Тіл және ойлау

Тіл мен ойлаудың өз ара байланысы туралы мәселе жалпы тіл білімінің ғана емес, сонымен бірге философия мен логика, және психологияның ең күрделі мәселелерінің бірі болып саналады.
Дыбыстық тіл де, абстракті ойлау да — адамға тән құбылыстар. Бұл екі құбылыстың екеуі де адамның екі жақты табиғатына сәйкес әрі әуметтік, әрі биологиялық жақтарымен сипатталады, осы екеуін бірдей қамтиды. Біріншіден, тіл де, ойлау да — адам миының туындысы, соның жемісі, екіншіден, тіл де, ойлау да — әлеуметтік құбылыс, өйткені адамның өзі қоғамдық құбылыс болып саналады. Тілде де, ойлауда да әлеуметтік және индивидуалды-биологиялық жақтар ұштасып, бір-бірімен бірлікте болады.
Ой тіл арқылы айтылған мазмұнның негізін құрайды.
Адам өз ойын басқаларға тіл арқылы айтып не жазып жеткізеді. Тыңдаушы да сөйлеушінің ойын тіл арқылы түсінеді. Ойдың жарыққа шығып, іске асуы, өмір сүруші үшін тілдік материалға негізделуі, сөздер мен сөз тіркестері және сөйлемдер түрінде айтылуы шарт. «Тіл дегеніміз — ойдың тікелей шындығы» (К. Маркс). Ой шындығы тіл арқылы, тілдегі сөздер мен сөйлемдер арқылы көрінеді. Демек, тіл — пікір алысу құралы, ойлаудың қаруы, ойды білдіру құралы.
Тіл мен ойлаудың бірге шыққандығын және олардың өз ара тығыз байланыстылығын К. Маркс пен Ф. Энгельс талай рет көрссткен болатын: «Тіл де, сана сияқты ертеден келе жатқан нәрсе, тіл, дәл айтқанда, басқалар үшін, осының арқасында өзім үшін де, өмір сүріп отырған шын практикалық сана болып табылады; сөйтіп, тіл де, сана сияқты, басқа адамдармен қатынас жасау мұқтаждығынан және қажеттілігінен келіп туады.
Адам ойлауының хайуанаттың «ойлауынан», соның ішінде адам тәріздес маймылдардың ойлауынан, айырмашылығы сол, адам шындықтық объектілерінің байланысы мен қарым-қатынастарын танып біледі және олардың қасиеттерін айқындап белгілей алады._ Өзінің қажеттілігін қанағаттандыру мақсатымен алғашқы адамдар еңбектене бастады, өздерін қоршаған дүниедегі бір затты екінші
Пайдаланылған әдебиеттер


1. Е.Қ. Балапанов «Информатика 30 сабақ»
Алматы «Шартарап» 2001 жыл.

2. О. Камардинов «Информатика Оқу құралы.
Алматы «Қарасай» 2006жыл.

3. М.Қ. Байжұманов « Информатика» Оқу құралы
Астана – 2004 жыл.
        
        ТІЛ ЖӘНЕ ОЙЛАУ
Тіл мен ойлаудың өз ара байланысы туралы мәселе жалпы тіл ... ... ... ... ... мен логика, және психологияның ең
күрделі мәселелерінің бірі болып саналады.
Дыбыстық тіл де, абстракті ... да — ... тән ... Бұл ... ... де адамның екі жақты табиғатына сәйкес әрі әуметтік, әрі
биологиялық жақтарымен сипатталады, осы ... ... ... ... де, ... да — адам миының туындысы, соның жемісі, екіншіден, тіл де,
ойлау да — әлеуметтік құбылыс, өйткені адамның өзі ... ... ... ... де, ... да ... және индивидуалды-биологиялық
жақтар ұштасып, бір-бірімен бірлікте болады.
Ой тіл арқылы айтылған мазмұнның негізін құрайды.
Адам өз ойын ... тіл ... ... не ... жеткізеді. Тыңдаушы
да сөйлеушінің ойын тіл арқылы түсінеді. Ойдың жарыққа шығып, іске ... ... үшін ... материалға негізделуі, сөздер мен сөз тіркестері
және сөйлемдер ... ... ... «Тіл ...... ... (К. Маркс). Ой шындығы тіл арқылы, тілдегі сөздер мен сөйлемдер
арқылы көрінеді. ... тіл — ... ... құралы, ойлаудың қаруы, ойды
білдіру құралы.
Тіл мен ойлаудың бірге шыққандығын және ... өз ара ... К. ... пен Ф. ... ... рет ... ... «Тіл
де, сана сияқты ертеден келе жатқан нәрсе, тіл, дәл ... ... ... ... өзім үшін де, өмір ... ... шын практикалық
сана болып табылады; сөйтіп, тіл де, сана сияқты, басқа адамдармен қатынас
жасау ... және ... ... ... ... ... ... соның ішінде адам тәріздес
маймылдардың ... ... сол, адам ... ... мен ... ... ... және олардың қасиеттерін
айқындап белгілей алады._ Өзінің қажеттілігін ... ... ... ... бастады, өздерін қоршаған дүниедегі бір затты
екінші затқа әсер ететіндей етіп пайдаланды. ... ... ... пайдалану ол заттардың бір-біріне ... және ... ... ... ... ... процесінде адамның ойлауы ... ... ... ... ... адам ... ... объективті шындықтың сәулеленуі түйсік, қабылдау мен ... ... ... ғана ... мен ... бір-бірімен тығыз байланыста болады дегенде, тілдегі
категориялар мен ... ... өз ара ... ... Мысалы, тілдегі сөз логикалық категория — ұғыммен тығыз
байланыста ... ... ... ... ... байланыста болады.
Тіл арқылы адам ойлайды, тіл шындық өмірдегі заттар мен кұбылыстардың,
олардың сан алуан белгілері мен өз ара ... адам ... ... ... ойлау формаларын белгілейтін материалдық кұрал ретінде
қызмет ... ... ұғым адам ... ... ... бір
комплексі — сөз арқылы жатталып қалады. ... ... сөз ... зат не ... ... адам санасындағы материалдық формасы болып
саналады.
Ойлаудың тілмен ... ... ... ойлау формаларының бірі
байымдаудың сөйлеммен байланысынан да көруге болады.
Байымдауға, мағыналық ... алып ... ... ... немесе жоққа шығару тән де, форма жағынан алып ... ... ... тән.
Кейбір лингвистер, сондай-ақ, логиктер сөйлемнің ... ... ... ... ... деп ... ... арасында
айырмашылықтардың болатынын ескермейді. Сөйлем туралы теориядағы бұл бағыт
ерте заманға барып тіреледі. Осы бағыт барлық тілдерге ... ... ... ... мен ... ... ... схемасын тудырды. Аталған схема
бойынша, сөйлем мүшелерін ажыратып ай-қындауда грамматикалық критерий ... ... ... ... ... Мұның өзі грамматикалық
категорияларды логикалық категориялармен араластырып ... ... ... ... кім, не ... ... соны ... мүше»
деп айқындау сөйлемге және сөйлем мүшелеріне тек логикалық тұрғыдан келіп
қараудың салдарынан болған.
Кезінде Ф. Энгельс Е. Дюрингтің ... ... шын ... ойлау
тілдің көмегінсіз, сейлеусіз (без речи) болады дейтін мағынасыз пікірін
қатты сынға алып, былай деген болатын: ... ... ... ең ... ең ... ой иесі ... ... ғой, өйткені олардың ой ойлауына
ешқашан да ... ... ... ... ... ... ... пікірлер мен оларды баяндайтын тілден бұл пікірлердің қандай
болса да бір тілге онша ... ... ... лингвистер мен философтар тілді психикалық құбылыс, ойлау
процесі материалдық тілдік формаға ... ... ... ... ... ... ... сөйлеу, ойлау немесе өзімен-өзі
іштей ... ... ... ... ... Олардың пікірінше, адам өзімен-
өзі болып ойланғанда, оның ойлау процесі материалдық тілдік ... таза ... өтіп ... ... келісуге мүлдем болмайды. И. П. Павловтың екінші
сигнал жүйесі ... ... ... ... ... әсер ... миға
барып жететін физиологиялық тітіркенулер (раздражения) ғана емес, ... ... ... миға ... жететін кинэстезикалық тітіркенулер де
сигналдардың сигналы болып саналады. Материалдық физиологиялық ... ... ... да ... ... ... ... негіз бола
алады. «Ойлау процесінің екінші сигнал жүйесінің сигналдарының ... ... ... бір ... ... ... де ... емес. Мысалы,
іштей сөйлеу, өзімен-өзі ойлану процесінде есту мүшелерінен миға ... ... ... ... ... өзі әңгімелесушіні
тыңдағанымызда ғана болады. Бірақ іштей сөйлеу, өзімен-өзі ойлану процесі,
эксперименталды ... ... ... ... ... ... ... тітіркенулерге сүйемелі. Іштей сөйлеу
процесінде ... ... ... ... артикуляциялардың еленбейтін түрде
жасалатыны айқындалды, олар сырттан қараушыға және ... ... ... да, ... ... ... тиісті аспаптармен айқындалып
белгіленеді».
Н.Я. Марр тіл мен ойлаудың өз ара қарым-қатысы туралы мәселені шешуге
тырысқанмен, оны дұрыс шеше ... ... ... тіл мен ... ... деп ... да, олардың бірлігін, өз ара байланысын жоққа шығару да орын
тепті. Тіл меи ойлауды бір-біріне теңдестіру ... ... ... теориясынан» көрінеді. Н. Я. Марр тілдердің әр түрлі морфологиялық
типтері тілдердің дамуындағы әр ... ... ... көрсетеді және
ойлаудың дамуын айқындайтын өлшеуіш болып табылады деген қате ... бір ... ... ... даму ... ... тіл ... тепе-теңдігі туралы қате көзқарасты ... ... ... ... ... тіл мен ... бірлігін жоққа шығарып,
ойлауды тілден бөліп тастайды. Ол былай деп ... «Тіл ... ... ... ғана өмір сүреді; ойлаудың кимылы мұндай көрініссіз-
ақ болады... Тіл ... тіл) бұл ... ... ... ... ... ең жаңа өнер-табысқа бере бастады, ал ойлау ... ... ... мен жаңа ... ... ... береді, тілді
тайдырып толығымен онын орнын басады. Келешектегі тіл — ... ... ... ... ойлау. Бұған ешбір тіл, тіпті дыбысты тіл де ... ... ... ... тіл ... да ... нормаларымен
байланысты». Н. Я. Маррдың бұл пікірі мүлдем қате. Ол тілді ойлаудан бөліп
тастап, идеалистік ... ... тіл мен ... ... ... ... ... теңестіру де, ол екеуінің бірлігін ... ... ... ... да ... ... негізі жоқ қате көзқарастар
болып ... ... ... ілім тіл мен ойлау әрдайым
диалектикалық бірлікте болады деп ... ... ... ... ... ... іске асады, солар арқылы басқаларға белгілі бола
алады. ... ойын да тіл ... ... ... мен ... ... аламыз.
Егер зат пен оның атауының арасында табиғи байланыс болса, онда дүние
жүзіндегі тілдерде ... ... да ... болар еді.
Сөз бен ұғым бірлікте, өз ара тығыз байланыста болады дегеннен бұл ... ... екен ... ... ... тиісті. Олардың арасындағы
айырмашылықтар мыналар: кейбір ұғымдар жеке ... ... ... ... ... сөз ... ... кейбір
сөздер ұғымды өздігінен емес, тек ... сөз ... ... ғана ... ... ... ... білдіретін бір сөздің
езі әлденеше ұғымды білдіруі мүмкін. Сөз кейде ұғымды ғана ... ... да ... ... ... ... сөз ... ретінде қызмет атқарады.
Ойлаудьщ тілмен тығыз ... ... ... ... ... ... ... да көруге болады. Байымдауға, мағыналық
жақтан алып қарағанда, бірдемені хабарлау, құптау немесе жоққа шығару ... ... ... алып ... субъект-предикаттық құрылым ... ... ... ... және ... ... ... предметі (предмет суждения) туралы ой болып саналады
да, предикат байымдаудың предметі туралы не ... ... соны ... ой ... ... Ал ... ... байымдаудын предметіне қатысты екендігін білдіреді. Мысалы, «Сын
есім дегеніміз заттың белгісін, сапасын, түр-түсін білдіретін сөз ... ... ... ... ... предикаты —«заттың белгісін,
сапасын, түр-түсін білдіретін сөз табы». Предикаттың субъектіге ... ... ... сөзі.
Субъект-предикаттық форма күллі байымдау атаулының ... ... тән ... ... ғасырларда барлык, халықтарда, барлық
тайпаларда және ойдың дамуынын барлық сатыларында,— деп ... ... ... формасы өте-мөте қарапайым түрде біздің үш мүшелі сөйлемімізге
келіп тіреледі. Нақ ... ... біз ... ... ... қалдырған ойын да, тағылардың ойын да, ... да ... онай ... ... ... дүниенің адам санасында бейнелену формасы ретінде
қаралады, байымдаудьщ ... ... аты ... ... ... ... байымдаудың өзі — бір тұтас нәрсе. Байымдаудың әрбір
бөлшегі өздігінен ... ... ... және оның бір ... ... ... да ... Байымдаудағы субъект предикатсыз
субъект бола алмайтыны сияқты, предикат та субъекті-сіз, ... ... ... ... ... басын қосу үшін байланыста соншалықты
қажет. Субъект пен предикаттың өз ара ... ... ... емес,
іштей байланыс, етенелік байланыс.
Ойдың формасы ретіндегі ... тіл ... ғана өмір ... ... ... ... өмір сүре ... Демек, сөйлем — байымдаудың
нақтылы өмір сүруінід формасы.
Белгілі бір ойды әр ... ... ... ... ... ... ... түрліше ойлаудан болмайды. Орыс халқының ұлы жазушысы және ойшылы Н. Г.
Чернышевский Гумбольдтың теориясын сынай келіп, былай деп ... ... өте жиі ... мән беріп жүр, ... ... ... ... ... ерекшеліктерін айқындауға
болатын сияқты деп түсінеді» «...Тілдің ой~ ... ... ... ой ... болмайтын шындық деп танылды да, мұның өзі
мағынасыз-қорытындылар болып шықты». Н. Г. ... тіл мен ... ... ... ... сынға алып, бір тіл мен екінші тілдің
арасындағы грамматикалық ... ... әр ... ... деп тұжырымдаудың мүлдем қате екендігін айтады.
Белгілі бір ... әр ... ... ... ... ... Осы құбылысты желеу етіп, американың кейбір лингвистері (Боас, Л.
Блумфилд, 3. Харис т. б.) тіл мен ойлауды бір-бірінен бөліп ... ... ... жоқ деген қате қорытындыға келді. Тіл мен ойлауды тепе-
тең деп қарайтын «теория» қаншалықты қате болса, тіл мен ... өз ... жоқ деп ... ... да ... қат
Сөйлем мен байымдаудың байланысы мен бірлігінін бекемдігі ... ... ... сөйлемді грамматикалық жағынан
дұрыс құрастыруға мүмкіндік ... ... ... және ... ... ... ... мағынасын, мазмұнын ашып айқындау
үшін ... ... ... ... оның ... сөзі жылы жүзбен
ңарсы алынды деген сөйлемді алып қаралық. Бұл сөйлемді контекстен ... ... оның ... ... екі ұшты екені аңғарылады. Бұл
сөйлемнің осылай кұрылуынан әңгіме ... ... сөз» ... әлде ... ... институтта жылы жүзбен қарсы алынуы» ... ол ... деп ... ажыратып айту қиын. Басқаша айтқанда, бұл сөйлемде
институтта деген сөздің субъект пен предикаттың ... ... ... Тыңдаушы адамның немесе тексті оқып отырған адамның
сөйлемді дұрыс түсінуі үшін сөйлеуші ... ... ... ... оның ... мен ... ... айқындап алуы
шарт. Егер ... ... ... емес, институттағы сөйленген сөз жайында
болса, онда сөйлемді ... ... ... сөзі жылы ... қарсы
алынды» деген түрде құру ... Егер ... оның ... ... жылы ... ... ... жайында болса, онда ол ой «Оның
сөйлеген сөзі инситутта жылы жүзбен қарсы ... ... ... ... ... ... құрылымы болады. Осыған орай, ... ... ... ... ... ... қатысы қандай болады деген заңды сұрақ туады. Бұл мәселе жайында
тіл ... де, ... да әр ... ... мен ... бар.
Мұндай тұжырыммен келісуге мүлдем болмайды. тітіркенулер де сигналдардын,
сигналы ... ... ... сондай-ақ, логиктер сөйлемнін құрылымы мен
байымдаудың ... ... ... деп қарап, бұлардың арасында
айырмашылықтардың болатынын ескермейді. Сөйлем туралы теориядағы бұл ... ... ... Осы бағыт барлық тілдерге бірдей жасанды схема —
сөйлем мен сөйлем мүшелерініц универсалды схемасын ... ... ... ... ... ... ... грамматикалық критерий емес,
мағыналық, логикалык критерий ... ... ... өзі ... ... ... араластырып жіберуге
соқтырды. Мысалы, бастауышты «сөйлемде кім, не ... ... ... ... деп ... сөйлемге және сөйлем мүшелеріне тек логикалық
тұрғыдан келіп қараудын салдарынан болған.
Сөйлем мүшелері — жай ғана ұғым ... ... тән ... бар сөздер.
Ол сөздер логиканың зандарының ... ... сол ... ... ... өз ара бір-бірімен тіркесіп айтылады.
Тілдегі әрбір единицалар — сөз, сөз ... ... ... да ... бір ... ... ойды білдіреді. Ұғым мен ой ... ... ... саналады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. К.Аханов «Тіл білімінің негіздері» Алматы, 1993 ж. 44 – 57 бет.
2. Байымбетова Ж. А. «Тіл ... ... ... 2006 ... ... «Тіл ... ... «Мектеп» баспасы 1978 ж.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Ойлау» фразеосемантикалық өрісіндегі тіларалық фразеологиялық баламалар типологиясы62 бет
Адам болмысы мен ойлауының жалпы формалары29 бет
Айгүл Кемелбаева шығармаларындағы көркемдік ойлау30 бет
Ана тілі сабақтарында сын тұрғысынан ойлау жобасын қолдану арқылы оқушылардың тілін дамыту55 бет
Ана тілі сабақтарында сын тұрғысынан ойлау жобасын қолдану арқылы оқушылардың тілін дамытудың әдістемелік негізі43 бет
Балалардың ойлау қабілеттерін дамыту4 бет
Бастауыш сынып оқушыларының логикалық ойлау қабілеттерін арттыру5 бет
Бастауыш сынып оқушыларының ойлау қабілетін дамыту ерекшеліктері48 бет
Бастауыш сыныптың математика сабағында сын тұрғысынан ойлау технологиясын қолдану16 бет
Биология сабағында оқушылардың логикалық ойлау қабілетін дамыту әдістері66 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь