Қоғамның -экономикалық саласының философиялық мәселесі

1. Қоғамның экономикалық саласының философиялық мәселесі
2. Материалдық қоғам дамуының негізі.
3. Өндіргіш күштер мен өндірістік қатынастар диалектикасы. Формацияның негізгі элементтері. Базис және қондырма, олардың диалектикасы.
        
        Қоғамның -экономикалық саласы
1. Қоғамның экономикалық саласының философиялық мәселесі
2. Материалдық қоғам дамуының негізі.
3. Өндіргіш күштер мен өндірістік ... ... ... элементтері. Базис және қондырма, олардың диалектикасы.
1. Қоғамның экономикалық саласының философиялық мәселесі
Қоғам өмірі – алуан түрлі қатынастардан тұратын аса ... ... ... ... ... құрылымын, оның
мәнінің негізін, сапалық өзгешелігін сипаттау үшін, негізгі, шешуші
қатынастарды негізгі ... ... ... айыру қажет.
Қоғамдық - экономикалық формациялар деген не? Ол - өзіндік экономикалық,
саяси, әлеуметтік, идеологиялық ерекшеліктері бр құбылыс. ... ... ... ағып ... өзен ... ол бөлшек-бөлшек буындардан
тұрады, кезеңдерден тұрады. Тарихтың ондай буындары мен кезеңдерін
әлеуметтік-экономикалық формация дейміз.
Қоғамдық-экономикалық формация – ... ... ... ол ... ... ... негізделеді және адамзаттың дүниежүзі тарихының алғашқы
қауымдық құрылыстан бастап, құл иеленушілік құрылыс, феодализм және
капитализм құрылыс ормациясына қарай дамуының сатысы болып табылады.
Қоғамдық-экономикалық ... ... ... бір ... ... ... және ... қоғам» туралы пайымдаулардың орнына белгілі бір
формациялардың шеңберінде тарихи оқиғаларды ... ... ... ... ... ... ... болып отырған әртүрлі
елдердің (мысалы, капитал. Англия, Франция, ГФР-дің, АҚШ-тың ) жалпы және
елеулі ерекшеліктерін ашып көрсетуге, олай болса, зерттеуде жалпы ... ... ... мүмкіндік береді, бұл өлшемдерді
қоғамдық ғылымға қолдануды субьективистер теріске шығарады; үшіншіден,
қоғамды-қоғамдық құбылыстардың ... ... ... жай ... ал ... ... ... (табиғи жағдайлардың
немесе оқу-ағарту ісінің, сауданы дамытудың немесе данышпан адам ... т.б.) ... ... деп қарастыратын эклетикалық теорияларға
қарама-қарсы, қоғамдық-экономикалық формация ұғымы адамзат қоғамын, оның
дамуындағы ... ... ... ... ... ... ... және өндіріс әдісі негізіндегі өзара іс-қимылын қоса қамтитын
біртұтас «әлеуметтік организм» ретінде қарастыруға мүмкіндік береді.
Әр ... ... ... ... меншіктері, таптары, базисі мен
қондырмасы болады. Ол ұғымды дүниеге әкелген Маркс емес. ... ... ... ... тіпті социализм ұғымдары Маркске дейін болған.
Маркс олардың олардың тек ғылыми даму ... ... ... ... Бір
формация екінші формациямен қалай алмасып отырғанын көрсетті. Оның ... ... ... Олай ... ... ... дамуының обьективті
заңдылықтары бар деді. Сол заңдылықтарды ашу нәтижесінде тарих ғылымға
айналады. Бірақ Маркс ... даму ... оған ... ... ... ғана ... Жаңа пікір қоспады. Мұнысы өмірге де,
диалектикаға да қайшы еді.
2. Материалдық өндіріс – ... ... ... ... күштер мен
өндірістік қатынастар диалектикасы
Өндіріс - өмірге қажетті ... ... ... мақсатында
адамдардың табиғатты түрлендіруін сипаттайтын адам мен табиғат арасындаға
зат алмасуын бейнелейтін ұғым. Қажетін тек ... ... ... жауарлардың адамдардың артықшылықғы өмірге қажет
нәрселердің бәрін-тамақ, киім, тұрғын үй және тағы басқаларды ... ... ... ... қоғамы дамуының барлық сатыларына ортақ
адамзаттың өмір сүруінің табиғи, қажетті шарты болып табылады.
Кез келген затты өндіруге үш нәрсе қажет, оны жасауға ... ... үшін ... ... құралдары, адамның мақсатты қызметі, оның
еңбегі. Материалдық игіліктерді өндіру кезінде адамдар үнемі бірлесіп
қызмет істейді және олар ... ... ... ... ... сондықтан материалдық игіліктер өндіру әрқашан қоғамдық өндіріс
блып табылады.
К. ... ... ... ... өзара тығыз байланыстағы
материалдық игіліктер өндірісі мен руханибайлықтар өндірісінң бірлігі,
жиынтығы ретінде қарастырылады. ... ... ... ... ... ... шешуші күші мен рухани байлықтар өндірісінің негізі ... ... ... ... ... ... ... түрлі қатынастар тән: өндіргіш күштер – адамның табиғатқа үстемдік ету
дәрежесін бейнелейді (бұл өндіріс процесінің мазмұнын көрсетеді);
өндірістік қатынастар материалдық өндіріс ... ... ... ... ... ... ... процесінің
қоғамдық сипатын көрсетеді). Бұл екі жақтың өзара қарым-қатынасы өндірістік
қатынастардың өндіргіш күштердің сипаты мен даму ... ... ... ... ... ... бір ... өндіріс тәсілі ретінде өмір
сүреді. Өндіріс дегеніміз – кез келген өндіріс тәсіліне тән кейбір
жалпылама сәттердідаралауға және сипаттауға мүмкіндік беретін абстракция.
Өндіріс өндірілгенді ... ... ... ... ... ... ... процестің негізгі және анықтаушы дерегін білдіретін
тарихтағы материалистік ұғынудың ... ... ... ... ... тек ... ... материалдық игіліктерді өндірумен ғана
шектелмейді, себебі қатынастармен бірге олар – қоғам мен табиғат арасындағы
обьективті материалдық қатынастардың сипатын, яғни өндіріс ... ... ... сай ... ... дәрежесін бейнелейді.
Өндіргіш күштер бір-бірімен өзара тығыз байланысты еңбек пен жанды еңбектің
бірлігі, яғни табиғат заттарынан адамның өскелең талап-тілектерін өтеуге
қажет материалдық игіліктер, ... ... ... және ... жиынтығы болып табылады.
Өндірістік қатынастар – адамдардың материалдық өндіріс процесіне араласатын
және обьективті экономикалық,әлеуметік заңдардыңөмір ... ... ... адам ... тыс материалдық қатынастарды бейнелейтін
ұғымдарының бірі. Өндірістік қатынастардың жұмыс істеуі мен дамуы жөніндегі
заңдарды ашу марксизмге ғылыми критерийге жауап беретін қоғамға деген
көзқарастар ... ... ... берді.
Қоғамның дамуының қозғаушы күштері – қоғамның өмір сүруі мен әрекет етуін
қамтамасыз ... ... ... ұзақ ... ... ... Тарихты қате
тұрғыдан түсінушілер қоғам дамуының қозғаушы күштерін ... ... ... ... ... сыртқы ортадан, табиғаттан тыс
немесе иррационалдық күштерден, түрлі факторлардың механикалық
қиыстандыруынан көреді. Тарихты диалектикалық негізде түсінетін ойшылдар
саяси және руханилыққа қатынасында қоғамның ... ... ... және анықтаушы сипатын, сонымен бірге саяси мен ... ... ... ... ... ... ... қозғаушы
күші ретінде халық бұқарасының рөлін ашып көрсетті.
Қоғамның қозғаушы күштері жөніндегі мәселенің принципті маңызы бар.
Өйткені, бұл проблеманы шеше отырып, біз ... ... ... ... оның ... кім, ... ... жасампаздық қызметінің
басты ынталандырушысы неде, олардың көріністері қандай деген сұрақтарға
жауап іздейміз.
Ғылыми философияда халық бұқарасы қоғамның ... ... ... ... ... ... материалдық және рухани игілікті
жасап, әлеуметтік болмыс жағдайларын туғызушы, қоғамды өзгертуші күш деп
саналады.
Әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... еңбекші бұқара (құл иеленушілік қоғамда – құлдар, ... ... ... бар ... мен ұсақ ... ... – жұмысшы табы, шаруалар, ұсақ қолөнершілер, еңбекші интеллигенция)
құрайды. Еңбекші бұқара жалпы халық бұқарасыныңең ұйымдасқан белсенді
бөлігі. Өйткені , ол ... ... ең ... ... ... ... қозғаушы күштері қатарына қоғамдық қайшылықтар, оны шешуге
бағытталған әлеуметтік субьектілердің прогрессивті қызметі, ... ... ... ... ... күштері жатады. Құрылымды – функционалдық
аспект тұрғысынан қоғам дамуының қозғаушы күштері табиғи (демографиялық
және географиялық) және ... ... ... ... фактор
материалдық - экономикалыққа, әлеуметтікке, саяси және руханилыққа,
обьективті және субьективтілікке жіктеледі. Басты жалпы тарихтық қозғаушы
күш – материалдық ... ... ... даму ... оның ... ... ... бсуы қозғаушы күштер,
қайшылықтар, қарама-қарсы күрестер, әлеуметтік өзгерістердің ... ... ... асырылады. Бұл арада қозғаушы күштер болып
белгілі бір әлеуметтік ... ... да ... ... ... ... мүдделеріне сәйкес нақтылы-тарихи жағдайларға байланысты толғағы
пісіп жетілген қайшылықтарды шешуге бағытталған. ... ... ... ... ... және ... ... келу заңының
негізінде экономикалық қайшылықарды шешу өндірісті дамытуға әсер етіп ... ... да ... ... ... ... өзгертуге ықпал
жасайды.
Құл иеленушілік формация неге құлады? Оған ... ... ... ... даму қарқының бәсеңдеуі себеп болды. Өйткені құлдар өз жұмысынан
қанағат алмады. Олар тек сөйлей білетін құрал-саймандарға ... деп ... ... неге ... ... Ол да сондай.
Өндірістегі жұмысшылар, ауыл селодағы шаруалар өз ... ... ... Олардың жалақысы ұжымның жұмыс нәтижесіне тікелей
байланысты болмады. ... ... ме, әлде жоқ ... ақы оған ... ... ... жүріп жатты. Бұл жағдай тіпті өнім
шығармай-ақ жұмыс істемей-ақ жалақы алатын алаяқтарды туғызды. Қоғамдық
меншік, байлық талан-таражға түсті, даму ... ... ... ... әлеуметтік, экономикалық, саяси өзгерістер қажет болды.
Соның түрлі жолдары ... ... ... ... ... ... ... тану, оның даму заңдылықтарын ашу – оны көрегендікпен
басқарудың бірден-бір негізі. Әлеуметтік философия ... ... ... ... ... оның ... ... болса, ол қоғамды
өзгертудің, жаңа өмір, қолайлы қоғам құрудың алуан ... ... әр ... ... ... күші болып қала береді. Әрине, халық
бұқарасы барлық ... ... ... бұл белгілер оның әр түрлі
элементтеріне бірдей тиісті емес, бірақ бұл элементтер оның ... ... ... оның ... ... ...... мүдде (қажеттілік) – адамдарда қоғамдық өндіріс
жүйесінде алатын орны мен ... ... ... арасындағы
байланысты бейнелейтін, оларды іс-әрекетке құлшындыратын қозғаушы
факторларды іздестіру. Капиталистік қоғамда жеке меншік капиталистер мен
жалдама жұмысшылардың экономикалық мүдделер ... ... ... ... ... ол қайшылықтарды бәсеңдетудің түрлі жолдарын
іздестіруде. Социализм кезінде өндіріс саласында істейтін қызметкерлер
жасаған болғандықтан, әрбір еңбеккер қоғамдық өндірістің нәтижесіне ... ... тиіс ... ... ол ... іс ... аспай келді. Сонымен
қатар, барлық қоғамның әрбір кәсіпорынның, жеке қызметкерлердің мүдделері
бар екенін жоққа шығаруға болмайды. Кәсіпорындарда өзін-өзі қаржыландыру,
өзін-өзі ... ... ... көшу әрбір еңбеккерді материалдық
жағынан ынталандыру арқылы жүргізіледі. Экономикалық-жігерін арттыратын
тауарлы ақша қатысың әркімнің өз қолындағы жеке ... ... ... материалдық-экономикалық мүдделерден басқа рухани мүдделер де бар.
Рухани мүдделер – қоғамның ... ... діни ... – оның
білімге, мәдениетке, оқуға ұмтылуы. Материалдық және рухани мүдделер бір-
бірімен тығыз байланысты болып, олар бір-біріне ... ... ... ... де дамуы барысында материалдық мүдделерден артта қалып қоюы, не
одан озып кетуі де мүмкін. Сондықтан рухани мүдденің дамуы көкейтесті
мәселе болып есептеледі.
Қоғам ... бір ... ... соң ол да ... заңдылыққа
бағынады. Бірақ қоғам саналы адамдар қауымдастығы болғандықтан оның дамуына
субьективтік факторлар екпінді әсер етеді. Ол қоғам дамуын не тездетеді, не
баяулатады, ... ... ... ... ... та ... Бұл қоға
заңдылықтарын жоққа шығармайды, тек оның ерекшелігі ретінде қаралады.
Өз жағдайларына қарай мүдделер жеке және қоғамдық ... ... ... қатысы диалектикалық жекелік, өзгешелік қажеттерге сәйкес пе,
жоқ па, ақыл-парасатты ма әлде басқа ма, болып ... ... ... ... ... ... шартты. Мүдделердің қалыптасу барысында іштей
қайшылықтар да болады, өйткені олар қоғамның ... ... және ... байланысты. Олардың дамуында да өсу, жоғарылау, не басқа да
сарындары болады.
Мүдделердің өзгеру негізіне обьективті болмыс және адамның материалдық
дүниеде өмір сүруі, адам мен ... ... ... ... ... ... ... қоғам дамуында жаңа мүдделерді туғызады.
Сондықтан мүдделердің де жоғарылау, өрлеу заңы тарихтың қозғаушы күшіне
енеді.
Қоғамдық болмыс жағдайлары мен ... ... ... ... ... көзқарастары жүзеге асырылады. Қоғамдағы
қалыптасқан немесе етек алған қайшылықтар қалай шешілуі керек, ол үшін
қандай әдіс-айла қолдану керек, бұлардың бәрі қоғамдық ... ... мен ... ... ... ... байланыс
бар. Қоғам неғұрлым жоғры дамыған сайын ондағы сан салалы прогресті
күрделендіру арқылы ауқымды ілгерілеу бұқараның, таптардың, жеке адамдардың
жоғары саналылығына, ... ... яғни ... ... ... ... ... негізгі элементтері. Базис және қондырма, олардың диалектикасы.
Адамдар материалдық игіліктерді өндіру үшін белгілі бір қажетті
қатынастарды жасайды. Сол қатынастардың негізгісі - ... ... ... ... жиынтығы – дейді Маркс, - қоғамның
экономикалық құрылымының реалдық базисі болып табыладв, заңды және ... ... ... және оған ... ... белгілі бір
формалары сай келеді». Осыдан келіп, «базис» және «қондырма» деген ұғымдар
тындайды.
Базис – қоғамның өндіргіш күштерінің белгілі бір даму ... ... ... ... ... ... ... формацияның басты сипаты, қыры, түп тамыры. Оның негізі –
меншікке қатынас. Меншік бар жерде қоғам бар, ... бар ... ... оның ...... өмір сүреді.
Базис өндіргіш күштердің сипатына сәйкес өзгеріп отырады. Әрбір қоғамдық-
экономикалық формацияда экономикалық ... ... ... ... ... белгілі бір өндіргіш күштерді ұйымдастырудағы өндіріс құралдары мен
адамдардың өндірістік-техникалық қатынастарының жиынтығын құрайды. Әрбір
жаңақоғамды құрудың басты міндеті-өзіне қажетті әрі сәйкес материалдық-
техникалық ... ... ... ... ... ...... дамуының
өлшемі, бірақ ол қоғамның әлеуметтік сипатын анықтай ... ... ... бір өндірістік қатынастарға еніп, жұмыс істесе,
сонда ғана ол әлеуметтік рөл атқарады, бірақ ол өндірістік қатынастарсыз
жеке-дара болмайды. ... ... ... ... Р. ... Д. ... У. ... З. Бжезинский техниканы өзінше
ерекше белгілі бір өндірістік қатынастар жүйесінен, тіпті қоғамнан ... ... ... ... ... З. ... пікірінше,
техника өз дамуында ішкі логикалық заңына ғана бағынады. Ол әлеуметтік
прогресті ... ... ... ... анықтаушы, оны ілгері
бастыратын фактор ретінде қарастырмайды. Оның ойынша, экономика қоғам
өмірінде шешуші басты рөл атқармайды, социологтар техниканы сыңаржақ
әсірелеп, ... ... ... ... табылатын экономикалық
қатынастардың маңызын жоққа шығарады.
Материалистік ғылыми теория боынша, экономикалық базис – қоғамдық-
экономикалық формацияның қаңқасы, қоғамның обьективтік негізі. Осы ... ... ... болады. Қондырма дегеніміз – қоғамдық,
психологиялық, саяси, құқылық, этикалық, эстетикалық, философиялық, діни,
көзқарастар мен идеялар және соларға сәйкескелетін ... мен ... ... ... ... атқаратын насихат, хбар тарату орындары-
газет, теледидар, радио қондырмаға жатады. Қондырма экономикалық базистің
туындысы бола отырып, оны бейнелейді. Сондықтан ол базиске ... ... ... ... бір-бірімен тығыз байланыстағы әлеуметтік
құбылыстардан тұрады. Олардың ішіндеге ең бастысы – қоғамдық идеялар. Осы
қоғамдық ... ... бола ... ... сәйкес мекемелердің
сипатын анықтайды.
Қоғамдық экономикалық базис қандай болса, оның қондырмасы да ... ... ... ... ... ... ол ... көрініс табады.
Мысалы, өтпелі кезеңді басынан өткізіп жатқан Қазақстанда ескі қоғамдық
меншікке негіздеоген базис қиратылып, жеке, акционерлік, мемелкеттік
меншіктерге негізделген жаңа базис ... ... ... ... де, ... да ... заңсыз байығандар пайда болды. Олар
мемлекетті байытуға қызмет ... ... ... ... да
сеніміне су сеуіп, оны сөндіреді. Олармен батыл күрес жүргізуде заң
орындарыәлсіздік көрсетуде. Бұл жаңа ... ... ... ... ... ... бір ... өзгеруі қондырмаға әсер етеді, оны өзгертеді. Базис пен
қондырманың арасында диалектикалық ... бар. ... ... ... екі ... көрінеді. Қондырма базистің дамуын
тездетуі немесе бәсеңдетуі, оны нығайтуы да, ... да ... ... ... ... яғни ... ... мен
мекемелеркапитализмнің экономикалық қатынастарын сақтапқалуға, нығайтуға
бағытталған. Ол үшін тиімді теориялар жасалып, ... ... ... ... болғанымен, біршама дербес дамиды. Бұл қондырманың
дамуындағы сабақтастығынан байқалады. Алуан түрлі идеялардан, теориялардың
пайда болып, жан-жақты дамуына көне ... мен ... ... ... ... әсер ... пен қондырма - әрбір қоғамдық - экономикалық формацияның негізгі
құрылымдылық элементтерін сипаттау үшін әзірленген тарихи ... Бұл ... ... философияның негізгі мәселесі
қоғам сипатынка нақтырыландырылады. Қоғамның сипаттамасын оның дамуының
материалдық-техникалық деңгейінен тікелей шығаруға тырысқан түрлі
технологиялық детерминизм ... ... ... мариксизм
эконмикалық базисті яғни өндіргіш күштер дамуының белгілі бір деңгейіне
қажетті түрде қалыптасатын ... тән ... ... ... оның әрбір қоғамда үстемдік құрған идеялардың, мекемелермен
ұйымдардың негізі болып табылатынын дәлелдейді. Қондырма - ... ... және оған ... ... ... ... құбылыстардың өзара
байланысты жүйесі.
Қондырмаға мыналар кіреді: а) рухани білімдер (ой - толғамдар, сезімдер,
көңіл - күй, идеялардың, теориялардың, ... ... олар ... ... ... ... құқық, адамгершілік, діни, имандылық,
эстетикалық және философиялық-дүниетанымдық білімдерге бөлінеді; ә) адамдар
арасындағы қатынастардың жиынтығы, олар адамдардың еркі мен ... ... ... б) ... ... – саяси, правалық,
діни және басқада мекемелер мен ұйымдардың жиынтығы. Базис пен қондырма
өзара салыстырмалы ұғымдар. ... осы ... ... ерекшелігін
айқындайды, сөйтіп оны басқалардан бөліп алады, ал ол ... ... ... ... және рухани өзіндік ерекшелігін сипаттайды.
Базис пен қондырма – барлық формациялар үшін міндетті және олардың
әрқайсысына тән өзгеше құбылыстар. Қоғамда өмір ... ... ... ... ... адамдар бүкіл қоғамдық базисін
құрайтын материалдық қатынастар орнатуға мәжбүр болады. Сонымен бірге
адамдар заңдардың талаптарын саналы тіршілк иесі ... іске ... ... ... ... ... ... болғанда даолардың санасында бейнеленіп,
оларды әрекетке итермелейді.
Қондырманың біршеме дербестігі базис дамуынан ... ... ... ... кейбір элементтері елеулі өзгерістерге ұшырамай, жаңа
қондырмаға көшуінен де байқалады. Қай тап үстем болса, сол таптың қажетіне
бейімделе отырып, бір ... ... ... өтіп ... ... осыны байқаймыз. Дін адамгершілікке, имандылыққа елді
тәрбиелеу арқылы ... ... жаңа ... ... ... ... дін
мемлекеттік құрылымға жатпайды, одан бөлек қоғамдық құбылыс.
Последнее изменение: Вторник 21 Сентябрь 2010, 11:26

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аударманың грамматикалық және лексикалық мәні және қоғамдық рөлі22 бет
Қазақ мақал - мәтелдерінің гендерлік сипаты6 бет
Қоғамдық қатынастардың мәселелері10 бет
Кәсіби педагогтың құзіреттілігін дамытуда қолданылатын шығармашылық жұмыстар5 бет
Медицина қызметкерлерінің техникалық қауіпсіздігі4 бет
Практикалық психология және практик психологтың қызметі6 бет
Қазақстан Республикасының газ өнімдерін пайдалануы14 бет
Қызмет көрсету нарығының қызмет ету мәні және негізгі принциптері23 бет
Өндірістік емес сала22 бет
XX ғасырда Қазақстан Республикасы денсаулық сақтау саласының дамуы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь