Алаш зиялылары

XX ғасыр басында алаш зиялыларын маңына топтастырып, бүкіл халыктың жоқшысы, жанашыры бола білген басылымнын бірі — «Қазак» газеті. Ол 1913 жылдың 2-ақпанынан 1918 жылдың соңына дейін Орынбор қаласында шығып тұрған. Ал Орынбор ол кезде бүкіл түрік халықтарының саяси-мәдени және рухани орталығы ретінде Қазан қаласынан кейін екінші орынды иеленетін.
Ахмет Байтұрсынов 1909 жылдан 1910 жылдың 21-ақпанына дейін Семей қаласында абақтыда отырады. Қылмысын әйгілейтін нақты айғақтар болмағандықтан, патша жандармериясы оны босатып, бір тәуліктің ішінде Семей қаласынан кетуге, үш жыл бойы қазақ даласынан сырт жерде тұруға үкім шығарады. Сөйтіп Ахмет Байтұрсынов ежелден ғылыми және мәдени дәстүрі бар, қазақтың оқыған азаматтары шоғырланған Орынбор қаласына 1910 жылдың наурыз айында келеді де, онда 1918 жылдың аяғына дейін тұрады. Осыған байланысты Орынбор генерал-губернаторы Н. А. Сухомлинов Ресей Ішкі істер министріне: «Байтұрсынов өз қалауы бойынша тұруға-Торғай облысына таяу орналасқан Орынбор қаласын таңдап алып, әуелде көшпенділер басқармасына қызметке кіріп, содан соң қырғыз тілінде «Қазақ» газетін шығара бастады» деп хабарлайды. Ал Орынбор Губерниялық жандарм бастығының көмекшісі генерал Бабич Түркістан жандарм басқармасына берегн иқұпия мәліметінде Ахмет Байтұрсыновқа байланысты қосыша дәлелді былай деп берген: «Ахмет айтұрсынов... Орынборға 1910 жылы 10- наурызда келіп, көп ұзамай еркін жалданушы есебінде Торғай Орал көшпенділер партиясында 60 сомдық айлықпен кеңсе ісін жүргізуші болып орналасты»
Ахмет Байтұрсынов «Қазақ» газетіне редактор болып бекітілгенге дейін екі жылдан астам уақыт құжатта көрсетілген мекемеде қызмет атқарғаны анық. Ол осы уақытты белгілі бір дәрежеде газет шығару жұмысына дайындық жасауға пайдаланған болуы керек. Әрине, газетті ашу қаншалықты қиын болса, оны патша үкіметінің қатаң бақылау жағдайына ұзақ уақыт бойы шығарып тұру соншалықты азапқа түскен. Ахаң азапқа белшеден батып жүріп, 1913 жылдың қаңтар айында «Қазақ» газетін шығару
        
        Алаш зиялылары
XX ғасыр басында алаш зиялыларын маңына топтастырып, ... ... ... бола ... басылымнын бірі — «Қазак» газеті. Ол ... ... 1918 ... ... ... Орынбор қаласында шығып тұрған.
Ал Орынбор ол кезде бүкіл түрік халықтарының саяси-мәдени және ... ... ... қаласынан кейін екінші орынды иеленетін.
Ахмет Байтұрсынов 1909 жылдан 1910 ... ... ... ... ... ... Қылмысын әйгілейтін нақты айғақтар
болмағандықтан, патша жандармериясы оны босатып, бір ... ... ... ... үш жыл бойы ... ... сырт жерде тұруға ... ... ... ... ежелден ғылыми және мәдени ... ... ... азаматтары шоғырланған Орынбор қаласына 1910 жылдың
наурыз айында келеді де, онда 1918 ... ... ... ... ... ... генерал-губернаторы Н. А. Сухомлинов Ресей Ішкі ... ... өз ... ... тұруға-Торғай облысына таяу
орналасқан Орынбор қаласын таңдап ... ... ... ... ... ... соң ... тілінде «Қазақ» газетін шығара бастады»
деп хабарлайды. Ал Орынбор ... ... ... ... ... Түркістан жандарм басқармасына берегн иқұпия мәліметінде
Ахмет Байтұрсыновқа байланысты қосыша дәлелді ... деп ... ... ... 1910 жылы 10- ... ... көп ... еркін
жалданушы есебінде Торғай Орал көшпенділер ... 60 ... ... ісін ... ... ... ... «Қазақ» газетіне редактор болып бекітілгенге
дейін екі жылдан астам уақыт құжатта көрсетілген мекемеде ... ... Ол осы ... ... бір ... ... ... жұмысына дайындық
жасауға пайдаланған болуы керек. Әрине, газетті ашу қаншалықты қиын болса,
оны патша үкіметінің ... ... ... ұзақ ... бойы ... тұру
соншалықты азапқа түскен. Ахаң азапқа белшеден ... ... 1913 ... ... ... газетін шығару үшін рұқсат алады. Газеттің алғашқы
санының ... ... ... ... ... ... ... саны бір
айдан кейін яғни 2-ақпан күні жарық көрді. Басып ... ... ... және К. ... ... ... деген ықыласы мен ынтасы ерекше ыстық еді. «Қазақ» газетіне бір жыл
толғанда редакцияға ... ... ... оқитын қазақ
студенттерінен кұттықтау жедел хаттар ... ... ... таң ... ... ... құттықтаймыз хәм еңбегі болашақта
жемісті болып, жұрт пайдасын көргенін тілейміз». ... ... ... ... толған жылын құттықтаймыз, хәм қымбат ұлтымыз қазақ этюдын
нұрландыру жолында өмірлі болып, көп ... ... ... ... ... ... Петербург.
«Қазақ» газеті бетінде басылған қоғамның әлеуметтік-саяси өміріне қатысты
кейбір жарияланымдар ел ... ... ... ... ... мақалалар ресми орындардың наразылығын ... ... ... ... бақылауға алып, тінтулер жүргізіп отырған. Оның
редакторын бірнеше рет жауапқа ... айып ... ... да ... ... ... «Қазақ» газеті өз заманының ... ... ... ... өзі ... ... ... қатар атқарып
отырғаны анық. «Қазақ» газетінің тақырыптық аукымы кең, жанры сан ... ... үшін ол ... де ... ... ... бетінен поэзия,
проза, аударманың үздік үлгілерін кездестіреміз. Олар — «Туған ... ... 1913 жыл, ... ... М. Дулатов, 1913 жыл, 8 сан, «Елім-ай»,
М. ... 1914 жыл, ... ... ... ... ... жарияланып тұрған. Олар басылымның көбіне екінші, болмаса үшінші
бетінің ... ... ... орналасқан. Себебі, газеттің бірінші бетінде
саясат, экономика, ... ... мен ... ... ... кейде өз аттарын толық жарияласа, ... ... ... ... «Ешкі тау», Н. Маркестан, тәржімілеген — Қыр ... ... ... ... ... сөз» ... жарық көріп
отырған. Ал басылым бетіндегі ғылыми ... өзін ... ... ... ... ... медицинаға байланысты Е. Касболат-овтың «Чума»
(1913 жылы, 8-санда) және Ж. ... ... ... атты ... (1913 жылы №№ № 9, 19, ... ... көрген. Мұнымен қатар
газет тек адамдардың ... ғана ... ... ... ... ... мал ... болғандықтан мал дәрігерлік тақырыбына ... ... де ... ... ... 1913 жылы ... «Мал
індеті», сол жылы 27-санында «Сиыр малы тұқымын асылдандыру» атты еңбектер
шыққан.
Сондай-ақ «Қазақ» газеті ғылыми-техникалык ... ... ... ... ... ... ... «Соғыстағы машина-лар» газеттің 1914
жылы 91-санында, «Аспанда ұшып ... ... хәм ... соғысы» 1914
жылы 81-санында басылады.
«Қазақ» газеті өзі шығып тұрған жылдары қоғамдық-саяси, ... және ... ... ... ... көтеріп, халықтың
ұлттық сана-сезімін оятуда сан алуан ... ... ... ... және жартылай көшпелі қазақ ауылы өмірінің барлық мәселесінен осы
басылым арқылы хабардар болған. ... ... ... ... газет бетінде қызу пікірталас тудырады. Мұнымен қатар, «Қазақ»
газеті ақпарат тарату ұйымына айналып, ішкі және ... ... ... ... ... ... ... Ахмет Байтұрсынов
былай дейді: «дүниеде болып жатқан істер сөйлеп жатқан сөздер кімге пайдалы
кімге залалды екендігін күні ... ... ... ... ... ... тұрды»7.
Басылым бетінен статистикалық еңбектер, жарнамалар, әр түрлі мерзімді
басылымдарға шолулар, қаражаты тапшыларға, мұқтаж болған оқушы.
ЖҰБАНОВ Ахмет Қуанұлы (29. 4. 1906, ... ... ... — 30.5.1968, Алматық.) — музыкатанушы, жазушы-тарихшы,
композитор, дирижер, Р ҰҒА-ның ... (1946), ... ... ... халық артисі (1944). Өнердегі ... ...... мен ауыл ... Қ.Ашғапиев болса, өмірге көзқарасының қалыптасуына
жазушы Ж.Тілепбергенов, ғалым ... ... әсер ... Ж. 1919-28 ж.
ауыл кеңесінің хатшысы, оқытушы болып қызмет атқарды. Аудан ортлығы Темірде
әуесқой орыс ... ... ... ... ... ... ... және музка теориясы пәндерінен сабақ алады. 1929-32
ж. Ленинградтың (қазіргі Санкт-Петербургтің) М.И.Глинка атындағы музыка
техникумында ... ... ... ... және Н.А.Римский-
Корсаков атынд. консерваториясында (проф. ... ... ... кейін музыка теориясы мен тарихы факултетінде оқыды. 1932 ж.
Ленинградтағы өнертану академиясы-ның ... ... ... және ... музыка бөліміне аспирантураға қабылданды. 1933 ж. Алматының
музыкалық драма ... ... ... ... ... ... ... әліппе" жазды. Жұбановтың басшылығымен музыка
драма техникумының жанынан қазақтың халық ... ... ... ... ... жетілдіретін тәжірибелік шеберхана ашылды. Ж.
1934 ж. құрған ... ... ... ... ... ... оркестрі ұйымдастырылды. 1935-37 ж. ол Қазақ филармониясының
көркемдік жағын ... әрі ... 1945-51 ж. ... ... ректоры болды, ал 1945-47 ж. және 1954-61 ж. халық
аспаптар кафедрасын ... (өзі ... ... ... ... дирижерлік ету, аспаптаудан сабақ берді. 1961—68 ж. ҚР ... және өнер ... ... ... бас-қарды. Ж. қазақ халық
музыкасының тарихын, ... ... ... ... ... ... (1936), ... хапық
композиторларының өмірі мен творчествосы" (1942), "Ғасырлар пернесі"
(1958), ... ... (1963) атты ... ... ... Ж. қазақтың
профессионалдық музыка өнерінің негізін салушыларының бірі болды. Ол
халықтың және халық ... ... ... аспаптар оркестріне
түсірді. Оның "Абай" (1944, ҚазКСР-і Мемл. сыйл., 1978; қайтыс болғаннан
кейін), "Төлеген Тоқтаров" (1947) ... ... ... "Ақ ... "Жылқышы", "Лирикалық ән", "Қарлығаш", ... хат" т. б. ... мен ... "Тәжік биі", "Қазақ биі", "Ария"
т. б. аспаптық шығармалары; "Қүрманғазы" ... (1970 ж. ... ... бар. ... ... "Қозы Көрпеш — Баян
сұлу" (1938), ... ...... (М.М.Иванов-
Сокольскиймен бірге, 1938) пьесаларына, "Амангелді" фильміне (М.Ф.Гнесинмен
бірге, 1938) ... Ж. ... ... ... ... ... да
үлкен еңбек сіңірді. Шәкірттері: директрлер Ш.С.Қажығалиев ... ... ... ... ... ... Р.Б.Омаров, музыка-танушылар Ғ.Н.Бисенова, ... ... ... ... т. б. Ж. есімімен
Алматыда муз. ... және көше ... ... ... және ... 2
орденмен марапатталған.
Момышұлы, Бауыржан (1910-1982) - екінші дүниежүзілік соғыстың даңқты
жауынгері, халық қаһарманы, қазақтың көрнекті жазушысы.
Туған жері Жамбыл облысының ... ... ... мекені.
Бауыржан жеті жылдық мектепті бітіргеннен кейін біраз уақыт мұғалім
болған. Сонда жүргенде кезекті әскери ... ... ... онда ... жыл ... ... командир атағын алады. Туған ауылына қайтып
оралған соң, ол біраз жыл қаржы мекемесінде қызмет ... ... ... ... ... ... түрлі әскери бөлімдерде взвод, рота
командирі болады.
1941 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс ... ... ... майор И.В.Панфиловтың басшылығымен Алматы маңында жаңадан
жасақталған 316 ... ... ... ... аттанады,
батальон, полк командирі қызметтерін атқарады. Соғыстың соңғы жылдарында
гвардиялық дивизияны басқарады. Соғыс кезіндегі жеке ... ... және ұрыс ... ... шеберлігімен ерекше көзге түседі.
Бірнеше ре тжау қоршауынан жауынгерлерін аман сау алып ... ... ... ... сол ... ... Одақ көлеміне аңыз болып
жайылады. Бауыржанның ... ... ... ... орыс ... А.Бек
«Волоколамское шоссе» (қазақшасы «Арпалыс») ... ... Бұл ... ... тілге аударылады.
Соғыстан кейін Бауыржан Совет Армиясы Бас штабының Жоғары әскери
академиясын бітіреді. ... ... ... ... ... әскери академиясында сабақ береді. 1956 жылы ... ... ... ... біржола шығармашылық жұмыспен айналысады. Ол
қазақ және орыс тілдерінде ... ... өз ... ... ... ... Оның қаламынан туған, өмір шындығын арқау еткен ... ... ... ... ... ... іздеп оқитын шығармаларына айналады.
Олар бірнеше қайтара басылып шығады.
Бауыржан бірнеше орден, медальдермен наградталады, Кеңестер ... ... ... ... ... өзі ... деп танып, ардақтаған
қаһарман ұлына бұл атақ Отан соғысы біткеннен кейін жарты ғасырдай ... ... ... болатын. Ел тәуелсіздік алғаннан кейін Қазақстан
Республикасының тұңғыш ... ... ... оған ... ... атақ ... ... – көзі тірісінде-ақ аты аңызға айналған батыр қазақ.
Бірақ Кеңес өкіметінің қытымыр саясатының салдарынан ... бір ... ... ... ... көп ... бойы Батыр атағы ресми түрде
берілмей, арнайы жарлықпен марапатталмай келді. Ел ... ... ... ... тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың қолдауымен тек
қана 1990 жылы орындалып, Ұлы Отан соғысының даңқты ... ... ... қаһарман жазушы Бауыржан Момышұлына Кеңес Одағының
Батыры атағы берілді.
Батыр Баукеңнің қайшылыққа толы ... ... ... әлі ... ... мен тың ... қажет етеді. Осыған орай, ер Баукең өзінің
әдеби ... ... ... ... ... ... атындағы Тараз
мемлекеттік университетінің әлем тілдері ... ... ... орталығының жетекшісі Мекемтас МырзахметҰлы
бүгінде жазушының 20 томдығын ... ... ... Аты ... Алаш ... туғанына 95 жыл толуына орай ... ... ... ... ... аға, ... Баукеңмен алғаш рет қалай таныстыңыз? Әлде
туыстық жағынан жақындықтарыңыз бар ма еді?
... ... да ... бар. ... жағдайлар да болды. Соғыстың
басталған кезі. Ол кезде мен ... ... ... Осы ... ... ... ... керек: ұлттық сана – Кеңес өкіметінің №1 ... Оны сол ... ... ... ... ... мен атеистер
жөргегінде тұншықтыруға тырысты. Мен қазір ойлаймын, міне, дәл сол тұста ер
Баукеңнің есімімен бірге қазақтың қалғып бара ... ... ... селт
етіп оянды. Содан бастап біздің кеудемізге от түскендей болды. Ұлт батырын
көрсек, таныссақ, әңгімелессек деп ... ... ... ... қисап
болмады. Батыр туралы газеттерде, журналдарда не ... ... ... ... ... Алматыдағы жоғары оқу орнын бітіргеннен ... ... ... ... ... қызмет істеп
жүргенмін. Бір күні Баукең Сарыағашқа ... ... ... деп ... ... ... ... жасайықшы” деп өтініп қоймады. ... ... де ... Тілеуқұл дейтін досым екеумізді Баукеңе
“елшілікке” ... ... ... ... келісіп қайттық.
Дінмұхамед Қонаев қоғам қайраткері
Қонаев, Дінмұхамед (Димаш) ... ... аса ... және ... ... үш мәрте Социалистік Еңбек Ері, Қазақ КСР
Ғылым академиясының академигі, техника ғылымының докторы, КСРО шет ... мен ... ... ... ... отбасында өмірге келген. ... ... ... ... Өлкелік комсомол комитеті оны Мәскеу
Түсті металл алтын институтына ... ... ... ... тау кен ... ... ... Д.Қонаев Балқаш мыс қорыту
комбинатының Қоңырат руднигіне жұмысқа орналасып, онда бұрғылау станогының
машинисі, цех ... ... бас ... және оның директоры болып
істейді.
Екінші дүниежүзілік соғысының қиын ... ол ... ... ... көзге түседі. «Алтайполиметалл» комбинаты бас
инженерінің орынбасары, Риддер руднигінің және КСРО ... ... ең ірі ... бірі ... кен ... ... ... 1942—52 жж. Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің
төрағасының орынбасары болып қызмет етеді. Осында ... ... оған зор ... ... оны ... КСР Ғылым академиясының
академигі және оның президенті етіп ... Тау кен ісі ... ... ... ... ғылымының дамуы жолында зор еңбек сіңіреді.
Ғылыми ұйымдық жұмыстарды жақсарту, ғылыми ... ... ... ... ... шаралары оның басшылығымен жүзеге асырылады.
Д.Қонаев 1955—60 және ... ... КСР ... ... ... және 1964—86 жж. Қазақстан коммунистік ... ... ... ... ... Ол Қазақстанның экономикасы мен
мәдениетін өркендету жолына өзінің білімін, мол ... ... ... ... жұмсай білді.
Ол бірнеше мәрте КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды. СОКП
ның 19 съезінен бастап кейінгі съездерінің бәріне ... ... ... ... делегациясын басқарып, әлденеше рет шетелдерде болып ... ж. СОКП ... ... ... ... 23 ... ол ... Комитетінің Саяси Бюросының мүшелігіне кандидат, ал 24 съезде мүше
болып сайланды. КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының және ... КСР ... ... ... ... өз ... ұлы ... бола білді. Ол билік басында
болған ... ... ... ... ... болғанымен, елдің
экономикасын, әлеуметтік саласын, ғылымын, ұлттық мәдениетін дамыту ісіне
айтулы еңбек ... ... ... ... және ... қызметін атқара
жүріп, Орталықтың өктем саясатының ығымен кете бермей, ел мүддесін, болашақ
қамын да бір сәт ... ... жоқ. 1960 жж. ... Н.С. ... ... ... кеткен қазақ жерінің біраз бөлігін ... алуы ... ... бір ... еді.
1986 ж. СОКП Орталық Комитетінің Бас Хатшысы болып М.С. Горбачевтің
келуіне байланысты ... ... ... ... ... ... ... 18 минөт өткізілген пленумда орнына
Ульяновск облысынан Г.В. Колбин отырғызылды. Орталықтың ... ... ... ... ... жастары өз қарсылықтарын ... ... Бұл ... ... ... ұласты.
Ілияс Есенберлин
Ілияс Есенберлин (1915 жылғы қаңтардың 10-ы , Атбасар, Ресей империясы
— 1983 жылғы қазанның 5-і, ...... ... жылы ... ... институтын бітірді. Әскер қатарына
шақырылып, майданда ауыр жарақаттанды, ... ... ... оралды.
1947 жылғадейін Қазақстан Компартиясының ... ... ... ... ... мемлекеттік филармониясының директоры қызметінде
болды. Қуғын-сүргін көріп, қамалды, 1953 жылы бостандыққа шықты.
Содан соң Қазақ ... ... ... ... ... басқарма бастығы болып істеді. 1958—1967 жылдары — ... ... ... ... 1967 ... дейін
— Қазақ мемлекеттік әдебиет баспасының редакторы, 1971 жылға дейін —
«Жазушы» ... ... ... ... ... ... басқарма
хатшысы.
Шығармашылығы
1945 жылдан Есенберлин өлеңдер және ... ... ... ... ... ... ... «Таудағы тартыс» (1962)
пьесасы Республикалық жас көрермен театрының сахнасында қойылды. Қазақ
тіліне ... ... ... ... аударды. Бірнеше
романдар да жазды: «Айқас», «Қатерлі өткел», «Ғашықтар», ... ... ... ... ... майданы», «Аманат».
1969 жылы «Қаһар», 1971 жылы «Алмас қылыш», 1973 жылы ... ... ... 15-ші ... 19-шы ... ... ... тарихы суреттелген «Көшпенділер» трилогиясына біріктірілді. ... ... ... ... ... ... хандығының Жоңғар
хандығымен арпалысы, Қытай, Хиуа, ... ... ... ... ... ... Бұл трилогияның негізінде
«Көшпенділер» фильмі түсірілді.
Кейінірек жазушы «Алтын Орда» трилогиясын жазды (1982, 1983).
Жазушының кітаптары көптеген ... ... ... ... Есенберлиннің тарихи романдары Қазақстан мәдениетінде ерекше орын
алады.
Марапаттары
• Еңбек Қызыл ту ордені
• «Құрмет белгісі» ордені
• «За ... ... «За ... Ленинграда» медалі
• Қазақ КСР мемлекеттік премиясының жүлдегері, 1968 жыл («Айқас» романы
үшін).
Атақты жазушы Ілияс Есенберлин «Алмас қылыш» ... ... ... оның ата жауы ... ханның қабірлері Созақ Мединесінде, дәлірек
айтсақ, Созақтың «Жуантөбесінде» қатар ... ... ... жасайды.
Осыған тоқтасақ, Созақ ауданында екі Жуантөбе бар. Оның бірі – ... ... ... ... екіншісі – 60-жылдары құрылған «Жуантөбе»
деген ұжымшар. Әрине, бұл жерде жазушы Созақ ... ... ... анық.
1945 жылдан Есенберлин өлеңдер және ... ... ... Кейінірек драматургияда күшін сынап, «Таудағы тартыс» (1962)
пьесасы Республикалық жас көрермен ... ... ... ... ... ... Дмитриевич|Константин Дмитриевич
Ушинскийдің]] шығармаларын аударды. Бірнеше романдар да жазды: ... ... ... ... құс», «Көлеңкеңмен қорғай жүр»,
«Манғыстау майданы», ... 1969 жылы ... 1971 жылы ... ... жылы ... ... ... Романдар 15-ші ғасырдан 19-шы
ғасырдың ортасына ... ... ... ... ... біріктірілді. Сөз болатын тақырыптар: қазақ ... ... ... ... ... ... [[Қытай]],
[[Хиуа]], [[Бұхара]], [[Ресей империясы]] секілді көршілерімен аумалы-
төкпелі қарым-қатынастары. Бұл ... ... ... ... ... жазушы «Алтын Орда» трилогиясын жазды (1982, ... ... ... ... аударылған, миллиондаған тиражбен
шыққан. Есенберлиннің тарихи романдары Қазақстан мәдениетінде ерекше ... ... ... ... ел ... тарихында аспанның төсін арда емген.
Гималайдай зәулім биікте танылды. Сондай-ақ онын Құлагердей дүлдүл ақындығы
поэзия «бәйгесінде» ... алда ... Абай ... мәңгі жасамақ.
Ілияс Жансүгіровтің ақындық әлемі «қазақ поэзиясыңың сұлу ... ... ... оны «Сөз Құлагері», «Өнер жаршысы», «Күй
жаршысы» деп ... ... ақын 1894 жылы 14 ... ... ... Ақсу ... ... келеді. Жастайынан анасынан
айырылады. Дегенмен өзі домбырашы, әңгімеші, әрі ... ... ... ... ... ... болып, одан хат таниды. Өнерге деген
қабілеті ерте танылады. Өз ... ... ... ... Ташкенттегі 2
жылдың мұғалімдер институтынан соң мұғалім болып қызмет атқарады. Алғашқы
өлеңдерін де сол кезде жаза ... 1925 жылы ... ... түсіп, оны 1928 жылы бітіріп шығады. Елге келіп, «Еңбекші
қазақ» (қазіргі «Егемен Қазақстан») ... ... ... ... сері ақыны Ақан жайыгда «Құлагер» поэмасын, ... ... ... «Кұй», «Күйші» поэмасын жазады. Туған даласы, Отаны ... ... ... ... ... ... ... нәр
берген халық әдебиетімен бірге Абай поэзиясы болды.
Ол қазақ өнерінің, күй өнерінің, қара қобызы мен домбырасының қасиетін
дәріптеп, танытып ... ... ... ... ... соның бір айғағындай.
Бұл өлең сегіз қырлы, бір сырлы ақын, асқан әнші, сазгер Әсет ... ... ... ... - Ілияс поэзиясында кейін үлкен арнаға
айналатын құдіретті сарынның бастамасы дерлік өлең. Бұл ... ... ... ... ... салдырап басталса, бара-бара ол «Күй» мен
«Күйші» поэмаларына құйды да, тау ... ... ... ... ақырында
«Құлагер» поэмасының аңғарына құлап, кемерінен тегілген жылым дариядай ұлы
арнада терен-тұңғиығы теңселе шалқыды!
Жасынан ән-күйді терең сезініп, жанымен түсінетін ... ... ... құдіретті күшінің туын көтере шықты. Адам баласының ... ... ауыр ... де, ... арман, көздеген мақсатты да, жан
тербеткен сезімді де, ойды өрлетер қуат-күшті де ... үн ... ... ... ... тілін жақсы ұғынып, оны сөз
өнерінің пәрменімен оқушыларына жақсы ... ... ... ... бірінші ақын - Ілияс екендігі даусыз.
Ілиястың екінші бір ерекшелігі - поэтикалық тілінде. ... ... ... байлығы жағынан Ілияс қазақ әдебиетінде ... ... ... ... ... ... ... обл. Қостанай ауд. -
30.7.1889, Қостанай) -ағартушы, ... ... ... ... ... ... өз өкесі (Алтынсары) ерте кайтыс болғандықтан,
ол атасы Балгожа бидің тәрбиесінде өскен. Балғожа бк немересін 1850 ... ... ... осы ... ... балалары үшін ашқан
жетіжылдық мектебіне ... ... ... ... ... осывдай
мектептер арқылы жергілікті өкімш. орын-дарға казакгың өз ... ... еді. ... ... ... саясат рухында
тәрбиеленуге тиісті болды. Бірак жасынан зерек А. бұл ... оқу ... ... ... жүзі ... мен орыс ... классиктерінің шы-
ғармаларын өздігінен оқып. нәр алды. Мектепті бітіргеннен кейін, 1857 — 59
ж. аралығында Алтынсарин ... ... ... ... ... ... ... басқармасына кіші тілмаштык кызметіне ауысады. 1860 ж. Алтынсаринге
обл. баскарма ... ... ... ... балалары үшін бастауыш
мектеп ашуды тапсырады, ... ... оны осы ... орыс ... етіп ... ... ... Алтынсаринның ағартушылық -
педагогикалық қызметі басталады. Шалғай ... ... ашу ... ... ... идеяларымен қанағттанған
Алтынсарин ... ... ... ... ... Ауыл – ауыды
аралап, халықка кәсіптік білімнің ... мен ... ... ... мен ... халық қуаттады. Халықтан жиналған
қаражатқа ... үйін ... ... алды. Мектеп 1864 ж. 8 ... ... ... ... той ... сол күні мектепке 14 ... ... ... ... ... ... дүние жүзі
педагогикалық классиктерінің гуманистік идеяларын басшылыққа алып, оларды
қазақ даласында оку ағарту ... ... ... ... ... ... ж. арасында ) Алтынсарин мүғалімдік, ... ... ... ... да ... ... 1868 - 74 ж. ... генерал –
губернаторының арнайы тапсыруы бойынша төрт рет Торғайдың ... ... — 79 ж. А. ... уездік бастығының аға жәрдемшісі болды. Институт –
мектептер ашуды қолға алды. Кейін Елек, Қостанай, ... ... ... екі ... орыс – қазақ мектептерін ашты, оларды бәрінде де
кітапханалар ұйымдастыруға зор жөн ... ... ... ... ... ашу ісін ... ... Бұл үшін ол "Болысть қазақ мектептері туралы
зписка" жазды. Мұнда ол тек қазақ ... ғана емес ... ... ... өмір ... ... ... көшіп жүретін, қыста бір
жерде орнықты отыратын мектептің жаңа түрін ұсынып, халық ағар ... үлес ... ... ұсынысы бойынша 1888 ж. 10 сәуірде Орскіде
бастауыш мектер үшін ... ... ... ... мүғалімдер
мектебі ашылды. Оған Торғай, Ырғыз қ-ларындағы орыс-кырғыз учильищелерді
жақсы бітірген ... ... ... қазақ жастары арасынан
экономикалық салаларына кажетті мамандар ... ... ... мән беріп,
қолөнер, а. ш. училищелерін ашуға көп күш ... ... ... ұйымдастырды. Қайтыс болар алдында Қостанайда ашылғалы отырған
а.ш училещесіне өзінің иелігіндегі жерін беретіні ... ... ... ... ... қыздары үшін жанында интернаты бар ... ... өзі ... ... тарихындағы маңызды оқиға болды. Ол патша
әкімшілігінен Торғай облысының барлық уездерінде ... ... ... ... рұқсат ол қайтыс болған соң, екі жыл өткеннен
кейін. ... (1891), ... (1893), ... (1895), ... ... ... бар ... училещелері ашылды.
ШОҚАН УӘЛИХАНҰЛЫ
 Қазақтың ұлы ғалымы, ағартушы-демократ Ш. Ш. Уәлиханов      отандық
ғылым мен әдебиет тарихында үлкен орын алады.Оның ... да  ... ... ... қызметі қазақ  халқының көпғасырғы   ... ... ... ... биік ... ... қоғамдық ой-
сана,   пікір-тұжырым   биіктей   өркендеуіне ... ... ... ...... Шынғысұлы Уәлиханов 1835 жылдың ... ... ... ... аға ... Шыңғыс   Уәлихановтың  
әулетті  семьясында  дүниеге  келген.  Арғы  атасы  Абылай жоңғарларға
қарсы соғыста асқан ерлік ... ел ... ... ... ... ... ... іскер    дипломат,  амал-айласы   мол,  
Орта   жүз   ханы   болған. Оның    үлкен ұлы Уәли    (Шоқанның    ... ... ... ... хан шаңырағы, хандық билік Уәлидің кіші әйелі
Айғанымда қалған. ... мен оның ... ... адал ... ... Уәли ... осы ... Александр I аса бір ықылас білдірді. Сөйтіп
қазақ даласында оған сәулетті үй салып беруге әмір ... Сол үйде ... туып еді» — деп ... П. П. ... ... ... ... Айғанымның ықпалында болған. 1847 жылы 12 жасар Шоқанды әкесі Омбыға
әкеліп, сол кезде Сібірдегі ең таңдаулы оқу орны ... ... ... корпусына оқуға орналастырады. Жабық әскери оқу орны болғанмен, онда
көптеген пәндер оқытылуы, орыстың озық ойлы ... ... ... ... көзі ашық ... адамдарының семьяларымен араласуы,
көп оқып білімін тереңдете түсуі ... ... ... келешек тағдырына
едәуір ықпалы болған. «Корпуста ой-өрісі, білімі жағынан Шоқан тез ... ... ... озьш отырды. Екі-үш жылдан кейін-ақ Шоқан ... ғана ... ... екі жас ... класындағыларды да
идея жағынан басып озды» — деп ... ... ... ... досы Г. ... ... кадет корпусында оқуқық соңғы ... ... ... ... ... ... білімді, дүниеге көзқарасы қалыптасқан,
халқының қажет-мұқтаждарын пайымдай да, түсіне де ... оған ... ... ... дайын мақсатшыл жас болып қалыптасқаны оның алғашқы
ғылыми ... ... ... ... Н. И. Березинге хат», "Профессор
Н. И. Березиннің «Хан жарлықтары» кітабына рецензия», «Рашид-ед-дин» т. ... да ... ... ... ... де, құрбылары да
болашақ ғалым, зерттеуші деп қарағандары, жоғары бағалағандары естеліктерде
де ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алаш зиялыларының оқу-тәрбие үрдісіне қосқан тәрбиелік үлесі15 бет
Алаш зиялыларының өмірі мен қызметі31 бет
Қазақ ұлттық-демократиялық зиялыларының 1908 – 1916 жылдардағы қоғамдық-саяси қызметі және алаш қозғалысы48 бет
1905-1917 жж. қазақ интеллегенциясының әлеуметтік қозғалысы21 бет
XX ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының атқарған қызметтеріне саяси талдау57 бет
XХ ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының ұлттық мемлекеттілік үшін идеалдық күресі11 бет
Алаш мүддесі3 бет
Алаш партиясы мен Алашорда үкіметі55 бет
Алаш тағылымы және қазіргі қазақ руханияты6 бет
Алаш тұлғаларының көзқарасындағы үндестік5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь