Дүниені философиялық тұрғыдан түсіну негіздері

Жоспар
1. Болмыс ұғымының тарихи сипаттамасы және философиялық мәні болмыстың негізгі түрлері
2. Материя және оның өмір сүру формалары. Материя туралы философиялық түсінік, оның дүниетанымдық және методологиялық маңызы.
3. Қозғалыс.материяның өмір сүру тәсілі. Қозғалыс формалары және олардың бір.бірімен диалектикалық өзара қатынасы.
4. Кеңістік пен уақыт . материяның өмір сүру формалары. Кеңістік пен уақыт туралы осы заманғы жаратылыс ғылыми теориялар.
        
        Дүниені философиялық тұрғыдан түсіну негіздері
Жоспар
1. Болмыс ұғымының тарихи сипаттамасы және философиялық мәні болмыстың
негізгі түрлері
2. Материя және оның өмір сүру формалары. ... ... ... оның ... және ... маңызы.
3. Қозғалыс-материяның өмір сүру тәсілі. Қозғалыс формалары және олардың
бір-бірімен диалектикалық өзара қатынасы.
4. Кеңістік пен уақыт – материяның өмір сүру формалары. ... пен ... осы ... ... ... ... Болмыс ұғымының тарихи сипаттамасы және философиялық мәні.
Адамдар ... бір ... және ... ... ... ... тіршілік
әрекетке араласады. Адамдар табиғатпен қоғамда үнемі өзгерістер болып, оның
толысып жатқанына ... ... ... ... нәрсе ретінде
сақталатынын да анық аңғарады.
Болмысы ұғымы-философияның ең ежелгі әрі маңызды категорияларының бірі. Ол
«бар болу», «өмір сүру» проблемасын қамтиды. «Болмыс» түсінігінің ... ... «бар ... ... мағынаның жатқанын байқауға болады.
Осы заманғыфилософиялық әдебиеттен «болмыс» сөзінің екі түрлі мағынасын
аңғаруға болады. Тар мағынада болмыс- адамның санасына тәуелсіз, тысқары
өмір сүретін ... ... ... ... Ал кең мағынада
болмыс түсінігі бардың бәрін, өмір сүретінінің барлығын – материалдық
дүниемен қоса ... ... де, яғни ... ... ... ... қамтиды. Болмыс – бар болуды, өмір сүруді айқындап белгілейтін
реальды дүниенің (шынайы дүниенің) барлық түрлерін қамтитын кең ауқымды
философиялық ұғым. ... ... ... ой ... бар ... ... шектелсек, сыңаржақты болар едік. Бар болу жоқ ... ... ... ... ... ... соғуы немесе керісінше, болмаудан болуға, жоқтың
өмірге келуіне жағдай тууы мүмкін. Ендеше, ... ... ... ... қоса ... ... болар еді. Олар өзара тұтастықта,
ажырамас ауыспалы диалектикалық байланыста болады. Болмыс пен
болмыссыздықтың арақатынасы салыстырмалы мәнге ие болады.
Философия тарихында болмыс ұғымын ... ... оны ... ... көне грек ... ... (б.з.б. УІ-Уғғ). Оның пікірінше
болмыс дегеніміз –бар болу, өмір сүру, одан басқа ештеңе жоқ, ал жоқ болу ... Ол ... ... есебінде тұтастығына, тұрақтылығына,
мәңгілігіне, бар болуына, өмір сүретіндігіне көңіл бөледі.
Көне грек философы Гераклит- дүниенің ... ... ... ... дүниені алаулап, лапылдап жанатын, енді бірде өшуге бет алып,
бықсып барып қайта тұтанып, жанатын мәңгілік от ... ... ... ... мен олардың өзара әрекеттесуі тән екендігін
айтады. Болмыс өзгермелі. Болмыс пен болмыссыздық ажырамас бірлікте, өмір
сүреді. Бірі ... ... бірі ... ... ... құбылып
отырады. «Бәрі өткінші, бәрі өзгермелі» деп үйретеді.
Көне грек Левкипп пен оның ілімін жалғастырушы шәкірті Демокрит (б.з.б. 460-
370) ... ... ... ... ... ... ... – ең ұсақ
бөлінбейтін бөлшек-атом деп көрсетті. Барлық заттар мен құбылыстар
атомдардан құралады. Олар ... ... ... ... ... ұлы ... бірі Платонның (б.з.б. 427-347) ойынша
болмыс дегеніміз-мәңгілік өмір сүретін, өзгермейтін сана тектес рухани
идеялар дүниесі. Идеялар – заттар мен ... ... ... ... ... ... ... өткінші, пайда болады, тозады,
өледі, яғни шынайы болмыс ... бар ... ... ... күңгірт
бейнесі ғана.
Неміс классикалық философиясының аса ірі өкілі Г. Гегель шынайы болмыс –
«абсолютті идея» деп ... Ол ... ... жалғастыра отырып,
болмыс мәселесіне обьективті идеиализм тұрғысынан келгенімен, болмыс
ұғымына диалектикалық сипат беріп, даму процесінде қарастырды. Л. Фейербах
болса шынайы болмыс – ... ал ... ... ... әрі ... ... деп есептеді. К. Маркс пен Ф. Энгельс философияға «қоғамдық болмыс»
деп аталатын жаңа ұғым ... ... ... ... ... мен ... ... бағынады және оның материалдық негізі бар деп
тұжырымдады.
ХХ ғасырда пайда болып, өріс ... ... ... ... ... мәселесінне ерекше көңіл бөліп, жан-жақты қарастырған
экзистенциализм - өмір сүру ... ... Оның ... ... оның осы ... ... ... мен тарихи-
әлеуметтік апаттарға толы жағдайда өмір сүру мүмкіндігі.
Дүние тұрақты, тұтас нәрсе ретінде адамның ссанасынан тыс және оның еркінен
тәуелсіз өмір сүреді. Әр адам ... ... ... ... адамдармен өзінің ортақ бірлігін іздеуге тырысады. Заттар ... ... ... барма, оларды не біріктіреді деген
сұрақтарға философтардың жасаған қорытындысы: табиғат заттары, рухани
құбылыстар, қоғам және табиғат, түрлі жеке адамдар – ... ... ... ... ... өмір ... ... және де олардың жеке-жеке,
өз бетінше емес, өзара байланыста, белгілі бір ... ... ... ... ... проблема есебіндегі екінші қыры мынаған саяды:
табиғат, қоғам, адам, ойлар, идеялар-бәрі тыңөмір ... ... өмір ... әр ... ... тұра олар бар болуы арқылы шесізде тұрақты дүниенің
тұтас ... ... ... дүниесі болған, бар және бола береді: адам, қоғам пайда
болғаннан бері бар, бола да ... ... ... ... қыры – ... бардың, өмір сүретінің бәрі –
нақты ақиқат; бұл ақиқаттың өмір сүруінің, дамуының іштей логикасы бар, ... ... ... ... таба алады дегенге келеді. Оны былай
тұжырымдайды: 1) ... бар, ол ... де ... тұтас нәрсе ретінде өмір
сүреді: 2) табиғат және рухани құбылыстар, жеке адамдар мен қоғам –бәрі
әртүрлі болғанымен тең өмір ... 3) ... ... және ол ... мен іс-әрекетінен нақты көрінісін таба алады.
Болмыстың негізгі түрлері
Тұтас дүние өзіндік ерекшеліктерімен дараланатын, бірақ өзара байланысты
болатын сансыз көп түрлі заттардың, ... мен ... ... ... ... ... ... жалпы бірлігін, өмір сүруін
қамтиды.
Болмыстың түрлері туралы философия үшін өте маңызды. Философияның негізгі
мәселесін – ақыл-ойдың болмысқа қатынасы туралы мәселені – түбегейлі ... ... ... түрлерін саралап білу керек.
Болмыстың негізгі түрлері:
1) табиғат болмысы немесе заттар және процестер болмысы, ол өз ... ... мен ... және адамдар жасаған заттар, процестер
болмысына бөлінеді;
2) адам болмысы, ол заттар дүниесіндегі адам болмысына және адамның ... ... ... ... ... ... бұл да өз ... қоғамдағы және тарихи процестегі
жекеленген адам болмысына және қоғам болмысына бөлінеді.
Адамзаттың, қоғамның пайда болып, қалыптасуы ... ... ... ... ... болуына байланысты екені белгілі.
Адамның өмір тіршілігіні, қызмет әрекетінің негізі – табиғи заттары мен
табиғи процестер. Олар адамзаттан әлдеқайда ... ... ... ... тыс және ... өмір сүреді. Қоршаған табиғи ортаны танып-білу,
игеру барысында адам табиғат дүниесіне қуатты және ... ... ете ... өзгертуші күшке айналды. Бұрын табиғатта дәл сондай дайын күйінде
болмаған, адамдар өз қолы мен ... күші ... ... ... ... ... мен ... жағдайлардың тұтас дүниесі пайда болды.
Ғылымда мұны «екінші табиғат» деп те атайды.
Бірінші табиғаттың ерекшелігі неде? Табиғат адам атаулы пайда болғанға
дейін өмір ... Адам мен оның ... ... ... ... де ол ... ... сақтайды. Табиғаттың өзінен тәуелсіз, санасынан
тысқары, дербес өмір сүретінін, оының өзінен көп бұрын пайда болғанын ... ... ... ... да- ... ... ол алғашқы, онсыз адамзаттың өмірі мен қызметі
де мүмкін емес. Табиғатсыз адам жасап шығарған заттар мен процестер, ... ... та ... бола ... еді. Екіншіден, «екәнші табиғат»
дүниесін жасауда адамның еңбегі, іс-тәжірибесі, білімі пайдаланылады.
Үшіншіден, «екінші табиғат» ... ... үшін ... Оны ... ... әлеуметтік өмірдегі белгілі мұқтаждарынан, мақсат-
мүдделерінен туындайды. Оның қоғамдық -әлеуметтік маңызы, атқарар міндеті,
алар орны бар деген сөз. ... ... ... ... ... төл ... оның ... адамның білімі, еңбегі,
тәжірибесі және дағдысы негізінде қоғамдық сұраныстарды қанағаттандыру
мақсатында жасалады. «екінші табиғат» болмысы – ...... ... тұтастық құрайтын нақтылы ақиқат. Бір жағынан, қоғам мен «екінші
табиғаттың» үнемі үйлесім тауып отыру қажеттігі еш уақытта маңызын
жоймайды, ... ... ... ... пен ... ... ... біртұтастығын, бірегей болмысына қатысты олардың өзара
байланысын сақтап, реттеп отыру да заманымыздың өзекті жалпы адамзаттық
мәселесі болып ... ... ... ... ... тұрғысынан алғанда нақтылы,
обьективті. Адамдар жекеленген санасынан тысқары, тәуелсіз өмір сүреді.
Бірақ адам ... ... ... мүлдем тәуелсіз болмайды. Адам болмысы –
заттың, табиғилық пен руханилықтың дербестік пен қауымдастықтың, жеке кісі
мен қоғамның ... ... ... ... ... ... ... болсақ. Руханилық - өзінің өмір сүруі мен
көрінісінің нақты түрлері жөнінен сан алуан болып келетін сана ... ... ... көптүрліктің біртұтастығы. Оның құрамына
табиғи тіл мен табалық ... ... ... іс ... асырылған,
материалдандырылған білім кіреді. Сондай-ақ адамдар арасындағы қатынастар
– ізгілік, шығармашылық, құқылық өлшемдер мен процестер де рухани өнімдер
қатарына жатады. ... ... ... түрде үлкен топқа – жеке адамдардың
тіршілігінен ажыратып ... ... ... ... және ... тысқары өмір сүретін обьективтендірілген руханилыққа бөлуге болады.
Біріншісі – басқаша айтқанда, дараланған адамның санасы. Ол нақты адаммен
бірге пайда болып, бірге өмір ... ... ... ... ... адам ... және әлеуметтік ортадағы өз орнын, басқа адамдармен
қарым-қатынасын анықтап, өз ойлары мен сезімдерін аңғарып, бағдарлайды. Бұл
тұрғыдан ... жеке ... ... өзіндік сана деп қарастыруға
болмайды.Адам санасы, өзімен бірге пайда болып, өзімен бірге өледі.
Адамның рухани тұтастығы, бүкіл психикалық ... ... қоса ... ... ... та сана ... нақтылы, ақиқат, дербес
рухани болмыстың ажырамас бөлігі.
Обьективтендірілген рухани болмыс жеке адамдардың санасынан тысқары өмір
сүреді және материалдық ... ... ... Материалданған рухани
өнімдер мен процестер, сөздер, дыбыстар табиғи және жасанды тілдер арқылы
іс жүзіне ... ... тіл – ... және ... ... ... ... табылады.
Тіл мен сананың, тіл мен ойдың байланысы өте тығыз. Тіл арқылы сана
қызметінің сыртқы, обьективтендірілген ... ... ... Тілдің
таңбалары, әріптері, дыбыстары, сөздері, сөйлемдері, оның құрылымдары,
ережелері – бәрі нақты ... Олар – жеке ... ... оқшауланған
ақиқат. Тіл – ұлттық болмыстың басты белгісі.
Рухани ... ... ... ... ... ... ... ең
әуелі белгілі ой, идея, пікір жеке адамның санасында дербес пайда болады.
Одан кейін адам тәжірибесіне, біліміне, қабілетіне, ... ... ... ... материалдық сипат береді: тіл
арқылыөрнектейді, жоба жасайды, нотаға түсіреді, сурет салады,
материалдарды ... ... өмір ... ... табу ... ... ... тән
заңдылықтары бар – олар физика, биология, антропология, социология сияқты
сан алуан ... ... ... ... ... Олар ... ... қарым-қатынасқа түсіп, тұтас байланыс құрайды, бір-біріне өтіп
отырады. Дүние болмысы тұтас, тұрақты, үйлесімді, сөйте тұра, үнемі
қозғалыста, өзгермелі, ... Адам оны ... ... ... ... ... бермек.
3.Материя және оның өмір сүру формалары.
Материя ұғымы-дүниені адамның ... тыс, әрі ... ... шындық
деп қарайтын дүниетанымның түп қазығы, мән-мағынасы болып табылатын ұғым.
Бұл ұғым материалистік ағыммен бірге пайда болып, бірге ... ... ... ... грек ... ... ... ұғынуға талпына отырып, дүниенің бір негізі, түп қазығы, ортақ
бір бастамасы бар деген тұжырымға келді. Оны олар субстанция ...... мән ... ... ... деп атады. Субстанция алуан түрлі
заттардың, құбылыстардың, процестердің өмір сүруінің, олардың ішкі
бірлігінің негізі деп қаралды.
Дүниенің ... оның ... бір ғана ... бар деп ... монизм философиясына жатады. Субстанция туралы, дүниенің мәні жөнінде
материалистік және идеалистік деп аталатын көзқарастар тарихи ... бір ... ... ... ... материалистік ілімдерде дүние, бүкіл әлем үнемі қозғалыста тұрған
материя, онда материядан басқа ешнәрсе жоқ сондықтан барлық құбылыстардың
жалпыға ортақ субстанциясы материя деп ... ... ... ... сан алуан заттардың түпкі тегі белгілі бір бастапқы
зат деген көзқарас орын алды. Мәселен, ... үшін ол – су, ... үшін ... ... – от. ... ... төрт ... – судан, ауадан, топырақ пен
оттан тұрады, материя дегеніміз – осы ... ұғым да кең ... ... ... барлық құбылыстардың бастама негізі анық емес, шетсіз
де шексіз, таусылмайтын, үнемі өзгеріп отыратын материя – ... ... ... ... принциптері Демокриттің атом туралы
ілімінде қарастырылады. Оның пікірін Эпикур, Тит Лукреций Кар дамытты.
Ежелгі грек материалистерінің көзқарастары бойынша күрделі заттардың бәрі
қарапайым ... ... ... ... ... Күрделі заттар
сондықтан да тұрақсыз, өзгере береді. Олар ыдырағанда алғашқы қарапайым
заттарданажырайды. Ал қарапайым заттар біртекті, тұрақты болады. ... ... ... материалистік бағытта бүкіл ғарыштың түпкі негізі,
бүкіл әлемнің біртұтастығы шығатын тек ... ... ... ... ... ... материалдығы, оның мәңгілігі мен
үздіксіз өзгермелі болуы, материяның санадан тәуелсіздігі сияқты ... ... әлі ... мәні ... ... ... бар. Олар үшін әлем
түрлі заттардан кездейсоқ қосындысы емес, ол ... ... ... ... ... ... өндіріс пен жаратылыстану
ғылымдарының математика мен механиканың дамуы, қоғамдық еңбек бөлісінің
тереңдеуі материяны механикалық заттармен, заттардың мен қасиетерімен
теңгеруге жол ашты. ... ой енді ... ... ... ... емес, олардың бәріне тән ортақ қасиетерімен байланыстыруға
бейімделеді. М. И. ... ... ... шама ... ... маңызды рөл атқарады, массаны ол материяның сандық өлшемі деп қарады.
Тарихи материалистік көзқарастар мен қатар субстанцияның идеалистік
теориялары да пайда ... ... ... ... ... түсінікті
ең алғаш Платон пайдаланған болатын. Оның ойынша, материяда нақты форма
жоқ, анық емес, ол ... ... кез ... ... ... қабылдай алатын нәрсе. Обьективті идеалистердің (Платон, Гегель)
тұжырымы бойынша, материалдық дүние дегеніміз - бүкіл әлемді ... ... тән ... бар ... ... идеяның нақты көрініс
табуы, ісжүзіне асуы. Аристотельдің пікірінше, ... ...... ... ... шығатын материал, ол түр арқылы ғана мәнге ие
болады. Бұл жерде түр (форма) тегі жағынан рухани, идеалдық ... ие ... ... ... рөл ... ... болып табылады.
2. Материя туралы философиялық түсінік, оның дүниетанымдық және
методологиялық маңызы.
ХІХ ғасырдың ... ... ... ... ... ... дүниеге
диалектикалық материализм тұрғысынан қарайтын дүниетанымның қалыптасуы
материя туралы механикалық, метафизикалық және идеалистік көзқарастардың
дәйексіздігін көрсетуге мүмкіндік туғызды.
ХІХғасырдың аяғы – ХХ ғасырдың ... ... ... ашылған
радиактивтілік құбылысы, рентген сәулесі, электронның нақты өмір сүретінің
дәлелденуі, электромагнит өрісі құбылысынң табиғатын тану, арнаулы
салыстырмалық теорияның жасалуы ... аса ... ... ескі
дүниетанымның іргесін сөгіп, төңкеріс жасағаны мәлім. Бөлінбейтін ең
кішкене бөлшек, әлемді ұстап тұрған кірпіш деп келген атомның күрделі
құрамы бар болып шықты. Оның өзі ... ядро мен оынң ... ... ... ... қозғалыста, тербелісте
болатын теріс зарядтағы элктрондардан құралады екен. Үнемі ... ... ... да ... ... ... ... уақытқа дейін дүниенің материялдылығын атомның бөлінбеуімен, массаның
өзгермеуімен байланыстырып келген дүниетаным, шынында да, осы арада тұйыққа
тіреледі.
3. Қозғалыс - ... өмір сүру ... ... ... және олардың
бір-бірімен диалектикалық өзара қатынасы.
Қозғалыс-материяның ажырамас мәнді қасиеті, атрибуты, өмір сүру ... ... ... ... жоқтан бар болмайды, жоғалып кетпейді. Қозғалыс дегеніміз
– кез келген өзара әсер, өзара байланыс, кез келген өзгеріс. Материя ... ... ... ... біздің санамызға, түйсік-сезімдерімізге әсер
етеді.
Қозғалыстың ішкі өзіне қарама-қарсы бір сәті-тыныштық. Тыныштық қозғалыстан
бөлекте бірге де емес, ол-бар ... ... бір ... ... қозғалыстың бір түрінен екіншісіне ауысып отырады. Даму нәтижесінде
жансыз материядан жанды материя пайда болады. Жанды материя жансыз
материяға айналады. Жер шары ... ... ... ... Жердегі
денелер, құбылыстар мен процестер, онымен бірге қозғалады. Бірақ олар жерге
қатынасында тыныштық ... ... ... отыр ... ... оның ой жүйесі жұмыс істеп
тұрады, тыныс алуы, қан айналымы, жүрек соғуы тынымсыз. Сондықтан да
қозғалыс абсолютті, ал тыныштықтың өзі де – ... оның бір ... ... ... ... ... Тыныштық - бір
жағдайда, бір қатынаста ғана тыныштық, басқа қатынастардың бәрінде ол ... ... ... ... ... тарихында алуан түрлі қарама-
қайшы көзқарастар қалыптасқан болатын. Мәселен, немістің белгілі
жаратылыстанушы ... ... ... қалаған энергетизм философиясы
қозғалысты материядан бөліп алып қарауға, материяны ... ... ... ... ... ... ... материя ғайып болады дегенді дәлелдеуге
тырысады.
Қозғалыс абсолютті және шексіз. Ол көп түрлі. Материяның өмір сүруінің
көптеген қалыптары мен ... оның жүйе ... ... ... деңгейлеріне сәйкес қозғалыстың да сапалық көп түрі болады.
Бұны зерттеген неміс ... Ф. ... ... Ең ... ... ... түрін көрсеткен:
-механикалық қозғалыспен жүретін аспан денелері мен ... ... ... химиялық.................................................атомдар
- биологиялық...........................................белоктар
- әлеуметтік........................................... әлеуметтік
организмдер (адамдар, ұлттар, таптар) жердегі ... ... ең ... тән ... ... формалары болатын адам қоғамы.
Материя қозғалысының барлық формаларының арасында тығыз байланыс бар: 1)
жоғары формалар төменгі формаларды қосып ... ... адам ... ... ... және ... ... өзара әрекеті
нәтижесінде өмір сүреді 2) Механицизм – бұл қозғалыстың жоғарға
формаларының ... ... ... ... елемеу.
Қозғалыстың формалары өзара тығыз әрі күрделі байланыста болады. Физикалық
қозғалыс өз құрамында механикалық ... ... ... ... ... ... Материяның тарихи даму деңгейіден жоғары
деңгейге өткен сайын қозғалыстың түрлері де бір сападан, екінші , жоғары
деңгейге өткен сайын қозғалыстың түрлері де бір ... ... ... да
күрделі сапаға ауысып отырады. Сондықтан да қозғалыстың неғұрлым жоғары
түрлерін оның төменгі түрлерінен әсте бөліп қарастыруға болмайды. Мәселен,
электронды есептеу машиналары қаншалықты ... әрі ... ... адам ... теңестіруге болмайды.
6. Кеңістік пен уақыт – материяның өмір сүру формалары. Кеңістік пен ... осы ... ... ... ... пен ... та қозғалыс сияқты материяның ішкі ажырамас
(атрибуттары) қасиеттері, өмір сүру формалары болып табылады.
«Кеңістік» пен «уақыт» ... бір ... ғана ... ... ... көрінеді, ал шын мәнінде олар күрделі, мағынасы терең
ұғымдар. Мәселен, көне грек философтары ... пен ... ... ... бос қуыс деп ... ... И.Кант /ХУІІІ ғ/ кеңістік пен уақытты адамдардың сырттан
алған әсерін қабылдаудың ... ... ... ... формасы
деп қараған. Яғни, И. Канттың пікірінше, кеңістік пен уақыт санадан тыс,
обьективті өмір сүре ... Э. Мах және оның ... ... ... ... ... түйсіктердің жүйесі деп есептеді.
Мәселен, И. Ньютон кеңістікті ішінде заттар қозғалыста болатын, бірақ ... ... ... жоқ ... ... қарастырады. Сөйтіп, материя
мен қозғалыстың, қозғалыс пен кеңістіктің және уақыттың бір-бірімен
байланыстыры бір-біріне ... ... ... ... ... құрылымдық қасиеттерін, материалдық обьектілердің және жүйелердің
оларды құрайтын бөлшектердің аумағын, басқа ... ... мен ... арасындағы алатын орнын, олардың өзара
орналасуы мен байланысын кеңістік ұғымы сипаттайды. Қозғалыстағы материя
бір қалыпта ... ... ... дамып, бір күйден екінші күйге, бір
жағдайдан келесі жағдайға ауысып жататындығы. Осы процесті уақыт ұғымы
сипаттайды. Басқаша айтқанда, уақыт ... ... өмір ... ... ... өзгеру ретін білдіреді. Кеңістік пен
уақыт санадан тыс, обьективті өмір сүреді.
Өткен ғасырдың 80 жылдарында орыстың ұлы математигі
Н.И. Лобачевский геометрия саласындағы ... кез ... ... бұрыштарының қосындысы 180 градустан кем болуы мүмкін, параллель
түзулер белгілі бір жағдайда қиылысады ... ... ... ... де өзі ... берді. Сөйтіп, евклидтік емес геометрияны жасаушы
Н.И. Лобачевский кеңістіктің қасиеттері әрқашанда және ... ... ... олар ... ... ... ... деген өте
батыл тұжырым жасаған болатын.
ХХ ғасырдың басындағы физикада жасалған күрт өзгерістер, басқада ғылыми
жаңалықтар кеңістік пен уақыттың қозғалыстағы материяға, материалдық
обьектілерге тәуелді ... ... ... ... ... А. ... ... бұл жөнінде үлкен жаңалық әкелді: микробөлшектердің
кеңістегі қозғалысы сәуленің жылдамдығынажақындаған сайын оның кеңістік
және уақыт сипаттары өзгереді. Сөйтіп, ... пен ... ... материяға байланысты.
Ешбір материалдық обьектінің тек кеңістікте өмір сүріп, ... ... ... ... ... болмауы мүмкін емес. Кеңістіктің үш
өлшемі: ұзындық, ен, ... ... бір ... ...... бір ... Уақыттың ағымы өткеннен кейін қазіргі арқылы келешекке
бағытталған белгілі бір заманның өзіндік бір белгілері басқа ... та ... ... ... ... ... оралмайды, кері жүрмейді.
Кеңістік пен уақыт бір-бірімен байланыста. Осыны түсінбеген Исаак Ньютон.
Ол кеңістік пен уақытты ... ... ... өмір ... ... және ... ... жоқ деп санады. Ол кеңістік пен
уақытты абсолютті деп санады. Тек ... ... ... теориясы
кеңістік пен уақыттың бір-бірімен және қозғалушы материямен байланысын
көрсетті.
Кеңістік пен уақыт тек ... ... ... жоқ ... қалыптарымен тығыз байланысты. Әрине, қозғалыстың жоғары
биологиялық және әлеуметтік формаларында кеңістік пен уақыттың сипаты мәнді
түрде ... ... ... жеке адамның тіршілігі мен санасына, қоғамдық
даму процестеріне байланысты әлеуметтік кеңістік пен әлеуметтік ... сөз ... ... ... ... ... ... сай нарықтық
кенею емес, адамдардың қарым-қатынасы шеңберінің кеңеюі.
Ғылым мен техника жетістіктерін молынан пайдалану барысында қазіргі кезде
әлеуметтік практиканың ... да ... ... ... да ... ... рөлі жаңа сипатқа ие болды. Яғни, кеңістік пен уақыттың
әлеуметтік формалары адамзаттың қоршаған ортаны, табиғаттағы кеңістік пен
уақыт түрлерін өз ... ... одан әрі ... ... да, қоғамдық даму процесінде тарихи тұрғыдан өзгеріп ... ... ... 21 ... 2010, 11:23

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дүниені философиялық түсіну: болмыс, материя – алғашқы категориялық ретінде6 бет
Жаңа дәуірдегі философияның негізін қалаушылар6 бет
Философия (лекциялар)150 бет
Философия - дүниегекөзқарастың ғылыми-теориялық түрі4 бет
Философияға кіріспе. философияның дамутарихы. философия пәні мен функциясы6 бет
Ахмет Байтұрсынов дүние танымының қалыптасуы77 бет
Діннің түрлеpi14 бет
Жаңа заман философиясы жайлы4 бет
Когнитивті лингвистика – жеке ғылым саласы80 бет
М. Жұмабаев шығармашылығындағы әлеуметтік - философиялық мәселелер155 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь