Негізгі құралдарды жөндеу есебінiң негiзi

М А З М Ұ Н Ы
Кіріспе

1. Негізгі құралдар есебінiң теориялық негізі
1.1. Негізгі құралдардын жіктелінуі мен бағалануыны есебі
1.2. Негізгі құралдардың есебін ұйымдастыру
1.3 Негізгі құралдардыңтозуы және олардың
амортизациялық аударым сомасын есептеу

2. Негізгі құралдарды жөндеу есебінiң негiзi
2.1. Негізгі құралдарды жөндеу есебі
2.2. Жалдағы негізгі құралдың есебі
2.3. Негізгі құралды есептен шығарудың тәртібі және негізгі құралдарды түгендеу


Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
        
        М А З М Ұ Н Ы
Кіріспе
1. Негізгі құралдар есебінiң теориялық негізі
1. Негізгі құралдардын жіктелінуі мен бағалануыны есебі
2. ... ... ... ... Негізгі құралдардыңтозуы және олардың
амортизациялық ... ... ... ... құралдарды жөндеу есебінiң негiзi
2.1. Негізгі құралдарды жөндеу есебі
2.2. Жалдағы негізгі құралдың есебі
2.3. Негізгі ... ... ... тәртібі және негізгі құралдарды
түгендеу
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
К І Р І С П Е
Халық шаруашылығы есептерінің ... ... ... ... ... ... ... ғылымдар ішінде бухгалтерлік есеп өз
алдына дараланып ... ... ... ... Бұл ... ... ... жағынан талдайтын, өз алдына ғылыми даму жолдарын
анықтайтын әдістермен және бұл ... ... пән бар. Осы ... ... ... бухгалтерлік есеп ғылымынын пәні -деп айтуға
болады, немесе қоғамдық өндіріс процестерін бухгалтерлік есепке ... ... -деп ... ... ... ... есеп ... даму жолына қажет. Бухгалтерлік есептің мәліметтері ... ... ... ... ... тұрғыдан зерттеуге
бірден-бір негіз болып табылады. Сондықтанда бухгалтерлік есептің негізгі
міндеті халық шаруашылығынын барлық салаларында нақты ... ... сай ... ... ... ... даму кезендерінің қай
сатыларында болмасын дамудың объективті экономикалық заңдылықтарын анықтау
және ол заңдылықтарды ... ... ... ... үшін ... ... ... есеп жұмыстарын дұрыс ұйымдастырудың
маңызы зор. Қоғамдық даму нәтижесінде бухгалтерлік есептің ұйымдастырылуына
қойылатын талаптардың өсіп, ... ... ... ... ... ... ... экономикаға түбегейлі көшу кезенінде бухгалтерлік
есепке жүктелетін міндеттер қай ... ... ... ауқымды болып
отыр. Өйткені қазіргі қоғамдық дамудын жаңа кезеңінде ... ... ... меншіктен ұжымдық және жеке ... ... етек ... ... орай ... ... ... субъекті және жеке
тұлғалар арасындағы экономикалық және қоғамдық қарым-қатынастар саясаты
жаңа сипат алып ... Бұл ... ... ... шаруашылығының қай
саласындағы субъектілер болмасын ... ... және ... ... өз ... өзі ... өзін-өзі қаржыландыру принциптеріне
негізделуі тиіс. Бүгінгі танда ... ... ... ... ... жатқан жұмыстардың, кәсіпкерлік қызметтің мемлекет тарапында және
экономика өмірінде атқаратын рольінің ... ... ... ... ... ... талабына сай гүлденіп, дамып тұрған өркениетті
елдердің қайсысы болмасын ... ... және орта ... дамыта
отырып, айтарлықтай экономикалық өсу дәрежесіне жеткендігі баршаға мәлім.
Еліміздің жағдайын ... ... ... шығу ... бақыланып отырылатын мәселелер арасында күн тәртібінде бірінші
кезекке қойылып отыр. ... ... ... ... ... атты ... бағдарламасында
“Еліміздің экономикалық саясатының бірден-бір басымды бағыты шағын және
орта ... ... деп атап ... ... бола ... ... еліміздін шаруашылық қызметін жандандырғыш күш деп білу
қажет.
Шағын және ... ... ... ... ... көп ... байланысты елімізде күннен-күнге ... және ... ... ... ... Әрине олардың кәсіпкерлік шаруашылығын
дамытуға ... ... ... ... елеулі де әрі тиімді. Сонымен
қатар қазіргі таңда халықаралық стандартқа көшу барысында ... ... ... ... ... ... өте күрделі. Ол шетел тәжірібиесін
тиімді қолдану, бухгалтерлік ... жаңа ... сай ... бір
жүйеге келтіру болып табылады.
Нарық қатынастары жағдайында шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... зор. Шаруашылық субъектілерінде
бухгалтерлік есеп жұмысы ... ... алу және ... есеп ... ... және бюджетке төленетін басқада міндетті төлемдер туралы"
Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жасалынған бухгалтерлік ... мен ... ... қызметі бухгалтерлік есеп шоттарының типтік
жоспарына сай бекітілген ортақ ... мен ... және ... ... ... ... есеп ... шығарған
нұсқаулары мен ережелері, сондай-ақ ... ... ... ... ... қолданылып жүрген бухгалтерлік есеп ... ... есеп ... ... ... есеп және есеп беру ... шаруашылық
жіргізуші субъектілердін және олардын құрылымдық бөлімшелерінің қызметін
жедел басқару үшін, экономикалық жоспарлар жасап, оның ... ... ... ... ... ... ... негізі
1. Негізгі құралдардыңжіктелінуі мен бағалануының есебі
Жалпы негізгі құралдар - деп өндірісте ұзақ уақыт бойы ... ... ... пайдаланылатын, өзінін бастапқы заттай ... ... ... ... ... шығарылған өнімге, орындалған
жұмысққа, көрсетілген қызметке біртіндеп ... ... ... ... ауыстыратын еңбек құралдарын, яғни
материалдық активтерді айтады. ... ... ... есебі ғ6 “Негізгі қорлар (құрал-жабдықтардың) есебің -деп
аталатын бухгалтерлік есеп стандартына сәйкес жүргізіледі.
“Негізгі құралдарғаң- ... ... жер ... ... ... ... тетіктер, машиналар мен жабдықтар, өлшеуіш ... ... мен ... ... ... мен ... ... көлік тасымалдау құралдары, аспаптар, өндірістік және ... өнім және ... ... көп жылдық көшеттер,
шаруашылықтың ішкі ... ... ... ... ... ... ... (арзанды-
қымбаттылығына) қарамастан пайдалану мерзімі бір жылдан ... ... ... ... жатқызылмайды. Сонымен қатар негізгі
құралдардыңқұрамына шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... болып саналатын жабдықтар мен машиналар, күрделі
құрылыс құрамында есептелетін монтаждауды (құрастыруды, ... ... ... ... (салынып) біткен, бірақ әлі пайдалануға
берілмей тұрған ... мен ... ... құрылыс-монтаж
жұмысының өзіндік құнының құрамында қаралған ... ... ... ... ... ... ғимараттар мен тетіктер, сонымен бірге
жас малдар, яғни мал төлдері ... ... ... ... ... ... қарай
өндірістік және өндірістік емес болып екі топқа бөлінеді. Өндірістік
негізгі құралдар деп ... ... ... яғни ... ... ... Оларға: өндіріске арналған үйлер, ғимараттар, өткізгіш
тетіктер, құрылыс машиналары, ... ... ... ... ... ... өлшеуіш аспаптар және тағы
басқалары жатады. Өндірістік емес негізгі ... ... ... ... пайдаланылатын негізгі құралдар жатады. Оларға
тұрмыстық үй-жай (коммуналдық) шаруашылығында, денсаулық сақтау, әлеуметтік
қамсыздандыру, білім беру және мәдениет салаларында ... ... ... ... ... ... ... Халық шаруашылық салаларында
және істейтін қызметтерінің түрлеріне қарай барлық ... ... ауыл ... ... ... ... ... құрылыс, материалды-техникалық ... және ... ... ... ... органдары, әлеуметтік сақтандыру,
ғылым және білім беру, ғылыми көмек көрсету және ... ... ... ... ... ... ... салаларына қарай
топтастырған кезде олардың қатысуымен шығарылған өнімдердің, ... ... мен ... ... қай түріне жататындығы
негізге алынады.
Егер шаруашылық субъектідегі негізгі құралдардыңбәрі тек қана
субъектінің негізгі ... ... ғана ... ... ... онда бұл ... ... құралдардыңбарлығы түгелімен сол
шаруашылық субъектсіінің атқаратын қызметі ... ... ... ... ... балансында осы субъектінің негізгі
қызметінен ... ... ... ... өндірістері мен бөлімшелері
болса, онда осы бөлімшелер мен ... ... ... ... ... халық шаруашылық саласы қызметі түріндегі топқа жатқызылады.
Шаруашылық ... ... ... үй ... ... халық шаруашылығының тұрғын үй шаруашылығы және халыққа
тұрмыстық қызмет көрсету саласына жатқызылады.
Негізгі құралдар алдына ... ... және ... ... ... топтарға бөлінеді:
а) үйлер ( тұрғын үй, кеңсе үйі, қойма, тағы басқалары);
ә) ғимараттар (көпірлер, аспалы жолдар, жасанды су ... ... тағы ... ... ... (жұмыс машиналары, энергия бөлетін тетіктер,
құбылдар, тағы басқалары);
в) ... ... ... істейтін двигательдер, іштен жанатын
двигательдер электроаппараттық трансформаторлар, эксковаторлар, ... ... ... ... ... ... жүк ... су өлшегіш құралдар, монометрлер, таразылар, кассалық аппараттар
мен тағыда басқалары);
г) ... ... ... және жүк ... ... ... көлікке тіркемелер (прицеп), тракторлар ... ... ... мен ... ... бактар, контейнерлер
тағыда ... ... - ... ... (диван, креслолар, кілемдер,
сейфтер, ... ... ... және өнім ... көп жылдық өсімдіктер мен көшеттер;
з) жер (шаруашылық субьектісінің ... ... жер ... ... жақсартуға (өндеуге) жұмсалған күрделі шығын;
к) басқада негізгі құралдар (кітапхана қорлары тағы ... ... ... ... ... ... қарай
меншіктік, яғни шаруашылық субъектісінің өзіне тиісті және уақытша жалға
алынған болып екіге бөлінеді. ... ... ... ... ... ... ... сыртындағы 001-ші “Жалға ... ... деп ... ... ... ... ... барысына қарай негізгі құралдар жұмыс істейтін,
жұмыс істемейтін және ... ... -деп үш ... бөлінеді.
Жұмыс істейтіндерге өндіріс процесіндегі, яғни қолданыстағы негізгі
құралдар жатады.
Жұмыс істемейтін негізгі құралдардыңқатарына ... ... ... ... жаққа әзірге берілмеген басы артық ... ... ... ... ... яғни ... ... немесе басқада жағдайларға байланысты істен шығатын ... ... ... ... ... ... активтер сатылып алыну мақсатына қарай
а) негізгі құралдар:
ә) тауарлы-материалдық ... ... ... ... болып бөлек есептелінеді.
Негізгі құралдардыңесебін ұйымдастыруда оларды бағалаудың маңызы зор
болып табылады. Негізгі құралдар ... ... ... ... ... ... (жойылу) құнымен және келісілген құнымен
бағаланады.
Негізгі құралдардыңбастапқы құны - ол ... ... ... ... ... ... кеткен (шыққан) шығындардан, сондай-ақ сатып алу
барысында төленген салық сомаларынан, құрылысты салу кезінде алынған несие
үшін ... ... ... мен бұл ... ... ... ... жұмыс жағдайына келтірумен тікелей байланысты кез-келген шығындардың
жиынтығынан тұрады. Негізгі құралдарды тасымалдау кезінде болған ... ... және ... қажет болып саналмайтын шығындар ... ... ... ол ... ... шығыны ретінде есепке
алынады. Негізгі құралдың әр түрі бойынша оның бастапқы құнына ... ... жер ... ... құнына:
Жерді сатып алу бағасы, қозғалмайтын мүлік жөніндегі ... ... ... сатып алу-сату жөнінде келісім-шартты ресімдеу үшін
заңгердін қызметіне төленетін ... және ол үшін ... ... ... ... ... мақсатқа пайдалануға әзерлеуге кеткен шығындар (үйді
бұзғаннан алынған ... ... ... ... ... ... ескі үйді ... байланысты шығындар, жерді тазалау,
тегістеу, тағы басқа) енгізіледі.
ә) құрал-жабдықтардың бастапқы құнына:
Құрал-жабдықты сатып алу ... оны ... ... ... ... ... оның ... тасымалдау кезінде сақтандыру,
монтаждау, құрал-жабдықтардың пайдалануға жарамдылығын ... ... ... ... басқалар енгізіледі.
Алайда құрал-жабдықтарды монтаждау, тасымалдау кезінде болған бүліну
нәтижесін жөндеу үшін кеткен сомалар ағымдағы ... ... ... құралдар несиеге алынған болса, ол үшін төленген пайыз сомасы да
ағымдағы шығын қатарына жатқызылады және де ... ... ... ... ... субъектінің өзі салған үйлер мен ғимараттардың
бастапқы құнына осы құрылысты салу үшін ... ... ... ... ... ... ақы ... еңбек ақы бойынша
бюджетке жасалған аударым, алынған ... ... ... ... ... құрылысты салу үшін рұқсат алуға кеткен
шығындар мен басқада шығындар енгізіледі.
Шаруашылық субъектілері жерді және сол ... ... ... ... бір ... ретінде пайдалануға сатып ... онда ... ... ... бухгалтерлік есепте әрбір объекті бойынша
бөлек көрсету керек. ... ... мен ... ... ... және олар ... ал жердін пайдалану мерзімінде шек жоқ, ... ... ... ... табылады. Егер бұл жағдайда
жер участкесі ғана ... ... ал ... мен ... ... келісілген болса, онда олардың құндары әрбір объекті бойынша
жекеленіп бөлінбейді. Бұл ... тек қана жер ... ... ... Және де оның ... құны бұл ретте сатып алу бағасымен
үйлер мен ... ... ... ... объектлердің (жердің және ол
жердегі объектілерді қоса) ... ... ... ... ... шегеру арқылы анықталады.
Шаруашылық жүргізуші субъектілерде негізгі құралдың ... ... ... ... мен құралтайшылар негізгі құралды жарғылық қорға өзінің
үлесі ретінде салса, онда ... құны ... ... ... ... ... ... құралдарды өзі дайындап, яғни жасап
шығарғанда немесе ... ... ... ... шығындардың нақты сомасы
бойынша.
Шаруашылық жүргізуші субъекті негізгі құралдарды басқа заңды тұлғалардан
немесе жеке ... ... ... ... ... ... ... немесе эксперттік (сараптамалау) жолмен.
Негізгі құралдардыңағымдағы құны - бұл ... ... ... бір ... (мерзімдегі), яғни бүгінгі күнгі негізгі
құралының нарықтық бағасы болып табылады.
Негізгі құралдардыңбаланстық құны - бұл ... ... ... ... ... ... есеп беру ақпараттарында
көрсетілген негізгі құралдардыңбастапқы құнынан жинақталған тозу ... ... құны ... табылады.
Негізгі құралдардыңжойылу құны - негізгі құралдың пайдалану
мерзімі аяқталғаннан ... оны ... ... ... іске ... (материал, металл сынығы, отын тағыда басқа пайдалануға
болатындарының) құнынан объектіні есептен ... ... ... (алдағы уақыттағы) шығындарды алып тастау арқылы анықталады.
Негізгі құралдардыңкелісілген құны - бұл ... екі ... ... құралдарды сатушы мен алушының арасындағы келісілген құн болып
табылады.
Бухгалтерлік шоттарда есептелінген негізге құралдардыңбастапқы
құндары тек мына жағдайларда ғана ... ... ... қызмет атқаратын мерзімін ұзартатындай
немесе қысқартатындай оның ... ... әсер ... ... күрделі
қаржы жұмсағанда (кеңейткенде, жанартқанда тағыда ... ... ... жойғанда және бөлшектегенде.
ә) Үкіметтің шешімдері бойынша негізгі құралдарды қайта бағалағанда.
Негізгі құралдарың есебі әрбір бөлек объект ... ... ... Негізгі құралдарды пайдалануға берген кезде оның бастапқы
құнымен қалпына келтіру құны тең ... ... оны ... ... оны қайта бағалау уақытының арасында айырмашылық жоқ. Уақыт өткен
сайын негізгі ... ... ... ... ... ... және
ол үшін қолданылатын техниканын шығыны, жұмысшылардын енбекақысы ... ... ... салу ... ... бір себептермен өзгеріп
отырады. Негізгі құралдардыңқұны оны бір ... ... ... ... ... ... қоғамдық қажетті енбекпен ... ... ... ... ... ... өте ... бағалап
тұрады. Негізгі құралдарды қайта бағалау кәсіпорының өзі ... ... ... қайтадан бағалау кезінде онын осы кездегі, яғни
бүгінгі салу өндіру құны анықталады. Бұл ... ... ... құны деп аталады. Шаруашылық жүргізуші субъектілерде негізгі
құралдарды тиісті түрде қайта бағаланғаннан бастап ... ... ... құнымен есептейді.
Негізгі құралдардыңбастапқы бағасын белгілі бір күндегі қолданылып
жүрген ... ... ... ... ... ... ... Қайта бағалау нәтижесінде ... ... өсуі ... ... тиістісінің дебетіне 541-ші “Негізгі құралдарды қайта
бағалаудан түскен ... ... ... ... ... ... ... жүргізілген күні шаруашылық жүргізуші субъектілерде
негізгі құралдарға есептелінген тозу сомасы негізгі құралдардыңқұндарының
өзгеруіне қарай ... ... ... ... ... ... ... субъектіде қолданылатын амортизациялық
аударым сомасын есептеу әдісіне сәйкес анықталған мөлшерде бөлінбеген
табысқа ... ... ... ... ... ... табысқа
активті есептен шығарылған сәтте ғана ауыстырылады.
2. Негізгі құралдардыңесебін ұйымдастыру
Шаруашылық жүргізуші субъектілерде негізгі ... ... ... 12 ... ... шоттарында
жүргізеді:
121 шот - жер,
122 шот - үйлер мен ғимараттар,
123 шот - машиналар,
124 шот - көліктер,
125 шот - ... шот - ... ... активті шот болғандықтан дебетінде негізгі құралдардыңкірісі,
яғни көбеюі, ал кредитінде негізгі құралдардын азаюы, яғни ... ... ... ... құралдардыңесебі шаруашылық
субъектінің орталық ... ... ... ... ... ... ... объектісі бойынша бөлек жүргізіледі.
Инвентарлық объекті деп өзінің құрамына кіретін, яғни ... ... ... ... ... ... орнатуды керек етпейтін
жабдықтарды, салынып біткен жеке құрылыстарды (үйлер мен ... ... ... ... жекеленген немесе бірімен бірі
құрылымы бойынша біріктірілген, яғни қосылған, бір зат ... ... бір ... ... бұйымдарды айтады.
Шаруашылық жүргізуші субъектілерде негізгі құралдың есебін дұрыс
жүргізу үшін және олардың ... ... ... ... ету үшін ... құралдарға инвентарлық номер ... Ол ... ... ... бұзылуына басқа ұйымдар мен адамдарға
берілуіне, сатылуына, тағы басқа ... ... ... оның инвентарлық номері шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... ... ... нөмір
негізгі құралға бекітілген жетонға немесе ... ... ... ... ... реттік сериялық жүйесі мен
номерлеу ұсынылады. Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... ... сериялық реттік номерлер белгіленеді, ол сериялық реттік
номерді ... ... ... тобына жататындығын
көрсететіндей етіп тағайындаған дұрыс. ... ... ... ... ... онын инвентарлық карточкасында және бір жерден
екінші жерге орын ауысуы үшін ... ... ... көрсетіліу
тиіс.
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің бухгалтериясында негізгі
құралдардыңәрбір объектісіне типтік ведомостволық ... ... Егер жеке ... бірінсіз-бірі қызмет ете алмайтын бірнеше
бұйымдар, саймандар, аспаптар, тағы ... ... бір ... ... ... онда оның ... карточкасына құрамына
кіретін барлық бұйымдардың ... ... Егер ... жүргізуші
субъектінің бір бөлімшесіне құралдың (инвентардың), аспаптық немесе басқада
негізгі құралдардыңбір түрінің (аты техникалық ... ... ... ... бір ... ... кіріске алынса, онда олар инвентарлық
карточкаларында тобы бойынша есептелінеді. Бірақ бұл жоғарыда айтылғандарға
қарамастан ол ... ... ... ... ... ... құралдардыңбарлық түрлерін, сондай-ақ ... ... ... бір ай ... пайдалануға берілген
біртектес өндірістік-шаруашылық қызметінің бір түрін орындауға арналған
жеке ... ... мен ... ... ... құралдарды есептеуге
үлгілі түрі НҚ-6 ведомоство аралық инвентарлық карточкасы ... ... ... ... субъектінің бухгалтериясында
тиісті топтары бойынша тіркеледі.
Негізгі құралдары көп емес шағын ұйымдар мен бірлестіктер ... ... ... үшін ... ... ... үлгілі
түрі НҚ-11 санды инвентарлық кітапшасын пайдалануға боладыды. Бұл кітапша
негізгі құралдардың есебін ... ... ... ... және ... ... ... айтылған топтары бойынша бөлек есептелінеді.
Негізгі құралдарды инвентарлық ... ... ... ... ... ... субъектілерде инвентарлық карточкалар немесе
инвентарлық кітапшалар қабылдау-тапсыру, ауыстыру актілері, ... және ... ... ... ... алу, сату, салу, орнату,
бір жерден ... ... ... ... ... актілері, тағы басқа
осылар ... ... ... ... ... ... немесе топтық) әдетте әрбір инвентарлық объектіге бір ... ... ... ... ... ... картотекада негізгі құралдар халық шаруашылығының саласына қарай
жіктелген топтары ... ... ... ... ішінде инвентарлық
карточкалар негізгі құралдардыңтұрған жері, яғни жұмыс орны, ... ... және де ... ... ... мен ... мен ... көліктер тағыда басқалар) орналастырылады.
Шаруашылық жүргізуші субъектіде есептен шығарылған және өндіріс орны ... ... бір ... екінші жерге орны ауыстырылған негізгі
құралдардыңинвентарлық карточкалары есепті айдың соңына дейін ... ... ... ... пайдалану үшін сақтаулы тұрған
негізгі құралдар мен басы артық тоқталып қойылған негізгі ... ... ... бөлек жүргізуші қажет.
Инвентарлық карточкалар мен кітапшалар талдамалы (аналитикалық)
есептің негізгі түрі болып саналады. ... ... ... номері, баланста көрсетілген бастапқы құны, ... ... ... ... келіп кіріске алынуына және ... ... ... толтырылған актілердің уақыты (айы, күні,
жылы) тағы басқа шартты ... ... ... ... инвентарлық карточкалардың ... түрі НҚ-10 ... ... құралдарды есептейтін инвентарлық карточка тізіміне
тіркеледі. Бұл тізім бухгалтерияда бір дана етіп толтырылып, ... ... ... ... үшін ... ... ... негізгі құралдарды жіктелуі, яғни аралық шоттары бойынша
тізімге жазады.
Негізгі құралдардыңсақталынып және жұмыс ... ... жері ... үлгілі түрі НҚ-13 санды карточка ... ... ... бұл ... ... ... ... бойынша тек қана қысқаша мәліметтер, яғни объектінің аталуы,
бастапқы құны, ... ... ... ... немесе инвентарлық
кітапшаға жазылған нөмірі, басқада мәліметтері жазылады. Ай ... ... ... бұл ... ... түрі НҚ-13 ... алынған және
шығыс етілген негізгі құралдар жайлы мәліметтер жазылып, бухгалтерлік
есептің ақпараттарымен салыстырылып, ... ... Бұл ... объектілер мен олардын құны бухгалтерлік есептің ... ... ... Есеп ... қолмен өндегенде аралық шоттар бойынша
негізгі құралдардыңқозғалысын, яғни кірісі мен шығысын есептеу үшін ... НҚ-12 ... ... қолданылады. Ол карточка субъектілерде негізгі
құралдардыңтиісті шоттарының инвентарлық карточкаларының мәліметтерінің
негізінде ... Бұл ... ... ... жіктелу топтары мен
түрлері бойынша есеп беретін айдын ... құны ... ... ... мен шығысы көрсетіледі. Карточканың НҚ-12 санды үлгілі
түрінің ... ... ... ... есеп беруге пайдаланылады.
Шаруашылық ... ... ... ... ... мен шығыс
етілуін есептейтін үлгілі түрі НҚ-12 санды карточкадағы қалдығы ай сайын
бас кітаптағы негізгі құралдардын ... ... ... ... инвентарлық карточкалар және ... ... ірі ... мен ... ... ... ... техникалық төлқұжат толтырылады. Бұнда олардың техникалық
сипаттамасы және ... ... ... ... ... ... ... қай саласында болмасын өндірістік өнімнің өсуі
ондағы негізгі ... мен ... ... байланысты болады.
Сондықтан шаруашылық объектілері әрдайым негізгі құралдарың жанартып,
оларды сапасы, өнімділігі жоғарыларымен ... ... ... ... ... ... ... сатып алу,
салу, құрылтайшылардын үлес қосуы, басқа субъектілер мен ұйымдардың және
жеке тұлғалардың сыйға, яғни ... ... ... ... ... тағыда басқалар арқылы келіп түседі. Бұл келіп ... ... ... ... ... жүргізуші субъекті үлгілі түрі НҚ-1
санды қабылдау-тапсыру актісін толтырады. Егер ... ... ... құны ... ... ... Егер ... пайдалынатын
бір түрлі, құны бірдей құрал-саймандарының немесе жабдықтардың ... ... ... ... яғни ... ... оларға жоғарыда аталған
қабылдау-тапсыру актісінің бір ... ғана ... ... ... яғни ... ... объектілерге алдымен тағайындалған
комиссия оларды іске қосу-қабылдау актсін ... ... ... ... құжат болып саналады. Сонымен қатар, бұл ... ... ... тиіс:
Объектінің аты;
Объектіні алушы мен тапсырушы субъектілер;
Салынып біткен құрылыстың қабылданған кездегі жағдайы;
Құрылыстың салынып ... ... ... ... ... да шартты белгілері.
Негізгі құралдардыңсалынып біткен аса ірі объектілеріне шаруашылық
жүргізуші субъектнің бас механикалық бөлімі ... ... ... ... ... ... ... дұрыс ұйымдастырудың негізгі
шарттарының бірі ... ... ... ... толтырылатын
төлқұжаттарда олардың пайдалануға берілген уақыты, техникалық сипаттамасы,
(көлемі, материалдық өзгешелігі, агрегаттардын қуат күші, тозу ... ... ... тағы басқа мәліметтері жазылады. Осы төлқұжаттардың
негізінде негізгі құралдарға түгендеу ... ... ... ... ... ... кейіннен
шаруашылық жүргізуші субъектінің бухгалтериясына ... ... ... ... төлқұжаттары да беріледі. Бухгалтерия бұл
құжаттардың негізінде тиісті инвентарлық карточкалар мен негізгі ... ... ... ... ... бұл ... жүргізуші субъектінің тиісті бөлімдеріне табыс етіледі. Актіні
шаруашылық жүргізуші субъектісің басшысы бекітеді. Бұрын салынған үйлер мен
ғимараттарға, орнатылған ... және ... ... ... ... ... ... орындалған жұмыстар қабылдау актісі бойынша
негізгі ... ... құны ... ... ... Жоғарыда
айтылғандай, негізгі құралдардыңөзіндік құнына оны әкелуге, ... ... ... ... да ... ... ... кіріске алғанда
шаруашылық жүргізуші субъектінің бухгалтериясында мынандай бухгалтерлік
жазулар жазылады:
Негізгі құралдар деп аталатын 12-ші бөлімшенің тиісті ... ... 123; 124; 125; 126) ... оған ... 431; 432; 441; 451; 452; 511; 641; 642; 643; 671; 687; 726; ... тағыда басқа шоттар кредиттелінеді.
Егер шаруашылық жүргізуші субъектісіне келіп ... яғни ... ... ... ... ... және оларға тозу сомасы
есептелінген болса, онда олардың тозу сомасына ... ... ... ... ... 124-ші және 125-ші шоттар
Кредит 131-ші; 132-ші; 133-ші және 134-ші ... ... ... және ... ... ... сомасын
есептеу
Негізгі құралдар өндіріс процессінде бірте-бірте тоза бастайды,
яғни өзінің бастапқы сапасын жоғалтады. Олар ... бір ... ... ... ... қалады да, бұл құралдардыңорнына жаңа негізгі
құралдарды алуға тура келеді.
Негізгі құралдардыңтозуын ... және ... тозу деп ... ... ... ... тозуы олардың матриалдық жағынан тозуы
болып табылады, яғни жұмыс істеу процесінде машиналар мен ... ... ... үйлер мен ғимараттардың тозығы жетіп,
құлайтындай дәрежеге жетуі.
Негізгі ... ... ... көп уақыт ... ғана ... ... оған ... қатар басқада табиғи
жағдайлар әсер еткендігіне байланысты. Яғни негізгі құралдардын ... ... ... ... ұзақ ... пайдалану және оларға басқада
факторлардың әсер етуі нәтижесінен болып ... ... ... олардың толық табиғи тозуы жетпей-
ақ құнсызданып, өндірістің даму процесінен кейін қалуы, яғни ... мен ... ... ... ... ... сәйкес келмейтін
жағдайда болуынан пайда болады (туындайды).
Осы жоғарыда айтылғандарды қорыта келе, ... ... ... ... ... және ... сипараттарын жоғалтуы деп айтуға
болады.
Негізгі құралдардыңсапалық ... ... ... - өндіріс
салаларында ғылыми-техникалық ... ... ... енбек
өнімділігінің өсуі болып табылады. Еңбек өнімділігі өскен сайын белгілі бір
дайын бұйымды, құрал-жабдықты, тағыда басқаларды ... ... ... ... да, оның құны соғұрылым төмендейді (арзандайды). Сөйтіп енбек
өнімділігінің өсуіне байланысты жана құрал-жабдықтардың машиналардың, ... ... ... ... ... ... ... қарағанда арзан болады. Мұндай жағдайдай шаруашылық
жүргізуші субъектлерге қымбат және тозынқыраған (пайдаланған) машиналар ... ... ... басқа негізгі құралдардыңорнына
арзан, әрі жана, сапасы жоғары негізгі құралдарды ... ... ... ... ... ... ... себебі ғылыми-
техниканың өркендеуіне байланысты ... ... ... ... ... ... ... болуына байланысты. Шаруашылық жүргізуші
субъектілерде өнімділігі төмен негізгі құралдардың ... ... ... ... ... негізгі құралдарды пайдалану әр
уақытта тиімді болып табылады. Сондықтанда өнімділігі ... ... ... болуы және олардың ... ... ... ... ... ... ... тозуына әкеліп
соқтырады. Барлық шаруашылық жүргізуші субъектілер қандай меншікте болса да
(мемлекеттік, жеке меншік, ... тағы ... ... ... тозу ... анықтап және оны есептеп отырады. Ескертетін
жағдай негізгі құралдардыңішінде мына ... ... ... ... ... және де оларға амортизация есептелінбейді:
жерге;
кітапхана қорларына;
фильм қорларына;
архитектуралық және өнер ескерткіштеріне;
өнімді малдарға;
музейлік құндылықтарға (заттарға);
жалпылай пайдаланылатын көлік ... ... ... ... мынандай жағдайларда
есептелінбейді:
Қайта ... ... ... және техникалық қайта қорландыру
(перевооружения) жұмыстарын жүргізген уақытта;
сондайақ негізгі құралды уақытша тоқтатып қойған мерзімде.
Негізгі құралдардыңтозуы ... есеп ... ... ... ... мына шоттарында жүргізіледі:
131 шот - үйлер мен ғимараттардың тозуы
132 шот - ... ... шот - ... құралдарының тозуы
134 шот - басқадай негізгі құралдың тозуы
Сонымен бірге шаруашылық жүргізуші субъектілер бұл ... ... ... ... ... ... ... құралдар (үйлер мен ғимараттар, машиналар, көліктер, тағы
басқалары) өндіріс ... ... ... өздерінің бірте-бірте
тозуына байланысты құндарын өздерінің ... ... ... ... ... ... ... отырады. Бұл процесс
“амортизацияң -деп ... ... сөзі ... ... ... ... ... білдіреді. Амортизация белгіленген бір мөлшерде
өнімнің өзіндік құнына қосылып ... Ал мұны ... ... атайды. Амортизациялық аударым әрбір өнімнің өзіндік құнына кіріп, ал
өнім сатылған ... ... ... яғни негізгі құралдардыңтозуына
байланысты құнының кемуі амортизациялық аударым жасау арқылы қайтарылады.
Амортизациялық аударым ... ... ... ... ... пайызбен есептелініп шығарылған бір
жылдық (айлық) амортизациялық аударым сомасы.
Шаруашылық ... ... ... құралдарға ай бойы
есептелінген амортизациялық ... ... ай ... ... ... ... мен көрсетілген қызметтердің өзіндік құнына қосылады.
Маусыммен жұмыс істейтін шаруашылық ... ... ... жыл бойы ... ... аударым сомасы жыл
соңында субъектінің жыл бойы өндірген өнімдері мен ... ... ... ... ... ... жаңадан келіп түскен, кіріске
алынған негізгі құралдарға амортизациялық ... ... ... ... есептелінеді. Ал субъектінің баланысынан есептен шығарылған негізгі
құралдарға келесі айдың бірінен бастап амортизациялық аударым есептелмейді.
Бухгалтерлік есептің ғ6-шы ... ... ... ... алуң - деп ... стандартында негізгі құралдарға
амортизациялық аударым есептеу үшін мынандай әдістер бекітілген:
1. Құнды ... ... ... ... шығару әдісі.
1. Құнды орындалған жұмыстын (өндірілген өнімнін) көлеміне тепе-тен
мөлшерде есептен шығару әдісі ... ... ... ... шығару әдістері:
а) қалдық құнының кемуі (қалдықты азайту) әдісі;
б) сандардың жиынтығы бойынша құнын есептен шығару
(кумулятивтік әдіс) әдісі.
Амортизациялық ... ... ... ... әдісі шаруашылық
жүргізуші субъектінің есеп саясатында көрсетіліп, бір есеп беру ... есеп беру ... ... ... ... ... Егер ... амортизациялық аударым есептеудін әдісі өзгертілген жағдайда
осы өзгерістің қандай ... ... ... көрсетілуі тиіс.
Құнды бірқалыпты (тура жолды) есептен шығару әдісі бойынша
объектінің амортизацияланатын құны ... ... ... ... шаруашылық субъектсінің шығындарына бір қалыпты қосылып
отырады. Бұл әдіс бойынша амортизациялық аударым ... тек ... ... ... ... ... ... деген болжамға
негізделген. Бұл әдіс бойынша әр есепті жылда ... ... ... ... сомасы осы негізгі құралдарының барлық
пайдалану мерзімінде амортизацияланатын сомасын, яғни бастапқы құн ... ... ... ... ... ... есеп ... санына бөлу арқылы есептелініп шығарылады. Бұл әдіс бойынша, яғни
құнды бірқалыпты есептен шығару ... ... ... құралдарға
есептелінетін амортизациялық аударым сомалары жыл сайын тұрақты мөлшерде
жүргізіледі.
Құнды ... ... ... ... ... ... шығару
әдісі (өндірістік әдіс). Бұл әдіс объектінің пайдаланылған уақытына емес,
оны ... ... ... Бұл ... ... ... әр жылғы амортизациялық аударым сомасымен орындалған ... яғни ... ... өндірілген өнім санының арасында ... бар. Бұл ... ... ... жинақталған тозу сомасы жыл
сайын орындалған жұмыстың көлеміне, өндірілген өнімнің санына қарай өсіп,
көбейіп отырады. Ал ... ... құны ... құнның соңына
жеткенше орындалған жұмыстың көлеміне, өндірілген өнімнің санына тікелей
пропорционалды ... ... ... ... бұл ... объектінің
пайдаланылу кезіндегі оның істейтін ... ... ол ... ... санын айтарлықтай дәлдікпен анықтауға болатын жағдайда
ғана қолдануға ... ... ... ... ... ... мөлшерленген пайдаланылу мөлшерінен бұрын есептеп шығару үшін
қолданылады. Бұл әдістерді қолдану ... ... ... ... ... есептелінетін амортизациялық аударым сомасы, оның
соңғы пайдаланылатын жылдарындағы есептелінетін амортизациялық аударым
сомасынан ... ... асып ... ... негізгі
құралдардыңалғашқы пайдаланылу, яғни жұмыс істеу жылдарындағы өнім өндіру
қабілеттілігі ... ... ... ... жоғары болып табылады.
Осыларды ескеретін болсақ амортизациялық аударым есептеудің ... ... ... ... әдісі өндірілген өнімнің өзіндік құнына
сәйкестендіріліп ... ... ... ... қолданылуы сонымен қатар техника мен ... ... яғни ... орай жабдықтардың, яғни негізгі
құралдардыңөздерінің сапалық ... тез ... ... байланысты бұрын
сатып алынған, сапалық жағынан тозған ... ... жана ... ... да ... ... болып келетін құралдармен ауыстыруды
көздейді. Жылдамдатып есептен шығару әдісін қолдануға әсер ететін тағы ... ... ... негізгі құралдарды жөндеу шығындарына байланысты.
Олар, яғни жөндеу ... ... ... ... кезендерінің
бастапқы уақытына қарағанда пайдаланудың соңғы уақытына қарай өсе ... ... ... ... есептен шығару деп аталатын
амортизациялық ... ... ... жағдайда амортизациялық аударым мен
жөндеу шығындарының қосындысы негізгі құралдардыңпайдаланылуы барысында
бірнеше жыл яғни ұзақ ... бойы бір ... ... ... ... ... ... барысында шаруашылық жүргізуші
субъектіге келтіретін пайдасы бір қалыпты тен ... яғни ... ... ... ... ... ... есептен шығару әдісі (кумулятивтік
әдіс). Бұл әдістін кумулятивтік, яғни сандардын қосынды жиынтық ... ... ... ... осы әдіс бойынша негізгі ... ... ... ... ... алымы негізгі
құралдардыңпайдалану мерзімінің қалған жылдар санына тең болып, ал бөлімі
ол активті ... ... ... ... ... қосындысына тең
болуына байланысты. Бұл формула мына түрде жазылады:
Қалған жылдар саны
АА = ... x ... - ... жыл құны ... ... ... яғни ... ... неғұрылым жылдам анықтап
табу үшін мына формула қолданылады:
N x (N+1)
S = ------------- ... - ... ... ... ... мерзімі (жыл).
Мысалы, егер негізгі құралдардыңпайдалану мерзімі 5 жыл ... онда ... тең ... x (5+1) 5 x 6 30
S = ... = ------ = ----- = 15
2 2 ... онаң пайдалану мерзімі 10 жыл болса, ... сан 55 -ке ... x (10+1) 10 x 11
S = ... = -------- = ... ... құнының кемуі (қалдықты азайту) әдісі. Бұл әдіс бойынша негізгі
құралдарға амортизациялық аударым есептеу алдымен құнды бір ... ... ... шығару әдісімен жүргізіледі. Ол үшін негізгі ... құны оның ... ... ... яғни ... уақыт
жылы санына бөлініп, әр ... ... ... ... ... Бұл жерде бастапқы құнын 100 % деп аламыз. Одан кейін табылған
пайыз мөлшері (100% бөлінген пайдалыналатын жылы) екі ... ... ... ... әр ... жыл ... ... қалдық құнына, яғни баланстық құнына көбейтіледі.
Амортизациялық аударым негізгі құралдарды қайта құру мен ... ... ... және ол ... ... тұрған жағдайда, сондай-ақ
толық амортизацияланған негізгі құралға есмептелінбейді.
Негізгі құралдардыңамортизациасын бірқалыпты әдіс ... ... ... төмендегідей түрде анықтауға болады..
|Мерзімі |Бастапқы құны |Амортизациан|Жинақталған |қалдық құны |
| | |ың ... ... ... | |
| | ... | | ... | | | | ... | | | | ... | |18000 |18000 |82000 ... ж |100000 |18000 |36000 |64000 ... ж |100000 |18000 |54000 |46000 ... ж |100000 |18000 |72000 |28000 ... ж |100000 |18000 |90000 |10000 ... ж |100000 | | | ... ... ... ... ... ... алынатын болып
топшыланса ғана, бірқалыпты әдісті ... яғни ол ... ... ... ... ... ... жөндеу есебінiң негiзi
2.1 Негізгі құралдарды жөндеу есебі
Шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... және ... ... тозатындығы алдыңғы
бөлімдерде сөз етілді. Бүтін бөлігі, яғни табиғи пішінінің барлық ... ... бір ... іске ... ... қалмағанмен, негізгі
құралдардыңбір бөлшегінің жарамсыз болып, ... ... ... ... тұруы мүмкін. Тіпті іске жарамды болғанның өзінде
кейбір бөлшектерінің ... ... өнім ... ... ... ... ... Сонымен қатар сапалық жағынан тоза бастаған кейбір негізгі
құралдарды да толығымен ауыстыруға ... ... ... жүруі
мүмкін. Шаруашылық жүргізуші субъектілер ... ... ... ... ... ... жоғарыда айтылғандай тозып, істен шығып
қалмау үшін белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... жұмыстары өзінің ұйымдастырылуына қарай жай (немесе ... деп те ... және ... ... ... бөлінеді.
Жай жөндеу дегеніміз негізгі құралдардыңтозып, ... ... ... ... ... ауыстыру немесе оны қалпына келтіру болып
табылады. Бұл жөндеуге ... ... ... ... ... ... негізгі құралдарға жүргізілетін күрделі жөндеу дегеніміз алдын
ала жоспарланып, сапалық және табиғи тозған негізгі ... ... ... ... ... ... ... жөндеуге
жұмсалынған шығындар тек объектінің жағдайын, қызмет атқару ... ... ... ... ... ... ғана ... яғни
негізгі құралдың бастапқы құнын өсіреді. Яғни ... ... ... ... сомасы негізгі құралдардыңбастапқы құнына қосылып
активтің болашақта табыс әкелуі көзделінеді.
Ал ағымдағы ... ... ... мен ... құнына қосылмайтын күрделі жөндеу үшін шыққан шығындар
сомасы шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... негізгі құралдарды субъекті өз күшімен жөңдейтін болса, бұл
шаруашылық тәсілімен жүргізілген жөңдеу болып табылады.
Ал ... ... ... өзінің негізгі құралдарың
жөндеуге арнайы жабдықталған, яғни осындай ... ... ... ... бұл жөндеудің мердігерлік әдісі болып есептелінеді.
Басқа субъектілерге өзінің негізгі ... ... ... ... субъекті мердігерлік субъектімен келісім-шарт жасасады. Ол шартта
жөндеу үшін керекті материалдар мен қай ... ... ... жүргізілу мерзімі, жөңдеу жұмысының құны, есеп айырысу тәртібі
тағыда ... ... ... ... ... негізгі құралдарды шаруашылық жүргізуші
субъектіде тағайындалған комиссия ... ... ... алады.
Ондай негізгі құралдарды қабылдау ... ... түрі НҚ-2 ... ... ... және ... объектілерді қабылдау-тапсыру
актісің- толтырылады.
Шаруашылық ... ... ... және олардың инвентарлық карточкаларына негізгі
құралдарға жүргізілген ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Бұл толтырылатын актмен басқада құжаттар
шаруашылық субъектісінін бухгалтериясында ... Егер ... ... ... ... ... ... онда жоғарыда
аталған негізгі құралдарды жөндеуден кейін қабылдап алу үшін толтырылатын
үлгілі түрі НҚ-2 ... ... ... және ... ... ... - екі дана ... толтырылады да, екінші данасы
негізгі құралдарға жөндеу жүргізген ... ... ... ... ... ... ... әдіспен, яғни субъектінің өз күшімен жүргізілетін болса, онда ол
үшін жұмсалған, шыққан шығындар:
126-шы “Аяқталмаған құрылысң,
811-ші “Тауарларды ... ... сату ... шығындарң,
821-ші “Жалпы және әкімшілік шығындарң,
920-шы “Қосалқы өндірісң,
934-ші “ Негізгі құралдарды жөңдеуң үстеме ... ... ал мына ... ... ... ,
63-ші “Бюджетпен есеп айырысу ң бөлімшесінің шоттары
64-ші “Еншелес (тәуелді) серіктестіктердің несиелік борышыңбөлімшесінің
шоттары,
67-ші “Жабдықтаушылар және мердігерлерменен есеп айырысуң,
шоттары кредитіне ... ... ... ... ... ... ... құнынын
сомасына жоғарыда көрсетілген шығындар шоттарының тиістілері (126-шы, ... 821-ші және ... ... 671-ші ... ... - ... құралдарды жөңдеу үшін жұмсалатын, шығарылатын шығындарды
өнімнің (жұмыстың, қызметтің) өзіндік құнына бірқалыпты ... ... ... ... ету үшін ... жүргізуші субъектілер жөңдеу
қорын (резервтер) жасауларына болады. Әсіресе жөндеу қорын ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектлердің жасауы қажетті
болып табылады. Бұл айтылған ... қоры оның ... ... ... ... ... ... қосу арқылы жасалынады. Бұл жағдайда ... ай ... 126-шы ... ...... (жұмыстарды, қызметтерді) сату жөніндегі
шығындарң;
821-ші “Жалпы және ... ... ... ... жөңдеуң үстеме шығыны; - деп аталатын
шоттардың тиістілерінің ... ... ... ... ... ... ... негізгі құралдарға жөңдеу жүргізілген уақытында бұл резервтегі
қордын жұмсалуына төмендегідей бухгалтерлік жазу жазылады. Егер негізгі
құралдарды ... ... ... яғни ... өз күшімен
жүргізілсе, 920-шы “Көмекші өндірістерң шоты ... ... ... ... шоты дебеттелінеді. Ал егер негізгі
құралдарды ... ... ... жүргізілсе, 671-ші “Төлеуге тиістің
шоты кредиттілініп, 687-шы ... ... ... ... Жыл ... ... 687-шы ... есептелген шығындарң-
деп аталатын шотта ешқандай қалдық ... ... ... ... ... ... ... субъектілер өздеріне керекті, яғни уақытша
қажет ... ... ... ... ... ... ... алуларына болады. Сондай-ақ шаруашылық жүргізуші субъекті
өзінің балансында ... ... ... ... ... қажет болмай
тоқтатылып тұрған негізгі құралдарын басқа субьектілерге ... ... ... Ол үшін екі ... ... яғни ... ... алушы және жалға берушілердің арасында келісім-шарт
жасалынуы тиіс. Бұл келісім-шартта жалға алынатын ... ... ... ... ... ... ... құны, тозу құны,
жалға берілетін немесе жалға алынатын ... ... ... ... егер осы ... ... ... берілген уақытта бұл негізгі құралға
жөңдеу жүргізілуі қажет болған жағдайда кім ... ... ... және қай ... ... ... ... басқа
мәліметтер көрсетілуі қажет.
Жалға алынған немесе жалға ... ... ... ... ... ... ... мерзімінің ұзақтығына қарай үш түрге бөлінеді:
қысқа мерзімді жалдағы негізгі құралдар;
орта мерзімді жалдағы негізгі құралдар;
ұзақ мерзімді жалдағы ... ... ... ... ... ... ... жалға алу немесе қысқа мерзімге жалға беру деп бір жылға дейінгі
уақытқа жалға алынған ... ... ... ... ... ... ... бұны “Рейтингң немесе “Чартерң -деп те ... ... мен үш жыл ... ... ... ... ... берілуі орта мерзімді жал түріне жатқызылады. Халықаралық стандартта
жалдың бұл ... ... - деп ... ... бұл ... бойынша негізгі
құралдарды жалға алғанда немесе бергенде жалға алушы шаруашылық жүргізуші
субъекті сол негізгі құралдарды жалдық мерзімі ... ... ... қайтарып береді. Шаруашылық жүргізуші субъектілерде орта және қысқа
мерзімдерге жалға алынған негізгі құралдар 001-ші “Жалға алынған ... ... ... ... ... дебетінде есептелінеді. Ал
бұл негізгі құралдар өз иесіне, яғни жалға берушіге қайтарылған уақытында
бұл ... ... 001-ші шоты ... ... ... ... ... жалға алынған негізгі құралдар үшін төлейтін жал
төлеміне 937-ші “Жал төлемің - деп ... ... ... 687-шы
“Басқадай есептелінген шығындарң- деп ... ... ... ... бұл есептелген жал төлемін төлеген жағдайда 687-шы ... ... ... ... 4-ші ... қаражаттарң - деп
аталатын бөлім шоттарының (431-ші, 432-ші, 441-ші, 451-ші және ... ... ... ... ... ... ... үш жылдан
артық уақытқа жалға алу немесе ... беру ұзақ ... жал ... ... бұл түрі ... ... “Лизингң- деп те
аталады. Шаруашылық жүргізуші субъектілерде ... ... ... жалға алудын немесе жалға берудін өзі жай және қаржыландырылған
болып екіге ... Егер ... ... немесе жалға берілген негізгі
құралдар өзінің жал ... ... ... ... сон ... ... ... қайтарылатын болса, онда бұл ұзақ
мерзімді жалдың жай түріне жатқызылады. Ал ұзақ мерзімге жалға алу ... ... ... түрі ... ... көрсетілген
мерзім аяқталған сон негізгі құралдарды жалға алушының сатып алуына құқығы
бар ... ... ... негізгі құралдарды ұзақ мерзімге жалға
алғанда “Айналымнан тыс активтерң - деп ... ... 12-ші ... ... 683-ші “Жалдық міндеттемең шоты кредиттелінеді. Осы
ұзақ мерзімге жалға алынған негізгі ... үшін ... ... жал ... ... 683-ші ... міндеттеме шоты дебеттеліп,
“Ақша қаражаттарың бөлімі шоттарының ... ... ... ұзақ ... ... ... 842-ші “Негізгі
құралдарды есептен шығару бойынша шығындарң -деп аталатын шот ... ... ... ... кредиттелінеді. Ал бұл ұзақ мерзімге
жалға берілген негізгі құралдардан ... ... 334-ші ... ... деп ... ... ... 727-ші “Негізгі емес
қызметтен алынатын басқадай табыстарң (негізгі қызметі лизинг ... ... деп ... ... ... ... ... субъекті негізгі құралдарды ұзақ мерзімге
жалға алғанда оларға ... тозу ... 126-ші ... 811-ші ... (жұмысты, қызметті) сату жөніндегі шығындарң,
821-ші ... және ... ... ... 935-ші ... құрал-дардын
тозуы және материалдық емес активтердін ... -деп ... ... 13-ші ... ... деп ... ... шоттарының кредитіне жазылады.
Ал бұрын пайдаланылған негізгі құралдарды ұзақ мерзімге жалға
бергенде оларға бұрын есептелген тозу ... 13-ші ... ... ... 12-ші ... тиісті шоттары кредиттелінеді.
Шаруашылық жүргізуші субъектісің ұзақ мерзімге жалға алған ... ... ... ... бітіп, субъектнің
меншігіне айналғанда, 121-126 -шы шоттардың тиістілері дебеттелініп, “Ұзақ
мерзімге жалға алынған негізгі ... -деп ... 121-126 -шы ... ... шоттары кредиттелінеді.
Шаруашылық жүргізуші субъектілерде ұзақ мерзімге жалға алынған
негізгі құралдардын аналитикалық ... ... ... ... ... ... инвентарлық объектілері бойынша бөлек жүргізіледі. Ұзақ мерзімге
жалға алынған негізгі құралдардыңжалға алынған ... ... ... ... ... ... ... бойынша әзірге төленбеген жал төлеміне 683-ші “Жалдық
міндеттемең- шоты ... 12-ші ... ... ... ... есептелген тозу сомасына 13-ші “Негізгі құралдардын тозуың
бөлімшенің тиісті шоттары ... 12-ші ... ... ... тиісті бөлімше шоттары кредиттелінеді.
Жалға берушіде:
Жалгер қайтарып берген негізгі құралдардын қалдық сомасына 12-ші
“Негізгі құралдарң - ... ... ... дебеттелініп, 334-ші
“Басқадай дебеторлық борыштарң -шоты ... ... ... ... тозу ... 12-ші ... ... -бөлімшенің тиісті
шоттары дебеттелініп, 13-ші “Негізгі құралдардыңтозуың - ... ... ... ... ... ... ... есебі және негізгі құралды
түгендеу
Шаруашылық жүргізуші субъектілер өздерінің ... ... ... ... істен немесе есептен басқа субъектілерге,
занды тұлғаларға, жеке ... ... ... сатқанда ұрланғанда,
жоғалғанда, табиғи апат, зіл - зала жағдайында бүлініп жоғалғанда шығарады.
Сонымен ... ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімге жалға берген кезде де шаруашылық
жүргізуші ... ... ... негізгі құралдарды есептен
шығарады.
Негізгі құралдарды есептен шығару ғ6 - бухгалтерлік ... ... ... бойынша жүргізіледі.
Шаруашылық жүргізуші субъектілернде негізгі құралдардыңіске
жарамсыздығын, оларды бастапқы қалпына келтіру үшін ... ... ... ... мүмкін еместігің анықтау үшін, сондай-ақ
негізгі құралдарды есептен шығару үшін қажетті ... ... ... ... ... ... комиссия құрылады. Бұл комиссияның
құрымында мынандай қызметкерлер ... ... ... ... ... ... оның орынбасары
-комиссияның төрағасы ретінде;
бас бухгалтер немесе ... ... ... ... сақталуына жауапты адам;
негізгі құрал қызмет ететін бөлім немесе цех ... ... ... өкілі (егер көлік құралын есептен шығаратын
жағдайда);
тағыда басқа жұмысшы қызметкерлер болуы мүмкін.
Бұл жоғарыда ... ... ... ... ... ... субъектіде мынандай жұмыстар мен міндеттерді атқарады:
есептен шығарылатын ... ... ... ... ... ... оның
техникалық құжаттары мен төлқұжаттарында көрсетілген бухгалтерлік есептің
деректерімен танысу арқылы объектні қалпына келтіруге болатындығын ... яғни ол ... ... уақытта пайдалануға
жарайтындығын немесе жарамайтындығын ... ... ... ... себебін анықтайды (сапалық тозғандығы,
табиғи тозғандығы, апат болғандығына байланысты, дұрыс пайдаланбағандықтан,
ұрланғандықтан ... ... ... ... ... ... жағдайы т.б)
негізгі құралдардыңбелгіленген уақыттан бұрын, яғни тиісті белгіленген
пайдалану мерзіміннен бұрын ... ... ... ... ... ... шығарылуына кінәлі тұлғаны (адамдарды) зандарға сәйкес тиісті
жауапқа тарту керектігі жөнінде ұсыныс ... ... ... ... ... ... ... анықтап, олардың бағасын белгілейді.
Осы яғни есептен шығарылатын негізгі ... ... ... және де сонымен қатар олардын ішінде ... ... ... дер кезінде жинап алынуын, олардың саны мен салмағын
дұрыс анықтап, тиісті орындарға (қоймаларға) ... ... ... жүргізуші субъектілерде негізгі ... ... үшін ... түрі НҚ-3 ... құралдарды есептен шығару актісің
және үлгілі түрі НҚ-4 “Көлік құралдарын есептен шығару актісің ... ... ... ... ... ... ... деректер көрсетіледі:
объектҢнің салынып біткен (өндірістен шығарылған) уақыты (айы, ... ... ... ... ... ... ... уақыты;
пайдалануға берілген уақыты;
объектінің бастапқы құны (қалпына келтіру құны);
бухгалтерлік есептің деректері бойынша есептеген тозу сомасы;
жөңдеулердің жүргізілген уақыты;
көлік ... ... ... ... қатар көліктің жүрген уақытын (км)
көрсетіледі;
негізгі құралдардыңістен шығарылу себебі және онын ... ... ... ... ... шығарылған негізгі құралдарға жасалған актіге,
болған аварияға жасалған актінің көшірмесі тіркеледі;
сондай-ақ осы негізгі ... ... ... ... шараларды актіге жазады.
Комиссия жұмсынын нәтижесінде жасалған негізгі құралдарды
есептен шығару актсін субъектінін ... ... Акт екі (2) ... ... ... ... ... негізгі құралдарды есептен
шығару үшін шаруашылық субъектісінін бухгалтериясына табыс ... ... ... ... ... ... ... беріліп, негізгі
құралдарды бұзғаннан алынатын іске жарайтын бөлшектерді, детальдарды,
металл сынықтарын тағыда ... ... ... үшін негіздеме болады.
Негізгі құралдарды есептен шығару актісі бекітілгенге ... ... ... ... рұқсат етілмейді. Негізгі құралдарды
бұзғаннан, есептен шығарудан ... іске ... ... ... бойынша бухгалтерлік есепке алынады. Шаруашылық жүргізуші
субъектісінің негізгі ... ... ... материалдарын сатқаннан
алған сомасынан негізгі құралдарды сату және бұзуға байланысты ... ... ... ... ... ... қалады. Шаруашылық
субъектілерінде есептен шығарылған негізгі құралдардын құны 842-ші ... сату ... ... ... дебетіне, 12-ші “Негізгі
құралдарң бөлімшелерінің кредитіне жазылады. Ал ... ... ... күнге дейінгі жинақталған (есептелінген) тозу сомасына
13-ші “Негізгі құралдардын тозуың бөлімшелері дебеттелініп, 12-ші “Негізгі
құралдарң ... ... ... Есептен шығарылған негізгі
құралдардан алынған іске жарайтын материалдар мен басқа бөлшектердін ... ... бас ... ... ... ... ... құралдарды сатудан алынатын табысң шотынын кредитіне жазылады.
Шаруашлық жүргізуші субъектілерінде негізгі ... ... ... ... ... және де ... да активтерң деп
аталатын 3-ші бөлім және “Ақшалай ... деп ... 4-ші ... ... дебетіне, 722-ші “Негізгі құралдарды сатудан
алынатын табысң шотынын кредитіне жазылады. ... ... ... ... ... одан ... ... мен шыққан шығындар 571-
ші “Жиынтық табыс (зиян)ң шотына апарылады.
Басқа шаруашылық субъектілеріне, заңды тұлғаларға тегін берілетін
негізгі құралдарға үлгілі түрі НҚ-1 ... ... ету ... актісің
екі дана етіліп толтырылады. Онын біреуі негізгі құралдарды берушіде
қалдырылып, ал ... ... ... ... ... ... етіледі. Осы
актнін негізінде басқа шаруашылық субъектісіне немесе тұлғаларға берілген
негізгі құралдардыңинвентарлық карточкасына ... ... ... ... ... ... негізгі құралдарды алушыға беріледі. Негізгі
құралдын және онын инвентарлық карточкасының басқа ... ... ... ... жайлы негізгі құралдардыңжұмыс істеп тұрған жері бойынша
жасалған инвентарлық карточкаларының тізіміне тиісті ... ... ... ... ... ... оны тегін алушыға берілген
негізгі құралдардыңбастапқы құны мен тозу сомасын көрсетіп, 4 ... ... хат ... ... ... Негізгі құралдарды алған субъектінің немесе
заңды тұлғанын бухгалтериясы негізгі құралды алғандығын ... ... ... қол ... және ... мөр ... ... құралды берушіге
қайтарып береді.Сонымен басқа шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... қабылдау-табыс ету актсімен оны
алушының дәлелдейтін хатына (авизиоға) ... ... ... ... құралдарды басқаларға тегін беруге жазылатын
бухгалтерлік жазу ... ... ... ... есептен шығаруға
жазылатын жазулармен бірдей жазылады.
Бухгалтерлік есеп пен есеп беру тәртібі ... ... ... ... ... есеп ... дұрыстығын
қамтамасыз ету үшін жылына бір рет ... ... ... ... ... ... Бухгалтерлік есептін 6-шы “Негізгі қорлар
(құрал-жабдықтарды) ... деп ... ... ... ... анықтау және олардын күтіп сақталуын бақылау
мақсатында субъектілер қолданылып жүрген нормативтік құқықтық және өзге ... ... ... ... ... түгендеп тұрадың делінген.
Шаруашылық субъектілерінде негізгі құралдарды ... ... есеп ... ... ... қараша айынын бірінен кейін жүргізілуі
керек. Үйлерді, ғимараттарды тағыда басқа ... ... екі ... рет, ал ... ... бес жылда бір рет түгендеуге болады.
Негізгі құралдарды жоғарыда көрсетіліп жазылған мерзімдерден бұрын,
яғни жиі түгендеу мынандай жағдайларда ... ... ... адам ... ... ... ... жоғалған жағдайда;
өрт немесе басқада кенеттен болған табиғи апат жағдайларына байланысты;
шаруашылық субьектісі бір бағынышты органнан ... ... ... т.б. ... ... негізгі құралдарға түгендеу жұмысын
жүргізу үшін тағайындалған комиссия жұмыс жүргізуден бұрын мыналарды толық
тексеріп алулары қажет:
инвентарлық ... ... ... ... тізімнін
бар немесе жоқтығын және олардын жағдайын;
негізгі құралдардыңтөлқұжаттарының немесе техникалық ... ... ... және ... ... ... ... берілген, уақытша пайдалануға және сақтауға берілген
немесе ... ... ... ... бар ... ... ондай тиісті құжаттар болмаған жағдайда негізгі құралдарға жауапты
адамдардан ол құжаттарды табуын талап ету ... Егер ... ... ... ... ... қателіктер жіберілген болса,
онда ол қателіктерді анықтап ... ... ... енгізу керек.
Негізгі құралдарға түгендеу жүргізу ... ... ... ... ... ... ... түгендеу тізіміне олардын толық ... ... ... ... нөмірі мен негізгі техникалық
көрсеткішін, бастапқы құны мен тозу ... ... ... ... ... жазулары керек. Түгендеу барысында шаруашылық
субъектісінін балансына ... ... ... ... ... сипаттайтын мәлеметтері дұрыс көрсетілмеген ... ... ... құралдар табылған жағдайда түгендеу тізіміне олар
жайлы жетіспейтін мәлеметтер ... және ... ... ... ... ... объектлер ағымдағы (түгендеу жүргізілген уақыттағы)
баға бойынша, ал олардын тозу құны ол ... ... сол ... ... қарап анықталып, субъектінін балансына кіріске алынады. Бұл
объектіге қойылған нарықтық бағасы мен тозу құны ... ... ... ... Егер ... ... ғимараттын жарым жартылай бұзылуы
немесе оларға қосымша істелген күрделі ... ... ... үй,
қосымша салынған қабаттар, т.б) түгендеуге дейін есепке алынбаған жағдайда
комиссия тиісті құжаттар бойынша объектнің бастапқы құнынын ... ... ... сомасын анықтап оларды түгендеу тізіміне енгізуі керек.
Сонымен қатар комиссия бұл қосымша ... ... ... ... есеп регистрлеріне жазылмай қалуына кінәлі адамдарды анықтауы
тиіс.
Шаруашылық субъектілерінде негізгі құралдарға ... ... ... басқа жақта болатын (тасымалдау құралдары, басқа жаққа
күрделі жөндеуге жіберілген негізгі құралдар, т.б) ... ... ... ... ... ала тексеріп түгендеу тізіміне енгізу ... мен ... және күш беру ... ... ... нөмірі, зауыттық номері тағыда басқа көрсеткіштері көрсетіліп
тіркеледі.
Біртектес, ... ... бір ... шаруашылық субъектісіне келіп
кіріске алынған шаруашылық құралдарының ... ... ... ... ... ... жөндеуге, бұрынға қалпына келтіруге
келмейтін негізгі құралдар түгендеу ... ... ... негізгі
құралдарға пайдаланылған уақыты мен тозуынын себептері жазылып бөлек акт
жасалынады.
Шаруашылық субъектісінін меншігіндегі ... ... ... алынған негізгі құралдарына да түгендеу жүргізіледі. Бұл объектілерге
түгендеу жүргізу ... ... ... бойынша жүргізіліп, тізімге негізгі
құралдарды жалға берген субъектінің аты, ... ... ... ... ... бір данасы негізгі құралдарды жалға берген
иесіне жіберіледі.
Шаруашылық субъектісінің бухгалтериясы негізгі құралдарға ... ... ... үшін ... ... ... Бұл ... барысында анықталған мәлеметтер мен ақпараттарға және де онын есеп
мәлеметтеріне сәйкес келмейтін, ... ... ... ... артық
шыққан және кем шыққан негізгі құралға жасалынады. Түгендеу жүргізу
комиссиясы өз ... ... ... ... өз ... шығарады. Бұл
шешімді шаруашылық субъектісінін ... ... ... Түгендеу
нәтижесінде артық шыққан бұрын есепке алынбаған ... ... ... ... бас ... ... ... шоттарынын дебетіне, 727-ші
“Негізгі емес қызметтен алынған ... ... ... ... ... тозу құны 12-ші бас ... ... бөлімше шоттарынын
дебетіне, 13-ші бас шоттын тиістілерінін кредитіне жазылады.
Түгендеу барысында жоғалған, бүлінген негізгі құралдарға ... адам ... және ол ... ... ... сома ... мен ... да тұлғалардын борышың шотынын дебетіне, 12-ші бас
шоттын тиісті бөлімшелерінің кредитіне жазылады.
Қорытынды
Жалпы кез-келген шаруашылық жүргізуші субъектінің ... ... ... ... ... ... табу ... кімге болсада белгілі десек
қателеспейміз. Сондықтанда жоғарыда жазылған курс жұмысының ... осы ... ... ... ... мәліметтер кез-келген
экономикадан хабары бар адамды ойландыратыны сөзсіз. Кәсіпорын өзінін
негізгі ... ... 6-шы ... есеп стандартына сәйкес, яғни
стандартта белгіленіп көрсетілген бағалар бойынша бағаланады.
1) Жыл сайын шаруашылық жүргізуші субекті жылдық есеп ... ... ... ... түгендеу жұмысын жүргізіп тұрады.
Сонымен қатар әрбір бөлім ... ... ... ... құралдар туралы жыл сонында есеп береді, яғни
жыл басында негізгі құралдардыңқанша болғаны, жыл бойы ... мен ... ... жыл ... ... ... есеп ... олар келесі жылға негізгі ... ... ... ... үшін ... ... ... тапсырыс
береді.
2) Барлық негізгі құралдардыңтоптамалық және талдамалық есебі занға
сәйкес белгіленген құжаттарда ... ... ... ... ... адап ... 2002- және 2003-
жылдары субъекті өз меншігіндегі негізгі құралдарына ... ... ... осы ... ... ... ... есебін жүргізуді
жетілдіру үшін автоматтандыру жүйесіне көшу.
- Тозуы жеткен негізгі құралдарды уақытылы есептен шығару және ... ... ... ... сай ... ... ... құрал сатып
алу.
- Негізгі құралдарды тез арада ... ... ... яғни табиғи тозуы
жетпей тұрып өнімділігі төмен негізгі ... ... ... алу ... ... ... ... жылдамдатылған
әдісін қолдану.
Бұл ұсыныстар яғни өндірілетін өнім көлемін арттыруға ықпал ... ... ... ... ғана кәсіпорын қазіргі нарықтық экономикалық
жағдайда бәсекеге төтеп беріп өз өнімдерін халықаралық базарларға ... ала ... Ал ... өнімдері сапасы және саны жағынан
сұранысты қанағаттандырмайтын шаруашылықтың ... ... өмір ... ... тәжірибеде, дамыған елдердін ... ... ... ... Республикасының “Бухгалтерлік есеп және қаржылық
қорытынды жөніндегі” ... ... ... өзгерістер мен
толықтырулар 24.06.2002.)
2. Қазақстан Республикасының “Аудиторлық қызмет жөніндегі” заңы,
18.11.1998ж. (соңғы өзгерістер мен ... ... ... ... ... және бюджетке тиісті міндетті
төлемдер жөніндегі” заңы, 1.01.2000.
4. Ұлттық Бухгалтерлік есеп стандарттары, А., 1997.
5. Бухгалтерлік есептің Типтік шоттар жоспары, А., ... ... ... ... құрастыру және тапсыру жөніндегі
концептуалды негіздері”, 2002.
7. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі, 1994.
8. ... Т.А., ... А.А. ... ... ... ... Учебное пособие. Уральск: Дастан, 2000.
9. Адамс Р. Основы аудита / Пер. с ... Под. ред. Я.В. ... ... 1995.
10. Аренс Э.А., Лоббек Дж.К. Аудит /Пер. с англ.; Гл. ред. Серии проф.
Я.В. ... М.: ... и ... ... ... Т.Ә. ... және ... есеп: Оқу құралы. А:
Қазақ Университеті, 1999.
12. Андросов А.М. Бухгалтерский учет М.: Финансы и ... ... ... Н.П. ... ... отчетность и налогообложение
/в 2-х т. М.,Изд. Дом ... ... ... М., ... С.М. Аудит: Оқу құралы. А: Қазақ
Университеті, ... ... С.Б., ... Ә.Ж. ... ... Оқу ... ... Университеті, 1999.
16. Вещунова Н.Л., Фомина Л.Ф. Бухгалтерский учет на предприятиях
различных форм ... М., ... ... К.Ш., ... Э.Т., ... Ж.Г. Кәсіпорынның
қаржылық жағдайын талдау: Оқу құралы. А.: Экономика, ... ... К.Ш. ... и ... ... ... А., ... Кеулімжаев Қ.К., Төлегенов Э.Т., Байдаулетов М.Б., Құдайбергенов
Н.А. Субъектінің ... ... ... ... ... А.: ... ... Нидлз Б., Андерсон Х., Колдуэлл Д. Принципы ... ... ... и ... ... ... В.К., Радостовец В.В. Бухгалтерский учет на
предприятии: А., ... ... А.Д., Суйц В.П. ... Учебник. М., 2001.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Салық әкімшілендіру жүйесін жетілдіру7 бет
: автомобиль жолдарының жабындарын қалпына келтіру және жөндеу машиналары мен жабдықтары3 бет
«Бек-сервис» ЖШС жылжымалы құрамына ТҚК мен жөндеу жұмыстарын ұйымдастыру және басқару37 бет
«компания «жол жөндеуші» ЖШС туралы жалпы түсінік35 бет
«ОҚ Қазавтосервис» ЖШС жылжымалы құрамының агрегаттарды жөндеу учаскесінің технологиясын жетілдіру34 бет
Авто тасымалдауды және авто жөндеу кәсіпорындарында өндірістік бағдарламалар жоспары34 бет
Автокөлік жолдарына жөндеуді ұйымдастыру туралы66 бет
Автокөліктің күрделі жөндеу әдісін таңдау және негіздеу43 бет
Алматы қаласының техникалық жөндеу орталықтарының қоршаған ортаға ықпалы27 бет
Арбашалар және доңғалақ жұптар жөндеу бөлімшелері15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь