Адамның этномәдени даму мәселелері

Біздің елімізде болып жатқан соңғы жылдардың оқиғалары қоғам өміріндегі ұлттық факторлардың жоғарғы мәнділікке ие екенін көрсетуде.Полиэтникалық полимәдениет жағдайында өмір сүріп отырған адамның ұлттық сипатта дамуынна қоғамдық өмірдегі өзгерістер әсер етеді. Қазіргі уақытта біздің полиэтникалық қоғамда өтіп жатқан экономикалық, әлеуметтік-саяси, мәдени, демографиялық және басқа да процестер елімізде өмір сүріп жатқан барлық халықтардың ұлттық сана сезімдерінің көтерілуімен түсіндіріледі. Жеке бір адамның және этностың этникалық сана сезімінің деңгейі, көп ұлтты қоғамның әлеуметтік-психологиялық және атмосферасын белгілі бір мәнді дәрежеде анықтайды. Этникалық сана сезімдердің құрылымы, этникалық эдентификация, өз «менің» бастан кешіруі, әсерленуі, өзіндік қатынасты белсендіру, этнорухани мәдениетке, ұлттық тілге, халық творчествосына, дініне, әдет-ғұрпына, мәдениетіне деген психологиялық орнықтылық сияқты белгілермен анықталады. Этно факторлардың мәнді өсуі этникалық сана сезімдерді күшейтеді. Этникалық сана сезімдер индивидуалды қасиеттердің әртүрлі деңгейдегі ерархиялық байланысын детерминациялайды қасиетердің және интеграцияланған индивидуалдықтың дамуының жүйелі ұйымдастырушысы функцияларының орындайды, әрі реттейді. Этникалық басты объективті тасушысыболып табылатын «ұлттық мәдениеттің » әлсіреуі барысында өтетін этникалық сана сузімдердің күшеюін «этникалық парадокс» деп айтуға болады. Бұл парадокстың болу себебі ұлттық сана сезімдердің конпен сациялаушы функциясымен байланысты, соны күшейту және бекіту, этникалық сана сезімнің объективті негізі – халықтың, этностың, ұлттың өзіндік қайталанбас мәдениеттің әлсіреуінде пайда болатын негативті әсерлерді теңестіреді.
Қазіргі жаңа этно психологияда өз бетінше дамып жатқан бақтардың бірі – психофизиологияның, когнетивті процестердің, естің эмоцияның, сөздің этникалық ерекшеліктерін салыстырмалы – мәдени зерттеулері жатады. Этнопсихологияның методологиясы өте күрделі. Этносты құрайтын индивидтің қасиеті мен тұтастықты құрайтын ұлттық мәдениет қасиеттері бірдей емес, культуралогияның және психологияның зерттеулері арасында этнопсихологияға байланысты ылғида белгілі бір ажырау болады. Сондай-ақ этникалық ерекшеліктер жайлы бір қорытынды жасау үшін, қандай да бір салыстыру керек деген ой көлеңкелеп тұрады. Сондықтан да этноцентризм мәселесінен қашу үшін оны терең түсіну керек. Халықтардың психологиялық ерекшеліктері жайлы абстартілі, негізделмеген қорытындылар ұлттық сезімдерді қорлауы мүмкін. Осы сұрақтарды талдауда пән аралық гуманитарлы ғылымдар атап айтқанда этнокультуралогиясы бізге көмектеседі. Мұнда индивидуалды сана сезімдер сол мәдениетте қабылданған адамның жалпы модулінен тәуелді болады және олардың құндылықты – нормативті аспектілері талданады /2/. Г.У.Кценова этникалық сана сезімдерді әлеуметтік топтардың этно мәдени болмысқабелгілі бір қатынасы, әлемді қабылдаудың
        
        Адамның этномәдени даму мәселелері
Біздің елімізде болып жатқан соңғы жылдардың оқиғалары ... ... ... ... ... ие ... полимәдениет жағдайында өмір сүріп ... ... ... ... қоғамдық өмірдегі өзгерістер әсер
етеді. Қазіргі ... ... ... ... өтіп ... әлеуметтік-саяси, мәдени, демографиялық және басқа да
процестер ... өмір ... ... ... ... ... сана
сезімдерінің көтерілуімен түсіндіріледі. Жеке бір адамның және ... сана ... ... көп ұлтты қоғамның ... және ... ... бір ... дәрежеде анықтайды.
Этникалық сана сезімдердің құрылымы, этникалық эдентификация, өз «менің»
бастан кешіруі, ... ... ... белсендіру, этнорухани
мәдениетке, ұлттық тілге, халық ... ... ... ... психологиялық орнықтылық сияқты белгілермен анықталады.
Этно факторлардың мәнді өсуі этникалық сана сезімдерді күшейтеді. Этникалық
сана сезімдер ... ... ... ... ... ... ... және интеграцияланған
индивидуалдықтың дамуының жүйелі ұйымдастырушысы функцияларының орындайды,
әрі ... ... ... ... ... ... «ұлттық
мәдениеттің » әлсіреуі барысында өтетін этникалық сана сузімдердің күшеюін
«этникалық парадокс» деп айтуға ... Бұл ... болу ... ... ... ... сациялаушы функциясымен байланысты, соны күшейту
және бекіту, этникалық сана сезімнің ... ...... ... ... ... ... әлсіреуінде пайда болатын
негативті әсерлерді теңестіреді.
Қазіргі жаңа этно психологияда өз ... ... ... ... ... ... когнетивті процестердің, естің эмоцияның, сөздің
этникалық ерекшеліктерін салыстырмалы – ... ... ... методологиясы өте күрделі. Этносты құрайтын индивидтің
қасиеті мен тұтастықты құрайтын ұлттық мәдениет қасиеттері ... ... және ... ... арасында этнопсихологияға
байланысты ылғида белгілі бір ажырау болады. ... ... ... бір ... ... үшін, қандай да бір салыстыру керек
деген ой көлеңкелеп тұрады. ... да ... ... қашу үшін
оны терең түсіну керек. Халықтардың психологиялық ... ... ... ... ... ... қорлауы мүмкін.
Осы сұрақтарды талдауда пән аралық гуманитарлы ғылымдар атап ... ... ... ... ... сана сезімдер сол
мәдениетте қабылданған адамның жалпы ... ... ... және ...... ... талданады /2/. Г.У.Кценова этникалық
сана сезімдерді әлеуметтік топтардың этно ... ... ... ... ... ерекше тәсілі ретінде қарастырады.Этномәдениет
бағыттағы зерттеулер позитивті ... және ... ... ... ... ... түсінуге деген алғашқы ықпал ... ... ... ... байланысты болды.ол
парадигманың ... алғы ... ... әлеуметтік құбылыс,
сондықтанда қоғам даму ... ... ... ... ... жоқ ... ... байланысты болады.Және этнос жүйелілі
деген идея ... ... ... ... сана ... бөлігі деп аныталады.Этникалық жүйедегі мәдениеттің маңызды
функциясына-этносты ... жүйе ... ... ... ... жатқызылды.Сигнефикативті жүйеге тіл ... ... ... роль ... ... да элеметтер
жатады.Ұзақ жылдар бойы этномәдени мәселесін дәстүрлі жағдайда ... ... ... ... ... ... ... аспектілеріне апарады. В.Бромлей осы ... ... ... ... ... ... ... оны «өндірістен тыс мәдениет»
деп аталады, яғни мәдениет адамдардың күнделікті материалды және ... ... ... ... ... тұрмыстық
мәдениет этникалық қатынаста дәстүрлі ... ... ... мәселесін қарастыруда этномәдени реттеу жүйелеріндегі дінді
аттап кетуге болмайды. ... ... ... ... жүйесінде
діннннни комплекстердің маңызды ролін көрсетедіт, ... ... діни ... ... және «мұсылман» әлемі
сияқты супер этникалық ... құру ... ... ... ... мен сақтаудағы діннің маңызды ролін корсетті. Сөйтіп,
«социосфера» ықпалындағы зерттеулер этномәдениеттің көп ... ... ... ... өндірістік, саяси-тәрбиелік, гуманитарлы
білім салаларын осы функциялардың ... ... ... ... ерте ... пе этникалық мәдениеттің тұтастығын бұзуға әкеледі. Этномәдениет пен
этногенезге деген екінші ... ... ... ... ... ... этникалық мәдениет өз
элеметтері мен байланыстарының өзара әрекетін ... ... ... ол тұтастай феномен, оны этникалық
немесе этникалық емес ... бар ... бөлу ... ... ... ... қабілеттен бас
тарту. Ең маңыздысы сол этноиәдениетте ... ... мен ... ... ... ... тек қана кеңістікті ғана емес әрі рухани
әсерленуге қолайлы уақыт ... де ... ... тұтастықтың
негізгі белгісі ерекшк сипаттағы этникалық мәдениет, оны ... ... ... ғана тән ... ... ... ... (психикалық құрылыс), екіншіден, обьективті шарттар
мен факторларды қалыптастыруға әсер ... ... ... геокосмостық аномалия), әлеуметтік (жергілікті өндірістік-
экономикалық жағдай және өркениеттің деңгейі, ... ... ... ... ... ... пен ... деңгейі, яғни
этностардың жасы, көршілер, этнос-субстраттар, алдыңғы мәдениет, олардың
элементтері, тіл, ... ... ... ... ... ... ... пен
этнос әртүрлі жоспардағы құрлым. Этнос органикалық сфераға жатса, мәдениет
жасанды құрлым, ... ... ... ... ... процестердің индикаторы.
Мәднеиеттің этнос тағдырларындағы ролі қайшылықты болып отыр.Неге?
«Неосфералық ... ... ... тарихында этникалық процестердің
жоғарлауы мен құлдырауы болды, ... олар фаза ... бір ... ... ... ... ішкі стимулдарымен
байланысты туындайды,этностың өскенін көрсетеді, әрі ... ... ... біткен соң енді биосферамен ... ... ... ... байланысын жоғалтып,
құлдырайды.Сөйтіп,Л.Н.Гумилев этнос пен ... ... ... ... ... ... өздігінен ұйымдасу
прогресстің обьективті қажетті жағы.Біз үшін мәдениеттің этникалық,рухани
комплекстерінің әртүрлілігі және ... ... ... ... пікірінше өркениет процесі екі құрылымның өзара
әрекетіне байланысты болады-сұйық (Европа; Америка) және ... ... ... ... және ... ... ... қазіргі
әлемдік саясаттың негізгі мазмұнын құрайды. Біз сол ... ... ... Ол ... ... Қатты қоғамдық жүйеде адам
этностың отбасының ажырамас ... ... ... ... типі көп
деңгейлі мықты иерархияны жасайды, онда адам өзінің жасына, ... ... пен ... ... мазмұнына ие болады. Еврогенетикалық мәдениет
қатты этнос жүйелерге қуатты ... ... ... ... ... телеақпараттар арқылы рефлексиялы мәдениет қатты ... ... ... ... жаңа өркениеттің дамуында қатты
әлеуметтік құрылымдардың әлсіреуі ... ... ... ... ортаның өзгеру мәселесі этностың қайта құрылу мәселесінің ... ... ... ... ... еріп кетуі. Қатты құрылымдардың
еруінііің қажетті шартының бірі полиэтникалық және ... ... олар сол не ... ... ... ... ... 60-70 жылдарынан бастап әлемдік масштабта халықтардың өз
тұрмыс салтын сақтауға ұмтылу, ... ... ... мәнін көрсету,
этникалық идентификация мәселесіне байланысты ... ... ... күні ... қайта өрлеу жаңа замандағы адамзат дамуының
басты ... ... ... ... өзі ... шығу ... ... бөлуі
әртүрлі формаларда көрінеді- көне ескі салт дәстүрлерді реанимациялау,
кәсіби мәдениетті фольклоризациялау, ... ... ... ... ұғымы психологиялық ұғым ретінде түсінілуде. Этнос пен
мәдениет ұғымының ... ... ... ... ... ... ... этника аралық айырмашылығы негізінде жатқан басты
фактор деп анықтайды.Бір қатар ... ... ... ... ... ... ең алдымен жек бастық сипаттамалар
негізінде зерттейді.Американдық ... ... ... ... ... мәдениет деген ұғымды бөліп көрсетті.Философиялық және
социологиялық концепцияларда репрезентативті ... ... ... ... ... ... ... мәдениетті ұрпақтан
ұрпаққа берілетін адамдар тобының, бірақ әр индивид үшін ... ... ... ... ішкі ыңғайланулардың жиынтығы деп
түсіндірді. Бұл анықтама топтық және ... ... ішкі ... ... ... ... салт ... тіркелгендіктен
нәтижесінде (мінез құлықтың жалпы, автоматтанған тәсілдері) ... ... ... ... ... ... ... және қарым қатынасқа
қарай бөлу жүзеге асады. Мәдениет мінез құлық пен ... ... ... ... ... ролдер, әлеуметтік когнитивті ... ... әдет ... ... ... әсе ... болып
табылады. Егер сіз өзіңіз жататын мәдениетті түсінгіңіз ... ең ... ... ... ... тырысыңыз: бұл өзіңіздің, адамның мінез
құлықының жасырын мотивтері менмағыналарын түсіндіретін тура жол.
Мәдениет ... ... ... ... ... біз үшін маңыздысы мәдениеттің әртүрлі болуының әлеуметтік-
психологиялық себептері жайлы сұрақтар. Мәдениет- ол бір ... ... бір ... ... ... байланысқан жүйе. Этнологияда
мәдениет дегеніміз сол этносты құрайтын ... ... ... ... ... сол ... өзі, сол этнос. Қазіргі жаңа
этнопсихологияда ... ... және ... ... ... ... псохологиясын зерттегенде олардың
мәдениетінде жүзеге асатын көптеген әртүрлі процестерді ... ... ... ... орын алатын жағдай психология мен мәдениеттің
арақатынасы, оның этникалық аспекттілерінің мәні жайлы мәселе. Бүл ... ... ... ... да, ... ... ... сонда олар
бәрібір бір бірімен сәйкес келіп, жақындасады. Міне осы жағдайда этникалық
бірлестіктің психологиясын оның мәдениеті арқылы, ал ... ... ... ... мүмкіндік береді. Психиканың тұлға аралық
айырмашылық негізіне мәдениетті ... ... ... ... ... ... ... білу керек. Этникалық бірдейлікті оның
мәдениеті арқылы, ал мәдениетті ... ... ... ... Р. Бенедикт айтқандай, «Халықтар психологиясы – ол оның мәдениеті».
Полиэтникалық жағдайда этникалық толеранттылық мәселесі де мәнді.Басқа
этникалық мәдениеттерді ... үшін ең ... ... ... ... ... ... ұғыну,оған деген
сенімділік,басқа мәдениетпен жиі байланысқа түсу міне осы жағдайлар мәдени
аралық толеранттылықтың негізін ... адам ... ... жеке ... ... ... ... дамиды.Мінез құлықтағы
өзгеріс міндетті түрде мәдениеттегі ... ... ... ... кең ... ... ... процесінің
аясында этникалық сана сезімдердің ренессансы өтуде.Позитивті жоспарда ол
халықтардың ұлттық мұраларында,тарихта,ұлттық ... ... ... ... ... ұлтшылдық,агрессияда көрінеді.Мәдени және
этникалық детерминацияланған әлем әрбір индивидтің ... ... ... ... ... ... ... қажеттілікті детерминациялайды.Этнопсихологиядағы
этника аралық қатынастар мәселесінде ... ... ... ... қаралады. Басқа бір әлеуметтік ортаға келген жеке адам сол
ортаның ... ... ... бір ... ... Тіл және ... ерекшіліктердің жиынтығы әлеуметтік қоршаудың
ядросы бола отырып, ... ... ... ол ... ... ... отырып, жеке адамның ... ... Яғни жеке ... ... ... ... және ... факторларымен шарттанған
индивидулды ерекшеліктермен қатар, этникалық факторлармен шарттанған
индивидуалды ерекшіліктері де ... Осы екі ... ... жеке ... ... өз ара бір бірін детерминациялап, негізгі мазмұнын
«этникалық индивидуалдық» ... ... ... феномен аясында
жатқан жаңа функционалды психофизиологиялық жүйені туғызады. Этникалық ішкі
ыңғайлануды позитивті этника аралық ... ... ... зерттеулердің нәтижелері көрсеткендей, олардың ... ... ... ... пен ... ... ... жағдайында европалық
сананың ерекше типтерін анықтайтын миханизимдер ... ... ... ... ... ... рефлексиясы мен өзара
бейнелеулері үшін жағымды жағдайлар жасайды. Адамның ... ... ... ... ... құндылықтары потенциялы байқалады.
Ол медиатор арқылы (Л. С. Выготский), - ... сөз, ... салт ... белгілер, олар санада халықтың ... ... ... тәсілі жайлы білім ретінде белгіленіп болмысты жалпылап
бейнелейтін мәнге айналады. ... ... ... ғана ... формалар идиалды адам қабілетіне айналады. Нәтижесінде индивид
өз мәдениетін меңгереді: мінез құлық мәдениеті ... ... ... ... рухани мәдениет (ойлау мәдениеті, сөз мәдениеті):
психикалықтың реалды (табиғи) ... ... ... формасы бола
бастайды. Этномәдени парадикмада дамудың базалық процесіне мәдени ... ... көп ... ... ... ... даму ... меңгерудің континумында
өрістейді.Адам нақты мәдени ... ... ... ... қамтылады.Адамның этномәдени
дамуының ... өз ... ... ... ... ... ... игеруді қалыптастырудағы өзара қатынас,өзара әрекет
тәсілдері жатады.Адамның этномәдени дамуын талдау пәніне мәдени ... ... ... ... әлем ... ... ... жүйесі жатады.
Біздің зерттеуге негіз болған ... ... даму ... ... қарастыруға болады.Этномәдени парадигма
субьективтілік пен ... ... ... ... мен ... ... ... жеңу барысында жүзеге асады.Дамудың этномәдени парадигмасының
мәселелері этномәдени әлемнің ... ... ... ... ... ... және ... әртүрлі
мәдениет паттерндерін туғызу механизмдерін табу және ... ... ... этномәдени парадигма міндеттерінің бірі-
адамның этномәдени дамуының психологиялық ... ... ... индивидуалдылығының дамуы оның этномәдени ілемге
қосылу болып ... ... ... ... және ... ... ... тарихының негізгі
даму кезеңдені.
Субьективтілік пен рухани элементтер элементтер ... ... және оның ... ... ... орын ... ... бағыт –бағдары мен ұлттық даму ... ... ... мен ... ... ... суьбективтілігін
этностық психология этностық деп деп атау кейбір еңбектерде кездеседі.
Этнопсихология элементтерінің халықтар ... және ... ... ... ... ... ... тарихтан,ұлттар мен
халықтардың мәдени даму кезеңдерінен,олардың өзара ... ... Шын ... ... ... ... тусініктері,
сезімдері этностық қауымды біріктіреді.Олардың ... ... деп ... ... ... және этномәдени қауыммен
қарым-қатынасқа өз ықпалын тигізетінін де осы ... еске ... ... ... мен ... ... ... туғызады.бірақ қаншалықты қызығушылық болғанымен,
этнопсихологияның көрінісі мен мазмұнын әлі де, ... ... ... да, ... ... бар.
Этнопсихология өзінің даму жолында көптеген қиындықтарға кездесті.Ол
басқа ғылымдардың арасынан да орын таппай, ... ... ... ... да ... ... ие бола алмады.Ғылым болмай,жәй пән ... мен тіл ... ... орналасқаны жайлы мәлімет
Е.А.Будилованың еңбегінде жазылған.
Ертеде ... ... ... этностық айырмашылық мәселесі
және оның күнделікті тұрмысқа, ... ... ... оның ... ... ... ғалымдарды қызықтырған.МәселенГиппократ өзінің “О
воздухах, водах, местностях” (“Ауа ,су тұрғылықты жер ... ... ... ... 424 ... халықтар арасында этностық
айырмашылықтың себебін елдің мекен –жайын, кңлиматыны мен басқа ... ... атап ... ... ... жаңа ... хх № ғасырдың
ортасынан басталады. Этнопсихологиялық ... ... ... ... т.б. ... ... ... гоеографиялық детерминизм принципіне ... ... ... ... ... ерекшелікке ие болатындығын
білдік.Белгілі жағдайда қалыптасатын мінез ұлттық ... ... ... ... ... ... мән берген.
Мінез теориясын жасауға белгілі үлес қосқан ағылшын философы Д.Юм ... ... (“ ... мінез туралы”) атты еңбегінде ... ... ... ... ... факторларды көрсеткен.Ғалымның
ойынша ,ол физикалық және моральдық факторлар түсінігіне ауа, ... ... ... ... ... жатқызған.Ал моральдыққа-халықтың
мінезіне әсер етуші факторлар ... ... ... байланысты қасиеттерді алған.
Сондай-ақ философ Д.Юм ... ұлт ... ... ... ... болатындығы олардың
кәсіби топтардан тұратындығы турулы айтқан.Оның халық ... тілі мен ... ... ... да ... ... жайлы пікір.
“Адам қоғамының тарихы табиғаттың даму нәтижесі болып ... ... ... ... ... жете түсініп,оны “мойындамау-
танту немесе сандырақ”,-деп өз ойын ... ... ... бірінші
болып халықтардың өмір сүру ... ... ... ... тән екенін,халықтардың арнайы
жағдайға бейімделуіне және экологиялық ... ... қана ... мінезіне,қоғамдық қатынастарға климат оңтайлы әсері
ғана емес,сонымен бірге кері әсер тигізетіндігі туралы ойыда маңызды.
И.Канттың ізгі ойлары этнопсихологиялық зерттеулер т ... ... ... ... ... тұрғысынан алғандағы көзқарас
антропологиясы” атты еңбегінде “халық” , ... , ... ... деген
ұғымдарды қарвстырады.Халық өз мінезіне ие екеніне тоқталған.Ол эмоциялық
қобалжуда(аффектацияда),басқа мәдениетті қабылдауда және өзге ... ... ... ... мінездің негізгі бағыты ... ... ... мемлекеті мен қоғамын мақтаныш тұтуға байланысты деп санайды.Ол
халықты географиялық орналасу ... ... да, ... ... ... деп ... ... кейбір еуропалық халықтардың ұлттық мінезіне
салыстырмалы талдау жасауға ұмтылса этностық ... ... ... ... осы ... әрбірі оңтайлы және теріс мінезге ие екенін
айтып кеткен.Себебі,ол ... ... ... неміс ұлттары
өкілдерінің ... ... ... ... ... ... өз кезеңінде халықтану жүйесінде тағы бір даму
сатысы болады.
Ұлттық мінез ... ... ... ... ... ... (“Рухани философия”) атты еңбегінде орын алған
.Ғалымның пікірі бойынша,халықтың рухы кейбір анықтылығы бар ... даму ... ... ... ... рухы белгілі қызметті
атқарады.Ол өзіне ... ... ... ... заңдарын, адамдардың ... ... ... ... ... ... негізінде
ұлттық рух жатыр.Барлық ... ... ... айтатын
болсақ,ол дүние жүзінде тарихы дамуы мүмкін емес.Міне осыдан Гегельдің
көпшілік халықтың тарихына елеусіз ... ... де ... ... ... қойып алуы мүмкін екендігін ескермегендігі аңғарылады.Ғұлама
ғалым көзқарасының шектелгендік көрсеткіші ретінде өркениетті ... ... ... кезеңге ерекше мән берген дәлел.Ол өз
еңбегінде халық ... ... ... ... ... ... деп,осы мәселенің әдіснамалық жағдайын ... жаңа ... ... ... ... ... ... болды. Олар 1859 жылы “Халықтар психологиясы және тіл ... ... ... ... ... ... “Халық психоллогиясы туралы
ойлар” деген мақаласында психологияға жаңа ғылым ретінде “Халықтар
психологиясын” кіргізуге болатындығын және оны дамыту қажеттігін ... бір ... ... деп ... оны ... ... орта ... қажет екенін жазды.Сөйтіп 1860 жылы халықтар психологиясы пән
ретінде дүниеге келді.М.Лацарус пен Х. Штенталь осы жаңа ғылымның негізгі
міндеттерін былай деп ... ... ... мәнін тану:
2.Халықтардың өмір сүруі заңдылықтарын ашу;
3.Қандай да бір халықтың ... ... ... кету ... ... ... ... психологиясы” ұғымы-жалпы
тілдің,діннің,өнердің,ғылыми заңдардың және басқа да мәдени,рухани
элементтердің психологиялық мәнін түсіндіретін ғылым.
Олардың пікірінше ,халықтар психологиясы екі ... ... рухы ... не?” ... ... ... беретін абстрактілік бөлек;
-екінші, нақты белгілі халықтардың зерттейтін бөлік.
Авторлар айтқан:” бірінші ... ... үшін ... ... ... жалпылама заңдардың көрінісі ретінде бөлек
халықтарды бейнелеп сипаттайды.Біріншісі-халықтың-тарихы психология
болса,екінші психологиялық этнология”.
“Этнопсихология”ұғымы Батыстағы ғылыми әдебиттерде жиі кездесе
бермейді.Ол психологияға В.Вунд еңбектері ... ... ... ... психологиясын құрумен қоса, әлеуметтік психологиялық
білімнің алғашқы түрлері ретінде халық психологиясының негізін ... ... ... ... ... жататын тілді,аңызарды,
салт-дәстүрлерді зерттеу халық рухын жеткілікті түсінуге кепілдік
береді.Жеке психологияда тіл-ақылмен ... ... ... анықтаған.
1927 жылы Г.Шпеттің айтқан ойы “Жалпы психологиядағы жетістіктер
,этнопсихологияда орын таба алмай жатқандығы” бүгінгі күнге дейін ... бірі ... ... ... және ... тұжырмдамысы қызықты.Себебі,ол
өзінің теориясында; “Этнос-адамдардың мінез-құлқында өзіндік ерекшелігі бар
топтауырындармен айрықшаланатын,тарихи уақытта заңды
өзгертетін,тұрақталған,қалыптасқан ұжым”,-деген.Кеменгер ғалым этнос,
әйтеуір ... ... ... ... ... ... ... пікірін
ұсынды.Осы компонеттер қосылып,бір бүтінді құрайды.Алайда,белгілі ішкі
құрылымы арқылы туындайды деген түсініктемесін ... ... олар ... ... ... ... басқаларда
қайталандайтынын айтқан.Оның құрлымы және мінез-құлық топтауырындары бәрін
көрсеткен негізі идеясы;этноспен географиялық ортаның бір-біріне әсері
болмайды деген ... ... ... өте ... әсіресе
оның әр ұлт тәжрибесі басқаша қайталанбайтындығы,топтауырындардың
ерекшеліктеріне мән беру ... ... де ... жылы “Советская этнография” журналында этнопсихологияның нені
зерттейтіні туралы пікір-талас материалдары жарық көрді.Талқылауға
қатысушылар бір ... ... ... ... ұрпаққа берілетін
салт-дәстүрлер, әдет, ұлттық сезім көңіл-күй және тағы ... ... ... ішінде этникалық топтауырындар мен өзіндік
сана, ... ... ... ... талқылаған
А.Ф.Дашдамировтың (1983) “Этнопсихологияның міәдеті-ұлттық зіндік сана,
ұлттық сезім және көңіл-күй ... ... ... көрінеді?-деген
сұағының мәнә зор.
Г.В.Старовойдың пікірі бойынша ,этнопсихология ... ... ... бір бөлігіне жатады.Этнопсихологиялық зерттеудің аясын
барлық психикалыфқ функциялардың ерекшеліктері кіреді,әрі олар
онтогенез бен филогенезде ... бұл ... ... ... ... ... ... байланысы бар екенін көрсетеді.
А.А. Реаның этникалық психологияны жеке ғылым ... ... ... ... ... ... оның ... этнопсихологиялық
зерттеулердің кеңінене дамыту қажет.
Этнопсихологияның ... ... ... ... жолы ... табылады .Осы бағытты дамытқан
–Л.С.Выготскийдің ,Л.Н. ... ... ... мінез туралы
айтатын болсақ, оған тұлғанның ... ... ... ... ... .
70-80 жылдарда КСРО-дағы этнопсихологиялық ізденіс саласында
серпіліс ... ... . ... ... ... зор ... атап ... болады. Оған ғылым жасаған этнос
пен этногнездің биологиялық , географиялық тұжырымдамасы дәлел ... ... ... ... ... А.Г. Асмоловтың
тұжырымдамасы ашады.Тұлғаның құрылымдың ... ... ... ... ... ... ... талдау мен
интерпритация тәсіліне ізін ... ... ... ... ... аралығы дұрыс ажыратылмаған .Ұлттық үрдістерді ... ... ... ... ... ... ... 2фактор бар.
-жеке-тұлғалық тұрғыны көздеп,этикалық ортаның барлық ... ... ... ... серпіліс көрінісінің
басымдылығы.
Шетел этнопсихологтарының алдындағы мәселелер;
-ұлттық мінездің қалыптасу ерекшеліктері;
-әртүрлі мәдениеттегі норма мен патологияның ара қатынасы;
-тұлғаның ... ... ... мағанасы.
Осы сарындағы зерттеулер ұлттық психологияның ... ... ... мәдениеттегі тұлғаны зерттеу;
-әлеуметтік психология.
80-ші жылдардың екінші жартысы 90-шы жылдардың басында шектеледі
ұлттық мінез ... ... ... ... ... ... артты.Алайда, көпшілік жағдайда осы мәселе тек қана ... ... ... ... ... және ... ... қандай да бір түрін ұлттық мінезге
қиыстырудың мүмкіндігі болған жоқ.
Тұлғаның ішкі ... мен ... ... ... ... өз ... айналдырған.Солардың бірі-АҚШ-тың мәдени
антропорлгиясының негізін салушы ,Германияда ... ... ... ... ... біздегі
этнопсихологияның негізгі салаларымен тығыз байланысты.Адам туралы әртүрлі
ғылымдардың өзара ... ... мен ... ... қамтиды.
Ал,енді Қазақстандағы этнопсихологияның даму кезеңіне мән берсек, 18
ғасырдағы ... Төле ... би, ... би және тағы ... ... ... ... көзқарастары қазіргі уақыттың
өзінде маңызын мағанасын ... ... ... өмір ... ... ... Әбу-Насыр Әл-Фараби
әртүрлі халықтардың тілі,мінезі ... ... ... ... туралы жазған.Қазақтың ақын-
жыраулары Асан ... ... және тағы ... ... ... ... ... өсиеттерінен кейбір этнопсихологилық
сұрақтардың ... ... ... ... қаламгер Ж.Аймаутов 1926
жылы Ташкентте жарық көрген “Псиқология” атты кітабында ... ... ... зор ... ... өркендеуіне
мейлі күйедей жұғатын нәрсе;жерінің ауасы мен топырағы(құйқасы) егін
салуға,мал ... ... ... кені ... ... ... дамуына зор себептің бірі қатынас жолы.Адам атаулыны тұтас алап
қарасақ,солтүстік жақтағы жұрттар аралас, ... ... ... ... ... ... жатады, бірін-бірі білмейді;міне оңтүстік
жақтық халық жетіле алмай кенже қалған себебі сол.Осындай себеппен ... ... ... да мәдениеттен мешеу қалды.Ал,енді сулы жердің
халқын қарасаңыз,суында кеме жүретін болса мәдениеттің ... ... ... ... ... адам құлығына сүрең",-деп
атағанынан халықтар ... адам өмір ... ... ... аңғарамыз.Осы көзқарасты дәлелдеу мақсатында кейбір
ұлттық ... ... өз ... ... отан ... ... ... ұлттық мінез,халық психологиясы
мәселелеріне тоқталған,әрі оны терең зеррреген қазақ психологы ... “19 ... ... ... Қазақстандағы ағарту мен
педагогикалық ойлардың дамуы” атты ... ... ... мәселесі
қызықтыда өзекті ... әлі ... ... күтуде екенін де жазған.
Біздің Республикамызда этнопсихологиялық мәселелер туралы сұрақтар екі
негізгі бағытта ... ... ... ... ... ... негізі болатын халықтық
психологиялық тәжрибесін ... ... ... ... ... ... ... ... ... атауға
болады.Бүгінгі таңда осы ... ... ... ... ... ... мәселелерін
көтеріп,оны ... ... ... т.б. ... ... ... ... бірталай ғалымдарының-профессор
Н.Джандельдиннің “Ұлттық психологияның табиғаты”, профессор Н.Елікбаевтың
“Ұлттық ... ... ... ... ... ... және ... мәселелері қамтылған.Сонымен қатар,аталған
ғалымдар көптеген ғылыми конфернцияларда этникалық психология тақырыбына
байланысты мақалалармен қалың ... ой ... ... ... айта отырып,В.К.Шабельников
халықтардың өткен кезеңдегі психикалық тұрпат,өзгерістерін зерттеп қана
қоймай,болашақ кезеңдегісіне де ... ... ... ... ... ... ... детерминация механизімдері
менгеобиодетерминацияны қосып,бүтін ... ... сана ... зерттеп білгенде ғана мүмкіндігі бар.Ғалым Қазақстанның
айрықша аймақтық—биосферолық жағдайына сәкестенетін ұлттық дәстүрлер ... ... өзін ... жаңа формаларымен салыстыруда жете
түйсінуге тоқталған.
Б.А.Әмірованың этностық ... ... ... ... ... эксперименталды ... ... ... де ... бар. ... ... мәнді .
Біздің еліміздегі ... ... ... ... ... , ... теорриялық материалдар және тәжібрибелік
этнопсихологиялық өңдеулер ... Пән ... ... ... ... бар ... енді ... шығуда. Әдістемелік құралдардың ... көп ... ... бұл ... ... ... ... зерттеулер
аса қажетті. Бұл уақыт талабы.
ӨЗІНДІК САНА.
Этнопсихологияның көптеген мәселелерін ... ... ... ... және ... топтар сана сезімі жайлы ғылыми
көзқарастарды ескере отырып түсіндіруге ... ішкі ... ... санасы әрқашанда зерттеушілердің
назарында болып келді.Сондықтанда сана ... ... әр ... ... ... ... ... зерттеген отандық
зерттеушілердің бірі В.В.Столин адамның психикалық ұйымындағы өзіндік
сана-сезімінің ... ... ... ... ... жөніндегі
зерттеулерді екі сұрақ ... ... т.б. ... ... ... ... контектіндегі өзіндік сананың қалыптасу сұрағы жалпы
теориялық және әдістемелік ... ... бір топ ... ... адамның өзін-өзі бағалау мәселесі мен оның қоршаған ортаның
бағалауымен байланысына қатысты мәселелерге көңіл ... ... ... бірі И.С.Конның дәлелдеуінше индивидтің өзін іс-
әрекетін субьектісі ретінде ... ... ... ... ... ... сана деп ... онаң өзі туралы ... ... ... ... ... ... жайлы,оның қалыптасуы,қызметі мен
механизімдері жайында А.Н.Леонтев ... ... ... ... бір ... немесе (қаситтерінің )мөлшері ... ... ... жалпылай алу жолында ... ... ... ... сана дененіміз бұл-адамның
өзінің жеке дара және ... ... ... ... ... ... ұғынымды түрдегі қатынасы.
С.Л.Рубинштейн сана мәселесін зерттей келе ... сана ... ... ... ... ... меңгеруі мен ырықты
қозғалыстардың пайда бола бастауымен байланысты, ал ...... ... ... ... ... қоршаған ортадан өзін
бөле алуымен байланысты.Осы ... ... ... санасы қалыптаса
бастайды,алғашқы рет өзінің «Мені» туралы ... ... ... ... тұлғаның «Мен» бейнесі оның ... ... ... ... себепші болып табылады.Осы
қатынастар тұлғаның сыртқы жоспарына ене ... ... ... ... бір ... ие болады.Қарым-қатынас үрдісінде басқа
адамды ... өзі ... ... ... болады.
Өзіндік сана өзіне ... яғни ... ... ... қарай ашу іскерлігімен, ... ... ... ішкі ... ... ... ... анықталады.Өзіндік сана сана мен ... ... ... ... бір даму ... ... ... Өзіндік ... ... ... ... өте ... ... ... сананың құрылымына кіретін компоненттерді
салыстырғанда зерттеушілердің пікірі бір ... ... ... ... ... құрылымын 4 компонентке бөледі:
-өзінің ұқсастығының санасы
-өзінің «Менінің» санасы
-өзінің психикалық қасиеттерін ұғынуы
-өзінің әлеуметті-құлықтылық ... ... бір ... ... ... сана құрылымындағы өзара ... ... ... ... деген эмоционалды-құндылықты қатынас
-тұлғаның мінез-құлқын өзіндік реттеу
Бұл аталған компоненттер И.С. Конның өзіндік сана құрылымындағы ... ... ... ... «Мен» бейнесі –бұл
көзқарастар және ұғымдар ... жай ғана ... ... ал ... ... ... деген қатынасы болғандықтан,3 компоненттен тұрады:
1 танымдық (когнетивті)
2 эмоцианалды (өзінің қасиеттерін ... ... ... ... деген практикалық қатынасы)
Басқалардың еңбектерінде де дәл осы ... олар ... ... немесе тәсіл ретінде
қарастырылған.(В.Джеймс, В.М. Бехтеров, В.А. Ядов және ... ... ... ... өз әрекеттерінің мотиві мен
нәтижелеріне қол жеткізу, өзін-өзі бағалауына, ... кім ... ... Егер ... өз ... шықпаса, онда өзін-
өзі жетілдіру мен айналысуға болады, ... ... ... ... ... ығыстырып, көзіндегі конфликтініболдырмауға көмектеседі.
Өзіндік сана - бұл адамға тән бастапқы немесе алғашқы мәлімет емес,
ол дамудың өнімі.
Адамның ... ... ... қарай оны өмір жайлы қайта
ойландырады. Осы ... ... ... ... өмірінде жүре
отырып,адамның өмірде шешетін тапсырмаларының ішкі мазмұны мен ... ... ішкі ... ... мазмұнын қалыптастырады.
Адамның қоғамдағы, еңбектегі, жеке өміріндегі кез-келген өзгеріс тек
оның іс-әрекетін ... қана ... ... ... деген қатынасын, сол
жағдайдың субъектісі ретінде де өзгертеді.Өзін ұғыну дегеніміз ол тек ... ... иесі ... ғана ... ... ол ең ... ... ретінде, тәрбиеші,ұжымның мүшесі ретінде сезінуі болып табылады.
Этникалық бірдейлік негізгі компоненттері
Дифференциация идентификацияның ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
ұқсастық- бұл индивидтің белгілі бір ... топ ... ... ... тән құндылықтары мен эмоционалды мәнділіктерін ұғындыратын
«Мен концепциясының» бөлігі болып табылады.Сондай-ақ жалпы ... ... – бұл ... ... басқа әлеуметтік қауымдармен
салыстыру процесінің нәтижесі.
Этникалық ұқсастық – тұлғаның әлеуметтік ұқсастығының құрамды бөлігі,
психологиялық категория тұрғысында белгілі бір ... ... ... ... Осы ... ... ... пен этникалық ұғымдарын
ажыратып алған жөн.Этникалық этносқа тән объективті белгілерін анықтауға
бағытталған әлеуметтік ... ... ... бір ... ... ... , тілінің, мәдениетінің сол этносқа тән болуы.
Этникалық (этничностъ) аскритивті (қоғамға тән) сипатқа ие ... ...... ... әлеуметтік шындықты құрау
процесіндегі индивидтің қол жеткен жетістігі ... ... ... ... пен ... ... этникалық екеуі көп
жағдайда сәйкес келмейді. Сондай-ақ этникалық ұқсастық өзін этникалық қауым
қатарында санайтын ... ... де ... ... ... өмірде адам өзіне тән ұқсастықтарды қозғалмастан басқа этникалық
кодтарға қосылуды тиімді пайдалануы мүмкін. ... ... ... ... ... советтік кезеңде еврейлер қайда,
қашан және кіммен еврей болуды күнделікті таңдап ... тура ... ... ... дифференциясының біртұтас когнетивті
үрдісінің ... ... ... ... ол индивидтің әлеуметтік
кеңістіктегі көптеген этностар ішінен өзін - өзі анықтауының когнетивті –
эмоционалды ... ... Бұл ... тек ... ғана емес, бағалау,
өзінің этносқа жататындығын ойлануы әсерленуі ( переживания).
Осы түсініктерді дәл бейнелейтін әсерленушілік термині десек ... ... ... ... ... Г.Г. Шпет пен ... өз
еңбектерінде қолданған.
Шпет ұжымдық әсерленушілік ұғымын енгізсе, осы ұғымға ұқсас түсінікті
Выготский ... ... ол ... ... қоғамдағы тұлғаны
зерттеу үшін қажет бірлік ретінде қарастырған. Екі ойшылдың да берген
анықтамаларында ... ... ... ... ... оның ... мәдениетіне деген қатынасы ... ... ... адам ... ... бір ... деген ішкі қатынасы»тұрғысында қарастырылады.
Этникалық ұқсастықты әлеуметтік ұқсастықтың құрамды бөлігі ретінде
қарастыра отырып, зерттеушілер оның ... тән ... ... Мысалы, американдық мәдениантраполог Дж. Девос этникалық
ұқсастықты мәдени ... ... ... ... ... ... ... Г.У. Солдатовамен де келісуге болады,
ол этникалық ұқсастықтың ерекшелігін –мифтен көреді, себебі , оның ... ... ... шығу ... ... ... ... мен ой- пікірлер
болып табылады. Этникалық ұқсастықтың әлеуметтік ... ... ... ... ... жекелеген ерекшеліктерінен ... оны сол ... ... да ... ... ... бір халық
өкілдерінің құрылымдық қатыстарынан іздестірген жөн.
Этникалық ұқсастық құрылымында екі негізгі компонентті ... (өз ... ... ... әрі ... ... өзін сол ... мүшесі екенін ұғынуы)
-аффективті (өз тобының қасиеттерін бағалауы, ... ... ... ... ... ұсынған моделъде этникалық ұқсастықтың
когнетивті компонентінің құрамдас бөліктерін анықтауда ... ... ... ... ... концепциялар және т.б. Ең
маңыздысы ретінде өз тобы мен ... ... ... мен дәстүрі
арасындағы айырмашылық ... ... ... мен ... ... ... ... мәліметтілікті және этникалық
өзіндік ұқсастықты атауға болады.
Бірақ этникалық ... тек ... ... қауыммен ұқсастығын
ұғып , сезіну ғана емес, ол сондай-ақ оны бағалауы, оған мүшелікте ... ... ... бөлісу. Жетістік, өркөкіректік, реніш,
қуаныш сезімдері этнос аралық салыстырудың ... ... ... Бұл ... этникалық қауыммен терең эмоционалдыбайланысқа
негізделеді.
Өзінің ... ... ... қатынас этникалық аттитюдерде
көрінеді.Позитивті аттиюдтер этникалық қауым мүшелеріне көңіл ... ... ... ... ... топқа қатынасына байланысты негативті аттитюдтардың көп
болуы өзінің этникалық ұқсастығын ... ... ... ... ... ... ... топқа бет алуы т. б. болады.Солдатованың
зерттеулерінде Ресей республикасында өмір сүретін орыстар ... ... ... ... ... анықталған.
Соңғы жылдары бұлар өз тарихи тағдырына байланысты ... ... ... өз ... деген ұят сезімдерін өркөкіректік сезіміне
алмастырудан орыстардың ішінде өз этникалық ... ... ... ... ... ... авторлар этникалық ұқсастықтың мінез-құлықтың компонентін де
ерекшелеп, оны ... бір топ ... ... ... өзін ... білуі деп
түсіндіреді.Бірақ этникалық ұқсастықтағы этникалық ... ... бұл ұғым ... одан да ... ... топтың
әлеуметтік өмірі мен мәдени практикасына қызығушылық таныту индивидтің
этникалық ұқсауының ... ... ... ... ... ойлары мен шынайы өмірдегі әрекеттері , яғни этникалық өзін ... ... ... ... арасындағы тұрақты байланыс мәселесі
әзірге дейін ... ... ... көрсетуінше, өзін этникалық топ
мүшесі ретінде санауымен өзіне тән ... ... ... секілді екі
өлшеуіштің арасындағы тәуелсіздігі байқалған. Кейбір жағдайда ... ... ... ... ... ... ... арасындағы
байланыс мойындалмай жатады. Мысалы, адам басқа этникалық қауымның тілі ... ... ... ниеті болмаса да, ол қауымға идентификациялануы
мүмкін.
Сонымен ... ... ... ... ... ... этникалық прототипін немесе үлгісі бар этникалық мәдениет ... ... ... ... ... ... мәскеулік еврей
жасөспірімдерінен сауалнама алғанда, ... ... ... ... ... ... ... 11,7% респондент айына бір рет
немесе одан ... ... ... ... ал 39,5% ол ... мүлде
болмайды, 60,2% ұлттық газеттерді мүлде оқымайды, 76,7%ұлттық қоғамдарда
жұмыс істемейді екен.Сондай болғанменде респонденттер ... ... ... нұсқауларының деңгейі құштарлықтарынанда
екі есе жоғары екендіктерін ... ... ... ... ... ... ... компонентін бөлмеген дұрыс, ал тек индивидтен іс - әреккетің ұжымдық
формасын топтық мақсатқа жетуге деген ... ... ... тек ... ... аса ... дайындығы ғана.
Сонымен, қазіргі кезде этникалық ұқсастық топпен өзара әрекеттесуді
әрқашан болжай бермейді.Дегенмен, ... ... ... ... ... мен мәдени практикасына қатынасу ... ... мен ... ... ... екенін ескерген жөн.
Эгоцентризм-айналадағы болып жатқанды ескермей,адамның зейіні мн ойлауын
тек өзін ғана бағыттауы ... (лат ego – мен, ... өз ... ғана ... ... ... ... өз
тәжірибесіне қарама-қарсы келіп тұрғанда да қайсы бір объектіге,пікірге
не түсінікке қатысты өзінің бастапқы ... ... ... ... ... ... субъектінің басқадай қарама-қарсы көзқарас
болуы мүмкін ... ... ... психологиялық
ұйымдастырылуы өзінікіне барабар дегн имплицитті ... ... ... ... дгн ... біртіндеп
дамыту арқылы жүзге асырады.Эгоцентризм балалық ... ... ... негізінен 12-14 жасқа қарай қалады.Эгоцентризімнң бр шама күшеюі
қартайғанда да, ... ... ... әрқилы түрлері
сараланады.
1.Қабылдау және ойлау процестерімен сипатталатын ... ... ... моральдық іс-қимылы мен қылықтарының негіздерін
ұғына алмаушылықты көрсететін моральдық эгоцентризм.
3.Субьктінің ... ... ... беруі ... ... ... жән ... ... ... ... әрқайсысында
эгоцнтризмнн арылтуды бір-бірінн тәуелсіз тұрғыда жүзеге асыруға болады.
Этноцентризм дегеніміз не? У.Самнердің көзқаратары.
Халыөтардың салт-дәстүрлері туралы ... ... ... ... бірі ... этноцентризмге анықтама берді.Ол этноцетризмді
техникалық атау деп ұқты, ... ... ... ... ... деп санап топ өзінің абырой-мақтанышы мен ... де ... топ ... жек ... пен ... ... өздерін
бәрінен жоғары санайды.
У.Самнердің пікірінше этноцентризмнен топтардың провинциалимі және
көзқарастарымен ... ... ... ... ... ... қабылдауда ...
Этноцентримге өзінің тобына деген жағымды құрылымдары мен бөлек
әлеуметтік топтарға жағымсыз ... ... Өз ... ... ... У.Самнер өз топ мүшелеріне ... ... ал ... ... ... тиіп ... түсіруге дайын
тұратындықтарын этнографиялық мәліметтер келтіреді. У.Самнердің ... ... ... ... ... сүйене отырып
бағалайды. Осы ... ... ... онда ... ... этноцентрлік
болып табылады. Ол құндылықтар өлшеу бірлігінің рөлін атқарады. Ұзақ ... ... ... ... өмір сүрген этникалық топтарда
этноцетризм күштірек байқалады. Мұндай топтардың ... ... ... ... - ... және ... деп, ал ... ауытқуларын –қате деп
әрі табиғи емес деп бағалайды.
Этноцентризмде өз тобының мүшелерін ... адам деп, ал ... яғни ... ... және т.б. ... ... ... және күлкілі тіршілік иесі деп ... ... ... және ... ... ... заты болып табылатын кейбір
элементтеріне ерекше ықпал етеді. ... ең ... діни және ... туралы, отбасылық және басқада құндылықтар жайлы сөз болып ... ... тірі ... тура ... ... ажырасып екінші бір адамға
тұрмыс құруға рұхсат беретін даниялықтарды қытайлықтар жағымсыз бағалайды.
Әр түрлі ұлттар мен ... ... ... ... өкілдерін
жеке құндылықтар жүйесі позициясында қабылдайтындықтан осы этностарды
бағалауда әр ... ... ... ... көзқарастары әр түрлі болып
келеді. Мысалы, армяндықтарды орыстар, француздар, ... ... ... құндылықтарымен этолондары арқылы ... ... әр ... ... әр ... баяндайды.
Этноцентризмнен жеке және сонымен ұқсас расоцентризм кездесетіндіктен
адамдар бір уақытта әрі этноцентрист, әрі ... бола ... ... ... ... ішінде көп болған. Олар өздерін ... ... ... санап, осы екі аспект арқылы басқалардан ... ... ... ... ... және ... топтың мүшелері өздерін құнды адамдар деп ... ... ... ... ... ... мойындап , дәл сондай көзқараста деп
түсінеді. Ал шын ... ... ... топтардың оларды мүлде
бағаламайтықтарын білгенде таң қалып жатады. Бұлда этноцентризм басқа ... ... ... ... жаңа идея туындайды әрбір этникалық топ ... ... ... ие. ... ... халықтарда ерекше күшті болып
келеді (Ақш, Ресей).
Саяси психологияның дәлелдеуі бойынша тұлғаның нарцизмі оның ... бір ... ... ... Осыдан мынадай гипотеза
туындайды: ұлттың ... ... ... ... ... топтық
нарцизм онда осы ұлт соншалықты мөлшерде ... ... ... ... ... ... оның салыстыру көрсеткіштері жекелеп және терең
зерттеу қажет. Басқа ұлттар мен оның өкілдері түрлі ... және ... ... ... ... ... ... да бір эталондардың
негізінде бағаланады. Этникалық жеке дара және топтық ерекшеліктер де бар
екені ... ... да ... бір ұлттың мәдени жетістіктерін қандай
да бір ұлт өкілдері жоғары бағалап, әлемдік мәдениетке ... ... ... ... , ... ұлт ... оларды мүлде төмен бағалауы мүмкін. Ол әр
түрлі көрсеткіштер ... ... ... ... ... этноцентризм негізін этникалық құндылықтар тұрғысындағы
қарастырулары дұрыс болып табылады.
Этноцентризм әсіресе тұрмыстық ... ... , ... ... әжетхана және т.б.). Қарым – ... да ... ... ... ... ... ар-ұят,
адамгершілік және намыс туралы көзқарастары әр ... ... ... ... ... тіл ... қорлауы мүмкін.
Этноцентризмді зерттеудегі психологияның міндеттері.
Этноцентризм бұл кешенді құбылыс. Ол туралы ... ... ... ... ... және ... ғылымдардың
әдістері арқылы алынады. Этноцентризм жайлы ... ... ... ... текстерде және т.б. көптеген құнды құжаттар
көздерінде көруге болады. Мамандардың айтуынша, психологияның міндеті ... ... ... Бұл ...... және ... ... ал этноцентризм барлық жерде кездеседі.Әйгілі әлеуметтік
психолог Р.Браунның пікірінше, этноцентризмнің психологиялық ... ...... бұл ... ... ... мінез –
құлыққа, ал көп жағдай да топтық белсенділікке әкеледі. Деген сұраққа жауап
іздеу ... ... ... мен ... психологтар Р.Броунның қойған сұрағы
өз алдына маңызды. Дегенмен, бұл этноцентризм психологиясындағы бір ... ... ... Этнопсихология аймағында бұданда басқа ... ... ... ... ... ... білу – ... және топ аралық қатынасты түсіну үшін қажет. Этноцентризмді зерттеу
- әлеуметтік психологияның дамуы үшін ... Бұл ... ... ... бірін – бірі толықтырып ... ... ... ... ... солардың ішіндегі ең маңыздысы –
индивидтердің психикасында өз ... ... ... ... мен өзін сыйлауға талпынады. Бұл талпыныс тереңде ... ... ... елестету мүмкін емес. ... ... де ... Осыған ұқсас көзқарасты Г Тэджфел мен Дж. Тернер де айтқан.
Этноцентрикалық тұлғалардың ... 1 ... ... ... өкілдерін өзі және өзінің тобы үшін қауіпті деп санайды.
2.этноцентрикалық тұлға өзінің топ мүшелерінен конформизмді және бағынуды,
топқа және оның ... ... ... ... ... тұлға үшін кез-келген өзара қатынас иерархиялық емес және
авторитарлы болып келеді.
Этноцентризм теориясының негізін ... ... ... этноцентрикалық тұлғаның ерекшеліктері бұл ішкі ... және ... топ және оның ... қасиеттері мен байланысы аз
болып келеді. әрбір ... ... ... ... ... ... тырыспайды. Осындай адамдар үшін пікір мен тәжірибе
емес, олар үшін ... және сол ... ... ... ... орын ... ... үш
тенденцияны бөледі. Мәдени релятивизм тенденциясы- бұл әр түрлі халықтардың
мәдениеті арасындағы өзгешеліктерді, яғни ... ... ... ... ... ... ... табылады. Барлық мәденит
маңыздылығы, құндылығы ... ... ал ... ... әр түрлі
қарастырылады. Әр түлі ... ... ... ... ... ... аз ... қосу негізінен
түсіндіруге болады.
Мәдениет арасындағы ұқсастықты абсолютизациялық, Мысалы ... бірі – ... ... ... ... қарастырылып, бір пост
арқылы зерттелінеді – бұл абсолютизм тенденциясы.
Универсализм ... ... ... ... ... ... бірдей немесе ортақ болады, ал олардың көрінуі
мәдениетеріне ... ... ... ... зерттейтін әрбір
мәдениетке міндетті түрде адаптацияланған ... ... ... ... ... әртүлі тұрғыдағы
көзқарастар негізінде талдайды.
1.Топ арлық шиеленіс(конфликт) адамның тума ... ... ... ... ... сипаттамаларының өнімі болып
табылады.
Зигмунд Фрейд пен К.Лоренцтің айтуынша, адамдардың агресивті мінез
құлқы көршілеріне ... өз ... ... бағытталған биологиялық
берілген агресивтіліктің салдары екен.
2. Миллер мен Д.Доллардың фрустация – ... ... ... ... ... немесе топтардың фрустацияға ұшырауы
кезінде пайда болды.
3.Басқа ... ... ... ерте ... ... ... мен
отбасындағы эмоционалдық қатынасы амбиваленттілігіне байланысты . Отбасында
қатал, қатынаста тәрбиеленген адам агрессиясын өзіне ұқсамайтындарға, яғни
сыртқы топқа шығарады.
4.Реалды ... ... (М. ... ... топ аралық шиеленіс
топтың қызығушылықтық сәйкессіздігінен, өзара әрекетке ... ... ... жоқ ... ... зиян ... ... жеңіске
жетуінің нәтижесінен болады.
5.Әлеуметтік ұқсастық теориясының ( А.Темфол.) ... топ ... ... ... мен ... ... болуы
міндетті емес, көп жағдайда өзінің топқа жататындығын сезіну, ұғыну
шамасына, яғни ... және ... ... ... ... да
жеткілікті.
Этностық стереотиптер мәселесі.
Әртүрлі этностық қауымдастықтардың өкілдріне тән моральдық,ақыл-
ой,дене күш ... ... ... орнықты түсніктер.Этностықм
стереотиптердің мазмұнында,әдетте ... ... ... ... жинақталған.Бұған қоса,этностық стереотиптердің
мазмұнында сол ұлт өкілдеріне қатысты іс-қимыл ... ... ... ... ... бір шама ... негізді осы
халық өкілдерінің сырт келбеті ... ... ... ... ... рекшліктері мен еңбек машықтары туралы түсініктер ... ... ... комуникативтік және моральдық қаситттері туралы бір қатар
өзгерме ... ... білу ... сапалық қасиеттерді
бағандаулардың өзгергіштігі ұлтаралық және мемлетаралық қарым-қатыастардағы
жағдайлардың өзгрмелілігмен тығыз байланысты.Этностық стереотиптрдң ... ... ... ... одан да гөрі этностық ... ... ... жән ... ... н ... бұл ... неғұрлым белснді қарым-қатынас жасаған
салалардың (сауда,ауыл шаруашылығы жән ... ... ... ... ... ... қатынасты құру практикасы үшін осы
қатынастың бұқаралық тұрмыстық ... ... ... ... ... ... ерекше маңызды болмақ.
Әлеуметтік және этнопсихологиялық әдебиеттерде этникалық стереотиптер
, ең алдымен әр ... ... ... ... тән ... түрде
тұрақты болып келетін моральды ақыл-ой және ... ... ... ... белгілі бір қасиеттер жинақталып қана қоймай, оларға
деген құндылықты қатынастары да болады. Этникалық ... ... ... бір халықтарға қатынасы әрекетінің алдын-ала белгіленуін де
қамтиды. Олардың барлығында этникалық өзіндік ... ... ... өзінің бір этникалық қауымға жататындығы мен өзінің басқа этникалық
қауымдастардан өзгешілігін сезінуге мүмкіндік беретін ұжымдық көзқарастар
ретінде ... ... ... ... арасында өрістік бейнелер құралады.
Т.Стефаненконың ... ... ... де әр ... топ өздерінен
позитивті салаларды көріп, ал дұшпандарына негативті салаларды жүктейтін
шиеленіс кезіндегі стереотиптерді түсіндіреді. Олай ... ... ... формасындағы топ аралық ... ... ... Бұл ... ... ... бейне» феноменінің
көрінісі. Бұлар өздерінің ... ... ... ... деп, ал ... ... ... төндірушілер ретінде қарастыруға мүмкіндік береді.
Осыларға байланысты психологияда этностереотиптердің екі ... ... мен ... ... – бұл ... үшін ... этникалық
тобының бейнесі. Респонденттер бұл орайда өздерінің этникалық топтарын
бағалай отырып онысын ... ... ... ... ... ... өздерін қабылдағандарын қалайды. Гетеростереотиптер – басқа ... ... ... және ... ... Бұл ... ... қатынасын
жариялау болып табылады. Егер автостереотиптер жағымды түрде ... әрі ... әрі ... ... ... ... ... айтуынша, стереотиптер – бұл бір уақытта әрі проекцияның
әрі шынайы айырмашылықтардың нәтижесі. ... ... ... бегілер тән болса, гетеростереотиптер жағымсыз ... ... ... ... ... автостереотиптер мен
гетеростереотиптерді автономды ... деп ... ... Олар
біртұтас құрылымның, әсіресе және ... ... ... ... адамдардың арақатынастарын және қатыныстарын
біріктіретін әлеумттік және ... ... ... ... ... ... ... сезім деңгейіне жетізді.Жалпы этностық стеротип осылай бейнлнді.
Ұлттық мінез
Ұлттық ... ... ... ішкі рухани дүниесінің нгізгі бір
компоненті, ол жеке адамның мнезі скілді,бір ... ... және ... ол ... дамуының белстерінде өзгрістерге түсіп отырады. ... ... ... ... ... ұлттық мінзін жаңа заман талабыа
орай ұлттық мінез бітістері пайда болды.Соның бірі жеке дара ... ... ... ... секілд халқымыз нарықты қатынасты
қатынастын өту ... ... ... осы жағдайға беймдей
бастады.мәслн,социализм кзінд ... ... ... ... ... ... бұл этностың әртүрлі даралық мінз бітістрі пайда бола бастады.Осыған
орай, шала қазақтың мінзі бр сипат алса, ... ... ... мінезге
үйлсе қоймайтын,көрініс бретін мінз ... ... бола ... ... жеке адамның да,қоғамның дамуын нақты жағдайда сондай-ақ жеке
адамның тыныш-тіршілігінд, ... ... ... ... ... ... ұлтқа ортақ психологиялық ерекшеліктердің жиынтығы:
нақты этникалық қоғамдастықтың ... ... ... ... ... ... яғни ... тұрақты стеротиптерінд
эмоционалдық реакциясында жәнетұтастай қылығында бекініп көрініс ... ... ... ... ... ... ... бірлігі
–ұлттық намыс,ұлттық намыс-ұлт өкілдрнің атамекенін,тілн,тегін,салт-
дәстүрін ерекшее қадірлп,оның ... кір ... ... қору.
Ұлттық діл, ұлттық мінез проблемалары.
Жалпы, «ұлт» терминінің мәніне келсек,бұл – этникалық топтар ұғымынан ... бір ... ... ... ... төңірегіне біріккен, сол
елдің өткенімен, қазіргі халі мен болашағынаөз ... ... ... ... ... ... ... атау.
Белгілі жазушы, ғалым М.Әуезов этнопсихология, ұлттық мінез туралы
тұжырымдарында әр ... не ... ... тән ... ... ... болатындығын, қоғамдық сананың
осынау ұлттық бояуларға қанық болуы қажеттілігі айтылған. Халықтың ғасырлар
бойы дамып, қалыптасқан ... ... ... ... тіл, ... ... әдет-ғұрып т.б)ұлт психолгиясының ерекшеліктерін танып
білдіретін басты өлшемдер дейді Өлең ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілік, қиыннан қиыстырулар, тіл байлығы,
сөз қабілетіне табыну ... ... ... ... бірі.
М.Жұмабаев: «... жас өркендерді жерге шырылдап түскен ... ... ... ... ... ана ... ... жарытып қана
қоймай, олардың ұлттық ... ... әдет ... ... ... ... аударуымыз қажет.Оқудағы мақсат жалғыз ... ... емес , ... ... ... тәрбиені қоса беру», -дейді.
Қазіргі білім мен тәрбие беруде ... ... үш ... ... ... ... ... 2.Рухани тұлғаны ... ... мол ... ... «... адам ... ... қылу ... әрине, адам
баласының, әсіресе жанын, тәрбие қылу керек деп ұғу ... ... ... ... ... адамның жаны терең... Адам тілі ... ғана ... ... шығарып, басқалардың жан сырын ұға алады... Ұлттық тілі кеми
бастағаны құри бастағанын көрсетеді... ұлттық ... сол ... ... ... айнадай көрініп тұрады».
«Өркениеттің адасуы», «Жазагер жады ... ... ... атты ... ... романның авторы М. Шаханов: ... 97 ... ... ... кетеді, өз бетінше ойлауға да
құалықсыз.Еліктеумен өмір ... ... ... емес ... көргенін
істейді.Өз басымен ойламайды, біредің айтқанына көніп, ... ... Ішкі ... ... адам ... дертіне шалдығады. Рухсыздық
– барлық бақытсыздықтың бастауы. ... ... осы ... ... Рухани жұтаған кезде ұлттық сана ғана емес, ... ... Адам ... ... тазалық, имандылық,
ұлттықнышандарды сақтау мен ұлттық кесел болып ... ... діл мен ... ... ... ... экономикалық мүддемен қатар
халықтың мәдениеті мен тарихы, тілі мен ділі оның байлығы болып есептеледі.
Біздің бойымызда ... ... ... өз ... ... ... ... екенін жасырмау керек. Рухы төмен елдің – болашағы
күңгірт.
Қазақстан-2030 стратегиясында шет елдегі замандастарынан ... ... ... ... бойында ұлттық ділі сақталған, отаншылдық рухы
жоғары жаңа ұрпақты тәрбиелеу қажеттігі көрсетілген Осыған орай Қ.Р. ... ... ... Ш. ... өз сөзінде «Біз белгілі бір білімдер мен
дағдылар жиынтығын ... ... ғана емес ... діл ... ... азаматтық көзқарас қалыптасқан, әлуметтік белсенділігі
жоғары отаншыл тұлғалар тәрбиелеп өсіруге баса назар аударуымыз ... ... ... елге ... ... ... алуы тиіс.
Қазақ елінің әлемдік өркениет көшіне ілесіп, ... ... орын ... ... ... күш ол отан ... ордаларында қазақ халқының салт-дәстүрі мен әдет-ғұрыптарына
негізделген патриоттық ... ... көп ... ... Қазақ
этнопедогогикасын республикалық «Атамекен» бағдарламасын басшылыққа алып,
осы бағытта жұмыс істеп ... ... ... аз ... ... ақпараттар ағыны заманы және Интернет империясы билей
бастаған жаһандану заманы. Біз үшін осы жаһандану заманында жоғалып кетпеу,
өз төл тумалығымызды ... төл ... ... ... ... ... отыр.
Егеменді елдің әрбір азаматы ұлттық шеңберде ... ... ... категориялардың деңгейінде ойшылдық танытып, өзіңді де, өзгені
де құрметтеп және өзгелерді де өзіңді сыйлауға жеткізу-алда ... ... ғана біз ... биік шыңынан көріне аламыз.
Халықтың мінез-құлқы туралы.(И.С.Кон.)
“Халықтың ... ... ... бір ... өмір сүру
стилін көрсету мақсатында саясат туралы әдебиттерде
қолданылған.Кейінірек,халықтың мінезі немесе ұлттық мінезі ... ... ... ... енді ... ... ... бөлсе,үшінші бірулері ұлттық мінезге құндылық
бағыттарын,бейлікке еңбекке деген қатынастарын және т.б. жатқызады.
Мәдениантропологияда мәдениеттегі индивидтің ерекшеліктерінің ... ... үшін ... жаңа ... пайда болда. (мәдениет
конфигулациясы базалық тұлға,моралды тұлға және т.б.) кейінрек
зерттеушілер халық мінезі ... ... ... ... қазірдің өзінде
халық мінезі дегеніміз не?, ол тіпті де бар ма ма, ол маңызды белгі болып
табылады ма? Деген секілді ... ... ... ... ... күнде мінез тақырыбые психологиядан қудалап, оның орнына тұлғалық
қасиеттер немесе тұлға ұғымдарымен ауыстыру жағдайды ... ... ... ... ... ... немесе түсінегін
қарастырғанда бірнеше принциптерді басшылыққа алу қажет.
Біріншіден этностық мінезі дегеніміз-оның жекелеген өкілдері мінезінің
мөлшері ... ... ... ... белгілі бір шамасында
әртүрлі сәйкестікпен, әртүрлі деңгейде кездесетінтиптік ... ... ... ... И.С. Кон ... мінезін
түсіну үшін ең алдымен ол елдің тарихын, қоғамдық құрылысын және мәениетін
зерттеп білу керек,ол тек ... ... бұл ... - ... әбден дұрыс.
Екіншіден, қандайда бір қаситтерді жекелеген этникалық ... ... ... жол ... ... Қасиеттер немесе олардың шамасы бірегей
емес, олордың құрлымы,яғни бұнда қандайда бір ... ... ... ... ... осы ... ... деңгейі,оның көріну
ерекшелігі жайында сөз болып ... ... ... әлеуметтік–экономикалық және географиялық
жағдайға, халықтың өмір сүру салтына және ... діни ... ... ... жүйесінде қарастыру арқылы түсіндіруге
болады.
Халық мінезін интерпритациялаудағы көзқарастардың ... ... ... ... ... ... ... тарихи өзқарас жетекші
болып табылады.
Халықтық ... ... ... ... ... ... ... ерекшелеу арқылы анықтауға тырысақан кез-келген әрекеттер сәтті
бола бермейді, себебі жекелеген қаситтер мен олардың шамасы бірегей ... ... бір ... ... менталды әлем құрлымының тарихы даму
тәжрибесі мен мәденитке күделі түрде детерминацияланғандығы ... ... Дәл осы ... ... ... ... ... мінезі”
түсінігін “халық менталдылығы” түсінігіне ауыстырып қолдануда. Менталдық
түсінігіне анықтама берген Ж.Дюби ... Оның ... ... ... ... ... орны ... көзқарастарының негізінде жатқын
бейнелер жүйесі, сондайақ адамдардың іс-әрекеттерін және ... ... бұл ... ... ... ... ... ұқсас келеді. ... ... ... ... пен ... ... ... У.Раульфтің пікірінше,
адам санасы мен мінез-құлқының әртүрлі формасынан да ... ... ... сезімде әрекетте көрінеді.
Ұлттық және этникалық өзіндік сана (сана сезім)
4.1 Ұлттық сана сезім
Ұлттық сана сезім дегенде адамның белгілі бір ... ... ... ... ... яғни , адамның белгілі бір ұлттың өкілі ретіндегі өзіне
деген көзқарасы болып табылатын тұрақты, ұғынымды ... сана ... ... ... ... ... ... Ұлттық
мәдениеттің объектілерін қабылдаудағы қуаныш, қандай да бір саяси қадамдар
мен идеологиялық жағдайдың әділеттілігіне ... ... ... ... және ... Отто ... ... тән
табиғи және мәдени белгілерін анықтап көрсеткен.Оның айтуынша,ұлт ... ... ... ... балаға берілуі тұқымқуалаушылықтан
шығады. Дегенменде ұлтты ерекшелейтін белгісі ол сол халықтың тілі мен
мәдениеті екенін де ... ... ... болмаған жағдайда, ол тек белгілі
бір нәсіл ғанаболып қалады әрі ол ешқашан ұлт бола алмайды» деп жазған ... - бұл ... шығу ... ... ... ... сондай-ақ қауымдағы олардың этникалық санасы мен
өзіндік санасынан көрінетін психикалық құрылымы мен ... ... ... ... ... ... ... көптеген кешенді сипатқа ие. Қатынасқа түсуші
субъектілер ... ... ... мен ... санасын, сонымен бірге
өздеріне тән сезімдері мен ... ... ... ... ... бай ... мазмұнға ие болады.Осы кездерде кей жағдайда әр түрлі
иллюзиялар адасулар және мифтер де көрінеді.Бұл-халықтар ... ... ... ерекшеліктерінің бірі.
4.2.Этникалық сана сезім (өзіндік сана)
Адамдардың ... ұзақ ... ... әрбір топтың
аймағында бір топты екіншісіненер ерекшелейтін жалпы ... әрі ... ... ... тіл, ... ... сол халыққа немесе этносқа тән салт-дәстүрлері ... ... ... сана сезіміненкөрінеді.Халықтың Этникалық сана
сезімі ерте ме, кеш пе , оның шығу тегіне белгіленіп, салт дәстүрлерінен,
өзінің ... ... ... ... ... ... яғни өзінің сана
сезімінен көріне ... ... ... ... этникалық
қауым ретіндегі ұғынуынан да көрінеді.Өзін қандай да бір этникалық топтың
мүшесі екенін сезіне ... адам ... ... ... ... ... ... ұстайды.
Тұлға деңгейіндегі этникалық өзіндік сана
Жекелеген адамның этникалық «Мен концепциясы»-өзіне белгілі, ... ... ... ... өзі туралы көзқарастарының тұтастай
жүйесі болып табылады.
Адамның этникалық «Мен ... ... «Мен ... ... ... табылады. Ол мыналардан тұрады:
-ол мыңдаған және миллиондаған этностардың ішіндегі өз ... бір ... ... ... көптеген басқа өкілдерімен өзіне тән қандайда бір физикалық
және психикалық қасиеттері туралы елестетуі; көзқарасы (мысалы:белгілі бір
физикалық, ... ... ... түсі мен ... ... ... терісінің түсі және т.б.
-ең бастысы сол қауымға , оның ... ... ... ... ... ... болуы.
Э. Эриксонның тұлғаның даму теориясынан ... ... ... ... ... 18-20 ... қалыптаса бастайды.Адам
ондай даму деңгейіндеөзінің кім екендігін,қай топқа жататындығын, ... ... ғана ... ... ... жағдайды Эриксон
«Меннің» анықталмағандығы немесе диффуздылығы деп атады. Егер индивидтің
жекелік анықталуы дамыған ... оның ... ... өтуінде еш қиындық
болмайды.
Тұлғаның этникалық «Мен -концепциясының» элементтері ... » ... ... ... ... когнитивті, бейнелік,
және бағалау элементтері бір-бірімен тығыз байланысты.
Этникалық бірдейлік негізгі компоненттері
Дифференциация идентификацияның ... ... ... ... ... ... бойынша, әлеуметтік
ұқсастық- бұл индивидтің белгілі бір ... топ ... ... ... тән құндылықтары мен эмоционалды мәнділіктерін ұғындыратын
«Мен концепциясының» бөлігі болып табылады.Сондай-ақ жалпы мағынасында
әлеуметтік ... – бұл ... ... басқа әлеуметтік қауымдармен
салыстыру процесінің нәтижесі.
Этникалық ұқсастық – тұлғаның әлеуметтік ұқсастығының құрамды ... ... ... ... бір ... ... жататынын
ұғындыру болады. Осы орайда этникалық ұқсастық пен этникалық ... ... ... ... тән объективті белгілерін анықтауға
бағытталған әлеуметтік категория.Мысалы: ата-ананың белгілі бір ... ... ... , тілінің, мәдениетінің сол этносқа тән болуы.
Этникалық (этничностъ) аскритивті (қоғамға тән) сипатқа ие болса,
этникалық ...... ... әлеуметтік шындықты құрау
процесіндегі индивидтің қол жеткен ... ... ... ... ... пен әлеуметтік белгіленген этникалық екеуі ... ... ... ... ... ... өзін ... қауым
қатарында санайтын декламацияланған ұқсастықпен де сәйкес келмеуі ... ... адам ... тән ... ... басқа этникалық
кодтарға қосылуды тиімді пайдалануы мүмкін. Мысалы: мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... және кіммен еврей болуды күнделікті таңдап отыруға тура келген.
Этникалық ұқсастықты идентификация ... ... ... ... ... ... ... ол индивидтің әлеуметтік
кеңістіктегі көптеген этностар ішінен өзін - өзі ... ... ... ... ... Бұл ... тек ұғыну ғана емес, бағалау,
өзінің этносқа жататындығын ойлануы әсерленуі ( переживания).
Осы түсініктерді дәл бейнелейтін әсерленушілік термині ... ... ... ... ... ... Г.Г. Шпет пен Выготский өз
еңбектерінде қолданған.
Шпет ұжымдық әсерленушілік ұғымын енгізсе, осы ... ... ... ... ... ол ... ... қоғамдағы тұлғаны
зерттеу үшін қажет бірлік ретінде қарастырған. Екі ... да ... ... ... ... ... ... оның мүшелерінің мәдениетіне деген қатынасы болса,
Выготскийде әсерленушілік ... адам ... ... бір ... ... ішкі ... ... ұқсастықты әлеуметтік ұқсастықтың құрамды бөлігі ретінде
қарастыра отырып, зерттеушілер оның ... тән ... ... Мысалы, американдық мәдениантраполог Дж. Девос этникалық
ұқсастықты мәдени ... ... ... ... ... ретінде қарастырады. Г.У. Солдатовамен де келісуге болады,
ол этникалық ұқсастықтың ерекшелігін –мифтен көреді, себебі , оның ... ... ... шығу ... ... ... ... мен ой- пікірлер
болып табылады. Этникалық ұқсастықтың әлеуметтік ... ... ... ... ... жекелеген ерекшеліктерінен іздемеу
керек, оны сол немесе басқа да ... ... ... бір ... ... ... ... жөн.
Этникалық ұқсастық құрылымында екі негізгі компонентті ... (өз ... ... білу, әрі жекелеген белгілерінің
негізінде өзін сол этностың ... ... ... (өз тобының қасиеттерін бағалауы, ондағы мүшелерге деген
қатынасы)
Әр түрлі зерттешілер ... ... ... ... ... ... ... анықтауда көптеген терминдер
қолданылады: ... ... ... ... және т.б. ... ... өз тобы мен басқалар арасындағы ,тарихы мен ... ... ... ... ... мен ... ... тұратын этникалық мәліметтілікті және этникалық
өзіндік ұқсастықты атауға ... ... ... тек өзінің этникалық қауыммен ұқсастығын
ұғып , сезіну ғана емес, ол сондай-ақ оны ... оған ... ... ... ... ... ... өркөкіректік, реніш,
қуаныш сезімдері этнос аралық салыстырудың маңызды критериі ... Бұл ... ... ... терең эмоционалдыбайланысқа
негізделеді.
Өзінің этникалық қауымына деген ... ... ... ... этникалық қауым мүшелеріне көңіл толуынан, өз
халқының жетістігіне қуануынан байқалады.
Керісінше, топқа қатынасына байланысты ... ... ... ... ... ... мойындамау, төмен сезіну сезімінің
болуы, референті ретінде басқа топқа бет алуы т. б. ... ... ... өмір сүретін орыстар өзінің этникалық
тобына деген ... ... ... ... бұлар өз тарихи ... ... ... ... ... өз ... ... ұят сезімдерін өркөкіректік сезіміне
алмастырудан орыстардың ішінде өз этникалық тобынан ... ... ... ... ... авторлар этникалық ұқсастықтың мінез-құлықтың компонентін ... оны ... бір топ ... ... ... өзін ... білуі деп
түсіндіреді.Бірақ этникалық ұқсастықтағы этникалық мінез-құлықты бөліп
көрсету бұл ұғым ... одан да ... ... ... өмірі мен мәдени практикасына қызығушылық таныту индивидтің
этникалық ұқсауының индикаторы ретінде қарастырылады.Дегенмен, адамның ... ... мен ... ... ... , яғни ... өзін ұқсату
мен этникалық ... ... ... тұрақты байланыс мәселесі
әзірге дейін ойландыруда.
Көптеген зерттеулердің нәтижесінің ... өзін ... ... ... ... ... тән ... мінез-құлықты қолдану секілді екі
өлшеуіштің арасындағы тәуелсіздігі ... ... ... ... ... ... ... кейбір түрлерін қалау арасындағы
байланыс мойындалмай жатады. Мысалы, адам басқа этникалық қауымның тілі ... ... ... ... ... да, ол ... ... қатар, шынайы өмірде пайдалануға, үлгілеуге боларлықтай
өзінің этникалық прототипін немесе үлгісі бар ... ... ... ... ... ұлттық мектепте оқитын мәскеулік ... ... ... ... ... мәдениетіне деген
қызығушылығының төмен екендігі байқалған: 11,7% респондент ... бір ... одан ... ... ... екен, ал 39,5% ол жерде мүлде
болмайды, 60,2% ұлттық газеттерді мүлде ... ... ... ... ... болғанменде респонденттер еврей мәдениетіне
бағытталатындықтарынжария етіп, нұсқауларының ... ... есе ... ... көрсетті.
Басқа сөзбен айтқанда, этникалық ұқсастықтың (идентичности) мінез-
құлық компонентін бөлмеген дұрыс, ал тек индивидтен іс - ... ... ... мақсатқа жетуге деген талпынысын бөлген жөн.Бұл тек әрекет
барысында жүзеге аса бермейтін дайындығы ғана.
Сонымен, қазіргі ... ... ... ... өзара әрекеттесуді
әрқашан болжай бермейді.Дегенмен, дәстүрлі қоғамда ... ... ... мен ... ... ... ... ұқсастықтың
құрылуы мен қалыптасуының маңызды компонентті екенін ескерген жөн.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ағылшын тіліндегі эпитеттердің стилистикада алатын орны12 бет
Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы отын-энергетика кешенінің даму мәселелері58 бет
Германияның орталық Азиядағы саясаты (1992-2009 жж.)167 бет
Германияның Орталық Азиядағы саясаты (92-2009 жж.)137 бет
Еңбек ақы төлеудің есебі60 бет
Каспий теңізі табиғат ресурстарын игерудің саяси-географиялық және экологиялық-экономикалық мәселелері95 бет
Көне жазба ескерткіштеріндегі гуманистік идеялардың көрініс табуы5 бет
Мемлекеттік мекемелерде бухгалтерлік есеп жүргізуді ұйымдастыру19 бет
Мұрагерлік құқық туралы ақпарат84 бет
Нығмет Сауранбаев18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь