Жануар ағзасының ерекшеліктері

Жоспар:
1) ТІРІ АҒЗАЛАРДЫҢ БАРЛЫҒЫНА ТӘН ОРТАҚ БЕЛГІ
2) ЖАНУАРЛАРДЫҢ ТІРШІЛІК ОРТАСЫ ЖӘНЕ МЕКЕН ОРТАСЫ
3) ЖАНУАРЛАРДЫҢ МЕКЕН ОРТАСЫНА БЕЙІМДЕЛУІ
4) БІРЖАСУШАЛЫЛАРДЫҢ ТАБИҒАТТАҒЫ ЖӘНЕ АДАМ ӨМІРІНДЕГІ МАҢЫЗЫ
5) БІРЖАСУШАЛЫ ЖӘНДІКТЕР
6) ЖАЛҒАНАЯҚТЫЛАР КЛАСЫ
7) ТАЛШЫҚТЫЛАР КЛАСЫ
8) КІРПІКШЕЛІЛЕР КЛАСЫ
        
        ЖАНУАРДЫҢ ТІРШІЛІГІ ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК.
ЖАНУАР АҒЗАСЫНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ.
 
ТІРІ АҒЗАЛАРДЫҢ БАРЛЫҒЫНА ТӘН ОРТАҚ БЕЛГІ
 Жануарлар өсімдіктерден тек өздеріне ғана тән, елеулі ... ... ... ... ең ... мыналар:
Жануарлар дайын органикалық заттармен қоректенеді, яғни олар өз
ағзасына қажетті ... ...... ... көмірсуды, май
тәрізді заттарды өсімдіктен алады.
Жануарлар белсенді қозғалады: көпшілігі бір жерден ... ... ... ... да бар). Мысалы, қанқыз бүгін бір жерден көрінсе,
ертеңіне дәл сол жерден ... ... ол бір ... ... не ұшып ... бір ... өседі. Оның тұқымдары ғана басқа жерлерге әр түрлі
жолдармен орын ауыстырып таралады.
Жануарлардың көпшілігінде ас ... ... ... зәр ... ететін және сыртқы ортамен қарым-қатынасты жүзеге ... ... ... ... ... болады.
Көптеген жануарлардың денесі екі жақты симметриялы болып ... оң және сол ... ... жұп және ... ... атқарады.
Мұндай жануарлар алға, жан-жаққа жеңіл, еркін қозғалады. Қорегін
ұстайтын, жауына ... ... ... олардан қорғанатын, айналаны
бағдарлайтын негізгі мүшелері дененің ... ... ... ... ... ... өздерің әңгімелеп, талқылаңдар. Өмірден
білетін мысалдарды келтіріңдер.
Аз қозғалатын жануарлардың дене пішіні жұлдыз немесе шатыр, немесе
өсімдік гүлі ... ... ... ... ... ... сәулелі
симметриялы: денесінің дәл ортасынан әр тармағына ойша сызық жүргізсе
денесі бірдей бес ... ... әр ... ... ... белгілі бір
қызмет атқарады . Денесінің сәулелі симметриялы ... баяу ... су ... қатты нәрселерге жабысып тұратын ... ... ... қай ... ... де, ... белсенді түрде ұстауына,
немесе қауіпті жау болса, одан қорғануына мүмкіндік береді.
 
ЖАНУАРЛАРДЫҢ ТІРШІЛІК ОРТАСЫ ЖӘНЕ МЕКЕН ... ... тірі ... ... ... ... үш түрлі
ортада тіршілік етеді. Сулы ортада, мысалы, балықтар, киттер, т. б.; ...... ... ... ... ...... түрлері (шұбалшаңдар), кейбір аңдар (мысалы, ... ... ... ... ... үшін басқа жануарлар мен адам денесі
тіршілік ... ... ... Мысалы, паразит құрттар мен кенелер
жануарлардың денесінде (сыртқы, ішкі ... ... ... ... дала ... кездеседі (тіршілік ортасы). Бірақ орманға кірмейді;
ашық, ағаштары ... ... ... ... ... жерлер дала
тышқандарын аулауға, ағаш басына ұя салуға ... Өз ... бір ... ғана ... екі ... ... тіршілік
ететін жануарлар да бар. Мысалы, безгек масасы, бақалар – суда да, құрлықта
да; ал дала тышқандары топырақта да, жер ... ... да ... ... суы бар ... жер ... ... мекен ортасы, мұнда
оның көбеюіне қолайлы жағдайлар бар.
  Жануарлар тіршілік ортасындағы ... ... ... ... бар ... ... ... Олар қоныстанған осындай
нақтылы бір үлескіні сол жануарлардың мекен ортасы дейді.
Мысалы, ... ... ... ... өсетін аймақтары тиіннің мекен
ортасы болады. Бұл мекенде ... ... ... – бүр ... та көп; ...... қорықса – тығылатын, ағаш
діңіндегі қуыстар – баспана болып табылады.
Әрбір мекен ортаны жануарлардың көптеген түрлері ... ... ... БЕЙІМДЕЛУІ
  Барлық жануарлардың мекен ортасында қалыпты тіршілік етуіне ... ... ... ... бейімділіктері болады. Мысалы,
дүниетану пәнінен ... ... ... бүркеніш реңі, қанқыздың
сақтандырғыш реңі – олардың тіршілігін сақтайтын бейімділіктері.
Орта жағдайларына бейімделу ... ... да, ... де анық ... ... жауы құйрығынан ұстағанда ... ... ... ... ... жыбырлап жатқан құйрыққа жауы
алданып, қайта ұмтылғанша кесіртке жасырынып та үлгіреді, әрі оның ... ... ... ... ... ... ... үлкен басы, өткір, қашау тәрізді мықты
тұмсығы ағаш діңін ... ... ... астындағы зиянды
бунақденелілердің (насекомдардың) ... ... алып ... ... мекен ортасы мен тіршілік ... ... ... ... сыртқы түріне, бейнесіне қарап-ақ оның
қандай ортада тіршілік ететінін, немен қоректенетінін, қалай ... біле ... ... ЖӘНЕ АДАМ ... ... Еркін жүріп тіршілік ететін біржасушалылардың ... және ... зор ... бар. ... көп түрлері бактериялармен
қоректеніп, суды ... ... тұщы су ... ... ... мен ... т. б. су ... қорек болады.
Ал теңіздер мен мұхиттарда күн сайын, тіпті сағат ... ... ... ... ... су ... шөгіндіні құрайды
десеңдерші. Геологтар ондай шөгінділер бар жерлерде мұнайдың мол қоры
болатынын ... ... ... ... де рөлі ... ішінде адам мен жануарлардың әр түрлі ... ... ... ... ауру ... да көп. ... бірі ... амебасы
Дизентерия амебасы (грекше: «дис» – бұзу, «ектерон» – ... адам ... ... ... ... ... ... қабықшасын
зақымдайды. Осы жарадан шыққан қанды ірің ... ... ... ... ... ... қатты ауыртады. Бұл ауру қантышқақ деп аталады.
Ауру адамның ішегінде амеба тез көбейіп, нәжіспен ... ... ... ... ... ... 300 ... амеба цистасы сыртқа
шығады. Олар суды, түрлі ... және тағы ... ... қалай таралатынын еске түсіріңдер) ластайды. Дизентерия
амебасының цисталары лас суды ... ... ... ... сау ... жұғады. Дер кезінде емделмесе, бұл ауруды ажалға душар
етуі мүмкін
Безгек паразиті адамның қанына безгек масасының сілекейімен ... ... ... ... ... ... ... қанға улы заттар бөлінеді.
Безгек ауруын қоздыратын паразитті 1880 жылы француз дәрігері А. Лаверан
ашқан. Бұл паразит ... ... ... ... тіршілік етеді.
Безгек паразиті қанның бір қызыл ... ... ... ... ... Олар ... ... болған кезде адам тәуірленіп, жұмысын одан
әрі жалғастырады. 3-4 күн ішінде ... ... қан ... ... де, оның қабығын жарып, келесі түйіршікке ауысады. Дәл
осы сәтте безгек қайта ұстайды.
1960 жылдары безгек ауруын емдейтін ... ... ... жасалды.
Одан соң осы ауруды тарататын безгек масаларын құрту шаралары ... ... ... ... ... улы ... шашу, масалар
тіршілік ететін батпақтарды құрғату, шағын бөгеттерде маса ... ... ... ... өсіру сияқты шаралардың
арқасында елімізде безгек ауруының өріс алуына кедергі жасалуда.
Адамды тері ... ... ... ... бір өкілі –
лейшмания. Бұл ауруды көбінесе құм шіркейлері таратады. ... аты ... шөл ... үлкен құмтышқан мекендейді. Осы тышқанның
інінде ұсақ шіркейлер көп болады. Шіркей адам терісін ... ауру сол ... тері ... ... одан әрі көбейеді. Әуелі теріде ... ... да, ол ... ... боп үлкейеді. Біраздан соң жарылып,
іріңдейді. Бұл аурудан адам да көп ... ... ... лейшманиозы» деп
аталатын бұл дерт дер кезінде ... ... ... ... ... ... ... адамда, жануарларда
қауіпті аурулар туғызатындары көп. ... ... үшін ең ... сақтау керек. Ол үшін үйді, төсек-орын, киімді, ыдыс-аяқты, азық-
түлікті таза ұстап, қолды жуғаннан ... ғана ... ... жөн. ... ... ауру ... ... көбейіп, таралуына
мүмкіндік беретін табиғи ошақтарды үнемі құртып ... ... ... ... бір ... ... ... (опалина) тұратын өте
ұсақ жәндіктер қарапайым жәндіктер типіне жатқызылады. Олардың табиғатта 70
мыңға жуық түрі бар деп ... ... ішкі ... және ... жотасы болмайды.
Сондықтан бұларды жәндіктер тобына жатқызамыз. Біржасушалы жәндіктердің
құрылысы өте ... Олар ... ... ... ... Тұщы және ... ... топырақта, адам мен
жануарлар денесінде паразиттік жолмен тіршілік ететін қарапайымдар да бар.
Құрылысы қарапайым ... да бұл ... зат ... ... алады, қажетсіз заттарды бөледі. ... ол ... ... және ... ... Демек бұл – дербес әрекет ететін жасуша –
тірі ағза. Көпжасушалы ... ... ... бірігіп, топтасады.
Сөйтіп өз алдына әр түрлі қызмет атқарады. Ал біржасушалы жәндіктердің бір
өзі ғана ... ... ... ... ... ... көп болуы және кең таралуы табиғатта маңызды рөл
атқарады. Бұлар ... мен ... ... және жәндіктерді
қорек етеді. Ал өздері көптеген жәндіктер мен жануарларға жем ... ... ауыл ... және адам ... ... зор. Жер бетінде ағзалық заттардың, тірі ағзалардың пайда болуы мен
дамуы проблемасын шешуде біржасушалы жәндіктерге ерекше ... ... ... ... ... ... де бар. ... зерттеп білу нәтижесінде ... ... ... болу
жолдарын айқынырақ түсіндіре аламыз.
Қарапайым жәндіктер қозғалу тәсілі мен көбею ерекшеліктеріне байланысты
7 ... ... Біз ... солардың 4 класын қарастырамыз. Олар:
саркодиналар, талшықтылар, кірпікшелілер және споралылар ... ... ... сөзі ... дегенді білдіреді. («Плазма» дегеніміз
қоймалжың сұйықтық немесе ... ... ... ... ... класы «плазмалылар» деп атаймыз. Бұл класқа жататын ... тұщы суда ... ... ... ... ... ... ететін де түрлері (дизентерия ... бар. ... ... ... мен ... да ... ете ... Плазмалылардың дене
пішіні тұрақты емес. Жалған аяқтарын дененің кез келген жерінен ... ... ... ... деп те атайды. Плазмалыларға
жататын кейбір ... ... ... ... ... қаңқа қаптайды.
Олардың дене пішіні өзгермей сақталады. Суреттегі сәулелі ... ... және ... ... – дене пішіндері тұрақты
жәндіктер.
Қарапайымдардың талшықтылар және кірпікшелілер ... ... ... ... ... Кірпікшелі кебісше, домаланғы, эвглена
тіршілігін еске ... ... да, ... де дене ... ... ... дене пішінін сақтауға пелликула жәрдемдеседі.
Пелликула дегеніміз – ... ... ... ... ... ... қорғаныш қабат.
ЖАЛҒАНАЯҚТЫЛАР КЛАСЫ
Жалғанаяқтылар – көпшілігі теңізде, тұщы ... ... ... арасында тіршілік ететін, белгілі дене дене пішіні сақталмайтын
біржасушалы жәндіктер. ... ... ... деп ... қарапайым
цитоплазмалы жарғақша қаптайды. Жалғанаяқтылар класында 11000-нан астам түр
бар деп есептеледі.
АМЕБАЛАР. ҚАРАПАЙЫМ АМЕБАЛАР.
Тұщы суда, батпақты ... ... ... ... ететін амебалар
жалаңаш амеба және бақалшақты амеба түрінде кездеседі. Амебалардың түрлері
өте көп, тек ... ғана ... ... ... ... ... мен ... арасынан бақалшақтары құрылысқа пайдаланылатын,
диаметрі 0,1 мм-ден 20 сантиметрге дейін ... ... ... ... ... ... ... бақалшақьы амебалар
және теңіз тамыраяқтылар класына жатқызылады. Бұлардың дене ... ... ... ... болғанмен, негізгі белгілері ортақ
болғандықтан, жалғанаяқтылар класына топтастырылады. Біз осы ... ... ... ... ... кездесетін қарапайым амебамен танысамыз.
Қарапайым амебаның тіршілігі, сыртқы құрылысы және қозғалуы. Бұл ... ... ... ірі ... түрі, оның дене мөлшері мм-дің 1/5-
3/4 бөлігіндей болады. Қарапайым амебаның ... ...... ... ... мен ... ... мол суқойма
түбіндегі тұнба. Оның ... ... ... ... ... және кішкене ядродан құралған біржасушалы біртұтас ... ... ... ... өте ... болғандықтан, қарапайым
амебаның құрылысы тек микроскоппен ғана анық ... ... ... ... ... ... Цитоплазманың қозғалу әсерінен
амебаның денесінде ең алдымен томпақ пайда болып, ол ... ... ... ... ... ... арқылы бір жерден екінші
жерге жайлап ... ... ... ... ... ... ... қозғала алатын біржасушалы жәндіктерді кейде
тамыраяқтылар деп те ... ... ... ... қазақша баламасы –
«өзгергіш» деген мағына ... ... ... әр ... ... ... ... тұратындықтан, амебаның дене пішіні үнемі ... ... ... кез ... ... ... ... тек қозғалыр қоймай, қорегін (ұсақ балдырлар, бактериялар)
де қармайды. Қорек денеге тиген ... ... ... оны екі жағынан
орап алады. Цитоплазмадан сұйықтық тамшылары – асқорыту сөлі ... ... ... ... ... пайда болады. Вакольдің ішіндегі
асқорыту сөлі қоректі ерітіп, денеге сіңіреді де, оның ... ... ... кез ... ... сыртқа шығарылады. Сол кезде асқорыту
вакуолі жойылып кетеді.
Тыныс алуы. Амеба суда еріген оттегімен бүкіл ... ... ... ... сіңген оттегі ондағы қоректік заттарды өте ... ... ... да, суға ... ... көмірқышқыл газы
бөлініп шығады. Амеба денесіндегі тотығу нәтижесінде ағзаға қажетті, оның
тіршілік әрекетіне қажетті энергия ... ... ... ... ... ... бірақ одан айырмашылығы: жылу мен жарықты жалын ретінде
бөлмейді.
Зәр шығаруы. Зат алмасу ... ... ... ... зәр ... жоқ. ... ... кезінде цитоплазмада әр түрлі зиянды заттар да
ериді. Ол зиянды ... ... ... ... ... ... ... түседі. Зиянды заттар ерітіндісінен цитоплазмада ... ... ... ... болады. Микроскоп арқылы зер сала қарасаңдар,
жиырылғыш вакуольдің 1-5 минут сайын ... ... ... кішірейіп
тұрғанын байқайсыңдар. Амеба вакуольге ... ... ... ... арқылы мезгілімен сыртқа шығарып отырады. Сөйтіп ... ... ... ... ... ... ... қалған қоректік
зиянды заттарды дененің кез келген жерінен ... ... ... ... яғни зәр ... Суда еріген оттегінің амеба денесінде
тотығуы, оттегінің зиянды ... ... ... ... химиялық
өзгеріс болып табылады. Ағзадағы барлық зат атаулылардың және энергияның
өзгеруі, яғни химиялық ... ... зат ... деп ... кез келген тіршілік иесі өз денесінде және айналадағы ... ... ... ... одан әрі тіршілік ете алмайды. Зат ... ... ... ... энергияға айналады да, бейорганикалық
заттардың ... ... ... басқа заттар түзілу ... ... ... ... ... ... жыныссыз жолмен көбейеді.Жыныссыз
көбею амеба денесінің тең бөлінуі арқылы өтеді. Бұл кезде ... ... ... ... ... ... да, жаңа пайда болған бір-бір ядромен
екі жаққа ажырайды. Пайда болған екі жасушаның – екі жас амебаның біреуінде
ғана ... ... ... сақталады, екіншісінде ондай вакуоль жаңадан
түзіледі. Сөйтіп, амеба бөліну ... ... ... ... ... ... яғни «қаптама» дегенді
білдіретін сөз. ... ... тап ... ... ... ... сыртын қалың тығыз қабат қаптайды да, қоректенуін ... ... ... циста деп аталады. Цисталанған амеба суқойманың суы
суалса да, айналадағы температура күрт өзгерсе де ... ... ... ... ... ... оңай ... КЛАСЫНА ЖАТАТЫН ЖӘНДІКТЕРДІҢ НЕГІЗГІ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Жалғанаяқтылар класына жататын жәндіктер теңізде және тұщы суларда,
кейбір түрлері паразит ретінде еркін тіршілік ... ... ... ... мүк ... мекендейтін түрлері де бар. Олардың денесі бр
ғана жасушадан тұрады.
Жасушасы қабықшасыз болғандықтан, жалғанаяқтылардың денесінде
тұрақты пішін ... ... ... ғана көрінетін өте жұқа
жарғақша немесе плазмалемма жасуша ішіндегі цитоплазма ... ... ... ... ... ... жалған аяқтар түзеді. Амебалар осы
жалған аяқтарымен ... және ... ... ... ... ... ішкі қаңқасы, сондай-ақ
денесін қаптайтын бақалшақтары болады.
Жалғанаяқтылар бактериялармен, ... және әр ... ... ... ... асқорыту және зәр ... ... ... ... ... ... және ... жыныссыз жолмен көбейеді.
ТАЛШЫҚТЫЛАР КЛАСЫ
БОДО – БІРЖАСУШАЛЫ, ТАЛШЫҚТЫ ЖӘНДІК
 Бодо – талшықты ағзалар типінің өкілі. Бұл – талшықтарының жәрдемімен
қозғалатын ... ... ... ... ... ... ... Сендер біржасушалы өсімдік – хламидомонаданы оқып-таныстың дар. ... еске ... ... ол – бодо ... екі ... ... балдыр. Хламидомонада өсімдікше қоректенеді, денесінде фотосинтез
жүретін органоиды – жасыл түсті хроматофоры бар. Сондықтан оның түсі жасыл.
Ал бодо даяр ... ...... ұсақ ... ... Бодо ... газ, су және ... тұздарды синтездей
алмайды. Сондықтан онда хлоропластар болмайды. Сөйтіп бұлар тірі табиғаттың
екі түрлі дүниесіне ... ...... дүниесінің, бодо –
жануарлар дүниесінің ... ... ету ... ... ... және тіршілік әрекеті. Өте
ластанған суда өзге ұсақ ағзалармен ... ... 10–20 мкм, ... – бодо да ... етеді. Өте ұсақ болғандықтан, бодоны микроскоп
арқылы көре ... ... ішкі ... ... микроскоп пен
зерттейді. Оның денесін плазмалы жарғақша ... ... ... ... ... ... Сондықтан бодо пішінін әр түрлі
қалыпқа өзгерте ... Дене ... ... ... мен ... ... және цитоплазмадағы жиырылғыш талшықтар әсер етеді.
Бодоның ядросы бар. Ядро цитоплазмадан қабықшасы арқылы ... ... ... құрылымын, өзге де түрлі жағдаяттарды ядро реттейді. Бодо
цитоплазмасында ... ... ... ... ...... ... атауын 1897 ж неміс ғалымы Карл Бендос ұсынған.
Бодо денесінің ... ... бірі ... бірі ... екі ... Алға ... талшық тез ширатылып бұралған кезде бодоның денесі
өз осінен айналады. Сөйтіп талшықтар суға ... ... ... ... Бодо ... ... ... жайлап қозғалады. Артқа қараған
талшық бодоның алға қозғалуына бұлқын ... ... ... ... қозғалысының әсерінен судағы ұсақ ағзалар бодоның ... ... ... аузы ... ... ... Ауыздың төңірегінде ас
қорытатын вакуоль түзіледі. Вакуольге түскен ... ... ... ... ... өтеді. Қорек цитоплазмада зат алмасу
кезінде бодо денесін құрастыруға жұмсалады. ... ... ... ... аузы ... сыртқа шығарылады. Қажетсіз заттардың бөлінуіне
дененің алдыңғы жағындағы жиырылғыш вакуоль қатысады.
Бодо суда еріген оттегімен ... ... ... ... таралуы
бодоның бүкіл денесі арқылы осмостық жолмен реттеледі. Бодо денесіндегі
цитоплазма оттегінің ... ... ... ... ... ... нәтижесінде бодоның тіршілік әрекетіне қажетті энергия түзіледі.
Бодо денесінің алдыңғы жағында бір ядро болады. Қолайлы жағдай болғанда
ядро бөліне бастайды. Бұл – ... ... ... ... ... қуалау қасиетін анықтайтын хромосомалар (грекше «хромо» – түс ...... ... ... терминін 1888 ж неміс ғалымы Вильгельм
Вальдейер ұсынды. Бодо жыныссыз жолмен көбейген кезде ядродағы хромосомалар
саны екі ... ... ... ... ... ... бастапқы саны
сақталады. Бодо жасушасы ұзынынан бойлай екіге ... ... ... және ... барлық тірі заттар жаңадан түзілетін жасушаларға тең
бөлініп таралады. Бұл үрдіс күрделі ...... ... ...... ... ... күрделі бөліну – жасушалар мен біржасушалылардың
маңызды қасиеті. Күрделі бөлінуде ... ... мен ... ... ... пайда болатын екі жасушаларға бірдей бөлініп таралады.
ЖАСЫЛ ЭВГЛЕНА - ТАЛШЫҚТЫЛАР КЛАСЫНЫҢ ӨКІЛІ
Ботаниктер ... ... ал ... ... ... ... пен жануарлардың туыстығына айқын дәлел бола ... ... - ... ... ... 900-ге ... түрі белгілі,
бұрынғы КСРО-да 430 түрі мекендейді. Кейбір ... ... ... және
фототәсілмен қоректенетіндіктен, жасыл эвглена қарапайымдар класына жатады.
Жасыл эвгленаның тіршілігі, сыртқы құрылысы және ... ... 4-500 ... ... ... ... ... органикалық заттары
мол тұщы суқоймалардан, жағаға жақын су түбінен жиі ... ... ... ... жапыраққа ұқсас, денесінің алдыңғы жағы доғалдау,
артқы жағы сүйірлеу келеді. Амеба тәрізді эвгленаның денесінде де ... ... ... ... дене ... ... ... сыртқы қабатпен қапталады. Сондықтан эвгленаның дене ... ... ... ... ... ... ойыс байқалады.
Бұл – эвгленаның жұтқыншағы. Жұтқыншақта жіп тәрізді талшық орналасады.
Талшық – ... ... ... ... ... Эвгленаның
алдыңғы жағындағы талшық ширатылып, тарқалғанда және толқындана иілген
кезде жәндік доғал жағымен алға қарай ... ... ... ... ... көптеген
жасыл тақташаларды – хлоропластарды көруге болады. Бұл 20 ... ... ... ... өсімдіктер тәрізді жарықта
денесіне органикалық заттарды фотосинтез тәсілімен жинақтайды. ... ... ... ... ... ... қорегіне пайдаланады.
Бұл – эвгленаның жасыл өсімдіктер тәрізді ... Ал ... ... болмаған кезде (әсіресе қараңғы кезде) эвгленалар ... ... яғңи ... ... ... сіңіреді. Бұл кезде
эвгленаға судағы шіріген органикалық заттардың ерітіндісі қорек ... ... ... ... ... ... етіп көрсетеді,
сондықтан жәндік жасыл эвглена деп ... ... ... ... органикалық заттардың ерітіндісімен
қоректенетіндіктен, су тазартқыш жәндік болып табылады.
Тыныс алуы және зәр ... ... ... ... ... тыныс
алып, зәр шығарады. Зиянды заттар ерітіндісі дененің ... ... ... жиналып, кейін сыртқа шығарылады.
Жарықты сезуі. Жасыл эвглена жарық әсерін сезе алады. Оның жарық
сезу қызметін атқаратын ... ... ... ... ... жиырылғыш
вакуольдің қасында, талшықтың түбін ала жатады. Жасыл эвгленалар ... мол ... ... ... ... ... жыныссыз жолмен, бөліну арқылы көбейеді. Ең
алдымен денесінің артқы ... ... ... ядросы бунақталып,
болашақтағы жас ... ... ... ... ... ... ... соң эвгленада екі ... ... ... ... ... және ядро ... болғаны байқалады. Эвглена ... ... ... ... ... ... екіге ажырап, денені ұзынынан бойлай
екіге бөлінеді. Көбею кезінде эвгленаның ... ... ... да
екі еселенеді. Сөйтіп, алғашқы бір эвгленадан жаңа екі жас эвгленалар айда
болады.
Циста түзуі. ... ... ... ... эвглена да
температура кенет өзгергенде, ылғал жетіспей қалған кезде, жалпы қолайсыз
жағдайларда тыныштық сатысына көшіп, ... ... ... ... де, ... ... қабықшаға оралып, домаланады. Сөйтіп, ... ... осы ... ... ... ... Қолайлы жағдай болған
кезде эвгленалар қайтадан тіршілігін бастап, цистадан шығады.
ТАЛШЫҚТЫЛАР КЛАСЫНА ЖАТАТЫН ЖӘНДІКТЕРДІҢ НЕГІЗГІ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Талшықтылар класына ... ... ... бір ... талшықтары болады және денесі бір ғана жасушадан тұрады.
Талшықтылардың денесі ... ... бір ... ... ... Цитоплазманың сыртқы қабаты мөлдір және тығыз,
сондықтан талшықтылардың дене ... ... ... ... ішкі ... кенеулі заттардан түзілген түйіршіктерге және
жасыл тақташаларға толып тұрады.
Талшықтылар фотосинтез ... ... ... ... ... ... және жануар тәрізді тәсілмен қоректенеді.
Талшықтылар жарықты сезеді, арнаулы көзшесі болады. Жыныссыз
жолмен бөліну ... ... ... арқылы қозғалады, амеба тәрізді
тыныс алып, зәр шығарады, циста түзеді.
Талшықтылардың топтасып тіршілік ... ... ... ... ... ... алуан түрлі, тұщы немесе тұзды суларда мекендейтін,
денесінде кірпікшелер болатын, мөлшері 10 микромиллиметрден 3 ... ... ... күрделі құрылысты бір жасушалы қарапайым жәндіктер
кірпікшелілер класына жатқызылады. Бұлар ... де ... ... тіршілік етеді. Кірпікшелі жәндіктердің 1100-ден астам
түрі бар деп есептелінеді.
КІРПІКШЕЛІ ... ... ... ... құрылысы және қозғалуы.
Көптеген кірпікшелі ... ... ... сүйір денелі болып
келеді. Солардың бірі – кірпікшелі кебісше. Кебісшенің пішіні расында ... өте ... Оның ... ... жіңішке түк тәрізді өскін –
кірпікшелер қаптап ... Бір ғана ... ... 10-15 мың ... осы ... ... ... қимылдап, кебісше үздіксіз
шапшаң қозғалады.
Кірпікшелі кебісшенің амеба немесе жасыл эвгленадан айырмашылығы:
денесін жұқа, ... ... ... ... ... ... ... денесін еркін қозғап, әр түрлі қалыпқа келтіре алады.
Кірпікшелілер тоқтау суларда, ... ... ... ... ... ... денесі өте күрделі бір жасушадан ... ... ... ... толтырады да цитоплазманың ішінде бір
үлкен және бір ... – екі ядро ... ... ... ... ... қабықша, онда өте көп кірпікше өседі, ал ішкі ... ... ... ... жағы ... ал ... жағы ... келіп,
сүйірленеді. Оның қозғалып жүзуі де көңіл аударалық: ... ... ... жылжиды да бүкіл денесімен өз кіндігінен оңға қарай айналады.
Қоректенуі. Кірпікшелілердің ... ...... мен ... ... ... жағынан анықтап қараса, сопақшалау келген ойыс
байқалады. Бұл - кебісшенің ауыз ойысы. Ауыз ... ... ... ... жұтқыншаққа жалғасады. Ауыз ойысындағы кірпікшелердің
қимылымен судағы ұсақ тірі ағзалар және бактериялар ... ... ... Қоректік зат цитоплазмаға түсісімен төңірегінде көпіршік
түзіледі де ... ... ... ... өзгеріске ұшыратады.
Асқорыту сөліне оралған қорек түйірлері қорытылып, цитоплазмамен ... да, ... ... денедегі тесік – қылаулатқыш арқылы сыртқа
шығады.
Тыныс алуы және зәр шығаруы. Кірпікшелі кебісшенің тыныс ... ... жоқ, ... бір ғана ... ... денесіндегі жұқа
қабықша арқылы өз айналасындағы суда еріген оттегін бүкіл денесіне сіңіріп,
газ алмастырады, тыныс алады.
Кірпікшелі кебісшенің денесінде жиырылғыш, ... ... ... ... ... ... Бұл ... денедегі артық мөлшердегі
сұйықтық жиналады. Вакуольдердің біреуі ... ... ... ... ... ... ... Олардың мөлшері жинақталған
сұйықтыққа байланысты, ... ... ... ... ... ... кетуі мүмкін. Кірпікшелі кебісшенің осы жиырылғыш ... ... ... ... ... біржасушалы жәндіктер тәрізді
кірпікшелілер де сыртқы тітіркендірулерді ... оған ... ... Олардың сезім мүшесінің қызметін кірпікшелері ... ... ... ... немесе тездету, сондай-ақ
қимыл бағытын өзгерту арқылы әр түрлі әрекеттер жасайды.
Кірпікшелілер бөгде ... ... ... ... ... сезімтал, бірақ жарықты сезетін арнаулы органелласы болмайды.
Көбеюі. Кірпікшелілер қорегі мол болса, жазда көбеюге кіріседі.
Көбею кезінде кірпікшелінің екі ... да ... ... ортасынан қынала
бастайды. Осы кезде кірпікшелі жәндік қоректенуін тоқтатады. Ядролар
біртіндеп екі ... ... де, екі ... ... таралады, сөйтіп жаңадан
екі жасуша пайда болады. Әрбір жаңа жасушада жеке кірпікшенің жетімсіз
мүшелері – ... ... ауыз ... және ... түзіледі. Қолайлы
жағдайда кірпікшелілер бірнеше жас ұрпақтар бере бөлініп көбейеді.
Циста түзуі. ... суы ... ... кірпікшелілер де
денесіне тығыс қабық ... ұзақ ... ... ... бұл құбылыс
кірпікшелілердің циста түзуі деп аталады. Цистада ... ... ... ... суқоймаға түсіруі немесе бұрынғы орнына су толуы мүмкін,
сондай кезеңде жәндік цистадан ... ... одан әрі ... ТІРІ ... БАРЛЫҒЫНА ТӘН ОРТАҚ БЕЛГІ
2) ЖАНУАРЛАРДЫҢ ТІРШІЛІК ОРТАСЫ ЖӘНЕ МЕКЕН ОРТАСЫ
3) ЖАНУАРЛАРДЫҢ МЕКЕН ОРТАСЫНА БЕЙІМДЕЛУІ
4) БІРЖАСУШАЛЫЛАРДЫҢ ... ЖӘНЕ АДАМ ... ... ... ЖӘНДІКТЕР
6) ЖАЛҒАНАЯҚТЫЛАР КЛАСЫ
7) ТАЛШЫҚТЫЛАР КЛАСЫ
8) КІРПІКШЕЛІЛЕР КЛАСЫ

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бактерия9 бет
Зат алмасудың қалдықтарын денеден шығару және жасқа сай ерекшеліктері5 бет
Организмнің арнйы және арнайы емес қорғаныс реакциялары. Қан топтарына сипаттама7 бет
Организмнің әрбір ағзаларының қалыпты микрофлорасы3 бет
Әбу-Насыр-Әл-Фараби4 бет
Ауылшаруашылығындағы мал жануарлардың ағзасында ластағыштардың (пхб және ддт) таралу мониторингі63 бет
Жабайы жануарларды сойғаннан кейінгі ішкі ағзалар мен ұшаны зерттеу ерекшеліктері5 бет
Агрессия мәселесіндегі жеткіншектің мінез-құлық ауытқушылығы, яғни девианттық мінез-құлықтың пайда болуы.7 бет
Балалық шақ25 бет
Биологиялық препараттарға қойылатын талаптар11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь