Ғажайып туынды алтын адамның тарихы

Жоспар

Ғажайып туынды Алтын адамның тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2

Алтын адам ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4

Алтын адамның реконструкциясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12

Тарихи тағылым Қазақстанда қанша «Алтын адам» бар? ... ... ... ... ... ... ... ... .17
«Алтын адам» Қазақстан аумағына жататын Есік қорғанынан табылған, біздің дәуірімізге дейінгі VII-III ғғ. өмір сүрген көшпенділердің тарихынан, өркениеті мен мәдениетінен хабар беретін, бүгін де әлемдік мәдени құндылықтардың қатарына енген бірегей туынды.
«Алтын адам» бас киімінің ұшар басындағы арқарды (тоқты) ғалымдар Тоқты дәуірімен байланыстырады. Тоқты белгісі Марс басқаратын От стихиясымен байланысты. Негізінде От стихиясын тығыз материяда жүзеге асыруға тырысқан шығармашылық бастау, ынта, ерік-жігер деп талдауға болады. Бұл белгі бастапқы идеяны, өзінің жеке қасиеттерінің бәрін жете, сезіне, түйсіне білетін, тың идеялар тудыруға, қалыптастыруға, өзін-өзі көрсетуге және экспансияға тырысқан тұлғаның идеясын толық мағынасында түсінуді білдіреді. Басқарушы Марс Тоқтының іс-әрекеттеріне, мінезіне пәрменді күш, мықтылық береді. Мінездері бойынша олар бірбеткей, пысық.
Тоқты дәуірі Христостың туғанына дейін, одан екі мың жыл бұрын басталған-тын. Жобамен осы кезеңде Ежелгі Шығыс елдерінде, Мысыр мен Месопотомияда, сондай-ақ Индияда кеннен темірді айырып алу тәсілін ашады. Бұл қола дәуірінің соңы мен темір дәуірінің басына келеді. Темірдің қолданылуы адамзатқа үздіксіз соғыс әкелген Тоқты дәуірінің күшіне енген кезін нақты сипаттайды. Бұл - Марстың басқаруымен, Тоқты белгісіне тән алға ұмтылушылықпен және экспансиямен түсіндіріледі.
Тоқты дәуірінің басталуымен алғашқы еуропалық өркениет – Крит аралындағы миной мәдениеті бастау алады. Христостың туғанына дейін, шамамен екі мың жыл бұрын, орта миной кезеңінде урбанизация үдерісі жүріп, қалалар, Кност, Мелия, Фест секілді алғашқы сарайлар салынады. Ғалымдар қоғамның бір типіне жатқызатын Грек және Рим өркениетінің барлық бастамаларын Тоқты дәуірінің идеясына сәйкестендіреді (осыған байланысты айта кететін бір жайт, Ежелгі грек аңызында Критте аты аңызға айналған Афин мен батыр Тезей «Жұлдызды бұқаны» өлтіреді – Минотавра). Десек те, адамдар Тоқты дәуірінен де кейін соғысты, әсіресе ХХ ғасырдағы болған соғыс көне дәуірде болған соғыстан асып түсті, алайда бұл соғыстың ХХ ғасырдағы соғыстан айырмашылығы, ежелгі дәуірде күнделікті маңызға айналған, батырдың жеке басының көзсіз ерлігін асқақтататын, ержүректілігін көрсететін құрметті соғыс болды.
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. http://www.museumofgold.kz/
2. http://bankreferatov.kz/ Авторы: Бексұлтан НҰРЖЕКЕҰЛЫ, жазушы.
http://gazeta-ko.clan.su/ Авторы: Зейінжамал Досжанова
        
        Жоспар:
Ғажайып туынды Алтын адамның
тарихы...........................................................2
Алтын
адам........................................................................
.......................................4
Алтын адамның
реконструкциясы.............................................................
..........12
Тарихи тағылым Қазақстанда қанша «Алтын адам»
бар?.................................17
«Алтын адам» Қазақстан аумағына жататын Есік ... ... ... ... VII-III ғғ. өмір ... ... ... мен мәдениетінен хабар беретін, бүгін де әлемдік
мәдени құндылықтардың қатарына енген бірегей туынды.
«Алтын ... бас ... ұшар ... ... ... ғалымдар
Тоқты дәуірімен байланыстырады. Тоқты ... Марс ... ... ... Негізінде От стихиясын тығыз материяда жүзеге
асыруға тырысқан шығармашылық бастау, ынта, ... деп ... ... ... ... идеяны, өзінің жеке қасиеттерінің бәрін жете, сезіне,
түйсіне білетін, тың идеялар тудыруға, ... ... ... ... тырысқан тұлғаның идеясын толық мағынасында ... ... Марс ... ... ... ... күш,
мықтылық береді. Мінездері бойынша олар бірбеткей, ... ... ... ... ... одан екі мың жыл ... ... осы кезеңде Ежелгі Шығыс елдерінде, Мысыр ... ... ... кеннен темірді айырып алу тәсілін ашады.
Бұл қола дәуірінің соңы мен ... ... ... ... Темірдің
қолданылуы адамзатқа үздіксіз соғыс әкелген Тоқты ... ... ... ... ... Бұл - ... ... Тоқты белгісіне тән алға
ұмтылушылықпен және экспансиямен түсіндіріледі.
Тоқты дәуірінің басталуымен алғашқы еуропалық ...... ... ... ... алады. Христостың туғанына дейін, шамамен
екі мың жыл бұрын, орта миной кезеңінде ... ... ... ... ... Фест ... алғашқы сарайлар салынады. Ғалымдар қоғамның бір
типіне ... Грек және Рим ... ... бастамаларын Тоқты
дәуірінің идеясына сәйкестендіреді (осыған байланысты айта кететін бір
жайт, ... грек ... ... аты ... ... Афин мен ... Тезей
«Жұлдызды бұқаны» өлтіреді – Минотавра). Десек те, адамдар ... ... ... ... ... ХХ ғасырдағы болған соғыс көне дәуірде ... асып ... ... бұл ... ХХ ... ... ... дәуірде күнделікті маңызға айналған, батырдың жеке
басының көзсіз ерлігін асқақтататын, ержүректілігін ... ... ... болуы Тоқты дәуіріндегі маңызды оқиға, себебі батыр
дегенің бәрінен бұрын жеке, биік ... ... ... ... ... ... мен қалыптасуын көрсететін, Тоқты белгісінің ... бірі ... ... ... ... Тоқты дәуірінің кезеңі
сол замандағы дін – ... ... ... ... ақсүйек
(арий) тайпаларының арасында, олар Иранның белгілі бір аумағын жаулап алған
кезде, пайда ... ... ... пайда болған жері солтүстік-шығыс
Иран мен Ауғанстанның, Арменияның ... және Орта ... ... ... ... ... мен ... аумағында да пайда болды
деген дерек те бар. Зороастризм ... ... ... ... ... дін ... ... Ашо Заратуштраның туған жері мен
уақыты нақты анықталмаған. ... ... ... ... екі мың жыл ... ... ... VI ғасырда өмір сүрген дейді.
Дәл осы ... ... ... ... ... көрсететін
«хайуанаттар стилі» бірге пайда болады. «Алтын адам» салтанатты ... ... ... ... ... ... пен жамандықтың
бітіспес айқасын, жарық пен қараңғылықты ғажап айшықтай ... ... ... ... сақ ... ... ... болмыс үш
бөліктен тұрған: жоғары - аспан әлемін, орта – жер әлемін, төменгі – жер
асты ... ... Скиф ... ... ... (бұғы, тауешкі,
антилопа т.б.) жер әлемінің символы ретінде олар ... ... ... ... өлімге әкелетін өмірдің тіршілігі үнемі жаңғыру ... ... ... тұратынына әкеп саяды. «Алтын ... бас ... ... және ... ... бейнеленген әшекейлерден
тұратын күрделі де үйлесімді ... ... ... ... емес, мысалы, жамбасы айналдырылып берілген. Бәлкім, көшпенділер
өнерінде құрбандыққа шалынатын хайуан осылай бейнеленген, ал оның ... ... ... ... ... ... болар. «Хайуанаттар
стилі» өнері адамдардың қоршаған ... ... ... ... пен ... өмір мен ... ... күресін шын
мәнісінде түйсінудің айнасы іспеттес болды.
«Алтын адамға» тереңірек үңілсек...
“Мәдени ... ... ... Есік ... ашуға
байланысты былтыр күзде Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары, “Мәдени
мұра” бағдарламасын іске асыру жөніндегі Қоғамдық кеңес ... ... ... ... ... адам ... ... отырыс өткізіп, жер
жағдайын өз көзімен көріп қайтқанын біліп, шынымды айтсам, аса ... Бұл ... ... ... ... ... еді. ... мұра”
бағдарламасына байланысты Президент Н.Ә.Назарбаев: “Тарихи ескерткіштерді
жаңғырту жұмысы ерекше ыждаһаттылықты талап етеді. Бұл – ... ... ... Ол ... ... кейінгі тағдыры қандай болмақ?
Отырар сияқты ашық аспан астында ашық-шашық ... ... ... – деп,
қынжыла ескерткен болатын.
Президенттің бұл сөзінен, жасыратыны жоқ, бұған дейін жүргізілген
археологиялық ... ... ... ... аңғарылады. Алайда
Елбасының сол ескертпесін қатаң басшылыққа алған-алмағанымыз әлі белгісіз.
Академик Досмұхамед Кішібеков: “1969 жылы ... ... Есік ... жерден бұдан екі жарым мың жыл ... өмір ... ... ... Бұл, әлем ғалымдарының пікірінше, Египеттегі Тутанхамоннан кейінгі
екінші үлкен ғылыми жетістікке жататын жаңалық еді”, – ... ... ... ... ... біз әлі күнге дейін сол ... ... ... ... ... шара ... алған жоқ едік. Енді, міне,
“Мәдени мұраның” шарапаты бұған да тиіп, ол шара екі жыл ... ... ... ... және ... “Бұл істе әрбір ұсақ-түйекке дейін мән
берілуі ... – деп, ... ... ... қалай қуанбассың!
Бірақ, соның жақсы бітуін де осы ... ... ... ... үшін ең ... меніңше, Президент айтқандай, мұның “құрылыс емес, ғылыми
жұмыс” екенін есте ... ... ... ... салу ... оның ... ... да тереңдетуге тиіспіз. Сонда ғана әлемдік
мәні бар ... ... ... лайықты дәрежеде танытып, ... ... ... Сол іске азды-көпті көмегі тие ме деген ... ... ... ... ... ... ... мысалға келтірсе, мен
Бесшатырды мысалға келтірмекпін. Алтын адам Іленің бір жағалауынан табылса,
Бесшатыр келесі жағында ... ... ... екеуін де сақ дәуірінің
ескерткіші дейді. Бесшатырда ғалым К.Ақышевтың айтуынша, 26 ... ... алып ... 31 оба бар. ... он ... ... жыл аралығында
ғалым Кемал Ақышев қазып, зерттеген. “Бесшатыр ... өз ... ... ... құрылыстардың бірінен саналған. Ол үш бөлімнен тұрады:
дәліз, ауызғы бөлме, қабір”, – дей ... ( ... ... елесі”.
Алматы, 1976. 31-бет)., “Бесшатыр ескерткіші Іле аңғарын мекендеген сак-
тиграхаудалар ... ... ... қасиетті герросы болғандығына
(патшалары мен көсемдерін жерлейтін арнайы орын – Б.Н.) ешқандай дау жоқ”,
– деп ... ... ... Алайда, ол обаларда зерттейтін қазір
ешқандай кейіп те, зат та жоқ, тек ... ... ... мен ... ... ... айтқан 6-обаның түбіндегі “жалпы жиынтығы 55 метр”
жер асты жолын қазір ешкім көрсете де, ... де ... ... ... ... өңкиген сыртқы үйіндісінен өзге ештеңе де қалмаған. Ал студент
кезінде сол Бесшатыр обаларын қазуға қатысқан, ... Есік ... ... ... Бекен Нұрмұханбетовтің диплом жұмысында сол 6-обаның ішкі
жағын көрсететін фотосуреттер сақталған.
Ал енді өзі ... ... адам ... ішкі құрылысын дәл
осындай етіп қазір ... ... ала ма? ... ... де, ... ... ... К.Ақышев бұл обаларды б.д.д.VІІ-V ғасырдан
ертеректе салынған деп ... ... ... ... ... ... кішігірім обаларының Іле аңғарындағы толып жатқан
үйсіндердің обаларынан айырмашылығы жоқ”, – деп тұжырымдайды.
Осы тұжырым ... ... ойға ... Біріншіден, бұл екі
тайпаның обаларында неге айырмашылық ... Оның ... не? ... бұл обалардың қайсысы сақтікі, қайсысы үйсіндікі екенін қалай, қандай
ғылыми жолмен ажыратамыз?
Біріншіден, ... ... ... мен ... ... аз
айтылады да, күндер мен үйсіндер жайы біраз баяндалады. “Ханнаманың” соңғы
аудармасында: “Үйсін елі ұлы күнбидің ордасы ... ( ... ... ... деп ... – Б.Н.) ... ... Ғұнмен, солтүстік батысы
Қаңлы, батысы Дад-уан (бұған дейін “Даван”, “Дауан” деп оқитын, қазіргі
Перғана – Б.Н.), ... ... ... Бұл, тегінде,
сақтардың ата қонысы еді, кейін ұлы нүкістер (бұрын “ұлы ... ... ... ... деп ... – Б.Н.) ... ... олардың ханын қуып
жіберді. Сақтардың ханы оңтүстікке кетіп, Болор тауларынан әрі асып ... бұл ... ұлы ... орын теуіп алды. Кейін кезек айналып, Үйсіннің
күнбиі ұлы нүкістерді талқандады. Ұлы нүкістер батыстағы ... ... ... ... ... ... айналдырды. Сонымен, Үйсін күнбиі ол
жерлерді ... ... ... ... ... ... мен ұлы нүкістердің
нәсілі болатындығының себебі, міне, осы”, – ... ... ... ... ... “Ханнама. Батыс өңір” (2)
тарауы. “Өнер” баспасы, 2006. ... тағы ... ... ... бытыраңқы қоныстанды да,
бөлшектеніп, бірнеше ... ... ... ... 152, 153-бет).
Бұл оқиғалардың орын алып отырған уақыты – біздің ... ... ... ... ... ғасырдан бері бұл араны үйсіндер, ал
оған дейін сақтар мен ... яғни ... ... одан әрі ... ... ... алты Арыстан тұратын халық
екенін екінің бірі біледі десек, қателеспейміз. Тек, ... ... не ... Арыс екенін екінің бірі біле ... ... ... ол ... қиын да ... ... кез ... шежіреші шалдан
сұрасаң, Ақарыстан анау, Жанарыстан бәленше, Бекарыстан ... ... ... ... Ал оның дұрысы Ақ Арыс, Жан Арыс, Бек Арыс екеніне соны
ата-бабасынан бері ... келе ... ... өзі де, оны ... біз ... ... қайталап келеміз. Өйткені, қазақта ежелгі тарих та, ... та жоқ, бәрі аңыз деп, ... қу ... ... үйреніп кеткеміз.
Және солай деп ... де ... Ал енді Арыс ... ... не ... ... ... шын мәнінде тарихи тұлға екенін толық және
еш күмән қалдырмай дәлелдейді. Тек ... ... ... ... ал кей ғалымның сақ пен скифті екі ... ... деп ... ... ... халықтарының түпкі тарихы жазылып қалған Қытайдан басқа тағы бір ел –
Грекия. Олар негізінен сақ-скифтер туралы аса мол тарихи ... ... ... жүгінетініміз – “тарихтың атасы” деп әлем ... ... ... дейді: “Скифтер де басқа халықтар тәрізді жатжерлік салт-дәстүрді
қабылдамауға тырысады әрі олар өзге халықтардан гөрі ... ... ... Бұл Анахарсис пен Скил тағдырынан анық байқалады.
Анахарсис көптеген елді аралап, өзінің керемет ақылдылығымен ... ... ... ол ... ... ... келе жатып, Кизикке тоқтайды. Нақ
осы күні кизиктіктер Құдай-Ананың құрметіне салтанатты мереке ... ... ... әйел ... егер ол ... ... ... оның
құрметіне кизиктіктерден көрген діни жоралардың бәрін жасап ... және ... ... ... ... ант береді.
Скифияға келген соң Анахарсис құпия түрде Гилеяға барып (бұл жер Ахиллес ... ... ... ... ағаш түрлеріне бай қалың орманды мекен),
өзі Кизикте көрген діни жора салтанатын түгел жасайды... Мұны көріп қойған
бір скиф ... ... ... ... Осы ... келіп, Анахарсистің не
істеп жүргенін көзімен көрген патша оны садақпен атып өлтірді... Анахарсис
скиф патшасы ... ... ... ... ұлы, ... ... шөбересі болған. Егерде Анахарсис шынында осы патшаның
әулетінен шыққан болса, оны ... ... ... бәрі ... ... Иданфирс Савлийдің ұлы, ал Анахарсисті Савлий ... ... ... ... 2004. 108-бет).
“Скиф немесе жат жердегі дос” атты ... ... ... дейді:
“Скифиядан Афиныға эллин мәдениетін аңсап келген алғашқы адам ... одан ... ... ... ақылды әрі әдемілікті ұнататын, ең жақсы
мінез-құлық пен әдеп-ғұрыпты ... ... жан ... Өз ... киіз ... “мұрақтылар” атты патша руынан ... ... яғни екі ... мен киіз үйі ғана бар ... ... шыққан.
Бұл Токсарид аяғында Скифияға қайтып орала алмай, Афиныда өлді” (“Қазақ
тарихынан”. Лукиан “Таңдамалы” ... ... 2004. ... ... ары былай дейді: “Жат жерге келген әрі өзі варвар Анахарсис, әрине,
алғашқы кезде ештеңеге түсінбегендіктен,.. не ... ... ...өз ... ... ... ... енді тек ... бір көріп шығып,
кемеге қайта мініп, Боспорға кері жүзіп кетуге, одан әрі онша алыс ... ... ... нық ... ... ... ... жағдайда
жүрген Анахарсис кенет қаланың “құмырашылар” бөлігінде, нақ бір ... ... ... осы Токсаридке тап келеді. Токсаридті ең алдымен
өзінің ... ... киім елең ... ... ... ... ... өзін таныды, өйткені ол текті әулеттен шыққан және атағы жер
жарған скиф болатын” (сонда, 134-бет). ... ... ... ... тіл қатты:
– Жаңылмасам, сен Даукет ұлы Анахарсис ... Ал сен, ... жан, мені ... ... Мен де сол өңірден шыққанмын, – деп ... ... ол, – ... ... ... сен танитындай текті тұқымнан емеспін.
– Неге білмеймін, мен ... ... ... – деді ... ... ... қой, – деді ... – мен сені ұстаз тұтып, сенің Грекияға
деген құштарлығыңнан от алып, оны ... ... ... ... Диоген Лаэртский “Атақты философтардың өмірі, ілімдері мен нақыл
сөздері туралы” кітабының “Анахарсис” ... ... ... ...... ... ұлы және скиф ... Кадуидің бауыры, анасы
жағынан эллин, сондықтан екі ... ... Ол ... мен ... ... және соғыс кезіндегі салты туралы 800 жол өлең жазған.
Жат жерді кезген Анахарсис ... ... ... ... өмір ... ... ... дегеніне жете алмай, қауырсын жебеден ажал тауып,
өзі өлсе де, сөзі қалды мәңгілік” (сонда,168-бет). “Кеме табанындағы ... ... елі ... ... ол: ... мен ... арасы
төрт-ақ елі”, – депті... Тірілер мен өлілердің қайсысы көп деген сұраққа
ол: “Теңізде жүзіп жүргендерді қай ... ... – деп, ... ... ... ... ... б.д.д. 484 жылы, яғни Анахарсистен кейін бір жарым ғасырдан
соң дүниеге келген, ал ... ... ... ІІ ... ... VІІ ... ғана белгілі болған адам, сондықтан олардың да жазуында
азды-көпті ауытқулар болуы заңды. Мәселен, Геродот пен ... ... ұлы ... ... Даукет ұлы дейді. Алайда, гректердің Анахарсисті
соншама заман бойы бірінен кейін бірі жазып, ... үлгі етіп ... таң ... ... ... Геллеспонт қазіргі Дарданел бұғазы, Кизик сол
теңіз жағасындағы қала, ал Гилея дегені қазіргі Полесие, ... ... онда ... өмір ... біздің дәуірімізге дейінгі V ғасырда
скифтер Қара ... ... өмір ... жатқан болып шығады. Олай болса, олар
бұл араға одан да ертеректе, б.д.д. V ... ... ... ... ... б.д.д. V ғасырдан бұрын Қара теңіз бойын да, ... ... ... ... бе? ... ... ... бір кезде
шығыстан батысқа және оңтүстік-батысқа қарай жылжығанын жазады да, ... дәл қай ... қай ... ... жүзеге асқанын анықтап айтпайды. Ал
мына грек оқымыстыларының жазғаны сол олқылықтың орнын толтырып тұр ... ... ... V ... жататын обаны сақ көсемінің обасы деу
күмәнді емес пе?
Енді осы ... мен ... ... ... ... ... де пікір
қаузап көрелік. Алдымен Қазыбек бек Тауасарұлының ... ... ... кеткен
Ата шежіреге жүгінейік.
“Арыстың өз аты Анарыс болған деседі. Шешесі еркелетіп Арыс атап
кетіпті. Ол ... ... ... ... көп ... өткізіп, өз еліне
келгенде, он екі-ақ жыл тұрыпты. Ол артына ... ... ... ... ... ... ... Сол замандағы бір жер сілкіністе ол ... ... Арыс ақын да, ахун да адам ... ... ... ... жақтарын өздерінің патшалығына кіргізуге ... ... ... ... осы жөнінде келісе алмай мерт болған... Оның көп
өлеңі сақталған екен, ол да жер ... ... Арыс ... ... ... ... бірге аралаған. Патшаның қандай болуы керектігін
айтамын деп, ... ... ( ... өзіме шейін”. Алматы,
1993. 36-бет).
Осы салыстырулардың өзінен де гректердің Анахарсис деп ... Арыс ... ... ... Дегенмен, анықтай түсу үшін тағы бір
қосымша дерек келтіргеннің артықтығы ... 2004 жылы ... ... бір
топ автор жазған “Древний Казахстан” атты кітап шығарды, оның сараптамашысы
– тарихшы, академик Болат Көмеков. Сонда: “Сақтар – ... ... ... деп және ... өмір ... уақыты б.д.д. 620-555 жыл деп көрсеткен
(30-31-бет). “Анахарсис (Анарыс)” деген тарауда: “Анахарсис, ... Жил в V11-1V ... В ... ... как ... ... – деп
көрсеткен (сонда, 46-47-бет). Осыдан кейін Геродот ... ... ... бек ... отырған Арыс-Анарыс бабамыз екеніне қайтіп
күмәндануға болады? Ал бұдан кейін сақтардың қазаққа баба ... ... ... ... дегеннің өзі осындай-осындай дәлелдердің басын
біріктіргеннен барып құралмай ма?
Ата шежіре ... ... ... ... Ақ, Пан, Жан, Бол, ... ... алты ұл ... ... алты арыс қазақ тараған. “Алғаш аталған екі
ұл жылқы кезегіне ... ... ... ... ... дүние салыпты. Ақ
алтаудың үлкені ... Одан бала ... Пан ... одан ... ... ... кейінгі айды қазақтар ақпан немесе ... ... ... Ақ пен Пан ... ай, ... ... екі ... ай екі ағайынды атанған”, – ... ... ... ... 1993. 36, 37-бет). Ал қазір бүкіл ... ... ... ... бұл айды ақпан деп атап жүргеміз жоқ па?
Сонда Анахарсис деп жүргеніміз өзіміздің Арыс ... ... ... ... ... 612 жылы ... ... түбінде туып, 547 жылы
Днестрдің бойында ... ... онда ... ... VІІ ... дейін Жетісу
жерін мекендеп, б.д.д. VІ ғасырда Қара теңіз бойына ауған болып шықпай ма?
Оның ... ... тек сақ ... ғана сақталғандай сөйлейміз, ал
бұл араны он ғасырға жуық ... ... ... ... де бір ... тиіс емес пе? Қарап отырсақ, ... ... ... өзге ... нақты зерттеген ешкім жоқ, барлық ... тек сақ ... ... келген болып шығады. Сөйте тұра сақ пен үйсіннің адам ... ... ... тұжырым жасай салады. Әрине, үйсін сақтың ... ... ... салт-дәстүрі неге ұқсас болмасын?! Қазір жасы 80-нен
асып отырған қарт ұстаз, ... ... ... ... ... өңіріндегі
Жалаулы деген жерде туып-өскен Әділхан Зықаев деген ағамыз: “Біздің жас
күнімізде осы ... деп ... ... ... ... ... немесе
“Үйсін төбе” деуші еді”, – дейді. Осындай атадан балаға жалғасып келе
жатқан сөзді ... ... ... ... жатқандар – сақтар”
деуіміз қалай болады? 
Сөз орайы келіп тұрған соң, айта ... ... ... ... ... ... ... алып жүр, ондай халық жоқ, оның өз аты
сиуңну”, – деп, ал әр елдің тарихшылары бірі ... ... ... ... ... “һұн” деп әрқайсысы әртүрлі атап жүрген халық та сақтың
ұрпағы, оның дұрыс аты ... ... ... ... де осы ... ... жөн ... Себебі, біріншіден, ... ... ... ... атау сөз ... ... жоқ десе де ... ал “ғашық”,
“ғайбат”, “ғарыш”, “ғалам” секілді сөздер араб ... ... ... болған, сондықтан бұл тайпаның өз аты “ғұн” емес, “құн” болу керек,
себебі “қ” дыбысы ежелден айтылып келе ... ата ... ... ... Ата ... “Жан деген кісіден Ар, Құн ... екі ... ... ... деп ... – осы екі ұлы ... алты
баласынан тараған ұрпақ. Олардың бірігіп Арғын аталуы Алтайға ауған
заманнан ...... ... ... ... 46-бет).
Үшіншіден, “Арқұн” сөзін “Арғын” деп үндестік заңына сәйкес өзгертіп айту –
ұлттық дағдымызға тән құбылыс. ... ... жыл ... келіп қайтқан Г.Рубрук: “Бұл жерде аргон деп аталатын халық ... екі ... ... ... ... ... және Мухаммедке табынатын,
өзгелерден гөрі көрікті және ақылдырақ, ... ... ...... ( “Қазақ тарихынан”, Алматы, 2004. “Шығыс елдеріне
саяхат”, 1993. 85-бет). Рубрук ол ... атын ... ... ... Ал ол атау ... ... Сүйіндік, Бегендік, Шегендік
дейтін аталарды еріксіз еске түсіреді. Бесіншіден, қытай тарихында үйсінге
көмектескен гүн ... Ата ... ... деп ... ... ... құн тайпасының тікелей ұрпағы екеніне күмән қалмайды. Алтыншыдан,
Ата шежіренің таратуы бойынша, Құн да, Арғын ... да Арыс ... ... ... ... яғни Жан Арыс ... ... табылады. “Ежелгі Үйсін
елі” кітабында Шадыман Ахметұлының: “Ат үстінде садақ тартуды ғұндар
сақтардан ... – деп ... ... ...... ... бұл ойымызды дәлелдей түседі (4-бет). Соғыс өнерін ағайын ағайыннан
үйренбегенде, кімнен үйренеді? ... ... 530 жылы Кир ... ... ... парсылармен Аракс өзенінің бойында соғысады.
Өзеннің аты Арыстан тараған Ар мен ... ... ... соң ... ... деп ... да ... бар емес пе? Сегізіншіден, Геродот:
“...скифы называют амазонок ... что ... ... ... ведь ... муж, а ... убивать”, – дейді (“История”.
Ленинград, 1972.219-бет). “Эор” дегеніміз екі жарым мың жылдан кейін де ... ... ... ... ... ал ... сөзі ... дегенді еске
түсіреді. Ал оны арабтан енген сөз деп жүрміз. 2,5 мың жыл ... ... ... қалай әсер етеді? Әлде Мұрат Аджи айтып жүргендей, о ... араб ... одан ... ... ... сөз бе? Әлде “қарасы
батты”, “күні батты” дегендегі ... ... арғы ... “пата” дегенге
ұқсас айтылды ма екен? Қалай болғанда да, б.д.д. V ғасырда ... ... ... ... ... ... де “ер” дейді. Өстіп о заманда да, ... да бір ... ... елді бір-бірінен бөлек ел деуге ... аузы ... ... ... ... көзге ілмеу тарихқа мән
бермеумен бірдей емес пе? Ал егер ... ... ... сақ
екеніне, ал біздің тікелей сақтың ұрпағы екенімізге қандай күмән қалады?
Сонымен, сақ, құн, үйсін – үшеуі де бір ... ... ... ... ... әдет-ғұрпы да, салт-дәстүрі де, оның ішінде өлікті
жерлеу рәсімі де бірдей болуы заңды. ... Есік ... ... ... сақ деп ... айта ... Бұл күмәнімізді күрделендіре түсетін
тағы мынандай ... ... Есік ... ... адам арнайы ғылыми жұмыс нәтижесінде
емес, кездейсоқ табылды. Сондықтан ол үстірт зерттеліп, ... ... ... ішкі ... ... көмектесетін қарапайым
фотосуреттер де ... жоқ. ... ... ... кейбір
ұқсастықтарына бола сақ дәуіріне жатқыза салынды. Ешкім ол арадан табылған
заттарды Тарбағатайдың теріскейіндегі ескерткіштерді ... ... ... құсап екі бірдей шет елдің ғылыми лабораториясына жіберіп, қай
ғасыр, қай ... ... ... ... ... ... Есік обасынан екі адамның мәйіті шыққан. ... ... ... Есік ... екі ... бір ... пайда болған деген
ой келді, себебі, екі бейіттің де үстіне үйілген ... бір, оған ... ... де ... астында жатыр, олай болса, олар не ... ... не ... қандастық қатынастары бар адамдар... Біздіңше,
орталық бейіттегі жерленген ... ... ... ... ... орны жағынан маңыздырақ екендігі даусыз”, – дейді (“Ертедегі
ескерткіштер ... ... 1976. ... Ал мұны ... ... ... бірі хан да, екіншісі – ханзада.
Үшіншіден, Қытай елінде шыққан “Ежелгі Үйсін елі” ... ... неше ұлы бар. ... ... ... ... ұлы ... ... Датлұқтың
ағасы мұрагер ханзада болып ... ... Оның ... деген ұлы
болған, дүниеден ерте қайтқан мұрагер ... көзі ... ... ... мұрагері Семзеу болсын”, – деп тілек қойған еді... Күнби
дүниеден көшкен соң, оның ... ... ... ... деген – лауазымы. Өз
аты – Күнсүй би. Күнби – ... ... өз аты ... еді”, – дейді (Үрімжі.
2005. 249, 250, 251-бет). Дәл осы кітаптағы “Үйсін туралы жалпы шолу” ... ... ... ... ... ... он ұлы болған... Күнбидің
тақ мұрагері ерте қайтыс болып кетіп, оның Жөнші (Күнсүй) би ... ... ... ... ... ... би тақ ... етіп бекітеді”, – деп
жазады (17-бет). Ал жоғарыда айтқан Ата ... ... ... ... бес
әйелінен 23 бала көріп, соның оны тіреп тұра қалыпты... Нулы атамыз әкесі
Елсаудан бұрын жастай ... екі ... ... Нулыны қатты ардақтап,
Үш Қарашқа қойыпты. ... ... ... да ... ... би дүние салып, осыдан 1980 жыл бұрын (б.д.д. 104 жыл – Б.Н.) ... оның ... ... ... ... ...... нар қытай
қыздарына құмарлау болып”, – дейді (Қ.Тауасарұлы, “Түп-тұқианнан...”.1993.
43-бет). Бұл үш пікір де бір ... ... Тек ... Семзеу таққа
Күнби өлген соң, Қазыбек бек Күнбидің көзі ... ... ... ... жастағы Нулыны Үш Қарашқа жерлегенін, әкесінің де ұзамай дүние салғанын
айтады. Ал Үш ... сол Есік ... ... Бас ... Асы ... ... Орта Қараш пен Кіші Қараш Түрген өзенінің бойындағы сайда.
Осының бәрін біріктіре қарасақ, Алтын ... Нулы ... ал ... “қоғамдық орны маңыздырақ” адам Елсау Күнбидің өзі болып ... 2005 жылы 14 ... сол ... ... ... институтының директоры, тарих ғылымдарының докторы ... ... енді ... ... ... ... Есік қорғанынан
табылған Алтын адамды біз осыған дейін сақ, оның ішінде сақ-тиграхауд деп
келдік қой. Қытайдың жылнамалық ... мен ... ... ... бұл ... ... үйсін, үйсін қоғамының адамы екенін бұлтартпай
дәлелдейді... Алтын адам – ...үйсін ...... ... жасаған
болатын (“Жас Алаш”, 15.12.05.)
Бесіншіден, Алтын адамның үйсін ханзадасы екенін алғаш жорамалдаған
жазушы Тұрсын Жұртбаев болатын. ... ... ... ... ... Есік
қорғанындағы “Алтын киімді ханзада” сол Ұлы Күнбидің ұлы емес пе екен деген
ой ұшығы қылт ете қалады. Оның жас ... ... ар жақ, бер жағы ... ... – дейді ол өзінің ... атты екі ... ... ... ... ... бір қателік, дер кезінде түзелмесе, кейін дәлелденуі өте қиын ... ... ... ... ... ... ... сақ болып және сақтың
қазаққа қатысы жоқ халық боп қалуын қалайтын, ол табылған жерді ... ... ... ... күштердің бар екеніне біз көз жұмып қарамауға
тиіспіз. ... ... ... қытай тілін жетік білетін ғалым
Нәбижан Мұқаметханұлы “Үйсін мемлекеті жөнінде” атты ... ... ... ... өзінің және өз елінде қалыптасқан ұстанымды
негізсіз өзгерту байқалады”, – деуі бізді ... ... тиіс ... ... ... ... ... келе жатқан “ғұнды” бір кезде
“сиуңну” деп, “йүзіні” “жу-жы” деп, қазір “нүкіс” деп, ... деп ... ... ... ... ... деп, тағы басқа толып жатқан
атауды жаппай өзгертіп жаза бастағаны да дәлел. Соның бәрін көре-біле ... ... ... ... ... мән бермеушілік екені сөзсіз.
Сонымен, Есік қорық-мұражайының ғылыми негізін дұрыстап жасау үшін,
алдымен сол ... ... ... ... ... ... басқа екі мемлекетте
бір-біріне қатыссыз жағдайда ғылыми-техникалық әдіспен қай заманның дүниесі
екенін анықтайтын зерттеу ... ... соң Есік ... ... ... ... көне
Талғар қаласының орнын емес, Есік қорғанының қасындағы Рахат ... ... қала ... ... ... соны ... жөн. ... оны
ертедегі Үйсін мемлекетінің астанасы Шығу қаласының орны ... ... бар. Егер ол ... Шығу екені дәлелденсе, онда Алтын адамның
үйсін екені де ... ... ... ... ... ... Есік ... “Патшалар қорғанында” бұрын 600-700 оба бар
еді, қазір 60-70-і ғана ... ... Ал 600-700 ... ел ... 6-7 ғасыр бойы жерленуі тиіс. Соншама уақыт бір жерге басшыларын
жерлеген ел соншама уақыт сол ... ... ... ... де ... Біз ... ... обадан табылған хан мен ханзада да, сөз жоқ, сол көне қалада
өмір сүрген адамдар. Ал оны ... ... ... – өте ... үлесі. Біз сол үлесті үнемі болашаққа сырғыта бермеуіміз керек.
Ата шежіредегі: “Ел астанасы Үш Қараш астындағы Шығу ... ... ... сөз де ... ... ... ... шындық пен болжамның
арасын біржола анықтап, осындай ғылыми-археологиялық зерттеуді ... ... ... ... - Алтын және бағалы ... ... ... ... жәдігері.
Ол 1969-70 жылдары Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, ... ... ... мен техникаға еңбегі сіңген қайраткер Кемел
Ақышұлы Ақышевтің қазба ... ... ... ... 50 ... Есік ... ... біздің дәуірімізге дейінгі V-IV
ғғ.жатады.
Кемел Ақышұлы ... 1924 жылы ... ... ... ... туған.
Әскери училищені аяқтаған соң майданға аттанады. 1950 жылы ... ... ... факультетін бітіреді. КСРО ҒА Археология
институтының ... ... ... ... 1953 жылы Мемлекеттік
Эрмитаждың Ғылыми кеңесінде кандидаттық диссертациясын қорғайды.
Студенттік ... ... ... ... ... ... Қазақ КСРО ҒА Тарих, археология, этнография институтының археология
бөлімінің ... ... ... ... ... атындағы ҚР ... ... бас ... ғылыми қызметкері болады. 2000 жылы
Астана қаласына көшіп, Лев Гумилев атындағы Еуразия ... ... ... ... құрады.
Археологтар алғаш рет әлемдік тәжірибеде барлық республика көлемінде
Археологиялық карта жасап, онда материалдық құндылықтың 5 ... ... ... ... 50 ... ... К.Ақышевтің
қазба жұмыстары кезінде табылған сақ дәуіріне жататын Бесшатыр қорымы оның
ғылыми ... ... орын ... ... ... талдай келе, К.Ақышев сақтардың таза
көшпенді емес, олардың қыстайтын орны мен жылы ... ... ... және осы ... нық ... Сол ... ... ол
тағы бір ғылыми ізденістің бағытын – сақ ... шығу ... ... және ежелде Жетісуда дербес металлургия ошағының және қола құю
өндірісінің дамығандығын ... ... Есік ... ... ... ... да әрі қарай
жалғасын тапты. Қорғандардың көпшілігі ... ... тек ... яғни жас сақ ... ... жері аман ... Қазу ... мен түрлі
сызбалар арқылы «Алтын адамның» бейнесі қайтадан жаңғыртылды.
Сақтар түсінігінде ескірмейтін, шірімейтін алтын зат ... ... ... ... ... тірі ... ... бұйымдар тек
патшалардың киіміне ғана жапсырылған. Ал о дүниеге алтын әшекей заттармен
аттандыру оның ... ... ету ... ... болу ... ... 1969-1970 жылдары тарих ғылымдарының докторы, академик
Кемел Ақышев бастаған археологтар тобының ... ... ... қаласына 50 шақырым жердегі Есік қорғанынан табылған. Топырақ
қорғандармен ұштасып ... ... ... ... қарай аумағы
үш шаршы километрдей жерді алған. Бұл қорғандар патша ... ... Есік ... ... 60 ... ... 6 ... Бір қорғанда
орталық зират және қырынан жерленгендердің зираты бар болғаны ... ... ... ... ... ... өзінің бұрынғы қалпынан
өзгерген. Тонаушылар қырынан жерленген зиратты таба алмаған, ол ... ... ... ... ... ... 1,5-3 ... Тянь-
Шань шыршасынан жасалған табыт болған. Ағаш табыттың солтүстік ... ... ... ... ... ал оңтүстік және батыс
бөліктерінде ыдыс-аяқтар орналастырылған. Жерленген адаммен ... ... ... белбеу, қару-жарағы, жанынан қола айна, жақұт тастармен
әшекейленген ... ... ... ... ... ... таутеке, арқар,
жылқы, түрлі құс бейнелерін беретін хайуанаттар стилі деп аталатын скиф-сақ
зергерлік өнерінің үздік ... ... ... ... ... ... ... 165 см.
Есік обасы біздің заманымыздан бұрын V-IV ... өмір ... ... ... мен мәдениетінен хабар беретін аса көрнекті ескерткіш.
Обадан табылған 4 мыңнан ... ... көбі ... ... киім 150-ге жуық әшекей заттармен безендірілген. Биік, шошақ
төбелі, ... 70см ... бас ... ... ... үш бөліктен тұрады: көк әлемі, жер әлемі және жер асты ... ... ... бас ... ең ... ... Ол ... қар-мұз басқан шың құздарын мекендеуші жануар тәңірге бір табан
жақын, «кіршіксіз» деп есептелген. Әсемдікті көрсетіп ... ... ... ... төрт ... ... Олар сабы жіңішке алтын лентамен
спираль сияқтандырып оралған және жоғары жағы ... ... ... ... ... Бұл бас киімдегі жебе тәрізді ... ... ... ... Ал ... ... ... билікті, жоғарғы әлемді
білдіреді.
Сақ тайпаларының мифологиялық бейнелерінің бірі – ... ... Бас ... ... ... екі ... ... кездеседі. Ол
кәдімгі мініс жануары, әлем аймақтарының бірінен-біріне өтудің көлік
құралы, ... ... ... ... дүниені жалғастырушы буын.
Сонымен қатар жылқы адамдар әлемі мен аспан әлемі арасындағы дәнекер ... ол ... ... ... кейінгі сапардан соңғы мақсатына жетуіне
көмектеседі деген.
ДЕРЕВЯННАЯ ... ... ... «КУРГАН ИССЫК»,1978г
ФОТОСЪЕМКА: Ю.Д. ПАНКОВА, А.М. МАКМАЕВСКОГО
Сақ жауынгерінің бас киімінің дәл ... ... ... ... ...... ... дос, жолдас, соғыс қаруы, ата-
бабалар дүниесімен қарым-қатынас құралы ... ... ... ... рәсімдік, тәңірлік және аластаушы жануар қызметін атқарған.
Құстардың бейнелері негізінен көк аспанның нышаны болып есептеледі.
Құс бейнелері ... ... ... ... ... де ... ... бейнелер жүйріктік пен ұшқырлық болсын
деген тілектен туындаған. ... ... олар бір ... ... ... нышаны, ал екінші жағынан, бұл құстардың табиғаты, яғни
биологиялық ... ... ... ... ... байланыстырады
және аспанда тек Құдай ғана мекендейді, ал оған құс қана ұшып жете алады
деген ұғымдар ... ... құс ... ... нышаны да болып
есептелген.
Таудағы барыс – бұл образ жоғарғы әлем – аспанды білдіреді. ... ... ... мен ... әлемін байланыстырушы-«әлемдік тау» деген
мағына береді. Жауынгер идеалын кейіптейтін барыс бейнесі ер жүректіліктің,
тәкаппарлықтың, еркіндіктің және ... ... ... ... ... ... ... болашаққа ұмтылысын білдіретін барыс
образы мемлекетіміздің елдік рәміздерінен лайықты орын алып отыр.
Бас киімнің артқы жағындағы табиғат ... тау ... ... тұр.Ежелгі кезде адамдар әлемді тауға ұқсатты, сондай-ақ Құдайлар
мекені деп те есептеген. Ол адамды ... аң ... ... жүреді деп сенген. Ал алтынды қасиетті металл ретінде күн шуағына
теңеді және бұл ... ... хан ... ... ... әшекей де кездеседі. Ол ірі де мықты мүйізі
бар тұяқты жануар ретінде жаратылыстың ... ... ... ... өмір бәйтерегімен, әлем өзегімен байланыстырады. «Тауешкі» жердегі
рухты «көктегі жайылымға», яғни ... ... ... ... ... Тау ешкісі «таза» құрбандық жануары, Құдайлар және жоғарғы
әлемнің ... ... ... ... ... «КУРГАН ИССЫК», 1978г
ФОТОСЪЕМКА: Ю.Д. ПАНКОВА, А.М.
Мойнында домалақ жүзік сияқты үш оратылған алтын ... екі ... бас ... ... ... ... мен көркі оның
көшпелі ақсүйек өкілдерінің ... ... ең ... бірі ... ... ... ... алтын жапсырмалармен тағылған қысқа қамзол,
көкірегінің ... жеңі ... ... ... Бұл ... идея – көк ... идеясы, яғни күн нышаны мен кульминациясы.
Пластиналардың киімге тігуге арналған тесіктері бар. Бұл ... ... ... ... ... тұрмыста киюге арналмаған. Мұндай ұсақ
бұйымдар жерлеу ғұрпына ... ... ... ... ... ... мәңгі өмірді, қуаттылықты білдірген. Бір жағынан, алтын
белгілі бір топтың ... ... ... ... ... ... ... ұғымдарымен байланысты болды және осылайша жерленген адамды мәңгілік
өмірге жетеледі.
Қысқа қамзол - құрастырмалы ауыр ... ... ... ... ... ... қатар 16 тоға бұғы бейнесінде жапсырылған. Белдікті
безендірген шығыршық және алтын белдік бас. Оған ... ... және ... ... ... ... мен ... басқа әлемді бейнелейтін және
жендеттік жасайтын жыртқыш болып ... ... да ... ... ... образы ер жүректіліктің, тәкаппарлықтың, еркіндіктің
және патша тұқымының нышаны ретінде саналған. Шексіз ... ... ... ... ... ... ... қажетті қасиеттерін
«бойына жұқтырып», өздерін «қасқыр», «барыс» түрінде сезінетін болған.
Бұғы мүйізінің үлкендігі сонша, тұтасымен арқасын жауып тұр ... ... ... Бұғы ... тотемдік аң болып есептелді, яғни оған
табынған. Ол мифологиялық, дүниетанымдық, діни және сақ ... ... ... ... тым ұзын әрі ... арқасына қарай жайылған,
сирақтары бауырына бүгілген. Ширыққан серпінді қалпы дәл ... ... ... ... әсер ... БЛЯХИ УКРАШАВШИЕ КАФТАН
ИСТОЧНИК: К.А.АКИШЕВ «КУРГАН ИССЫК», 1978г
ФОТОСЪЕМКА: Ю.Д. ПАНКОВА, А.М. ... оң ... ... қынапты ұзын семсер, сол жағында алтын
пластинкалар бұғы және жылқы бейнесінде ... ... ... ... және ... бұл ... далалық көшпелі образынан айрылмас
алғашқы діни құндылыққа ие болған ... ... ... яғни ... ... және ... мәңгілік өмір бере алатын қасиеттерге ие
болатын жануар.
Оң жақ қолында екі алтын жүзігі бар. Оның бірінің ... тәж ... ... адам ... ал ... ... ... бар. Айналы
қалқанша биліктің белгісін білдіреді. Жүзік адам жанымен жалғасып және жер
әлеміндегі болып жатқанның бәрін ғарышқа жеткізіп ... ... ұғым ... ... ... бағдар беруші болып есептелген. Саф алтыннан тұратын
бұл жүзік асқан шеберлікпен, үлкен талғампаздықпен жасалған.
Мөр жүзікте мамандардың ... ... ... ... ... жергілікті халықтардың құдайларының бірі - Митра бейнеленген. Бұл
«мөр» рөлін атқарған деген ... да ... ... жоқ ұзын ... ... ... мифологиясы, олардың
қоғамдағы дәрежесі, көшпенділердің идеологиясы ... ... ... ... Киім үлгісі, жерлеу рәсімі Алтын адамның Жетісу ... ... ... ... жас көсем, әскербасы екенін айқын
көрсетеді. Бұл олжа ... ... ... ... ... ... құрылысын зерттеуге мүмкіндік береді. Сақ жауынгерінің
киімі өте күрделі де үйлесімді ... ... ... ... металдан, балшықтан жасалған 31
түтік және күміс қасық пен ағаш ожау да бар ... ... ... ... ... қабірдің оңтүстік қабырғасында ағаш түтікшелер, ал
батыс жағында балшық және металл түтікшелер, құмыралар.
Жазу мәдениетінің сол кезде ... ... ... тостағандағы
жазу дәлелдейді. 26 таңбадан тұратын, Қазақстан жерінен табылған ең көне
жазу. Бірнеше оқылу нұсқалары ... ... тіл ... ... Аманжоловтың оқуы бойынша: «Аға, саған
(бұл) ошақ! Жат адам тізеңді бүк! Ұрпағымызда ас-су мол болғай!
Қазақтың ... ... адам ... ... ... сәлем беріп,
асығыс болған жағдайдың өзінде тізе бүгіп отырып кетеді. Ол ... ... Осы ... сыры да Алтын адамның қасынан табылған күміс тостағандағы
жазудан басталған болу ... ... ... жазу ... ... ... ... осы арадағы өмір сүрген тайпалардың мәдениет
дәрежесінің, әлеуметтік-экономикалық даму сатысының, бірдей өмір ... ... және қан ... туыстық, жақындық белгілерін
дәлелдейді.
Әлем жұртшылығы  тарихы деректері  мен мүраларға ... ... , ... ... ... ... басым бөлігі
туристік сапарға шыға  қалса,  міндетті түрде тарихи бай өлкелерге ат басын
тірейді. Мәселен,  Мысырдың ... ... Ұлы  ... ... ... сұлулыққа деген  құштарлығы бар жандардың барлығының армны болар.
Ал, жекеей заттардың да құны ,      бағасы  жылдан – ... ... ... ... ... ... да  Винчидің «Джокондасы» әлі күнге дейін 
сақтандырылмаған ... ... ... ... ... құнының  жоқтығы 
екендігі  бізге  бұрыннан  мәлім.
Қазақстан жерінде  де көптеген ... ... ... Көне
қалалардың  орны  халқымыздың  бай тарихынан  сыр шерткендей. Ал,  ... ... ... ... ... Түркістан  сияқты сан ғасырлық
тарихы бар қалалар бүгінде  көптеген туристердің ... ... ... ... ... ... болсақ, бұл тұрғыдан Қазақстан 
жерін зерттеудің негізгі жұмыстары ХХ ғасырда ... ... ... ... ... медреселеркең байтақ   Отанымыздың түпір- түпкірінен
табылған.
Ал,  Алматы облысындағы есік қорғанынан «Алтын адам» табылған ... ... ... барлығы елең  еткен-ді..Бұл 1970 жыл болатын. 
Археологиялық ... ... ... ... докторы  Кемел  Ақышев 
басқа да  ғалымдармен  кеңесе отырып бұл біздің заманымызға ... ... ... сақ ... ... шешімге келді. «Алтын адамның»
бойындағы  қаруы  да, үстіндегі  киімі де түгелдей дерлк алтыннан ... ең ... ... ... ... ... соң  оның  елінің дәулетін 
көрсетсе, екіншіден сол кездің өзінде-ақ ... ... қыр- ... ... өмір ... ... Аталмыш олжаның
көшірмесі  Алматыдағы  Орталық ... ... ... ... елінің
басты символы ретінде  басқа  елдерде қойылған көрмелерге  шығарылды.   ... ... ... ... (Республика алаңы) Тәуелсіздік
монументінің негізгі бейнесі де  осы «Алтын ... ... ... ... басқа тағы екі «Алтын адамның»  табылғаны
жөнінде  екінің бірі  біле бермейтіні анық. Бұл сөзіміздің ... үшін ... ... да  мәлімет  бере кетейік. Екінші «Алтын адам»
1999 жылы  Атырау облысының  Аралтөбе ... ... ... қазу 
жұмыстарын тарих  ғылымдарының  кандидаты Зейнолла ... ... ... ... III  ... ... ... алтынмен
көмкерілген жанды  оның болат семсеріне  қарап, ғалымдар сарматттардың 
көсемі  деген  қорытындыға  келген ... ... ... адам»  2003  жылы  табылған. Профессор,  тарих
ғылымдарының докторы Әбдеш Төлеубаев бастаған  ... ... ... ... Қазақстан облысының  Шілікті  жазығынан қазып  алған. 
Ғалымдардың  паймдауынша, бұл ... ... ... ... ... VII-
VIII ғасырларда өмір сүрген. Мекен еткен ... және ... ... ... аң- құс ... ... сақ ...  келетін
бұл  олжа әлі де  зерттелу үстінде.
Міне, сонымен күні бүгінге дейін  бір емес үш « Алтын адам»  ... ... Ұлан ... ... бар  ... жерінде  әлі 
қанша «Алтын адам»  жатқаны белгісіз. Оны зерттеу уақыттың  еншісінде.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. ... ... ... ... ... жазушы.
3. http://gazeta-ko.clan.su/ Авторы: Зейінжамал Досжанова.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Айша Ғарифқызы Ғалымбаева5 бет
«Батырлық ертегілер»14 бет
Алып стадионның ашылуы4 бет
Бастауыш сыныптағы ертегілерді оқыту20 бет
Ертегілерді оқушылардың ойын дамытуда пайдаланудың әдістемелік негіздері32 бет
Ертегілерді оқушылардың тілін дамытуда пайдалану тәжірибесі және оның нәтижесі52 бет
Мектепке дейінгі балаларға ертегі кейіпкерлерімен таныстырудың маңызы20 бет
Халық ертегілері негізінде оқушыларды рухани-имандылық қасиеттерге тәрбиелеу17 бет
Қазақтың қиял-ғажайып ертегілері5 бет
Қиял-ғажайып ертегілердегі мифтік образдар және олардың негізгі типтері40 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь