Тұрар Рысқұлов өмірінің алғашқы кезеңдері

Жоспар
КІРІСПЕ
1. Тұрар Рысқұлов өмірінің алғашқы кезеңдері
2. Негізгі бөлім
2.1 Тұрар және тарих
2.2 Қаһарлы заман қаһарманы
2.3 Қазақ деп соққан жүрегі
2.4 Халқым барда менің де атым өшпес
2.5 «Қызыл жебе» роман.эпопеясының танымдық сипаты
3. Қорытынды бөлім
Атау тұлға туралы
Өз өмірін болашақ үшін құрбан етті
        
        Жоспар
КІРІСПЕ
1. Тұрар Рысқұлов өмірінің алғашқы кезеңдері
2. Негізгі бөлім
2.1 Тұрар және тарих
2.2 Қаһарлы заман ... ... деп ... ... Халқым барда менің де атым өшпес
2.5 «Қызыл жебе» роман-эпопеясының танымдық сипаты
3. Қорытынды бөлім
Атау тұлға ... ... ... үшін ... ... Тұрар (26.12. 1894, бұрынғы Жетісу обл. Верный у. Шығ. ...... ... - ... ... Әкесі Рысқұл Жылқыайдарұлы
19 ғ-дың 80-жылдары патша әкімш-нің озбырлығына шыдамай ... ... ... ... Оңт. ... обл. ... ауд.) Верный у-не қоныс
аударып келген болатын. Жаңа қонысында да әділетсіздік ... ... ... ... ... тізесі батқан Саймасай Үшкемпіров деген болысты атып
өлтіреді. Түрмеде жатып өш алушылардың жалғыз ұлы Тұрарға зияны тиер ... ол ... ... ... ... баласы" аталған Р. түрме
үйлерін сыпырып, бастықтың атын айдап жүріп орыс ... ... ... ... ... ... жер ... соң "Қырғызбаев" деген жалған
фамилиямен нағашыларының қолына келіп, ... ... ... ... 1910 ж. Р. ... 1-дәрежелі а. ш. мектебіне
қабылданып, оны 1914 ж. ... ... ... ... ... бойынша
бітіріп шығады. Бұл мектепті ... ... оған ... ... орта
дәрежелі а. ш. уч-щесіне түсу үшін арнайы жолдама беріледі, бірақ уч-ще
директоры "қазақ — ... оған жер ... ... ... жоқ" ... ... Тауы шағылған Р. 1915 ж. Ташкенттегі мұғалімдер
семинариясына ... ... ... оны мұнда да "бұратана" деген
сылтаумен қабылдамайды. Ақыры ол оқу ... ... ... арнайы
рұқсатпен емтихан тапсырады да, оқуға қабылданады. Күн көру үшін оқумен
қатар Ташкент ... ... ... ... ... багбан болып
істеді. 1916 ж. жазда қазақ даласында ұлт-азаттық көтеріліс басталған ... ... ... Әу-лиеата у-ндегі Мерке а-на аттанды. Ол ... ... ашық бас ... ... ... ... қақтығыстар өрши
бастаған болатын. Ол ... ... ... көтерілісшілердің іс-әрекетіне
ұйымдық сипат беріп, саяси бағдар сілтеді. Меркедегі көтерілістің ... Р-ты ... ... ... ... ... оның ... кінә
таппай, босатып жіберуге мәжбүр болды. 1917 жылғы Ақпан төңкерісінен кейін
көктемде Р. Меркеге оралып, онда ... ... ... ... Осы жылы ... Р. РСДЖП құрамына мүше ... ... 1918 ... ... ... ... ... к-ті төрағасының орынбасары болып
сайланып, өз күш-жігерін ашар-шылыққа ұшыраған ... ... ... ... арашалап қалуға, орыстар ыен казақтардың арасындағы қарым-
қатынасты реттеуге, кеңестерге жергілікті халық ... ... ... ... ... төтенше комиссия ұйымдастырып, қарулы отрядпен
бірге жер-жерді аралап, орыстар мен қазақтардың ... ... ... ... ... алынған қазақтардың мал-мүліктерін өздеріне
қайтарып ... ... ... ... ... ... ... мен жұмыс тәсілі тез өзгере ... ... ... ... ... ... Р-тың жетекшілігімен Әулиеата қ. маңында қоғамдық
тамақтандыру орындары ұйымдастырылып, онда 20 мың ... ... ... ... 1918 ж. шілдеде Әулиеата уездік кеңесі атқару к-
тінің ... ... ... ... кеңестің сан түрлі қызметін
ұйымдастыра ... Р. ... ... ... ... күрес
ісіне бағыттады. Сырттан келер көмектін жоқтығы оны тек ішкі ... ... ... ... етті. Р. Әулие-ата ... 52 ... ... ... ... пайдасына 3 млн. сом салық
төлеттірді. 1918 ж. қырқүйекте Р. Түркістан АКСР-інің ... ... ... ... тағайындалды. Бұл комиссариатқа денсаулық ... ... ... ... міндеті де тапсырылған еді. Аштықпен
күресуге ... ... ... ... ... ... болатын. Сондықтан да Р. аштықпен жүйелі түрде ... ... ... ... өкілдері кіретін арнайы ұйым құруды ... ... орай 1918 ж. 28 ... ... Орт. ... ұйымдасты-рылып,
оның төрағасы болып Р. тағайындадды. Комиссия ... ... 19 ... 923 мың ... ... ... ... ашты. 1919 ж. 14
наурызда Түркістан АКСР-і ОАК ... ... ... сайланды. Осы
жылы 14 — 31 наурыз аралығында Ташкент қ-нда ... ... ... ... ... ОК ... ... бюросын құру туралы шешім қабылданды.
Оның ... ... Р. ... ... ... жандандыра түсу
мақсатымен ұйымдастыру, редакция-баспа, мәдени-ағарту және ... ... 1920 ж. 21 ... Р. ... ... ... болып сайланды. Ол атқару к-тін Түркістанның тарихи-объек-тивті
жағдайы мен ерекшелігін ... алып ... ... ... айналдырды,
сондай-ақ оны жергілікті халықтардың құқық қорғайтын үш дәрежесіне ... ... орыс ... ... жергілікті халықтың
әлеум.-экон. жағдайларының теңестірілуіне орыс шаруалары мен қазақтардың
көшпелі халықтардың тартып алған жерлерін кері қайтаруына қол ... ... ... ... ... жолында табанды күрес жүргізді.
Республиканы түркі ... ... ... ... ... экон., дипломат., әскери және мәдени мәселелер бойынша ... ... ие ... бар ... жұмсады. Бұл әрекеттер
Мәскеудегі орт. басшылар тарапынан қатты ... ... ... ... 4 ақпанда РКП(б) ОК шешіміне орай Р. Коминтерн атқару к-тінің ... ... ... ... ... орынбасары болып
бекітілді. 1924 ж. жазда Коминтерн ... ... ... ... ... ... Ол онда Моңғолия Конституциясының жобасын
әзірлеуге атсалысты. Моңғолия астанасының атын Уланбатор (Қызыл-батыр) ... ... 1926 ж. ... Р. ... ... ... өлкелік
БК(б)П к-тінің Баспа бөлімінің менгерушісі қызметіне тағайындалды. Осы ... ... Р. ... ... ... к-ті ... ... қазақ"
газетінің жауапты редакторы болып бекітілді. Көп ұзамай 31 ... ... ... ... ... ХКК төрағасының
орынбасары болып бекітілді. Бұл қызметіне қоса Р. ... т. ж-н ... ... ... ... оны 6 ... ... орнына 3 жылда
пайдалануға берілуін ұйымдастырды. ... ... ... ... жастарын Ресей және шетел оқу ... ... көп ... бөлді. Қазақ өлкелік БК(б)П к-тін басқарған ... ... кіші ... ... ... ... ашық қарсы
шықты Кеңестік ұжымдастыру саясатының зардаптарын жою, ... ... ... ... ... И.В. Сталинге нақты ұсыныстар
жасады. Осы ... ... ол ... жаңа ... ... ... ұшырағандарға көмек көрсетуде үлкен ықпал етті. 1937 ж. 21
мамырда Кисловодскіде демалыста жүрген Р. ... ... ... ... ... ... ... қуғын-сүргінге ұшырай, Мәскеу түрмесінде
жүрек ауруынан қайтыс болды. ... ... ... да ... ... ілігіп, АЛЖИР-де 18 жыл айдауды бастан кешті. ... ... ... ... ... Р. КСРО ... ... Жоғ. Сотының шешімімен 1956
ж. 8 желтоқсанда ақталды. Қазіргі кезде Жамбыл обл-нын бір ... ... ... Тараз қ-нда Р. есімімен аталатын демалыс бағы бар, оның
орт. алаңына ескерткіш орнатылған. ... ... ... ... ... Р. ... ... Көрнекті қазақ жазушысы Шерхан Мұртазаның "Қызыл
жебе" (1-2-кіт.), "Жұлдыз көпір", "Қыл ... ... атты ... Р. ... ... ... ... моральдық мінез-құлық, іс-әрекетіне үрткі
мұндай психологиялық қопарылыстар ... ... одан ... болмыс-бітімінін қалыптасуына негіз ретінде қаланады. Бұл —
даусыз ақихат. "Салықтың рухани және материалдық ... де ... ... өзі жана ... ... өмір сүру принциптері мен нормаларын
айқындап, белгілеп береді деп ... ағат ... ұлы ... ... кешкен қазақ деген халықтың басында ... мен ... ары мен ... ... ... сол ... өзіне тән
менталитеті мен ұлттық табиғатын сомдап берген айтулы даталар аз емес.
Биыл 80 жылдығын атап ... ... «XX ... ... ... ... ... құрметті орын алуға лайық оқиғалардың бірегейі 1916 жылғы
ұлт-азаттық көтеріліс. Көтерілістің мазмұн-маңызы жайлы кейінгі сексен жыл
көлемінде ауыз ... ... ... ... ... көрді. Оның бірі
— кер-тартпа, көлгір бірі — жалтақтықпен шығып жатса да, ... ... ... ол еңбектерге әділ баға беру тарихшыларға серт. Өткен-
кеткен тарихтың бетіне ... ... ... ... ... ... тұсында осы артылған міндетті талғамы ... ... ... ... ... ... үшін 1916 жылғы көтеріліс
теңірегінде сөз етілген барша еңбектердін басын қосып, басшылыққа ... Ол ... ... ... ірілі-ұсақты ғалыми ... ... ... ... нәтижесі болуы шарт. Енді
жазылатын «Қазақ тарихының» авторлары да мұны ескеретініне кәмілміз. Ал, ... ... ... ... алты ... ... ... ардақты
азаматы, қоғам қайраткері, ғұлама-интеллектуал, біртуар тұлға Тұрар Рысқұл
ұлының еңбектерімен ашылса ... " ... ... Оның ... қоғамдық қайраткерлік қызметі, ұрпақтан-ұрпаққа ... ... ... ... образы өзі сүйген, өзін сүйген туған
ел-жұртына етене таныс әрі ... Біз ... бір ... ғана ... ... ... Тұрар Рысқұловтың 1916 жылғы көтеріліске тікелей
қатысы туралы, сондай-ақ көтеріліс жөніндегі жазбалары жайлы ... ... ... Бұл кешегі отаршыл орыс империясынан қалған қызық
коммунистердің бұратана ... ... ... ... дәмі
қан татыған жемісі-тін». «Маркстік тұрғыдан алғанда экономикалық жағынан
әлсіз ... ... ... жоғалуға тиіс» деген тоболиншіл сандырақ
қиялдарының зардабы еді. Сол ... ... ... жұртын арашалау
жолында жан алып, жан беріскен Тұрарларды, Тұрарлардын төлеусіз еңбектерін
тоталитарлық жүйе ... ... ... ... ... де ... жоқ.
Тұрардың өзі де «Орта Азиядағы 1916 жылғы түздіктердің көтерілісі ... ... ... ... революциялық сілкіністердің
тарихы мен патша үкіметі отарлау саясатының мәнін ашып беруге арналғанын
тілге тиек ... ... ... ... ... ... ... түздіктерінің патшаға қарсы 1916 ... ... ... ... еске ... ... не ... не орыс тілінде
ешқандай еңбек жоқ. ... бірі 1916 жылы тек ... ... ғана ... деп ... бейім тұрса ал басқалары бұл
оқиғалар туралы көмескі түсінікте болып, оны патша ... да ... ... ... жоқ деп пайымдайды» дейді. Ендеше ... ... ... ... ... тарихи жазбадағы осы
жолдардан-ақ табамыз. Мұрағатты оқып ... ... да осы ... шәк ... ... іс ... ... ұшыраған, алайда Азия көшпенділерінің ар-
намысын оятып, рухына от тұтатқан он алты ... ... ... ... жылғы бас көтерулердік жалпы бейнесін бермей тұрып, Рысқұлов
көтерілістердің шығу ... ашып ... ... ... патша әкімшілігіне қарсы өшпенділік бір күнде емес, сонау
XIX ғасырдан, яғни Батыстан ... ... ... ... ... ... тартқанына тоқталады. XIX ғасырдың аяғы мен XX
ғасырдың басындағы Орта Азиядағы саяси, ... ... ... ... ... Енді ... қысқаша кідірелік.
Ертеден Ресей өзінің Шығыстағы позициясын орнықтырып, толыққанды әмірін
жүргізуге ұмтылды. Коммунизм ... К. ... пен Ф. ... ... ... ... ... Манчжурияны қаратқаннан кейін Ресей өз
өкіміндегі жерді Ресей империясын қоспағандағы барша Еуропаға тең ... ... ... ... ... ... қоныржай белдеуге» түсті.
«Қоңыржай белдеуге» қоныс тепкен ... ... орыс ... ... малына қараған көшпенділердің барар жер, басар тауын барынша тарылта
түсті. Рысқұлов Түркістанды коллонизациялау тәжірибе жүзінде 1870 ... ... асты ... ... ... (Хиуа мен Бұхараны қоспағанда) 152,3 ... жер ... ... ... ... — 2,35%, ... жер —42,4%,
орман—3,83%, жарамсызы— 51,4% болған. 1916 жылға қарай осы жерлердің ... ... орыс ... ... өтіп олар ... ... де өктемдіктерін жүргізді.
Сол сияқты «Жетісу облысындағы халықтың қарауындағы 3.963.000 де-сятина
жер ... ... ... ... жаңа ... қазынаға деген сылтаумен тартып ... ... ... ... ... ... аймақтарға ығысуға тура
келген».
Бұдан шығатыны, өзіміз айта ... орыс ... ... ... ... бөліп жеп, тату-тәтті көршілік қатынаста», бақайының ... ... ... ... ... ... сайын, сонша
«жабайы ашықтан аштық жүргізілді».
Солақай саясаттың сойылын соғуда патша әкімшілігі мәдени-рухани са-лада
да аянып ... ... ... ... ... миссио-нерлердің
қысым-қыспағына ұшырап отырды. Шариғат пен дәстүрге сүйен-ген ... ... үрке ... ... ... ресми қоңырау орнаттырып,
намаз кезінде итімен бірге ... ... ... ... ұйымдастыру
отаршылдардың үйреншікті әдеті болғандығын Рысқұлов жазбаларынан да оқимыз.
Жоғарыдағы сөз етілген жайдың бәрі ... ... ... көшпенді салт-
сана, әдеп-ғұрпынан әлі де алыстай қоймаған жылқы мінез, жұрттың шабына да,
шамына да қамшы боп тиген еді. Сол ... ... ... етек ... ... шарпуына ұласып, бүкіл Орталық Азиядағы алапат
көтеріліске айналды.
«Сол кез дегі Ресейдің ... ... ... ... ... ... ... отар елдер арасында ... ... ... билігінен біржолата құтылу үмітін туғызды» деп ... ... ... ... ... өмір ... түздіктердің
құламастай көрінген патша құлдығының іргесін аяқ астынан қақырата шайқалтуы
сол үміттің ұшқынынан тамызық алған-тын.
«1916 жылы 8 ... ... ... байланысты. «Әскери
міндеткерліктен босатылған Ресей империясының бұратаналарын, оның ... ... ... ... ... құрылыстарын салу жұмыстарына
және майдандағы қимыл көрсетуші армия ... ... ... ... үшін алу ... ... мәртебелінін Жарлығын жариялады». Бұған дейін
патшалық Ресей түздіктерге Тұрарша ... ... ... мен ... ... ... ... болатын көнбіс, тіпті былайша айтқанда
«тегін» материал ретінде қарады. Бірақ бұл жолы патша ... ... ... отқа ... ... кем ... жоқ. Бір сәтте ерекше қарқын алып,
кең сахараға қанатын тез жайған теңіз-толқулар патша ... ... ... шұғыл шараларын қайық құрлы көрмеді.
«Сыр бойындағы көтеріліс Ташкенттегі түздіктердін үкімет ... ... ... ... еткен наразылықтарынан өршіді», — дейді
Тұрар. — ... ... ... ... рота ... ... соң, полиция басқармасы алдында алты, түздіктің өлігі қалды.
Ескі қалалық бүлікшілердің ісі кейнірек ... ... ... шешімі бойынша 35 айыпталушының бесеуі барлық тұрмыс хұқынан айрылып,
дарға асу арқылы өлім ... ... ... ... ... ... ... қатты
қарсылықтарга тап болып отырды. Алайда дайындықсыз, стихиялы өткізілген бас
көтерулердің аяғы түздіктер үшін үлкен құрбандықтармен біткендігін ... Аман ... ... ... босып кетті. «16 қазанда Қазалы уезі
қазақтарынын ... ... ... қою үшін ... ... ... көп ... өлідей айрылып, кері шегінді... Қазақ топта-рымен
қақтығыс кезінде Бондарев ... 150 ... ... жол ... атып кетеді. Онысымен қоса бұл отряд қазақтардан 4.340 қой, ... 225 бас ірі ... ... ... ... бір ... Меркі көтерілісінің стратегиялық бағыт-
бағдарын айқындап, ақыл-кеңес берушілердің басында Тұрардың өзі тұрған. ... ... ... ... қана ... ... ... -
ғұмырнамалық туындыларда кеңінен қамтылды. Тұрардың өзі жазатын ...... ... ... көзге түскен Ақкөз Қосанов екені де
бертін белгілі болды.
Бұл уақытта келесі бір ... ... лебі ... ... келе ... ... ... ен құнарлы да шұрайлы, жер
жәннаты санатындағы Жетісудан айырылу қаупі төнген ... ... ашу ... ... ... асып тегеуірінді қимыл-әрекетке ұласты. Жетісу
көтерілісі жайлы азды-көпті мағлұмат Қаз ССР тарихынан да бар. ... ... ... ... көш ... ... ... Бекболат
Өшекеевтің есімін атайды. «Мың адамдық жасақпен патша әскеріне қарулы
қарсылық көрсеткені үшін ... ... 23 адам ... ... ... ... ... бастаған 13 топ басшылары да бәр».
Жетісуда да патшаның генерал Фольбаум ... әккі ... ... ... ... халықты қанға бөктіретін мәшинені дайындап та
қойған. Мұнда да ... ... ... тура ... Ол — қай ... ... ... қуыршағына айналатын сөйтіп, жазықсыз бір-
бірінін қанын төгіп, ... ... ... тобыр, қалың бұқара
екендігі.
«Империялық пиғылдардың айдап ... орыс ... ... ... аз ... жоқ. ... әзәзілдіктердің соңы орыс шаруасы мен
қазақ кедейінің арасында ... ... ... ... өшпенділік
әрекеттерге -соқтырды. Бұл тұста да негізгі құрбандық ... ... ... тарихи фактілерді Рысқұлов деректерінен көптеп
кездестіреміз.
«Чернореченск елді мекенінің крестьяндары ... ... ... екі ... қоса ... жерлеуге келгендерге қарсы оқ атқан,
соның салдарынан және бірнеше адам оққа ... ... ... ... ... бастаған есіріктер таудан қолға түскен 500-
ден артық қырғызды ауыл үстінде өз беттерінше үкімшығарып, бірін қалдырмай
қырып тастаған. Оның ... осы ... ... ... ... ... ... 1700-ге жуық адамды құрбан еткен. Бұдан түздіктердің
басына жазалаушы әскер ... ... ... ... ... ... ... үстіне қасірет жамағанын
көреміз. Тұрғылықты халықтың Еуропалық бөлігі ... ... ... ... ... ... осы бір азиаттықтардың ордасын»
қорқынышпен, үреймен есін ... ... тыну ... ... ... жазбасынан анық аңғарамыз.
Мұнан кейін Қазақ ССР тарихында көзге шүқып көрсетілген ... ... орыс ... тізе ... күресті. Орыс тамыр қазақтарға тайқымас тірек,
табылмас қолдау ... деп ... ... оқып оты-рып, жоқтан бар
жасап тарнх жазута, ... ... ... ... ... қоюға
қанталықты епті, шебер болғанымызға қайран ... ... ... ... ... хал ... жылғы көтеріліс өзге облыстармен салыстырғанда Жетісу облы-сына
айтарлықтай зобалаңын тигізіп кетті. Жазалаудан қорғалақтап 30 болыс ел ... ... ... 37.355 адам ... ... сағалап, 300 мыңнан астам адам
босқыңдап кетті» дейді бүгінгі мәліметтер. ... ... ... 1916 — 1919 ... аштықпен жалғасты.
Он алты оқиғаларының ұшқыны мен зардабы крестьяндардың ... ... 1916 — 1919 ... бойы толас таппады» деп тұжырымдайды Тұрар. ... ... ... в ... ... между Европейскими рабочими
и туземными трудящимся тогда не было» деген тағы да сол Т. ... ... да ... ... белгілі мемлекет, қоғам қайраткері, тарихшы, экономист,
публицист, мәдениеттанушы, дипломат, құқықтанушы, психолог, социолог, ... орта ... ... кеңестік, интернационалдық көрнекті
қызметкер. Тоталитаризм кезінде түркі тілдес халықтарды бауырына басып,
олардың азат ... үшін ... дара ... ... ... элитаның негізін қалаушы. ... ... ... ұлы ... ... ... ... Қазақстан,
Орта Азияның тарих таразысында оның рөлі еш бағаланбай келеді.
Тіпті оның бойында көрегендік қасиеті болған. ... 1949 жылы ... ... ... ... ... ол 1921 жылы болжап кетсе,
Ататүрік Кемал Патша басқарған ... ... ... ... ... Түркістан республикасы Қытай арасында дипломатиялық
қатынасын жақсартты. Сондай-ақ ол 1923 жылы Орта ... ... ... сол жылы Иран мен ... ... арасындағы кедендік,
экономикалық одақтың, Әзірбайжан мен Ресей, Қытай мен ... ... ... ... ... байланысты дамытуға белсене
араласты. Швеция, Дания, Финляндия, Скандинавия елдерінде социализмнің
жетістігін өз ... ... ... ... ... ... байланысын нығайту, өндірісті ауыл шаруашылығын дамыту, ... ... ... ... ... мен ... ... шаруашылығын
жетілдіру, Орта Азиялық нарықты дамыту қажеттігін айтқан осы ... ... ... ... ... 1927-1930 ж Монғолия мен
Сібірдің арасындағы дипломатиялық ... ... ... ... болып өзгеруіне, ұлттық валюта енгізді.
Тұрар, ... ... ... ... ... ... Алаш зиялыларын Ташкент шаһарына
шоғырландырып, 1922 жылы желтоксанда «Талап» атты ... ... ... ... желтоқсанда Қ.И.Сәтбаев пен К.Орджоникидзені кездес-тіріп, Жезказған
мыс кеңіне қаржы бөлгізуі — ... ... ... қамкоршылығының
айқын көрінісі. Бай саудагердің баласы окып жүр ... ... ... арызы ізімен институттан Д.А.Қонаевты шығармақшы болғанда
Т.Рысқұлов А.В.Луначарский ... оны ... ... ... мұсылмандардан жасақтап, мұсылман әскерін құру керектігін де
корықпай айтқан. Сталинград, Челябинск трактор ... ... ... ... ... ... зауыты мен металлургиялық зауыттарын
құрып, Астрахандағы кеме өндірісін дамыту ... ой ... 1919 ... ... ... болып, Түркістан республикасындағы 1 млн. 200
мьщ ... ... аман алып ... ... хаттар жазып, халқының
генетикалық қорын сақтап қалуды өзінің борышы санаған. 1920-1933 ... олар ... ... жоқ. ... ... керек деп 1937
жылы И.В.Сталин, В.М. Молотов, К.Е.Ворошилов, Л.М.Каганович құжат түзген.
Сол орайда ... ... ... бюро ... ... ... ... Т.Рысқұловты пантүркист, панисламист, ... деп ... ... ... Б.Кербабаев пен Тәшлиевтің
кеңесімен «Қайғысыз ... ... ... ... пан-түркист,
панисламист деп қаралаған. Қырғызстан секретары Т.Үсінәлиев пен ... оны ... ... ... ... қол қойған болатын. Тек Мәскеу
тарихшысы А.А.Нұруллаев 1990 жылы «Известия КПСС» ... 9 ... рет ... ... ... ... ... ұлтшыл-
ауытқушы, кемалист деген кереғар көзқарастарды жоққа шығарды. Одан ... ... ... Рүстем Абдрахманұлы 1988 жылы «Ташкентская
правда» газетінде маған берген жауабында Тұрардың жеке басында ... ... ... ... Сэн ... Ван Мин, Бела ... Рид, В.Коларов, Россмер, Г.М.Димитров ... ... ... ... ... М.Тынышбаев, Рудзутак, Фрунзе, Куйбышев,
Энштейн, ... ... ... ... бюро ... оның ... іл-типат көрсеткен азаматтар.
Кез келген ұлттың тарихын жасау үшін ең алдымен сол ... ... ... зер ... ... ... ... Бізде солай болса
игі. Тайпатану, аймақтану, рутану бізде бар ... ... ... ... жоқтың қасы. Жалпы бізде ұлы тұлғаларды қорғау
тетігі қалыптаспағанын ... ... ... ... ... талатып қоя
береміз. Т.Рысқұлов 1920 жылдан бастап, ... ... ... ... репрессиядан, балағаттаудан, қаралаудан бүгінге дейін
құтыла алмай келеді. Бүкіл Түркістан респу-бликасына, Ресейге, бүкіл Одаққа
сіңген еңбегі ұлан-ғайыр, ... ... ... күйе ... заман қашан келетіні белгісіз. Ұлт болып қалыптасамыз десек, ... ... ... ... жала жауып, әруақтарын қаралау
қай кезде тоқталар екен? Жабайы аймақтық, рушылдық, тайпалық көзқарастардан
айырылып, өркениетті елу елдің қатарынан қай ... орын ... «Жас ... ... ... ... шындық ешкімнің меншігі емес» атты үш ... (№31, 8 ... 2008ж) ... ... ... тұтас мешігіне
айналғанын мына үзінділерден аңғаруға болады «Т.Рысқұловтың 1924 жылы
Сталинге жазған хаттары оның ғана ... ... ... да ... отан ... ... ... көбейіп кетті. Нақты тарихи
шындықты көңіліміз қалаған аңызбен алмастырдық, ... ... ... ... идеалдық тұлға болып ... ... ... ... ... ... қалайтындар бар. Ал шындық
басқаша. Пендеге тән кемшіліктер оған да тән» деп ... ... ... биік ... бүгінгі үрпак алдында каралауы — халқымызды
ыдыратып, тұтастығына зиян ... ... ... ... ... ... паш ету — ... парызымыз. Сондықтан да Рысқұловтануды дамыту —
кезек ... ... ... бұл ... сала - ... ... ... курстар болу керек деген сөз. Т.Рысқұловтануды ақсатпай,
Мәскеу, Ташкент, Баку, т.б. болған ... ... шаң ... ... ... үңілгені жөн-ақ. Бір ғана мысал,
2001жылы Рысқұлов есімі берілген университет студентері де оның өмірін, ... ... ... ... қаяу ... Тіпті тарихшылар мұндай
әдебиетшілердің өзі онын драматургиядағы бейнесін ашуға ... ... ... ... 1936 ж ... мш Қырғызстанды ұлттық-одақтық
Республикалардың дәрежесіне жеткізген нағыз қайтпас күрескер Т.Рысқұлов
болған. Осындай тұғыры биік ұлы ... әлі де ... ... қадіріне
жетпей жүргеніміз өкінішті-ақ— деп сөзін аяқтады Молдияр аға.
Т.Рысқұлов — кең ... ... ... ғана ... ... ... ғалым. Ол көптеген ғылыми-теориялық еңбектер жазған. Орыс тілінде
Мәскеуде «Қазақстан» (1927), ... (1930), ... ... ... және ... жергілікті халқы» (1925), «Жетісу
мәселелері» (1923), Қазақстанда «1916 жылғы қазақ, қырғыз көтерілісі» деген
кітаптар шығарған. Ана ... ... ... ... мәдениет қай түрде
болуы керек» (1924), «Қазақ ұлтын құру және қазақтың жұмысшы табы туралы»
(1926), «Қазақ ... ... ... ... құрылысы» (1920),
«Төңкеріс және қазақ халқы» (1926) деген зерттеулер жариялаған.
Ол — жан-жақты тұлға. Оны тек ... пен ... ... ... сондай-ақ экология мәселесі қатты толғандырған. Сол себепті ... ... таза ... ... ... ... да ... Ельмен қорығын қалпына келтіріп, 1926 жылы Ақсу Жабағылы, 1931
жылы Науырызым қорықтарының ашылуына ұйытқы болған да осы ... ... ... ... ол заманда мұсылмандар үкімет
басында жылдары кооперация, ЖШС (ТОО) жалға ... ... ... есеп, шағын орта бизнес, экспорт, импорт, валютаны ендіру,
ғылыми ... ... ... ... ... ... ... реформа, мемлекеттік, парламенттік құрылым, геология
құрылымының пайда болуына зор үлес қосты.
1928 жылы ... мен ... ... ... астанасы
Алматыға көшірілсе, 1928 жылы Алматыда Тұрар ... ... ... Осы жылы ... ... ... Ертіс бойында су электр
станса мен 1931 жылы Семейде Каз-гаотрест те ашылған еді.
Т.Рысқұлов ұлт ... ... ... өзі де ... ... ... ... басқарып, қазақтың революциялық жастар ұйымын құруға
мұрындық болған. Сталиннің саяси репрессиясына 1923 жылы ең ... ... ... Алашорда алдында тоталитаризм режимімен де аянбай ашық
күрескен еді. ... ... ... болған. Бүкіл көшпелі
республикаларда мал шаруашылығын кеңінен дамыту ... ... ... жылы ... тың жерді игеру мәселесі тек 1954 жылы ғана іске асты.
Түркістан мемлекетіндегі қазақ халқы ... ... игі ... Жетісу
облысынан көшіп кеткен адамдарды қайтадан қайтару комиссиясын басқарған.
Жеке дара күрескер ретінде қанаушылық пен ... ол ... ... ашық ... ... ... ... жоқ. Тіпті Орталық Азияда
оған бәсекелесетін бір тұлға жоқ десек артық ... ... ... ... халықтардың тұтастығы үшін күрескен. Ол әлі
өзінің ... ... ... жоқ. Оның ... ... ... мәселелері
әлі зерттелмей келеді. Мәскеу, Баку, Бішкек, Ташкент сияқты ... ... ... ... ... да жоқ. ... реформаторлық тендесі
жоқ ұлы тұлға туралы фильм түсіріліп, еңбегінің толық жинағы жарық ... ... ... ... ... ... секілді бастама
ізімш Т.Рысқұловқа да экспедиция жасақтау ... ... ... ... ... ... ... саладағы комиссия - ... ... жала ... ... ... ... Т.Рысқұлов 1956 жылы ғана
ақталды. 1965 жылы «Вопросы истории КПСС» журналынын 12 санында Ляхов Тұрар
Рысқұловты ... жылы ... ... ... ... «Пантүркист,
панисламист, ұлтшыл емес», — деп Жангелдин.
Шерхан Мұртазаның шығармашылық шеберлігі шыңдалып, үлкен суреткерлікке
көтерілгенін танытатын айтулы еңбегі — бес ... ... ... ... өзі ... әдебиетіміздегі көп томдық романдар дәстүрін сәтті
жалғастырған және осы бағытта өзіндік бетбұрыс шығарма болды.
Көп ... ... ... ... ... тақырыптарға жазылғаны
белгілі. Соның ішінде тарихи-революциялық тақырып дегенге келсек, көркемдік
сапасы әр түрлі деңгейде саусақпен санарлықтай ғана шығармалар бар. ... ... ... XX ... ... ... ... ала "Қызыл
жебе" роман-эпопеясының бірінші кітабы келіп қосылды.
Араға жылдар салып келесі кітаптары ... ... ... ... ... 1994 жылы оқырмандар қолына тиді.
Ұлы Қазан төңкерісінің халқымыз тарихында алатын орны, әрине, айрықша.
Өйткені бұл ... - ... ... тағдырында өмірі болып ... ... мен ... ... жағдайларды туғызды. Міне, осы
кезең шындығы, бүгінгі күн тұрғысынан қарағанда, әлі толық зерттеліп, қыр-
сыры түгел ... ... дей ... ... ... ... осы қилы ... тудырған, сол аласапыранда
халқым деп қабырғасы кайысқан Тұрар. Рысқұловтай біртуар азаматтың, ұлт
тарихындағы ұлы ... өмір ... ... ала ... ... ... қилы окиғаларды бар шындығымен көрсетуге ұмтылады.
Бұл шығарма — ұзақ жылғы шығармашылық толғаныстан, ұдайы ... ... ... ... ... "Мен ... дәл ... алпыстан
жаңа асқан жасымның жартысын арнадым. Отыз жыл бойы сізбенен қол ұстасып
бірге жүріп, бірге ... ... ... "Тамұқ" романының соңында кейіпкері
Т.Рысқұловпен қоштасып. Осындай көп ... ... ... ... нәтижесінде, бітімі күрделі, оқиғасы бай, сан-алуан образ-
характерлерге толы, әсіресе, Тұрар Рысқұловтың ... ... ... ... ... ... композициялық құрылысы шымыр эпопея
дүниеге келіп отыр.
Аталмыш туынды ұлттық әдебиетімізге ... ... ... әкелді?
Тарихты зерттеудегі ерекшелігі неде?
Сонымен, көп томдық ... ... ... ... ... ... Тұрар Рысқұловтай кейіпкерімен автор да қимай қоштасты. Енді
Рысқұлов ... Оны бір ... ... қалған халқымен қайта
қауыштырып, енді айырылмастай етіп табыстаған — Шерхан Мұртаза. ... ... ... ... Жадында ұстайды. Зерделі ұрпақ Рысқұловты
төбесіне ... Ал, ... ... ... ... бағасын, ненің
парқын білер дейсің... Тегінен безген ондайлардың өз ... ... ... ... ... ... ... қымбат?.. Біз тарихы
жазылмаған халықпыз. Өткенінен, тегінен, рухынан ажырап, ... ... ... біз ... ... ... өткердік. Жоғалтқанымыз көп.
Құдайға шүкір, еңіреп жүріп егемендікке қолымыз жетті. Құдай көз жасымызды
керді. Мың бір ... ... - ... ... соры қайнаған халықты қайтсем
бақытқа жеткізем деп ... ... ... еді- ... ... ол ... Олар — біздің өткеніміз, тегіміз, рухымыз еді ғой. Қатыгез
заман бізді содан айырғысы келді. Мәңгүрт жасағысы келді...
Міне, сол ... ... бірі және ... ... ... ... ... эпопеясы арқылы біз алдымен сол Рысқұловты таптық ... Ал, ... ... - халық тағдыры. Өйткені, оның өмір жолындағы
басынан өткен шындықтар халық тағдырындағы, ... ... еді. ... да Рысқұловты тану - халықты тану деген сөз.
Халықты тану — ... ... ... ... тануы. Ал, халықтың өзін-өзі
тануына көмектесуден ... ... ... ...... ... айнасы"
деген қағвда осындайдан негізделсе керек. Тарихты тарихшылар да зерттейді.
Сол тарих барып ... ... ар ... ... ... ... әдебиет қана
көре алады.
Мінеки, "Қызыл жебе" сол ... ... ... ... ... тылсым болып келген жақтарына үңіле білді, көре білді. ... ... ... пен ... ... ... тұңғыш рет бар ... ... аша ... ... ... ... ... болды.
Сонымен бірге, бұл эпопея — сол өткен тарихымыздағы орны ... ... ... ... ... ... ... танымдық, тағылымдық мәні бар шығарма. Шығармадан сан тарау
астарлы ойлар аңғарылар еді.
Рысқұлов эпопеяның өн ... ылғи да ... ... есінен шығармайды.
Аса бір қысылған сәтте, басына ауыр сын түскен ... ... ... ... не ... кез ... ... күш-қуат, жігер беріп, бағыт сілтеп,
жол көрсетіп жүреді. Бұдан не байқауға болады?!
Кешегі кеңес өкіметі өткен тарихынды, ... ... ... ... ғой. ... ... тегін білмейтін, тілінен, дінінен,
рухынан ажыраған мәңгүрт ұрпақ өсіп шыққаны да ... ... ... ... атқа ... болам десең, ата-бабаңның рухын ұмытпа. Сенің
өмірде күш-қуат алар ... сол ... ... деп отыр ғой ... ... сабақтастығы, ұрпақ сабақтастығы үзілмесін деп отыр.
Кеңес өкіметі бүның екеуіне де балта шапты. Мұның мысалын да біз осы
эпопеядан ... ... ... ... ... "Тамұқта" Рысқұловты
мойындату үшін баласы Ескендірді де түрмеге салып азаптайды ғой. ... ... ... ... ... Бірақ ата-баба рухымен тәрбиеленген
қайсар жаратылысты бозым жігіт қанша азап көрсе де ... ... ... ... бір сәт ... ... де жігер береді. Сол қайтпаған,
жасымаған күйінде жендеттердің қолынан мерт ... ... жас! ... ... ... әке рухын қорламайтын қайсар ұрпақ керек емес кеңес
өкіметіне. Сөйтіп олардың көзін ... ... ... шапты. Ұрпақтар
сабақтастығын үзу деген осыдан көрінсе керек. Сабақтастық үзілген, ата-баба
рухынан ... ... ... жол ... ... кенестік кезеңдегі тоқырау жылдары деп аталатын
тұстарында-ақ қайсар қаламгер осындай халықты жегідей жеп, ... ... ... құрдымға қарсы күрес жолын іздеп сананы серпілтіп, рухты оятуға
ұмтылып, қаламгер ретінде де қайраткер ретінде де ... ... ... ... ... дәл осы ... осы «Қызыл Жебенің» бірінші кітабы
жарық көрді. Бір ... ... ... ... ... ... ... тағлымдық-ұлағаттық рухы осындайдан көрінеді. ... ... ... ... — ұлттың рухын түлеткен, рухани ұстазына, кеш
бастар көсеміне ... ... ... Ұлттық әдебиетіміздің ұлы керуеніне
өзіндік жабу сәнімен жарасым тауып келіп қосылған ... ... ... халқына жасаған еңбегі қандай өлшеусіз болса, Шерхан
Мұртазаның да Рысқұловты "тірілтудегі" еңбегі сондай зор. ... жыл ... ... ... ұзақ ... жол ... Ол аса қиын
жол еді", - ... ... ... ... сезінде. Жазушы осылай
дегенімен, Рысқұлов бәрібір оның түнде түсінен, күндіз ойынан шықпайтыны
анық. Шындығында, ... ... ... ... бар: ... ... ... — соның бәрінде де мен ойыңнан кетпеспін. Енді мені ойыңнан қуалап
шығара алмассың. Өз ... ... ... жолы ... ауыр ... ... жазудан гөрі кетпен алып, тау қопарған оңай". Иә, жазушыға да оңай
болмағаны шындық. Жанкешті еңбекте Рысқұл рухы ... ... ... дем ... ... "Мен торыққан кезде Сіздің рухыңыз әл-қуат берді,
Тұрар көке!" — дейді қаламгер.
Дүниеде ... ... ... ... ... ... Шерхан Мұртаза
сол әруақты тірілтті. Рысқұловтай ұлы ... ... ... ... ... ... "Халқының қан жылағанын сонау патша ... ... ... ... сол ... ... қол ұшын ... деп жастайынан
шырылдаған Рысқұловты; алтын сандықтың үстінде отырып, сол сандықтың кілті
қолына тимей, өз жеріне, өз байлығына ие бола ... ... ... ... ... жаны ... Рысқұловты; сонау Түркістан өкіметі тұсының өзінде
жергілікті халықтардың құқығы үшін ... ... ... ... патша отаршылығынан Совет тұсында да ... ... деп ... түскен Рысқұловты тірілтті. Халқымен қауыштырды. Ал, ... ... мол ... ... ... ... игеруде тың да соны бетбұрыс әкелген шығарманың өз дәрежесінде
бағасын ала алмай келе ... да ... ... ... алғашқы
кітабының жарық көргеніне жиырма жылдан асып, соңғы кітабына он шақты жыл
болып қалса да, ... ... ... ... ... тұстарын талдап, таратып айтқан үлкен әңгімелер болған жоқ. ... ... ... ... туындыларға арнайы ғылыми-теориялық
конференциялар өткізсе де артық болмас еді. Осыдан келіп роман-эпопеяның
әлі де болса, ... ... ... ... ... жетіп, толайым сіңіп
болмай жатқаны да жасырын емес.
Түйіндей келгенде, зерделі жазушы ... ... ... ... ... пен ... ... терең бірлігінен өмірге
келген "Қызыл Жебе" роман-эпопеясы тәуелсіздігіміздің баянды ... ... ... екендігін айтқанымыз абзал.
Сондықтан да мұндай шығарманың түбегейлі зерттеліп, лайықты бағалануы ... үшін де, ... ... үшін де ... ... 192 7-1937 ... КСРО ... комиссарлар кеңесі
төрағасының орынбасары Т.Рысқұловқа дейін қазақ ... дәл ... ... ... болатын.
Ә.Қоңыратбаев: Бүкіл өмірін жалшылық пен жоқшылықта, езгілік пен құлдық
еңбекпен өткізген, бірақ намысын ... ... өр ... қазақ
кедейінің баласы болған Тұрардың табиғи таланты мен қабілетінің арқасында
жиырманың бел ортасында-ақ ірі ... ... ...... ... ... ... тарихында тым сирек ... ... Оның ... мен ... ... да ... ... жоқ, ол туған халқының арман-тілегімен, мұң-мұқтажымен өмір
сүріп, күрес жүргізді. Т.Рысқұлов — ұлт ... ... оның ... ... ұлт ... ... жалынды күреспен өтті. Т.Рысқұловтың арман-
тілегінің орындалғанына ... ... куә, ол бұл ... күнді көре алмаса
да, оның туатынына сенген еді.
К.Нүрпейісов: Т.Рысқұлов жалпыроссиялық, бүкілодақтық мәселелерді шеше
жүріп, туған ... ... ... қанатын бекіткен аяулы
Түркістанын бір күн де ойдан шығарған емес. 1937- 1938 ж ... ел ... ... ... ... құрбаны болып кете барды.
Л.Мынбай: Тұрарды ең алдымен туған елі тануга тиіс. Т.Рысқұлов тұлғасы,
әсіресе, мемлекеттік істе адастырмас темірқазық жұлдызындай ... ... ... Үндістан үшін — Неру, Түркия үшін — Ататүрік, Қытай үшін —
Сунят Сен ... алып ... ... біз үшін Тұрар да сондай тұлға.
XX ғасыр халқымыздың ... ... ... ... ... толы ғасыр болды. «Мың өліп, мың тірілген» ... ... ... ... өз ... ата жұртында қырғынға ұшырап, ... ... ... тұрды. Ресей империясының отар аймағы ... ... ... ... - ... пен кемсітушілік, ұлттык
тәуелділіктің бұғауында еді. Патша ... ... ... ... ... қарсыласу қозғалысы да арта түеті. 1917 ... ... ... патшалы Ресейдің тепкісі мен қорлығын көрген
езілген ұлттар оянып, тізгінін өз қолдарына ... ... ... өзі ... ... ... өзін-өзі билеу талабының күн тәртібіне қойылуы
табиғи талап еді. ... отар ... ... ... ... осы
жолда қан төкті, арпалысты. Азаттықтың ақ таңы үшін барынша күресті.
Туған халқын ... ... ... ... ... зиялыла-рының көш
басында тұрған аса ірі саяси жетекшілерінін бірі және ... - ... ... Оның ... шағы мен ... ... ... жылдары отарлык
езгі мен ауыртпалық күшейген кезеңге тұспа-тұс келген еді. Тұрар 1894 ... ... ... ... Верный уезіне қарасты Шығыс ... ... ... шаруасының шаңырағында дүниеге келді. Оның әкесі
Рыскұл Жылқыайдарұлы өткен ғасырдың сексенінші жылдары патша әкімшілігінің
озбырлығына шыдамай ... ... ... ... ... Түлкібас
ауданы» осында қоныс аударып келген болатын. Жаңа ... ... ... 1904 жылы ... жергілікті болысты өлтіріп, Сібірге
айдалады. Қорғансыз қалған Тұрар туыстарының көмегімен 1907 жылы Меркедегі
орыс-түздік бастауыш мектепке ... ... оны ... бітіріп шығады. 1910
жылы Тұрар Бішкектегі 1-ші дәрежелі ауыл шаруашылық мектебіне қабылданып,
оны 1914 жылы ... ... ... ... ... ... 1915 ... қаласының іргесіндегі Красноводск тәжірибе алаңында ... ... ... бастап ол ұлт-азаттық, революциялық қозғалыстарға
қатысып, жасырын саяси үйірмелердің жұмысына ... ... ... ... ... қойып, тендіктің күрессіз келмейтінін, азаттыққа
апарар жол жеңіл болмайтынын терең ... ... ... 25 маусымдағы майданның қара жұмысына жұмысшы алу ... ... ... ... ... ... қарсы ұлт-азаттық
көтерілістің шығуына әкеліп соқты. ... ... 8 ... күні ... ... ... ... теңгендіктен, әрі Ташкент қаласында
басталған толқуларды көрген Т. Рысқұлов институттағы оқуын тастап, Әулиеата
уезіндегі Меркб ... ... Т. ... Меркеге келген кезде халық
ашық бас көтерулерге шығып, ... ... ... өрши бастаған
болатын. Ұйымдастырушылык қабілеті зор, ... ... Т. ... ... ... етіп ... халық батыры Ақкөз Қосанұлы бастаған
көтерілісшілердің ... ... ... беріп, саяси бағыт-бағдар
сілтеді.
1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс Т. Рысқұловқа ащы болмыстың бар ... ашып ... оны ... халқының тағдыры налытты, азаттық жолындағы
күреске ... ... ... кірісу қажеттігін ой-санасына ұялатты. ... ... 1917 жылы ... ... жастарының революциялық одағын»
құрады. «1916 жылғы ... ... ... халқының ішінде кулак
террорының, байлардың сатқындығы тоқталмай тұрған уақытта қазақ ... ... ... алып жүру үшін біз ... ... ... ... - деп жазады Т. Рысқұлов. Одаққа 1916 жылғы ... ... ... ... ... ... ниеттегі 30-ға
тарта қазақ, қырғыз, және орыс жастары бірікті. Одақтың саяси ... ... ... Бұл одақ - бағдарламасы мен жарғысы бар, ... жолы ... ұйым ... ... ... Т. ... 1917 жылы қыркүйек айында
РСДРП мүшелігіне қабылданды. Оның большевиктік ... ... ... ... ... ... ... қазақ халқын тендік пен
бостандыққа жеткізетін бірден-бір ... күш ... ... ... әрі
өзі шыққан әлеуметтік орта оны осы бағытты ... ... ... ... ... ... уездік кеңесінің атқару комитетінің төраға-
сының орынбасары болып ... ... ... қол ... ... өзі ... ашыққан халықты төніп тұрған ажал
тырнағынан алып қалуға, орыстар мен ... ... ... ... ... ... көбеюіне жұмсады.
Т. Рысқұлов - Азия халықтарының 20-30 жылдардағы тарихында ... ... ... ... қайраткер. Жасы 21-ден 22-ге қарағанда ол Оңтүстік
Қазақстандағы ұлт-азатгық көтеріліске басшылық ... ... ... ... ... ... көріне білді; 1918 жылы Түркістан
Республикасында құрылған аштықпен күресетін Орталық комиссияның төрағасы
болып ... ол не бәрі 24 ... еді; Жасы ... 25-ке ... ... ... Бюросын ұйымдастырып, оны Түркістанның жергілікті
халықтарының құқын қорғаушы ұйым ... ... ... ... ... 25 жасында Түраткомның жергілікті халықтан шыққан тұңғыш
төрағасы ретінде ... ... ... ... ... жүргізді; 26-27 жасында ол РСФСР Ұлт істері ... ... ... ... дәрежесіне дейін ... ... ... ... ... жоғары оку орындары
(университеттер) жүйесіне басшылық ... Бұл ... оған ... - И.В. ... ... ... тура келген еді; 1922 жылы
күзде, яғни 27-ден 28-ге ... ... Т. ... ... Республикасы
Халық Комиссарлар Кеңесінін төрағасы болып сайланды. Ал, Түркістаннан
біржола кетіп, 1924 жылы ... ... ... етіп ... ... ол әлі 30-ға да тола ... болатын. Қазіргі өлшеммен
алғанда бұл жас - жоғары оку орнын ... ... енді ғана ... жас ... ... Т. Рысқұлов осы жаста-ақ саяси күрес ... ... сан ... ... өтіп ... Т. ... саяси беделі орасан зор болатын, халық оны
өз ісіне, халык мұратына адал берілген саяси кайраткер ретінде құрметтеді.
Саясат, ... ... ... Т. ... ... ... ... жүргізілді. Т. Рысқұлов -Түркістан Республикасы Кеңестерінің
Орталық Атқару Комитетінің (Түраткомның) тарихында оның ... ... ... ... өкілі еді. Түратком төрағасы қызметінде
жүргенде Түркістан республикасының саяси-мемлекеттік егемендігі ... ... ... ... түрік тілдес халықтардың ұлттық
егемендігіне, яғни, саяси-экономикалық, дипломатиялык, әскери және мәдени
мәселелер бойынша нақты болуы тиіс ... ... ие ... бар ... жұмсады, бұл бағытта өз кезеңінің мүмкіндіктерінен әлдеқайда
жоғарырақ табыстарға да қол ... Т. ... ... ... ... ... ... өзі не тұрады!
20-30 жылдары Қазақстанның ... ... күрт ... ... ... ... ... үшін идеологиялық негіз
жасалды, бұл күшпен ... және ... ... ... ... ... халқын құлақ есітпеген қайғы-қасіретке ұшыратты.
Қазақстанды голощекиндік-сталиндік үлгі ... ... ... ... коғам қызметкерлерінің қарсылығы жанышталды. 1927-1929 жылдары әр
түрлі сылтаулармен көрнекті ... ... ... Т. ... ... ... жылдары көрнекті мемлекет және қоғам
қайраткері Т. Рыскұлов ... ... ... ... ... ... ... азат, тәуелсіз болуы үшін бастарын тіккен
арыстарымыздың ісі мен үлгі өнегесін өткен іс деп ... ... ... ... ... ... ... сөзсіз. Т. Рысқұлов -ұлт жанашыры
болды, оның бүкіл саналы өмірі ұлт мүддесі жолындағы жалынды ... ... ... ... ... ... ... тарих куә, ол бұл
бақытты күнді көре алмаса да, оның ... ... еді. . ... ұрпақ бұрынғы қателіктерді қайталамас үшін ... ... ... жете ... елім деп еңіретен, ұлтшыл емес, ұлтжанды
азаматтарды үлгі-өнеге ете ... ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1986 жылғы желтоқсан оқиғасының қозғаушы күштері мен барысы13 бет
Алматы қаласының аумағындағы археологиялық ескерткіштер4 бет
Білім беру саласындағы маркетинг47 бет
Драмадағы тарихи тұлғалар бейнесі6 бет
Желтоқсан батырлары10 бет
Жерге орналастыру жұмыстары67 бет
Кеңес өкіметінің орнауы60 бет
Нәзір Төреқұлов21 бет
Орталық Азия ойшылдарының экономикалық ойлары22 бет
Рысқұлов Тұрар4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь