала алмас Гәккуіме ешбір пенде.
Сыланған дарияға сен ... ... ... ... бір ... ... сәулем қалған күні,
Дұшпаным масайрады-ау болып бір мәз, – деп ... ... ... айтылды. Мұса жапа-тармағай жазып алып ... ... ... ... ... ... бар үшінші түрі “Қайран Гәкку”. Кәкима
барған жерінде көп ұзамай ... ... ... сол ... ... ... Гәккудің үр жаңа түрін дүниеге әкеліпті. Енді өлең тоқталды,
Молдекең Қажығали атамның сұрауы ... бұл ... де шығу ... ... ... ... Шыңғыс төре жайлау тойын жасап, ел абыздары мен
бек­заттарын ... ... Бұл ... Ақан сері мен ... ... ... Жаңа Гәкку көкірегіне ұялап жүрген кезі болса керек, Ыбекең Ақан
серіден қалыстау жүріп ақырын әндете ... ... ... ... ... көліндегі Шыңғыс төренің жайлауына келгенде ел жиналып,
Ақан ағаны аттан түсіріп, кілемге отырғызып, ақ үйге ... ... ... қарт ... “Енді мені кілемге салып, көтеріп әуре болмаңдар,
жасым жетіп, құдайға ... ... ... ғой. ... ... Ыбырай тобы келе
жатыр, соны әдемілеп қарсы алыңдар, ендігі Ақандарың да, Біржандарың да ...... ... қолтықтап, қасындағы серіктері мен қонақты үйге
алып кетеді. Ал, Ыбырай қасын­дағы жігіттерді ел ... ... ... ... ... ... ... қол сілтеп Жалғызтау жаққа Тортөбелімен
жүре ... Сол ... таң ата ... ... ас ішпестен жата қалыпты.
Бұл хабарды естіген Шыңғыс көңіліне ала бастағанда, Ақан сері ... ... ол жай ... жоқ, бір ән ... жүр. Алла ... ... ... шайда кездесіп, жаңа туындысының тұңғыш ... Өз ... ... ... ... ғой, ... ән келгенде анау Ерторы
ініме айтып берем, ол жаттап алып ... ... Ал, ... оған
айтарлық та олжа түспей, мың-мың қайталап әрең ... ... ... Менің жаттап алғыш зерегім Ерторы — досым Қожахмет серінің немере
інісі болып келеді, ал ... ... ... ... ... жүр, ол ... ол да ... беруге өте шебер. Хал осылай, ренжімейік”, – деп
төрелердің ... ... ... ... ... ... кезінде келген
Ыбекең үлкен үйге кіріп сәлемдесіп, сұхбаттасып, кешірім сұрап, жаңа әнін
шырқай жөнеліпті. Ол ән ... ... ... ... ... ... бірер
жылдан кейін туған бұл әнде қоңыр наз, салиқалы ой басым.
Қайырмасының да ерекшелігі бар, қоңыржай толқып, ... ... ... ... ... гәкку” деп тына қалып, қайтадан “гәкку-га-га-
лап” төмендеу сатыға қалқып түсіп сағыныш та, ... те, ... ... адам ... ... ... ... Алғашқы поэмаларымның бірі осы “Қайран
Гәккуге” ... еді. Сол бала ... ... ... ... ... “Гәккудің” шапағаты тиген Ыбекеңнің тағы да бір ... бар, ... ... сым ... Бұл ... Ыбекең Кәкиманың еліне, оның
қатынасқан той-думандарына барып жүріп, сағыныштан түн ұйқысын төрт ... ... ... көзді, сым саусақ,
Лебізің сенің бал қаймақ.
Жолыңа сенің сарп етпей,
Неге де керек малды айдап.
Қайырмасы:
Қарақат көзді, ақ ... бір сөз ... алды ... ... ... – деп ... ... кейін көлге қонған қоңыр
қаздай баяу сарынға салып, жүректі шымшып алардай “га... га... ... ... ... ... бір ерекшелігі, оның әндері биік
шырқаумен басталып, толқымалы әдемі назбен ... ... ... оқып ... кезімде Айыртау ауданындағы “Бірлестік”
ауылындағы біздің үйге ақындықпен ел ... ... ... ... ... ... ... Сүният бар. Әкем онда Қамсақты ауылдық кеңесінің
төрағасы, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты ... ... ... ... әнге бөлеп, елдің мейірімі қанған кезде әкем: енді
балаларға ән үйретіңіз. ... күн ... ... ... болыңыз деп
қолқа салды. Біздің ауыл Молдекеңді “Бота” дейтін. ... “иә, ... ... ... ән үйретейінші” деп бәрімізге ... ... ... ... айнала отырғызып, әннің сөзін жаздырады, сонан
соң үш рет әдемілеп айтып ... Сол ... ... ... ... ... кім ән ... дәл келтірсе, соны алып қалады да, оңаша
үйретеді. Осы тәртіппен Мұса “Көкшетауды”, Тұрсынбай ... ... ... ... ... үйреніп алғанда, құдай оңдап, менің еншіме
“Қарақат көзді, сым саусақ” тиіп еді. ... бір ... әнді әр ... ... алған иесі ғана айтады. Ол ... ... ... ... ...... ... болатын, дүниеден ерте өтті де “Аңшының әнін”
нотаға түсіріп, күйтабаққа жаздыра алмай кетті. Қытайдан келген тамаша әнші
Дәнеш ... ... ... ... ... ... ... еді, жаттап
алмадым деп өкінуші де едім. Бірақ бәрін де олар жоқта ... ... ... ... сым саусақ” менің еншіме тиді. Бұл әнді Қайрат Байбосыновқа
1980 жылдары Мәскеуге келген сапарында үйреттім. ... өзі ... ... ... ... атты ... бар. Ол өлең алты ... ... де, ... ... ... ... “Қарақат көздің”
екі түрі бар деп бекіп кетті, дұрысында екеуі екі бөлек ән, ... бар және ... ... әні де егіздей ұқсас. Екі түрі ... ... жүр. Айта ... ... туған көркем қыздардай ... ... ... ... ... ... аяқталатын әндер
баршылық. Оларды негізгі гәккумен шатастырмау шарт.
1983 жылы 8 желтоқсанда ... ұлы ... ... Тілендиев
Мәскеудегі П.И.Чайковскийдің концерттік залында ... ... ... ... ... алдында “Мәскеу” қонақүйінде жатып, Тихон
Хренниковті қонаққа шақырды. Ол кезде орыстың озық ... ... ... КСРО ... одағын басқаратын. Менің Мәскеуде
қызметтегі кезім еді. Қоярда қоймай, оңаша отырғанда ... ... ... беріп, маған ән салдырды. Ертеректе Шота Уәлихановтың қырық
жасқа толған тойында өлең оқып, ән ... бар еді. Онда ... ... ... ... ... ... шын ынтыға айтушы
едім, оған қоса “Гәккудің” ... ... ... Бұл жолы ... ... ... және “Қарақат көзді, сым саусақты” өз әлімше айтып бердім.
Хренников Нұрғисаға: “Әнің тамаша, қысқаша ... бір әнің бір ... ... ... ... он ... ... келіңдер, сонда жаздырып
аламын”, – деді. ... ... ... екі ... бар ... ... ... “Құстар әнін” орындатты. Мұндайды көрмеген ... ... ... ... ... білемін, оның нотасы да “Қыз
Жібектің” партитурасында бар ғой, ал ... ... әнді ... ... деп ... ... Орындап бердім. Сонда орыс композиторы:
“Нұрғиса, твоя песня хороша, великолепна, но ... ... ... от
наших с тобой песен да и от других. Дело в том, что мы поем и ... ... ... горизонте, а Ибрай как птица в полете то стремится ввысь,
то ... ... на ... ... ... ... Надо эту ... передать профессиональным исполнителям и представить нам, а мы
дадим возможность ... на весь ... – деп ... ... ... ... ... кейін айқынырақ түсіне бастадым. Расында ... ... ... ... га”-лап бірде жоғары, бірде ... бір ... ... ... ... ... жаңа деңгейге шығып
кетіп, қайта асқақтап, қайта-қайта “гәккулетеді” екен. Бұл кездесудің
нәтижесінде ... ... атты ... туды, “Гәккудің” сиқырлы сазына
құныға түстім, қызыға ... ... ән ... ... ... тамаша әнді әңгіме етіп, не себеппен ... ... ... ... ... оның түп ... ой ... тоғыз ауыз
сөздің то­бықтай түйініне жете алмаймыз. ... ... ... ... ... шыққан табиғи дарыны мол өнерпаз. Оның арғы ... ... ... ... қатынасып, аты шыққан әрі батыр әрі ... ... ... ... ... Ол – ... инеге дейін, ат-тұрманды
безендіруден, сақина жүзікке дейін жасай білер атақты зергер. Сандыбайға да
тұқым қуалай келіп, осы ... өнер ... ... ... одан
Әбіле, Маңдай, Сандыбай туды. Сандыбайдан Бөбіш, Шалғымбайдан Ыбырай ... ... ... Тайжан Қалмағамбетұлы туды. Маңдайдан ... ... ... ... Мырзағұлдан ақын Мұса туды, оның шешесі
Бағи апам менің шешемнің туған апасы. Мұса ... әнші ... ... ... ... ақсақал әрі ұста, әрі зергер еді. Ол кісіні көрдім.
Зергердің Сталиннің 70 жасқа толуына ... өте ... герб ... жібергенін білуші едім. 1950 жылы орта мектепті бітіріп, Түсті
металл және алтын институтында оқып ... ... ... ... Смағұл қарттың алтын мен күмістен жасап жіберген,
өте әдемі гербін көрдім. Мұса ... ... ... ... ... де ... ... болып Жамбыл атамыздың 125 жылдығына арналған респуб­ликалық
айтыстың жеңімпазы атанып елге танылды. Әбіле ... ... ... төренің
хатшысы болып қызмет істеген. Ыбырай ерте жастан әнге, өлеңге бейім екен.
“Айналайын айран, неге ... ... ... ... таяқ жеп,
айырылыпсың ғой майдан”, – деген сияқты ... ерте ... ... ... қызы ... ... ... Ақан бастап,
әркім өзі сүйгенін өлеңмен шақырсын қасына деген тәртіп болады. Ал ... ... ... ... бұл бір сын ... жаны сүйген сәулесі ерке.
Бұйрығын ханзаданың екі етпейік,
Жаныма келіп отыр, ей, Мәлике! – деп ... ... ... Үкілі
Ыбырай алдындағы ағалары, Сегіз Сері, Шал ақын, Біржан сал, Ақан ... ... ... ... дүлдүлдердің өнеріне қанығып, Сегіз
Серінің баласы Мұстафаның “Қамажайын” елге кең ... Ақан сері ... ... ... ... ... ... әкелгенде алғашқы өлеңі баяу
шығыпты, Біржан жас талантты елемесе керек. Сонда Ақан: “Әй, ... ... ... ... бе? ... ... ... не болған?” — дегенде
Ыбырай: “Ащы айғайға салуға сіздерден ұят бола ма деп ... — деп ... ... жөнелгенде жұрт селк етіп, Біржан сал күліп жіберіпті. ... ... ... ... ... ... де, Ақанға қарап:
“Жарайсың, Ақаным, қазаққа Көкшетаудың дүлдүлі, төрт аяқтының ... ... ... енді ... ... ... екі аяқтының перісі
Ыбырайды әкеліпсің, құтты болсын! Бұл жас ақын осы ... ... ... де ... айқын!”, – депті. Кейінде бір жиында Біржан сал жасы
ұлғайған кезде атақты “Шалқымасын”:
Өлеңмен екі ... ... ... балқытайын.
Біржаннан алып қалған әнім еді,
Азырақ “Шалқымамды” шалқытайын, – деп көк аспанды тесіп ... ... ... ... ... Сонда қарт Біржан: “Әнімді жоғалтпас інім
болғанына шүкіршілік” деп тағы да ақ батасын беріпті. ... ... ... аз оқығандығына қарамай, табиғатынан зерек өсіпті. Құлағы ... ... ... ... де асыра шырқай беріпті. Смағұл қарттың
айтуынша, ол білмейтін қазақ әні ... ... ... ... мен Қыз Жібек”, “Жүсіп пен Зылиха”, ... ... ... ... жырларды да жатқа өз ... ... ... ... ... ... етіп айтып береді екен. Сәбит Мұқановтың,
Молдахмет Тырбиевтің, Ғалым Молдыбаевтың берген деректеріне қарағанда, “Мың
бір түн” мен ... ... ... өлең ... бірнеше күн айтуға
машықтаныпты.
“Гәкку” Ыбырайдың музыкалық ... ғана ... шыңы ... ол ... ... ... озық туған құбылыс. Ал өзінен бұрынғы және
өз заманындағы ән әлемін тегіс біліп, өзінің табиғи аса ... ... ... сол ... ... ... шыққан, еңлікгүлдей
биігіне көтерілген қазақтың ұлы композиторы, алдына жан ... ... ... ... ... сал мен Ақан ... ... жетіліп, ерен
жүйріктігімен еркелеп өскен Ыбырай – жас кезінен хат танып, ауыз ... ... ... ... сусындаған шабысты да табысты дарын. Ақындық
пен композиторлық әлімсақтан жаны мен тәні ... ... ... ... орайда Үкілі Ыбырай поэзияның жаңаша түрлерін аша біліп, сөз сарасының
інжу-маржанымен ән әуенін астастыра ... ... ... ... ән мен
ұшқыр ойды ұштастыра біліп, ұшар құсқа қос ... ... ... ән
шығармасына зор мән берген тынымсыз талпыныстың иесі. Ол – әрі ... әрі ... ... композитор, қатарынан асып туған үздік әнші. Үш
өнері ... бірі ақ жол ... бірі ... ... шырақ жағып берген
ғаламаттан ән жұлдызы — ... туып ... ... ... ... туған халқына көптеген басқа да тамаша
әндерін қалдырып кетті. ... ... ... ұлы ... ... ... әнін әлем өнерінің сахнасына шығарған Күләш Байсейітова
еріксіз еске түседі. ... ... ... ... дарқан
әншілігін құрметпен айтып, суретін әйнекпен ... ... ... ... деп ... ... ... мақаласында жазыпты. Халық сүйікті ақынын,
“үкілі домбырасын бұлғақтатып өткен дүлдүлін “Үкілі Ыбырай” деп атап кетті,
ел ... бұл да бір зор ... ... ... 1990 ... өнерпаздың 130 жылдық тойын бүкіл ел атап өтсе де, ... ... ... ... еш жерде оған орнатылған ескерткіш жоқ. Туған ... сол ... ... ... 2010 жылы ... ... ұлы ... Ыбырайдың
туғанына 150 жыл толады. Осы мерейлі күнге ыждағатты дайын­далып, ... ... ... ... ... ... деп билікке де, еліме де
сенемін.

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұңайтпасұлы Қажымұқан9 бет
Мұңайтпасұлы, қажымұқан22 бет
Аққулар3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь