Иса Байзақов өмір өрнектері

Бүкіл қазақ халқына даңқы кең жайылған, желдірмелетіп кеткендеөлеңнің өткел бермес жүйрігі аталған Иса Байзақов 1900 жылы, қазіргі Павлодар облысы Ертіс ауданы «Үлгілі» ауыл советінде туған. Исаның әкесі Байзақ өмір бойы бай есігінде жалшылықта жүрген кісі. Иса анасынан жастай жетім қалды. Иса . екі ағайынды. Исаның ағасы Мұса колхоз құрылысына белсене атсалысып, сол Үлгілі ауыл Советіндегі «Үлгілі» колхозын өз қолынан ұйымдастырған. Ол кісі 1933 жылы қайтыс болады. Исаның өзі, ағасы, әкесі 1916 жылға дейін қазақ байлары мен орыс кулактарының шөбін шауып, малын бағады.
1916 жылы Исаның ащы өлеңдеріне ерегіскен сол маңның болысы, байлары олардың үшеуін де приемға іліп, Сібірдегі Анжерка деген жерге шахтаға айдап жібереді.
Иса сонда жүріп, шахта астында ауыр азап шеккен еріксіз шерлі адамдардың мұңын шертіп, көңілін көтеретін жыршысы болып алады.
Исаны ең алғашқы ақындыққа баулыған, домбыра үйреткен ауыл арасында ақын аталып жүрген нағашы ағасы Рахмет деген кісі еді.
Бойында дарыны бар талапты жас қойшы ауыл арасында, ойын.тойларда суырылып өлең айтып, өнер сүйгіш еңбекші қауымның көзіне қаршадай күйінен түсе бастаған еді.
Иса сияқты дарынды қойшылардың бағына бүкіл еңбекші халықтарға бақыт пен бостандық алып келген Совет үкіметі орнады. Ұлы Ленин және Коммунистік партиямыз еңбекші халқымыздың барлық рухани, бүкіл еңбекші халықтардың бақыты мен бостандығына сүйсініп, рухтанған қойшы Иса елінің ардақты ақындарының бірі болып, арманына жетті. Өзін мұндай дәрежеге көтерген Совет үкіметі екенін, Ленин партиясы екенін, ұлы орыс халқының
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Тақырыбы:
Астана 2013 ... Иса ... ... ... даңқы кең жайылған, желдірмелетіп кеткендеөлеңнің өткел бермес жүйрігі ... Иса ... 1900 ... ... ... ... ... ауданы ауыл советінде туған. Исаның әкесі Байзақ өмір бойы бай есігінде жалшылықта жүрген кісі. Иса анасынан ... ... ... Иса - екі ... Исаның ағасы Мұса колхоз құрылысына белсене атсалысып, сол ... ауыл ... ... өз ... ... Ол кісі 1933 жылы ... болады. Исаның өзі, ағасы, әкесі 1916 жылға дейін қазақ байлары мен орыс ... ... ... ... ... жылы ... ащы ... ерегіскен сол маңның болысы, байлары олардың үшеуін де ... ... ... ... ... ... шахтаға айдап жібереді.
Иса сонда жүріп, шахта астында ауыр азап шеккен еріксіз ... ... ... ... ... ... ... болып алады.
Исаны ең алғашқы ақындыққа баулыған, домбыра үйреткен ауыл арасында ақын аталып жүрген нағашы ағасы Рахмет деген кісі еді.
Бойында дарыны бар ... жас ... ауыл ... ойын-тойларда суырылып өлең айтып, өнер сүйгіш еңбекші қауымның көзіне қаршадай күйінен түсе ... ... ... ... қойшылардың бағына бүкіл еңбекші халықтарға бақыт пен бостандық алып келген Совет үкіметі орнады. Ұлы Ленин және Коммунистік партиямыз еңбекші ... ... ... ... еңбекші халықтардың бақыты мен бостандығына сүйсініп, рухтанған қойшы Иса елінің ардақты ... бірі ... ... жетті. Өзін мұндай дәрежеге көтерген Совет үкіметі екенін, Ленин партиясы екенін, ұлы орыс халқының туысқандық көмегі ... Иса ақын өмір ... ... ... өтті. Социалистік Отанының адал патриоты болып келді, әдебиетіміздің тарихында солай болып қалады да.
, ... Иса ... ... Бұл ... ... Иса сияқты бел баласының айтатын сөзі.
Ұлы Октябрь социалистік революциясы оған қажымас қанат бітірді. Ол сонау Анжерка шахтасының түкпірінен ... ... ... ... республикасының қайнаған өміріне құлшына араласты. Павлодар, Семей, Орынбор, Қызылорда, Алматы қалаларында Иса өзінің ақындық ... ... ... ... сала ... ... халқының сол кездегі көрнекті ақын жазушыларымен танысып, импровизатор ақындарымен айтысып, өз қуатын ... ... Ол сол ... ... ... Құлтума сияқты небір ақындармен айтысып, жеңіп шығып отырған. Революциялық мерекелерде, не бір жиын тойларда ... ... ... халқы алдында шабыттана сайрап, жұртшылықтың тілектеріне өлеңмен жауап ... ... ең ... ... ... атаққа ие болған.
Иса 1925-30 жылдар арасында қазақтың тұңғыш театрының артисі болып, қазақтың советтік ... ... ... бірі болды. Ол кездегі асқан әнші Әміре Қашаубаев, осы күнгі даңқты ... ... ... ... Жандарбеков, Елубай Өмірзақов, Қанабек Байсеитов, Серке Қожамқұлов, Қапан ... ... Иса ... ... ... сахнасының көркі болғандығы біздерге мәлім. Исаның желдірмелерін, театрға ... ... ... ... ... шығарып айтатын өлеңдерін естуге ол кездегі еңбекші жұртшылығымыз қаншама құмар болғанын Исаның замандастары ... ... ... кері ... ... ... ... кездерінде Исаның алғыр, жарқын жырлары еңбекші халқының ... ... Ол ... ... ... ... қайраткерлерінің қатарында болып, советтік патриотизмді мақтан ете жырлаумен болды. Оның ... ... ... ... ең ... тұтқаны, ең сүйсініп жырлағаны ұлы көсеміміз Ленин болды, оның мәңгілік іс мен жолы болды.
.
Исаның осы ... 1924 ... ... жазылған еді. Данышпан көсеміміз Лениннің өзі өлсе де ісі өлмейтінін, оның ұлы туы мәңгі жеңе ... ... ... коммунистердің жүрегі екенін, ол жүрек соғуын тоқтатпайтынын ақын Иса сергек ақылмен түсіне білді.
Отанды, партияны шексіз сүйген ақын ... ... ... ... ... Келер заман күмбездеріне де көз тастады. Өзі жасап ... ... ... мен ... құмарта құшақ жайды. Неғұрлым өнерлі, неғұрлым білімді ... ... бар ... ... шығаруға ұмтылды. Өзі қуанып қабыл алған, өзі сүйсініп жырлаған туған елі, ту ұстаған жерінде Иса білім алды. ... ... ... пен ... ... белсене араласа отырып өсті. Соның арқасында ол Пушкин, ... ... ... Абай ... ... еңбектерімен танысып, солардан үйреніп отырды. Социалистік қазақ республикасының өміріне қызыға қарап, Қазақстанның талай жерлерін еркін аралап, ... ... мен ... сол ... ... ... ... жыр етті. Социалистік өміріміздің қай дәуірінде болмасын игілікті істерімізге Иса ат салыспай қалған ... Ол ... күйі мен ... ... ... келсе, Ұлы Отан соғысы жылдарында да ел арасында болып, халқымызды жеңіске шақырып, сан жырлады. Өзі сеніп жырлаған ұлы жеңістерімізді өз ... ... ... Иса 1946 ... ... ... болғанда партиямыз бен үкіметіміз, халқымыз оны аса қадірлеп жөнелтті. Үкіметіміз оның еңбектерін жоғары бағалап, 1939 жылдың өзінде, қазақ ... ... ... ... ... ... Ту ... наградтады. Исаның өлеңдері мен поэмалары ылғи жарыққа шығарылып, халқымызға тартылып отырды. Оның еңбектері соңғы төрт жылдың ішінде мол тиражбен, жақсы ... екі рет ... ... ... күні Иса ... 50 ... ... ерекше еске түсіріп отырсақ, бұл да үкіметіміз бен партиямыздың, ... Иса ... ... ... қадір тұтып отырғанының айғағы.
Иса өзінің соңында мол еңбек қалдырған үлкен ақын. Ол біздің ... ... ірі ... беріп кетті. Олары: , , , , , . Бір поэмасын ... ... ... кетті. Онысы 1916 жыл уақиғасына арналған . Бұлардан басқа Иса жүздеген өлеңдер берді. Иса өлеңдері әлі де ... ... ... жоқ, оның ел ... ... ... сіңісіп кеткен өлеңдері көп.
Иса өз өмірінде социалистік өміріміздің үгітшісі болған ақын. Сондықтан да Иса өлеңдері жарқын, саяси лирика. Ол ... ... ... ... ... ... ... бір әдіс қолданды. Ол өз поэмасын музыкаға бөлей білді: бірнеше тамаша шығарған композитор - мелодист ... Иса ... ... жете ... ... ... ... құнды шығармалар. Иса әрі әнші, әрі артист. Ол сол өнерлерінің қайсысын болса да құр ... ... жоқ, ... бар қуатымен қызмет ету үшін тапты да, өнерлерін өрістетіп, ... ... ... ... ... ... ... енген дарын иесі бүкіл халқына өте әйгілі, өте қадірлі болды.
Исаның саяси лирикасы мына тақырыптардан құралады: ... және ... ... ... ... революциясы, біздің еңбек, шаттанған Алатау, Турксиб, Қызыл Армия, оның техникасы, Алтай жырлары, Қарағанды, Балқаш жырлары, жастар, пионерлер, колхозды ауыл, Май ... ... ... ... ... әр ... ... Иса поэзиясынан мол орын алған.
Әрине, Иса лирикаларының көркемдік жағында кемшіліктер жоқ ... ... ... ... ... ... саяси лирикасымен жақсы агитатор бола білгендігі даусыз. Қазақтың академиялық драма театрының сахнасынан бастап, колхоз сахнасына дейін, халық ішіндегі ... ... ... Иса ... ... ... ... игілікті өмірін құлшына жырлаумен болды.
Иса дастандарының бесеуі ел аузындағы аңыздар ... ... ... Тек , ... ... ... тақырыбынан. Әрине Иса ақыннан бүгінгі күннің тақырыбына жазылған дастандарды көбірек күттік. Егер 46 ... ... ... ... кезінде қайтыс болмаса, Иса өз тілегімізді де ақтайтын еді. Өмірінің соңғы кезінде, сырқаттанып жатқанының өзінде де, Ұлы Отан ... ... атты ... ... қамында болуы жаңағы пікірімізді дәлелдейді.
Иса халық аузындағы аңыздар бойынша бес дастан берді дедік. Ол дастандарының қай-қайсысын болмасын белгілі ... ... алып ... ... зәбір көрсетуші хандарға, басқаншыларға, байларға қарсы арпалысып ... ... ... ... ... тұта ... арқылы Иса еңбекші халқының тарихына жақсы бағалар беруді көздейді. , Балағазы - ... ... - ... ... - ... ... ... Иса әрдайым оларды халық жағының өкілі етіп, оларға қарсы күштерді хан, бай, би, ... ... алуы - ... халықтық мақсат көздегенінен.
... -
деп келіп:
, -
деуі Иса ақынның саналы мақсатынан туған айқын пікір.
Иса дастандарының ішіндегі ең көркемі , одан соң , ... ... Бұл ... дұрыс басталып, дұрыс өрістейді де, дұрыс аяқталады. Бұл ... Иса ... эпик ... ... уақиғалардың арасына еркін еніп кетеді де, дастанының желісін адастырмай алып шығады. Ұсақ - ... ... көп ... ... ... тез ұтып ... ... арқасында өз оқушысын аумақты уақиғалармен қызықтырып тартып отырады. Қазақтың табиғатын, әдет - ғұрпын, уақиға ... ... ... ... Иса ақын ... ... жасап, мол уақиғаларды құбылтып алып кетеді.
поэмасы Монтай бидің жалғыз өліп арманда болуы арқылы басталады. Оның сегіз ұлы он сегіз ... ... ... ... ... ... Монтай оны іздеп келеді. Сонда Келденнің арманы арқылы Құралай сұлу уақиғасы басталып кетеді. Құралай ... ол ... ... ... ... ... арман болып аяқталады. Сол арманға өзек етіп жаугершілік ... ... ... ... көрген азабын алады. Иса Монтайды - би, ... - ... бар деп ... ... мұнысына қосыла алмаймыз. Бірақ оларға ақынның берген әрекетіне ... ... ел ... ... ел қорғаны батыр болып сипатталады. Мұнысы дұрыс. Осы жағын салмақтап алғанда, поэмасы көркем шыққан поэма.
Уақиғалы поэманы дамытудағы ... ... , ... да ... Ал, ... ... олай дей алмаймыз. Бұл өте ұзақ және толып жатқан ұтымсыз ұсақ жәйттер көп болып, арқауы бос ... ... ... оқығанда ерекше көзге шалынатын мынадай бір кемшіліктер бар ма дейміз.
, , ... ... бір ... яғни бәрі де ... ... таулары маңында болатындықтан және уақиғаларының өзі ұқсас болғандықтан бірін - бірі қайталаңқырап кетеді. Үшеуінде де ... пен ... ... ... ... де сүйгендеріне қосыла алмай дауға түскен ғашықтар, үшеуінде де Алтай, Қара Ертіс, Тарбағатай ... ... ... ... оқушы жұртшылық жалығыңқырайды. Уақиғасы басқа жерлерде болғанмен , ... да сол бір ... жыр ... ... бұл ... екі ... ... үшеуіндей бірін - бірі қайталай қоймайды.
Онан соң дастандарының ... ... ... ... ... ... Тегі дастанның мол уақиғаларын тез қамтып алуға асыққандай кейбір өлеңдеріне жеткілікті еңбек сіңірілмеген болуы ... ... ... ... ... Осындай жақсы шыққан куплеттер мысалы көп-ақ. Бірақ сонымен ... ... ... ... де сол поэмада және басқаларында да кездесіп отырады.
Осы поэмаға көп жерінде ұқсас жазылған дастаны көркемдік жағынан ... ... ... ... ... Иса осы ... бір ... мәселені дұрыс шешуге бет бұрады. Ол мәселе - сол жаугерлік ... ... ... ... ... ... ... Егер бұл мәселе көмескілеу қалса, ал мейлінше айқындалып, уақиға тартысын ... ... ... ... ... апарған басты мәселе болып жырланады. Бұратана, кірме, әлсіз рудың адамдары Құбылай, Балағазы, Еркежан, Жоламандар қорлықты, азапты өр Найман ішіндегі Қаракерей, ... ... ... ... көреді. Қазақтың деген мәтеліне сай. Құсандар Қалмақтың Ұрыңқай деген ... ... ... ... ... ... Екі ... қанаушылары бірігіп алып, кірме аз руға, жарлы ... ... ... Бала - шағасын шулатып, азаматтарын қырып, мал-мүлкін тонап, Еркежан сықылды сұлуын бас етіп, күңдер мен ... ... Осы ... ... қорлық көрген Қаутін дейтін қалмақ жігітінің Балағазылар жағына шығып, Еркежанды азат ... ... - бұл да ... тартыстан туған жағдай.
Иса поэмасында да қазақ даласындағы таптық тартыстан туған хикаяны баяндайды. Мұндағы тартыс Қуандық ішіндегі кірме кедей ... ... мен ... ... ... сияқты феодалдар арасынан туады. Халыққа өнерімен жаққан әрі әнші, әрі ер Әмірхан мен Ақбөпе арасындағы махаббатқа феодалдық ... тор ... ... уақиғаны да тудыратын басты себеп тап тартысы екенін байқаймыз.
.
Міне, осындай жауыз манаптан жан түршігерлік қорлық көрген Бағыда деген ... ... ақын ... жеткізеді. Жауыз Жүсіптің басына қара күн орнаттырады. Жүсіптің төрт баласы бірдей ... ... Қызы ... әкесінің жауыздығынан безініп, Бағыдаға кетеді. Ақыры жауыз Жүсіп өзін - өзі ... ... Бұл Иса ... ... шыққан поэмалардың бір жақсы жазылғаны. Ақын Иса өз өмірінде Кавказ тауларында болмаса да ол жердің табиғат суреттерін, тау халықтарының әдет - ... ... - ... ... ... ... Бұл оның ... Лермонтов поэмаларын көп оқып, Кавказ халықтарының тарихы мен өміріне ақынша үңіле қарай білгендігінің нәтижесі.
Махаббат тақырыбына жазылған поэмаларының ... ақын ... ... ... ... алып отырады. Сол махаббатың қорғаушысы еңбекші халықтардың қамын жейтін ерлер деп қорытады. Ол махаббатты қорғаушылар хандар, ... ... ... баса айтады. Құралай, Еркежан, Ақбөпе, Қарагөз сықылды образдары арқылы жалпы әйел жынысының бас бостандығын ... ... ... ... ... ... арпалысып күреске шыққан ер мінезді, қажырлы, қайратты, аналық ұлы қасиеттерді бойларына жиған ... ... ... ... ... ... күні іске ... айғағы ретінде Иса ақын совет елінің батыр қыздарын ... ... ... ... ... ... ... дәлел. Исаның қанаттанып аспанға ұшқан пилот қызды жырлауының өзі бүкіл әйел жынысының аспандаған ... ... ... ... атты ... да сүйсінерлік жағдай көп. Мұнда да ақын адам ... ... ұлы ... іске асқан армандарын құмарта жырлайды.
Бір баяндаманың ішінде Исаның барлық әдеби мұрасына толық талдаулар жасау мүмкін емес. Иса ... 50 ... ... ... ... еске алып отырған күнімізде мынадай бір тілек болу керек. Біздің сыншыларымыз бен ... ... ... ... ... мол мұрасын терең зерттеп толық анализдар жасаулары керек. Иса шығармаларын зерттеу жұмыс жаңа ғана басталып келе жатқандығы байқалады. Сыншыларымыз бен ... ... Иса ... құнды еңбектер күтеміз.
Иса ақынның жарқын бейнесі көз алдымыздан кетпейді. Оның мол поэзиясы, дастандары, саяси ... ... ... ... ... мұра. Оның өнер сүйгіш халқымыздың аузында. Дастандары, өлеңдері талай жерде жатқа айтылып жүр. Осының бәрі ақын ... ... бен ... халқымыз аяулы сеніммен қадірлейтіндігінің белгісі. Иса сияқты талантты тәрбиелеп ... оның ... ... ... ... ... отырған совет үкіметі, Лениннің ұлт саясаты.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Гәкку14 бет
Иса Байзақов34 бет
Қазақстан опера өнерінің негізін салушы сахна жұлдыздары4 бет
Нұрпейіс келіні Дина (1861-1955) – қазақтың әйгілі күйші композиторы3 бет
Сағырбайұлы Құрманғазы8 бет
Құрманғазының шығармашылық кезеңі4 бет
Абай ойларының қара сөздеріндегі өрнектері4 бет
Д. Исабеков шығармаларының көркемдік ерекшеліктері42 бет
Демеулік шылаулардың қолданылуы (Д.Исабеков «Қарғын» романы негізінде)44 бет
Дулат Исабеков48 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь