Мұнай мен ауыр металдың тірі ағзаларға әсерлері

Кіріспе

1.1. Қызылорда облысының Құмкөл мұнай кеніші орналасқан жердің физико . геогафиялық ерекшеліктері мен климаттық жағдайы
1.2 Топырақ жамылғысының ерекшелігі.
1.3. Өсімдіктер мен жануарлар әлемінің әралуандығы
1.4 Мұнайдың физико . химиялық сипаттамасы.

2. Мұнай мен ауыр металдың тірі ағзаларға әсерлері.
2.1 Адам ағзасына тигізетін әсері.
2.2 Өсімдіктер мен жануарлар әлеміне әсері
2.3 Топыраққа әсері.
2.4 Атмосфералық ауаның ластануы.

3. Зерттеу нысандары мен әдістері
3.1 Зерттеу нысандары
3.2 Зерттеу әдістері
3.3 Топырақ құрамындағы мұнай мөлшерін анықтау әдістері
3.4 Мұнайдың химиялық құрамын анықтау әдістері
3.5 Топырақтың құрамындағы ауыр металдар мөлшерін анықтау әдістері.
3.6 Өсімдік үлгісін анықтау

4. Зерттеу нәтижелері және оларды талқылау
4.1 Топырақтың мұнай өнімдерімен ластануы
4.2 Топырақ құрамындағы ауыр металдар
4.3 Өсімдік құрамындағы ауыр металдар

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
        
        Кіріспе
1.1. Қызылорда облысының Құмкөл мұнай кеніші орналасқан жердің физико –
геогафиялық ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... ... мен ... әлемінің әралуандығы
1.4 Мұнайдың физико – химиялық ... ... мен ауыр ... тірі ... әсерлері.
2.1 Адам ағзасына тигізетін ... ... мен ... ... ... ... ... Атмосфералық ауаның ластануы.
3. Зерттеу нысандары мен әдістері
3.1 Зерттеу нысандары
3.2 Зерттеу әдістері
3.3 Топырақ ... ... ... анықтау әдістері
3.4 Мұнайдың химиялық құрамын анықтау әдістері
3.5 Топырақтың құрамындағы ауыр ... ... ... ... Өсімдік үлгісін анықтау
4. Зерттеу нәтижелері және оларды талқылау
4.1 Топырақтың мұнай ... ... ... ... ауыр ... ... құрамындағы ауыр металдар
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Қазіргі кезде ғылыми – ... ... алға ... ... ... ... игі ... етумен қатар, қоршаған орта – табиғатқа
орны ... зор зиян ... ... ... экологиялық жағдайдың нашарлауы мұнай және ... ... де ... ... Жылу – энергетикалық ресурстарды тым артық
пайдалану, соның бірі – ... ... ... ... ... жағдай қаупі дәрежесінің артуына әкеліп отыр.
Мұнай кеніштерін өңдеу барысында топырақ және ландшафтарға әсер ету
факторлары механикалық бұзылу және ... ... ... ... ... механикалық бұзылуы іздеу, ұңғыларды барлау және технологиялық
объектілер құрылысы кезінде ... ... ... ... жойылады,
топырақ горизонттарының жоғарғы бөлігі тығыздалады және бұзылады, ал ол өз
кезегінде эрозия үрдісінің дамуына әкеліп, екінші ретті ... ...... және табиғи газға бай елдердің бірі. Мұнай қоры
бойынша әлемде 12 – ші орында, ал мұнайды өндіру бойынша 23 – ... ... ... ... ... 208 – дей ... кеніштері бар, олар
территориямыздың 62% – ын алып жатыр. Осы мұнй кеніші ... ... да ... ... ... бұл жердегі мұнайдың қоры 350 млн ... 100 млрд м³ газ ... алып ... ... себептері:
● Ластаушы заттармен атмосфераның, жер бетіндегі және жер ... ... ... ... құрал – жабдықтардың төменгі ... мен ... ... ... жоғарлылығы.
● Топыраққа түсетін ауыр техниканы пайдалану.
● Шөл зонасы ... ... ... Ластанудың алғы шарты болып табиғи жағдайларда жазықтың бедер
әсері, климат аридтілігінің жоғарғы деңгейі, тұздану, карбонаттылық,
құрылымсыздық, топырақтың құнарлы ... ... ... ... ... кенішінің қоршаған ортаға тигізер
әсерін зерттеп, оның ластану ... ... ... ... ... үлгілерге зерттеу жүргізу арқылы мұнаймен бүлінген
топырақтың, өсімдіктің ластану деңгейін анықтау.
... және ... ... ... ауыр металдар мөлшерін
анықтау.
● Мұнай құрамын ... ... ... ... ... кеніші орналасқан жердің физико –
геогафиялық ерекшеліктері мен климаттық жағдайы
Құмкөл ″Харрикейн Құмкөл Мұнай″ ААҚ және ″ ... ... ... – газ ... орны ... облысының Оңтүстік Торғай және Қарағанды
облысында 1984 жылы ... 1991 жылы ... ... енген
болатын. Мұнай қоры 200 млн.тонна құраса, жылдық қолдану көлемі 10 ... ... және 100 млн м³ газ ... құрап отыр.Мұнай горизонт биіктігі
– 86 метр,ал газдікі – 32 метр. Олардың жер көлемі 10,7 және 0,9 ... ... алып ... Кеніште 3000 бақылаушы құбырлар бұрылған,соның
ішінде қазіргі уақытта 400 құбыр фонтанды жағдайда өнім ... ... ... ... ... ... ... бойынша күрделі параметрлі жоғарғы
молекулярлы парафинді топқа жатады. Құмкөл кеніш мұнайы ... ... ... аз ... ... ... 1 Дегаздалған мұнай фракциясы құрамы мен физико – химиялық
жағдайы
|Аталуы ... ... ... ... |
| ... кг/м | 806,0 – 857,5 | 823,8 |
| ... мПа*: 20ºС | 5,86 – 25,05 | ... |
|50ºС |2,19 – 7,77 | |
| Қату ... ºС | 3 – 23 | 11,6 |
| ... ... | | ... ... ºС |44 – 52,7 |47,8 |
| ... ... кг: | | ... |0,06 – 0,39 |0,136 ... |6,9 – 19,76 |8,86 |
| ... ... ... | | |
|% ... | | ... ºС ... |0 – 11 |4,5 ... ºС ... |16 – 38 |25,73 ... ºС ... |36 – 60 |45,7 ... орны Қаракемір және Арысқұм ауданының шөлді ... Жер асты суы 5 – 10 метр ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері 2 кестеде
көрсетілген.
Құмкөл мұнай кеніші ... ... ... ... ... шөлді зонаға жатады. Осы көрсетілген мәліметтер өте ... ... ... тұр: қыс ... ... және ... ... ауа температурасы, өте аз ...... ... және ... ауа ... ... – қоңыр салқын, қары аз жауады. Аязды емес ... 168 – ... аяз 8 ... басталып, соңғы аяз күндер – 12 сәуірде ... ... ... ... ... әдетте беткі қабатын жел ұшырып
кетеді. Орташа максимальды қар ... ... – 6 см – ге ... Қар жер ... 33 – 35 күн ... Қыс ... ... температура 44 – 47 C°, орташа температура 9 – 12 C° аралығында
болады.
Жазы ─ ыстық, әрі құрғақ. Күндізгі жоғарғы температура + 42 C° - ... ... ... ... айы ... сақталады, ауа температурасы түнде
+18+22 C°- дейін төмендейді. Жазда ыстық жел, құмды дауыл жиі болып тұрады.
Топырақ ылғалдылығының ... көзі және ... ... орташа жауын – шашынның мөлшері жылына – 120 мм. Жауын – ... ... ... және ... ... ... ... кезеңдері он жылда төрт – бес рет қайталанады. Ылғалдылықтың
жоғарғы көрсеткіші ауа температурасына тікелей байланысты.
Жаз ... ... ... болғандықтан, топырақ ылғалдылығы
да аз болады /3/.
Кесте 2
| ... ... | ... |
| | ... | ... ... жылдық орташа температурасы,С° 7,0 ... ... |
|- 13,6 - 14,1 ... ... 25,3 ... ... температура, С° -35 ... ... ... ... С° 41 ... ... орташа температура, С° |
|0 ... 3573 |
|5 ... 3499 ... ... 3274 ... ... 2838 ... емес ... ... 143 ... ...... ... ... мм 121 ... ... ... ... ... ... ... топырақ жамылғысы сұр – қоңыр,
тақыртәріздес, ... ... және сор ... алып ... ... ... ... құмды, тұзды, нашар гумустанған карбонатты. Гумус мөлшері – 0
,38% – ты ... ... ... ... ... ... болып келеді.
Бұл жерлер өнімділігі төмен ... ... ... ... ... ... ... жерлер алып
жатыр. Яғни, сортаң дегеніміз – натрий ионына қаныққан жерлер ( ... 30% ... ... ... ... ... су ... ұлғайып, оның құрамында
күкірт пен хлор тұздары артады. Соған орай сол ... ... ... ... ... ... /кесте – 3/
Тақырлар – белгілі топырақ құраушы борпылдақ жыныстар үстінде жан –
жақты көтеріңкі құрлықтан мезгілді ағын сулармен ( ... қар ... шаң – ... ... ... нәтижесінде қалыптасады.
Тақырлар бұл территорияның 20% алып ... ...... ... 0,5% ... ... 3
Кен орны топырағының химиялық құрамы
| Бақылау |Гумус ... ... ... негіздері ... |% ... % |PH - ы | |
| | | | | Ca 100 |Mg 100 |Na 100 |
| | | | |г – да |г – да |г – да |
| | | | |мг/ экв |мг/ экв |мг/ экв |
| | | | | | | |
|1 |0,38 |0,028 |7,7 |6 |5,2 |0,06 |
| | | | | | | |
|2 |0,31 |0,021 |7,8 |6,4 |2 |0,06 |
| | | | | | | |
|3 |0,17 |0,011 |7,7 |5,6 |4 |0,16 |
| | | | | | | |
|4 |0,21 |0,017 |7,9 |7,6 |2,4 |0,016 ... жамылғысына жоғарғы дәрежеде әсер ететін техногенді салмақ,
бұзылған, ластанған және тұздалған жерлер көлемінің прогрессивті артуына
әкеліп ... ... ... ... ... өсімдік жамылғысын кедей
ксерофитті, гиперксерофитті және әрқилы ... ... ... құрайды.
Көптеген өсімдіктер минерализация кезінде топырақта ерітілген тұздарды
толтырудың көзі ... ... ... ... натрий және калий
тұздары ( сексеуіл, жыңғыл, боялыш).
Кеніш орнында өсімдік жамылғысының ... ... ... ... бұрғыланған және мұнай газ құбыры орналасқан территорияларда
байқалады, нәтижесінде мұнаймен ластанған ... жиі ... ... жамылғысы мүлдем жойылған. Үлкен ... ... ... ... ... өсімдік жамылғысы құрамында әрқилы
арамшөпті түрлер ( адыраспан, ебелек, итсегек, қияқ) ене бастады. ... ... ... ... ... ... . ... мен жануарлар әлемінің әралуандығы
Қарастырылып отырған территорияның өсімдіктері аралас шөлді – ... ... ... ... ... ... ... өсімдік
жамылғысын кедей ксерофитті, гиперксерофитті және әрқилы галофитті өсімдік
түрлері құрайды.
Яғни көп тараған өсімдіктер түрлері олар: сор ... ... ... Арысқұмның құмды массив жер бедері тегіс болмағандықтан, өсімдік
түрлері де біркелкі болып таралмаған. Соған байланысты ... ... ... жамылғысы құмның төменгі бөлігінде астық тұқымдас-
псаммофитті бұталар және псаммофитті жусандар қауымдастығы таралған.
Көбіне құмда өсетін өсімдіктер ... ... бұта ... – қара сексеуіл (Halaxylon aphyllum) түрі жатады. Бұта ... ... : ... жүзгін (Calligonum aphyiius), жартылай
бұталы боялыш (Salsola laricifolia) және басқа да ... ... ... болады. Сонымен қатар эфеиероид тобына илак немесе құмдықиякөлең
(Carex physodes) ... Ол ... ... жемтамырларымен құмның
жоғарғы қабатын бекітеді де, құмды ұстап тұрады. Илак- шөлді зонадағы қатты
тамырланған өсімдік, ол ... ... мал ... ... ... ... ... өзінің сырт пішінінен нағыз мезофиттерге жатады. Олар
ерте көктемде дамып, құрғақшылық кезең басталғанда даму циклін аяқтайды.
Сортаң жерлер ... ... ... жамылғысы мүлдем
кездеспейді, себебі ... ... ... ... үшін де ... ... болып келеді.
Балшықты тегіс жерлерді өсімдік жамылғысы жартылай бұталы сора шөбі
қауымдастығы мен сексеуіл алып ... Тек қана ... ... ... ... құм мен құмайт, бетеге т.б өсімдіктер таралған.
Құм балшықты ... ... ... ... ... бұйырғын,
бұйырғын көкпекті топтар алып жатыр.
Тақырлы жерлерде биік өсімдіктер мүлдем кездеспейді, тек төменгі
сатыдағы ... мен ... ... ... ... мынадай түрлері
бар: Chlorella , Palmela,Protococcus,Chrarocuccum, Pleuroccus т.б.
Эфемероид саны мен түрі ... ... көп ... Carex ... pulbosa, Allim ... ... Karelinii т.б түрлері кездеседі.
Ал, эфемерлер түрлері керісінше көп ... Lepedium ... orietae, Bromus ... ... ... Kaclpnia ... түрлері бар /7/.
Көптеген өсімдіктер минерализация кезінде топырақта ерітілген ... көзі ... ... ... сульфаттар, натрий және калий
тұздары ( сексеуіл, жыңғыл, боялыш).
Кеніш орнында ... ... ... ... ... ... ... және мұнай газ құбыры орналасқан
территорияларда байқалады, нәтижесінде ... ... ... тазалау кезінде өсімдік жамылғысы мүлдем жойылған. Үлкен территорияда
жүйесіз қолданылған техногенді қысым нәтижесінде ... ... ... арамшөпті түрлер ( адыраспан, ебелек, итсегек, қияқ) ене
бастады. Бұл жағдайда ландшафт өзінің ... ... ... ... жердің жануарлар әлеміне келіп тоқтайтын болсам,
орнитофаунаның 160 түрі бар, оның ... ұя ... ... 47 ... 18 түрі және жыл ... 97 түрі ... Соның ішінде
Қазақстан қызыл кітабына жоғалу қауіпі бар құстар ... ... 41 ... ... түрі ... Оның төрт түрі ... 3 түрі жарқанаттылар, 9 түрі – ... 1 түрі ... 20 түрі – ... 3 түрі – ... ... ... Мұнайдың физико – химиялық сипаттамасы.
Мұнай – әртүрлі өнімдер өндірудің бағалы шикізаты. Сол ... ... ішкі жану ... ... ... ... мен май өнімдері.
Мұнай әртүрлі дәрежеде көмірсулармен қаныққан С : Н ... ... ... ... байлықтарынан ерекшелендіреді.
Тығыздығына байланысты мұнайды 3 топқа бөледі:
1. Жеңіл мұнай тығыздығы – 0,8 г/см3 ... ... ... ... – 0,0871 – 0,8104 г/см3 ... Ауыр ... ... – 0,910 г/см3 (10%)
Қазақстанның кен орындарындағы мұнайдың көпшілігі ауыр, күкіртті және
жоғары күкірттілерге жатады. ... ... ... ... ... 3 ... бөледі:
1. Күкірті аз мұнай – күкірт мөлшері 0,5%
2. Күкіртті мұнай – күкірт мөлшері 0,5 - ... ... ... ... – күкірт мөлшері 2% /11/.
Мұнайды көптеген көмірсулармен қатар, жоғарғы молекулалы шайырлы
асфальтенді заттар бар. Мұнайдың ... ... ... (85 - ... (11 - 12%), ... (0,6 – 0,9%), азот (0,1 – 0,6%), күкірт
(0,6 – 1,6%), әртүрлі микроэлементтердің жүзінші және ... ... ... ... хром, ваннадий, никель және т.б). мұнайлардың
әртүрлі генетикалық, химиялық, өнеркәсіптік және тауарлық жіктеуі бар. Ең
маңыздылары – ... және ... ... Химиялық жіктелуі
негізінде 250 – 3000С ... ... ... фракцияның топты
көмірсутектік құрамы алынған. Осы фракцияда көмірсутектердің қандайда ... ... ... ... 3 түрге бөлінеді: металдық
(парафиндік), нафтенді және ароматтық. Жоғарғы ... ... ... (сұйық шайыр, қатты асфальтендер) ... көп ... ... құрамында микроэлементтер, соның ішінде ... ... ... ... ... ... ... 27 -28%
дисцилеттар бар. Ол фракцияның 60% - н ... ... ... ... ... көміртегі тотығы, күкірт диоксиді, күкіртсутек, азот
тотықтары, фенол, ... ... ... тұздар кіреді.
Мұнай жер бетіне анаэробты жағдаймен жаңа ... ... ... ... оның ... үш бір – біріне байланысты факторлар
нәтижесінде жүреді. Ол ... ... ... ... ... жеңіл фракцияларды буландырып, шайып көмірсулардың
таралуына әсер етеді. Бұл мұнайдың концентрациясын азайтып, ... ... бұл ... ... ... жүрмейді, өйткені мұнай
өнімдері минералданбай, таралып, көрші ландшафтарға жайылады.
Химиялық үрдіс сулы ертінді ... ...... заттар және
оксикерид, гуминокерит сияқты органикалық ерітінділерде ерімейтін заттар,
яғни ... ... ... біртіндеп гумификацияланады. Бұл процес
төменгі және ... ... ... ... ... үрдісті көмірсу ыдырататын, энергиялық алмасуда көмірсулы
субстратты ыдырататын микроорганизмдер ... ... ... ... ... ... саны мен ... өседі. Сонымен
қатар мұнайдың тотығуы ... ... ... ... ... ... аймақтарына қарағанда жоғары
болады. Бұл ... ... ... ... ... ... факторлардың әсерінен химиялық өзгерістерге ұшырап
токсикалық қасиеті мұнайдан да жоғары туынды ... ... ... ... ... мыңдаған түрлі мұнай өнімдері ... олар ... ... ... ... ... ... жарық беруші
керосиндер, еріткіштер, ... ... ... ... және т.б ... Мұнай мен ауыр металдың тірі ... ... Адам ... ... ... биосфераны токсикалық затармен ластау мүмкіндігі ... ... – ақ ... ... өнеркәсібінің апаттары, өрттер,
құбырлардың тесілуі ... бұл ... үдей ... ... токсикалық
қасиеті оның құрамына, булану және ... ... ... мен
тұтқырлығына байланысты.
Топырақ микроорганизмдерінің ластануының әсеріннен мынаны көруге
болады: ластану ... ... (1 кг ... мұнай концентрациясы- 0,7 мл)
болса - микроорганизмдер саны айтарлықтай өзгеріске ұшырамайды, ... (50 ... ...... саны мен ... ... және өте қатты (300мл/кг) ластану ... ... және ... ... ... ... және ... өнімдері, ауыр металдардың адам мен өсімдіктер,
жануарлар ағзасына тигізетін зиянды әсері өте ... ... ... ... ... ... жүретін көптеген биологиялық
процестерді бұзып, оларды өзгеріске ұшыратады. Олар әсер етуіне байланысты:
канцерогендік, ... ... ... ... ... ... ең ... фракциясы жеңіл фракция болып
табылады, солардың ішінде алдыңғы орынды токсикалық ... ... (ПАК ... ... ... ... өте жоғары.
Бұл топтағы ең белсенді және кең таралғаны- бензопирен (ШРК-0,02мг/кг).
Шикі мұнайда бензопирен сирек кездеседі, бірақ мұнайдың қайта өңделген
өнімдерінің ... ... ... . ... ... топырақта
микробиоценоз тепе-теңдігі бұзылғандықтан, ішек ... ... өлу ... тежеленеді /15,16/.
Ароматты құрылымдардың негізділері – бензол ... ... ... ПАК-ке қарағанда тез зиянды әсер ... ПАК ... баяу ... де, ұзақ әсер ... Ароматты көмірсулар қан жасау
процесін бұзатын ... ... ... амин ... метаболизмнің түзілуіне әкеледі, ... ... ... катарактаның дамуына және ісіктердің
пайда болуына себепші болады/17,18/.
Метан таңдамалы түрде нейрон мен нейронарлық ... ... ... ... жүйесіне әсер етеді.Метанды көмірсулар (парафиндер)
топырақ жамылғысының саңылауларын бітеп қалады./19/.
Осы аталған ... ... ... бәрі ... су, ... болған жағдайларда ағзаларға наркотикалық және токсикалық әсер
береді. Бұл ... ... ... ... қысқа уақытта жүреді, әсіресе
жазда, себебі жоғары температура әсерінен буланып кетеді. Мұнай мен ... ... адам ... ... ... олардың өмір сүру
әрекетін тежейді. ... ... ... ... ... оксиді, азот пен
көмірсулар, ал қышқылдардан ... пен ... ... ... ұзақ ... әсер ... ... созылмалы бронхит
туғызады, жоғарғы концентрациясы болса, орталық жүйке жүйесін жарақаттайды.
Бензол, ксилол, ... ... ... адам ... жүйесіне әсер етеді және
қан айналу мен қан ... ... ... /22,23/ ... ... ШРК – сы төменгі 4 – кестеде көрсетілген.
|Заттардың аты |ШРК р.з |ШРК м.р |ШРК с.с ... |
| ... ... ... ... ... |10 |0,5 |0,005 |3 ... | | | | ... ... |2 |0,085 | |3 ... ... | |0,008 |2 ... |1,5 | |0,1 |2 ... |0,6 | |0,6 |3 ... |0,003 | |0,003 |2 ... |0,1 |0,01 |0,04 |4 ... |0,2 |0,2 |0,2 | ... ... күкірт диоксидінен су буынан түзіледі, мутагенді
қасиеті өте жоғары, ... ... ... ... - канцероген,
ол ДНҚ - ның бір ... ... ... ... ... ... ... (СО)- адам қанындағы ерігіштік коэффиценті ,
0,1709. Ол гемоглобинмен әрекеттесіп, ... ... ... ... тасымалдай алмай, аноксимия тудырады.
Көмірқышқыл газы (СО2)- ауада 4-5% болғанда ... алу ... ... ... әсер етіп, оның іс - әрекетін өзгертеді
және қандағы адреналин мөлшерін көбейтеді.
Күкіртсутек организмге тыныс алу ... ... ... ... ... әсер етеді. Көп мөлшерде болған жағдайда сал ауруын ... ... ... ... ... ... қанығу қабілеті
төмендейді (15%) /19/.
Ал ауыр металдар әсеріне келетін болсақ, олар өз әсерін әр ... ... ... әсер ... Мұнайдағы ауыр металдардың 90-95%-і
қорғасын, хром, мышьяк ... ... Ауыр ... ... алу, ас ... ... өтіп, қанға, ұлпаға және клетка аралық сұйықтықтарға
таралады. Металдардың клетка ... ... ... ... ену қабілеті бар.
Мысалы, қорғасынмен уланған адамдарға жүйке ... ас ... ... Бұл ... ... - интоксикация деп атайды. Уланған адамдардың
түсі сұр түске өзгеріп, ағзада әлсіздік, тез шаршау, тәбеттің ... Бұл ... ... бауырда , ұйқы безде, бүйректе жиналады.
Мырыш айтарлықтай дәрежелі лейкоциттерде, эритроциттерде, біраз бөлігі
қанның белоксіз фильтратында жинақталады. Сонымен қатар ... үсті ... асты безі және ұрық ... ... ... өз әсерін тірі ағзаға
тигізнді.
Кадмий тірі ағзаларға бүйректе, сүйектерде, ішкі ... ... және ұрық ... ... Бұл ... ... ... бронхит,
демікпе ауруларын тудырады /24,25/.
2.2 Өсімдіктер мен жануарлар әлеміне әсері.
Мұнай өнімдері өсімдіктердің дамуы мен қайта қалпына келу қабілетіне
әсер ... ... ... ... азот пен ... алмасу
бұзылады. Қатты газданған жерлерде өсімдіктердің 20-25 % - ның ... ... ... ... жоғарлайды. Күкірт диоксиді және оның тотығу
өнімдері өсімдік жапырақтарының күюіне, сосын олардың өлуіне әкеледі. Ауыр
фракцияның өте ... ... жоқ, ... олар ... қасиеттерін
нашарлатып, су-ауа алмасуды бұзады, өсімдіктердің тыныс алуымен қоректенуі
қиындайды. /15/
Көптеген ... жер ... 12 л/м3 ... төгілген кезде жер асты
бөліктерінің 74%-і, ал 25 л/м3 төгілген кезде жер асты ... ... ... ... ... ... ... көптеген сулы өсімдіктердің өсуін тоқтатқан, ал 20-38 % ароматты
көмірсутек мұнайлар ... ... ... өсімдіктердің өсуін
бәсеңдеткен. /26/
Ластаушы заттардың өте жоғарғы мөлшері фенологиялық ... ... ... ... ... ... ... және соңғы фенофаза кезеңдері ерте басталады, гүлдену мен өнім
беру ... ... ... ... 9-15 ... ... жылдық өсуі 10-25 %-ға азаяды.
Концентрацияның жоғарлауы әртүрлі патологиялық өзгерістерге әкеледі.
Көптеген галдың, ... ... ... және т.б.
түзілістердің пайда болуы./27/
Мұнай кеніштері орналасқан территориядағы өсіп тұратын ... беті ... яғни ... нүктелік некрозға ұшыраған. Мұнай
кеніші орналасқан ... ... ... 500-800 м ... 70-80% ... ол радиусы 100 м қашықтықта олар тіпті
жоғалып кеткен./28/
Біржылдық өсімдіктер мұнаймен ... ... 3-5 ... ал
көпжылдық өсімдіктер 10-25 жылдан кейін ғана қалпына келеді.
Ауыр ... ... да ... ... ... ... факторлары келесі:
• Механикалық әсер нәтижесінде топырақтың беткі құнарлы қабатының
жойылуы. Бұл ең күшті фактор болып ... ... ... зона
топырағының құнарлы қабаты өте жұқа.
• Топырақ дефляциясы да өсімдіктердің азаюына өз әсерін тигізеді.
• Жер бедерінің ... ... өте ... ... ... ... ғана өсу мүмкіндігі бар.
Галофитті өсімдік антропогенді әсерлерге төзімсіз, себебі олар
монодоминантты ... ... ... Тұздану эрозиофил өсімдіктердің
өсуіне кедергі жасайды./30/
Ауыр металдар әсеріне келетін болсақ, олар өсімдік организміне ... ... ... ... ... ... өсімдіктердің
морфологиялық, физиологиялық өзгерістерге ұшырауы байқалады. ... түгі бар ... түгі жоқ ... қарағанда ауыр
металдарды 10 есе көп сіңіреді /26/. Көптеген зерттеулер өсімдік топтарының
ауыр металдарды жинақтау мөлшері әртүрлі ... ... ... мезофиттер
өз бойына кобальт, мырыш элементін жинаса, галофиттер мыс, мырыш, марганец
элементтері, ал ксерофиттер мыс, ... ... ... ... Ал қорғасын мен кадмиді барлық топтары өз бойына жинақтайтыны
анықталған./31,32/
Жануарларға зиянды әсер ететін негізгі факторлар ... ... ... және ... ... мен ... ... жұмыстары болып табылады. Тегістелген мұнай өндірісі ... ... ... ... ... ін ... жағдай таппайды.
Полигондарда радиоактивті қалдықтар мен мұнай иламдарды сақтау, ауаның
зиянды заттармен ластануы сүтқоректілер үшін ... ... ... ... ... кемірушілер мекендерінің саны тұрақты.
Жалпы мұнай өнімдерінің ... ... ... ... адам ... ... ... табады. /33/ Мұнаймен ластанбаған топырақтардың
ластанған топырақтарға қарағанда қызу температурасы 1-80С-қа төмен. Бұл да
топырақ ... ... ... ұсақ ... үшін кері әсерін
тигізеді./29/
Сонымен мұнайдың қоршаған ... ... тірі ... үшін ... ... ... ... Топыраққа әсері.
Топырақтың мұнаймен ластануы барлық өндіріс аймақтарында және мұнай
құбырының бойында ... ... ... түскен мұнай ... ... ... ... ... Олар ... ... бірден бір себепкері. Елімізде деградацияға
ұшыраған жерлердің 70%-і мұнай кеніші орналасқан жерлер үлесіне ... көп зиян ... ... қабаты – бұл беткі геохимиялық сүзгіш қызметін
атқаратын гумусты қабат. Осы қабатта ... көп ... ... және
парафинді компоненттер ұсталып қалады. Олар төменгі температурада тығыз
массаға ... ... ... ... ... және
парафинді мұнаймен ластарғанда пайда болады. битумды ... ... ... ... ... ... ... төмен, сондықтан
топырақ кескінінде баяу ыдырап, көп уақыт бойы сақталады. Битумды қабықшасы
бар топырақтар тығыз, ауа, су және ... ... ену ... ... топтық құрамында 48,3% көмірсу, 32,6% парфинді – нафтенді
заттар, 17,9% шайыр, 33,8% ... ... ... 80-85% ... 8-11,5% сутегі, 0,2-4,0% оттегі,
0,5-7,0% күкірт, 0,2-5,0% азот және ... ... ... ... Бұл ... ... ... 80-90% сондықтан оның органикалық
және минералды құрамының беріктілік деңгейі өте жоғары./36/.
Одан ... ... ... ... ... фракциясы өтіп,
минералды қабатты суларында жинақталады. Бұл фракция микроорганизмдермен
нашар ... ... ... ... топырақта ұзақ уақыт
сақталады./10/.
Шайыр-асфальтенді бөлік те микроорганизмдермен нашар ыдырайды, топырақ
бетін берік органо-минералды кешен ... ... және ... ... ... қабықшалармен битум түзеді.
Мұнаймен ластанған топырақтың фракциялық жағдайы, заттар миграциясы
өзгереді, ауа-су режимі, құрылымдық жағдайы, ...... ... ... ... ... жинақталады. Топырақтағы ластану деңгейі
мен тереңдігі ластаушылардың мөлшері, ... және ... ... топырақтың негізгі генетикалық көрсеткіштері
бұзылады: топырақ ... ... ... ... органикалық
көміртегі, жалпы азот және сіңірілген негіздер мөлшері өседі. Топырақтың
құрамындағы нитратты азот 1,5-2 есе ... орта рН-ы ... ... ... ... ...... – содалы типі жүреді. Мұнай
жер асты суы жақын топыраққа ... ... ... ... ауа ... мұнайдың тереңге сіңуі нашарлайды, 10-20 см. Ірі апаттар болған
жағдайда 30-50 см-ге дейін ластанады./28/. ... ... ... ... ... ... мұнай тасымалдау және технологиялық
объектілерді салу нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... жергілікті жердің бедері өзгереді,
дефляциялық процестері белсенділеніп, жұқа дисперсті бөлшектер мен ұсақ тұз
кристалдары топырақ ... ... ... салу ... әр 100 ... 400 га жер, жол салу ... 200 га жер ... мұнаймен ластанған топырақтар қалпына келуі үшін 15-20 жыл
керек./38/
Ауыр металдар топырақ қабатына мұнайды жағу ... ... ... ... мұнай жағу барысында жыл сайын жер бетіне сынап –
1600 т, ... – 3600 т, мыс – 2100 т, ... – 700т, ... – 3700 ... анықталған./21/.
Ауыр металдар топырақтың органикалық компонеттері және ... ... ... ... ... ... ... заттармен берік қосылыс түзгендіктен, көбінесе органикалық
қабаттарында жрнақталады./39,40/.
Сонымен бұзылыстардың топырақ ... ену ... ... ... ... ... бұзылу – 5 см тереңдікте
• орташада дәрежеде бұзылу – 6-10 см тереңдікте
• күшті дәрежеде бұзылу – 11-15 см ... өте ... ... ... – 15 см-ден жоғары тереңдікте.
2.4 Атмосфералық ауаның ластануы.
Атмосфераны негізгі ластаушы заттар:
• Көмірсулар
... ... Азот ... Күйе
Ластаушы көздер:
• Мұнай жылыту пештерінің түтін құбырлары
• Газ жағу ... ... ... ... арналған қоймалар
• Мұнай ұңғылары.
Анализ бойынша атмосфераның ластануы көбінесе технологиялық жоғалу
салдарынан ... яғни ... ... ... өңдеу және айдау
құрылымдарының булануы арқылы іске асады. ... ... 80-90% ... ... ... ... қоршаған ортаға зиянды қалдық заттармен ластанудың
жалпы мөлшері – 25,095 т/жылына құрап ... газ ... ... ... ... ... – 1,034 т/жылына ластап отыр.
Негізгі ластаудың қайнар көзі – 200 кВт (98%), ... ... ... ... азот оксиді – (31%), азот диоксиді – (24%),
көмірсу оксиді – (21%), күкірт ... – (8%), күйе – (4%), ... – (1%) ... ... ... мен ... ... нысандары
3.2 Зерттеу әдістері
3.3 Топырақ құрамындағы мұнай мөлшерін анықтау әдістері
Топырақ құрамындағы мұнай мөлшерін анықтау әдістерінің көбісі полярлы
және ... ... ... ... ... ... ... ерітіндідегі олардың концентрациясын анықтауға негізделген.
Кең таралған еріткіштер ... ... ... ... ... эфирі, хлороформ, төрт хлорлы ... көп ... ...... заттар болмағандықтан суда аз ериді, еріген
көміртегіні де, органикалық және ... ... ... де ... ... ... ... төрт хлорлы көміртегі,
салыстырмалы түрде, ... ... аз ... ... ... маңызы органикалық еріткіштермен экстрациялап,
гравиметриялық анализ жасауда. Гравиметриялық анализ ... ... ... ... ... бар. ... әртүрлі
модификацияларын пайдаланғанда мұнайдың жеке компоненттерін ... ... ... әрқайсысынан 30 г топырақ өлшеп ... ... ... ... ... фарфорлы келіде (ступкада) үгітеді
және 0,50 мм елегіштен өткізеді.
Дайын топырақ үлгілерін 150 мл сыйымдылықты колбаға салып, хлороформен
ылғалдайды да бір ... ... ... ... Сосын түссіз
экстраттың соңғы бөлігіне дейін 10 – 15 мг ... қосу ... ... ... ... ... ... байланысқан 250 мл
колбаға ауыстырады. Одан кейін оны уландыру үшін су ... ... 20-25 мл ... ... ... тоқтатамыз да экстрат
қалдықтарын колбаға құйып, тяганың астына қойып, ... ... ... ... үшін ... 10-15 см, ... 1 см, ... шыны колонка дайындалады. Колонканың төменгі жағына қалыңдығы 1 ... етіп ... ... ... Сосын колонкаға 6000С-та
сусызданған алюминий ... ... ... ... 2-8 ... ... ... мұнайдың сапасына тәуелді) да 4 сағатқа
қалдырады. Дайын болған ... ... ... оған 3-5 мл гексан
құяды. Колонканың астына 50 мл- лік ... ... ... ... буланудан қалған тұнбасын 5-10 мл гексанмен ерітіп, колонкаға
көшіреді. Фильтрация біткеннен кейін колонканы 2-3 мл- ден 2-3 рет ... ... ... ... ... ... ... ауа ағынымен буландырып гексаннан айырады. Гексан ... ... ... өлшейді. Үлгідегі мұнай өнімдерінің мөлшерін
анықтау үшін келесі формуланы пайдаланамыз:
С = (а-в) / с х 1000
Мұнда – С ... ... ... ... ... ... өнімдері бар стакан салсағы, мг
в- стаканның тұрақты салмағы, мг
с- анализге алынған үлгі салмағы, г
1000-1 кг шаққандағы коэффициент /43/.
4. ... ... ... ... ... ... жағынан бағалау үшін көптеген әдістер белгілі, бірақ
олардың ешқайсысы сезімталдылық, ... және ... ... ... келмейді. Ең көп таралған ИҚ- және ... ... және ... ... ... ... ... әдіс.
Мұнайды басқа химиялық кластардан бөлуде хромотографиялық әдіс
негізінен ... және жұқа ... ... әдіс пайдаланылады.
Колонкалы хромотографиялық әдіс экстрактты алдын-ала дайындықсыз және
ұшқыш компоненттердің шығынсыз ... ... ... хромотографиялық әдістің сезімталдылығы жоғары болғандықтан,
аз көлемді экстракттарды алу үшін қолданылады. Сонымен қатар олар ... ... ... ... да ... туралы қосымша
мәліметтер береді.
Люминесценция әдісі.
Қоршаған ортадағы битумдық заттарды анықтау үшін қолданылады.
Люминесценция әдісі аз мөлшерде (1-2) ... ... ... ... Бұл ... ... төмен және
мұнай құрамының ауытқуына тәуелді болғандықтан, қауіпті және тұрақты
көмірсуларды анықтайды.
Спектрометриялық ... ... ... - ... ... және ... төрт хлорлы көмірсумен экстракциялау. Әдіс ... ... ... ... ... ... ... 0,1- ден 50 мг/кг-
ға дейін болған жағдайда қолданылады. Әдіс еріткішті ... ... ... ... ... ... температурасы төмен
көмірсуларды шығындамайды.
УК- спектрометриялық әдіс ультракүлгін сәуле аймағында ... ... Олар ... ... ... 30% ... құрайды.
Ароматты және қанықпаған көмірсуларды ... үшін 270 нм ... ... ... ... әдіс
ИҚ - спектрометриялық әдіс ... ... ... ... ... ... 70-90%) ... және универсалды
болып табылады.
Зерттелген мұнайдың ИҚ- спектрінде ондаған СН2 топтарынан және соңғы
топтары – СН3 ... СН2- ОН ... ұзын ... алифатикалық
көмірсуларды сіңіру сызықтары көрсетіледі. Бұдан басқа ... 1728 см -1 ... ... сызықтары белгіленеді.
Мұнайдың сақталу уақытына қарай оның химиялық құрамы өзгереді.
Артықшылығы – ... ... ... ... ... болатындығы. С-Н-байланыстарының белсенділігіне негізделген.
Топырақтағы мұнайды сезгіштік коэфициенті құрғақ үлгінің 0,02 г/кг ... ... ... ауыр металдар мөлшерін анықтау әдістері.
Эмиссиялық әдіс
Эмиссиялық әдіс- металдарды анықтау жалындық фотометриялық ... ... және ... газ (ацетилпропан) орналасқан. Талдауға арналған
ерітіндінің өте ұсақ ... ... ... газ ... ... ... Жоғарғы температура әсерінен металдардың
оңай ... ... ... ... ... бар ... ... Сәулелену екпінділігіне байланысты ерітіндідегі элемент мөлшерін
анықтауға мүмкіншілігі бар.
Жалындық фотометриялық ... ... ... ... ... Осы әдіс арқылы рубидий, цезий, стронцийді анықтауға ... ... : ... ... ... ... көрші спектр сызығының танылуы (бұл 25%-ті құрайды). Осы жерде
белгілі элементті анықтау үшін басқа элемент кедергі келтіруі мүмкін ... ... ... ... анағұрлым жоғары
болған кезде) /41/
Полиграфиялық әдіс
Элементтерді және олардың концентрациясын ... ... ... ... ... байланысты. Олар ерітінділерді
электролиздену кезінде алады. Бойында электрді ... ... ... ... заттар бар. Бұл жағдай арнаулы ... ... іске ... ... іс ... ... барлық иондары бой
ұрады.
Артықшылығы: біріншеден, ерітінді құрамындағы алдын-ала бөлінбеген
қатарынан бірнеше ... ... ... ... мүмкіншілік
береді; екіншіден, бір үлгіні қайта пайдалану ... ... ... ала беруге болады. Себебі ... ... ... әдіс
Бірқатар ауыр металдардың ыдырауы негізінде пайда ... ... және ... ... бар. ... ... ... лаптонид және рубидийді жатқызуға болады. Бұл
элементтердің ... ... ... ұсақ ... ... ыдырау сәтінде энергия бөлу ... ... ... ... ... ... барлық түрлері жатады: альфа, бетта, гамма
және нейтрондық ... ... ... элементтердің үлкен жартылай
ыдырау кезеңі бар, сонымен қатар олардың сәуле бөлу екпенділігі өте ... ... ... ... концентрациясы ешқашан құрылмайды,
оларға топырақтарда, суларда, шашырап тараушылық тән, ал бұл ... - ... ... ... ... ... тудырады.
Аквитациялық талдау
Әртүрлі органикалық және бейорганикалық ортада ауыр металдардың өте аз
мөлшерін анықтауда осы әдісті қолданады. Бұл әдістің мәні ... ... ... ... ... ... кинетикалық энергиясы бар элементарлы
бөлшектердің ... ... ... ... ... ... белсенділігі жоғарлайды /41/.
Рентген - флуресценттік әдіс
Бұл әдістің біршама артықшылығы бар. Талдаудың алдында үлгіні ... ... ... көптеп пайдаланбайды, үлгінің химиялық ... бұл ... бір ... ... көп рет ... ... ... басқа қарастырылған әдістермен салыстырғанда сезімталдық
қасиеті төмен. ... ... ... ... ... ... қажет. Рентген- флуроресценттік талдаудың алдында
үлгіні ... ... ...... ... - абсорбциялық спектрометрия еркін атомдарды жарықты
сіңіруіне негізделген элементтердің ... ... ... ... ... формадағы энергиямен қарым-қатынасы үш бір-бірімен
тығыз байланысында байқалады. Бұл ... ... ... ... ... ... алғашқы атомдық сіңіруді
бақылауды 1802 жылы ... ... Ол Күн ... қара ... ... бұл ... ... деген атаққа ие болды.
Кейіннен Киргоф және Баузен 1860ж мынадай жағдайды анықтады: эмиссия ... ... ... атомдық спетрлер жоғарғы селективті талдау
әдісінің жаңа негізі болуы ... деп ... ... бері ... ... ... ... дамуына ие болады.
Эмиссиялық техника талдау мақсатында арналып жасалған аспаптар өздерінің
күрделілігі жағынан ... ... ... ... ... 20-30
сек аралығында бір үлгі түрінен 20-30 ... ... ... аспапқа дейін түрленуге болады. Мұндай жетістіктігі бар аспаптар
1950 жылы пайда болды. Аспаптың құрал ... ... ... ... ... ... дамуы бұл әдіспен периодтық
жүйенің барлық элементтерін анықтауға болады /44/.
Басқа әдістерден ерекшелігі . Атомдық – ... ... ... да ... салыстырғанда бірнеше артықшылығы бар. ... ... ... ... ... ... ... белгілеріне қарап, анализ жасауға әмбебап әдіс екенін айтты. ... ... ... өте жоғары, бір ерітіндінің бірнеше элементтерін
анықтауда, төменгі шектерін табуда маңызы зор. Сонымен ... бұл ... ... ... ... ... ... бейнеленген ратінде
анализдік белгінің соңғы фориасының түзілуіне де ... ... бір ...... ... да оның ... уақытта басқа
әдістерден толығымен тәуелсіз жасауға болады /44/.
Қондырғының құрылымдық үлгісі
Атомдық-абсорбциялық ... ... ... үшін ... ... анықталған элементті атомдық күйіне келетіндей
етіп орналастыру керек. Сосын элементтің резонанстың ... ... бу ... ... ... ... ұзындығын ғана сезеді, ал
детекторда тіркелген басқа жарық сәулелерінің үлгісі төмендейді, сөйтіп
олардың ... ... ... ... ... құрылымдық үлгісі
1 сұрық үлгісі 1- сұрықталатын элементтің бір бағытта сызықты ... ... ... ... жалын арқылы өткізеді, оған анықталатын
элеиенттің аэрозоль ерітіндісін жіңіщкелеп бүркейді. Спектр аймағына ... ... ... ... ... ... ... сызықтың сәуле ... ... ... ... ... ... сызықты белгі
күшейтілгеннен кейін, гальванометрде сандық көрсеткіші бар вольтметрде
немесе телтайпта ... ... ... ... ... бүркегенге
дейін содан кейін жалынға бүркелген сәтінде).
Бұл ... екі ... ... ... өлшемі болып табылады
және анықталатын элементтің де өлшеміне сәйкес. Атомизатордағы (жалындағы)
қоздырылған атомдар сәулесіндегі айқындалатын белгіні аластау үшін ... ... 50 ... 100 Гц ... ... Ал ... ... дәлдігінде туралайды, осының арқасында тұрақты құраушы белгіні
жалынның өзіне тән ... ... ... ... мүмкіндік туады.
Анықталатын элементтің концентрациясы мен сіңірулердің өлшенетін
деңгей аралығындағы байланыс калибрлеу процесі кезінде ... ... алып ... ... ... аймағында Ламберт- Бер заңы бойынша
сызықтық байланысты атомдық – ... ... ... тек ... ... ... ғана мүмкіндік бар.
Калибрлік қисықтың сызықтық бағыты жуық шамада концентрациясы жоғары
жағына ауытқиды. Егер Т ... ... ... ал 10 және 1 ... және
сәуле жалыны арқылы өткен қарқындылығы болса, онда ... ... ... (1/Т) = lg (l 0 / ... ... ... оған түсетін Е- ға пропорцияналды, яғни
Т – ға пропорцияналды. Демек, Т – дан А – ға өту ... ... ... ... тіркегіш аспаптың сызықтық емес шкаласы электронды
құралдардың көмегімен аспаптардың ... ... ... ... ... ... ... арқылы атомдық – абсорбциялық спектрометрия
аппаратурасы әртүрлі қызметі бар негізгі екі ... ... ... ... ... негізгі пішінінде тұрған атомдарды атомды буға айналдыру
үшін, ол ... және ... ... ... ... тұрады.
Калибрлік және реактив ерітінділерін дайындау
Калибірлі ертіндіні дайындау үшін ... ... ... ... ... ... жасалынады. Сосын бастапқы
ертіндіні белгілі бір жүйемен сұйылту арқылы жұмысқа қажетті ... ... ... ... 0,1 % - тік ... алу үшін ... ... тұз алынады. Ертінділерді ... таза ... ... жөн, әсіресе, тұз сақтау
кезінде тұрақтылығы жеткіліксіз ... ... ... ... және а ... ... ... жатады. Бұл ертінділер тікелей концентрацияланған
түрінде пайдаланылады. Сондықтан да бұл ... ... ... тазалыққа, ұқыптылыққа көп көңіл бөлу ... Сулы ... ... органикалық сұйықтықтарда ериді, ал калибірлі
ертінділерді сұйылту үшін ғана ... Көп ... ... ... ... уайт – ... қолданылады, өйткені олардың
физикалық қасиетіне ұқсас келеді ... ... ... ... ... ... ... Мұнай өнімдерін және бояуларды анализдеуде уайт –
спиртте оңай еритін металдардың ... кең ... ... ... ... қосықтардан толық тазартып, соңынан араластырып, оның
орташасын алады. Қалыпты жағдайда ... ... ... (ступкіде) күл
тәріздес қалпына дейін ұнтақтайды.
Сөйтіп аналитикалық таразыда оның 1 гр ... ... ... 1 гр
топырақ үлгісін ыстыққа төзімді сыйымдылығын 100мл конус тәрізді ... оны ... ... дымқылдайды да, соңынан 10 мл қойылтылған тұз
қышқылын қосады. Ертіндіні (5 – 10 мин) қыздырады да, ... ... ... оған 5 мл ... азот ... құяды, үлгінің тұнбасынан түсі толық
ағарғанша қайта қыздырып қайнатады.
6. Өсімдік үлгісін анықтау.
Зерттеу ... ... ... ... ... ... жататын түрлері алынады.
Өсімдік үлгісін дайындау үшін зерттелетін аймақтан мөлшері 300 г – ға
жететіндей етіп ... ... ... ... ... Майда ұнтақтарынан 1гр болатын өсімдіктер үлгісін аналитикалық
таразыда ... ... ... ... ... ... оның ... 10 – 15 мл
– ге дейін кептіріп буландырады. Осындай шамаға жеткен кезде, үстіне 5 – ... таза ... су ... ... ... мөлшері 10 мл болатын
колбаға құйып, оның үстіне белгісіне дейін дистильденген сумен толтырады.
Үлгілердің анализі.
Үлгілердің ... ...... ... әдісімен
жүргізіледі. Элементтің газ ... ... ... ... ... ... алу арқылы атқарылады.
Элементтің «булануы» немесе газ күйіне айналуы газ білтесіндегі ... ... ... газ білтесіне ауа арқылы жанғыш газбен (пропан) ... ... ... Газ ... ... ... ... қызған атомдары газ күйіне айналады. Осы атомдар қуыс катодты шамнан
шыққан жарық сәулелерін сіңіріп алады. ... ... ... монохроматорда
ыдырайды да, шыға берісте анықталған элементке ие ... ... ... Бұл сызық фотоэлектрондық арттырғыштың фотокатодына ... ... ток ... аспапта тіркеуге алынады. Анықталған элементтердің
жарықты сіңіруі фототоктың азаюына себеп ... ал бұл ... ... градиурленген график тұрғызылады. Оның абцисса ... ... ... тұрғызылады, ал ординат өсінде спектрограмма ... ... ... концентрациясы төмендегідей /формула 3/
есептеледі.
Формула 3.
С%= a x V / p x ... – а ... ... ... – соңғы көлем, мл
р - өлшем коэффициенті
n – үлгі /47/
4. Зерттеу нәтижелері және ... ... ... ... ... ... құбырлары орналасқан аймақтардың топырақтары сұр – құба,
құмды, құмдақ және жеңіл саздақ болып келеді. Әр ... ... ... 150 – 200 метр ... топырағы бүлінген, қопарылған,
өсімдіктері жойылған. Құбырдың өзінің жанында 5–10 метр қашықтықта мұнайдың
төгілгені және топыраққа сіңгені ... ... ... өнімдерінің
мөлшері жылма – жыл бақылау пункттерде тексеріліп ... ... ... ... бақылау пунктерінде
бірдей емес: 640 мг/ кг – 750 мг/ кг – ... ... ал 2500 ... – 3800 мг/ кг – ... ... Мына пунктерде мұнай қалдықтары
беткі 0 – 5 см қабатында ШРК ... асып ... 1 ... – 1200 мг/ ... ... – 2500 мг/ кг, 4 пункте – 3800 мг/ кг; Ал басқа пунктерде ... ... ... ... ... 2 ... – 1800 мг/ кг, 4
пункте – 2100 мг/ кг ( 5 – ... ). ... ... ... ... ... жойылып кеткен. Топырақтың өзі де тығыздалып, ауа да, су да
мұнаймен ығыстырылған. Соның салдарынан микробиологиялық процестер де ... ... ... ... және оның ... ШРК ... бекітілмеген, бірақ та егер топырақтағы
көмірсутектердің мөлшері 1000 мг/ кг – нан ... ... ... ... Ал ... ... ... бойынша құбырлар
орналасқан топырақтар құрамында мұнай өнімдерінің көрсеткіштері ... асып ... ... ... ауыр ... – ауыр металдардың кең ... ... ... ... ... ... жағынан қауіпті болатын металдар тобы бөлініп
алынды, олар: қорғасын (Pb), мырыш (Zn), мыс (Cu), кадмий (Cd). ... ... ауыр ... ... 5 – кестеде көрсетілген.
Мырыш. Мырыш – өте ... ... ... ... ... ... едәуір болғанда ғана байқалады. Зерттелуші аймақ
топырағында мырыш ... ... ... ... ең көп мөлшері 5
пункте - (54,5 мг/ кг – 45,0 мг/кг ); 2 ... – ( 33,45 мг/ кг – 38,2 ... 1 ... – ( 29,5 мг/ кг – 29 мг/ ... Кестеден көретініміздей, мыс концентрациясы 1 пункте
(9,66 мг/ кг – 11,0 мг/ кг), 2 ... (5,20 мг/ кг – 4,0 мг/ кг), 3 ... мг/ кг – 9,5 мг/ кг), 4 ... (13,0 мг/ кг – 8,7 мг/ кг) ... тым ... ... қамтиды.
Қорғасын. Қорғасынның зерттелуші пунктерде концентрациясы
жоғары екені ... ... ... Pb ... ШРК ... отыр: 1 пункте (38,66 мг/ кг ), 2 пункте (38,47 мг/ ... ... (51,65 мг/ кг – 35,0 ... Cd ... концентрациясы зерттелу аумағында шекті
концентрациядан асады. Ластанған аумақ : ), 2 пункте (1,78 мг/ кг ), ... (2,73 мг/ кг – 2,0мг/ ... ... ... ауыр ... ... жаз ... жиналған үлгілер бойынша жасалды.
Зерттеу барысында мырыш, мыс, қорғасын, кадмий сияқты ауыр ... ... ... ақ ... ... эфедра, бүйіргін,
боялыш. Бақылау үшін мг/ кг құрғақ масса ... ... ... алынды ( Орлов 2002).
Мырыш. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, жиналған үлгілер бойынша
мырышты ең көп жинаған ақ ... – 13,5 мг/ кг және ... – 24,97 мг/ ... ... ... ... 3,5 мг/ кг – нан 10,0 мг/ кг аралығында
ауытқиды.
Мыс. Зерттелуші ... ... мыс ... ... ... түрлерінде жоғары екені анықталды. Мыстың ең көп
мөлшері бүйіргенде – 12,5 мг/ кг; ақ ... – 11,25 мг/ кг; ... ... мг/ кг; ... – 7,3 мг/ кг; эфедрада – 4, 75 мг/ кг ШРК ... ... ...... үшін өте ... ... ... көретініміздей, зерттелуші өсімдіктердің мына түрлерінде Pb
ШРК – дан асып тұр: мортық өсімдігінде - 10,76 мг/ кг; ... ... мг/ кг; ... – 7,0 мг/ кг; ақ жусанда – 6,7 мг/ кг.
Кадмий. Cd ... ... ... ... ... ... ... асқан жоқ. Кадмий мөлшері эфедра
өсімдігінде - 1,5 мг/ кг болса, ... ... - 0,8 мг/ кг ... (6 – ... ...... ... ауыр металдар
| | | | | | | ... ... |Zn |Cu |Pb |Cd ... |см ... | | | | |
| |0 – 5 |1200 |29,5 |9,66 |38,66 |0,85 |
|1 | | | | | | |
| |5 – 20 |1000 |29,0 |11,0 |30,0 |0,51 |
| |0 – 5 |2500 |33,45 |5,20 |38,47 |1,78 |
|2 | | | | | | |
| |5 – 20 |1800 |38,2 |4,0 |28,75 |1,0 |
| |0 – 5 |900 |10,98 |8,33 |12,0 |0,19 |
|3 | | | | | | |
| |5 – 20 |750 |8,76 |9,5 |23,91 |0,5 |
| |0 – 5 |3200 |25,70 |13,0 |51,65 |2,73 |
|4 | | | | | | |
| |5 – 20 |2100 |20,0 |8,7 |35,0 |2,0 |
| |0 – 5 |750 |54,5 |3,1 |18,94 |0,65 |
|5 | | | | | | |
| |5 – 20 |640 |45,0 |2,67 |21,55 |1,98 |
| | | | | | ... | | | | | ... ... |1000 |23 |3 |32 |1 ... | | | | | ...... ... ауыр ... ... | ... ... металдар мкг/ г ... | |
| | | | | |
| |Zn |Cu |Pb |Cd |
| | | | | ... |12,0 |3,0 |5,0 |0,5 ... | | | | ... |Жаз |Жаз |Жаз |Жаз |
| | | | | ... ... |22,5 |11,25 |6,7 |0,45 |
| | | | | ... |10,0 |8,45 |10 ,76 |0,8 |
| | | | | ... |3,5 |4,75 |7,0 |1,5 |
| | | | | ... |24,97 |12,5 |9,5 |0,1 |
| | | | | ... |10,11 |7,3 |2,95 |0,25 ... ... ... ... облысындағы Құмкөл мұнай ... ... ... мұнай және оның өнімдерімен ластануы жоғарғы
деңгейде екені анықталды. ... ауыр ... ... ШРК – дан 2– 3
есеге дейін артып отыр.
Кеніш территориясында өсетін өсімдіктердің бойында ауыр металдар
жинақталатыны да ... ... ... ... ... жұмыстары мен мұнай өндіру
кезінде қоршаған ортаға ықпалы нормативті қалыптан ауытқып отыр. Бүлінген,
ластанған топырақ және ауыр ... ... ... ... айналасында анықталды.
Қорытынды
Құмкөл мұнай кен орнының биогеоценоз құрылымына антропогендік
әсердің күшті қарқынмен әсер етуі сол ... ... ... бұзылыстар, мұнай – ... ... ... жамылғысының
деградациялануына, жайылымдардың азып – тозуына, өсімдік түрлерінің жойылып
кетуіне себеп болып отыр. Қоршаған ... ... әсер ету ... антропогендік техногендік әсер екені анықталды.
Құмкөл мұнай кен орнының ластануына барлау, ... ... ... ... ұңғы сағасынан мұнайдың атқылап, шашырауы ... ... ... ... ... ... апаттар себеп болады.
Мұнай өңдеу кезінде мұнайдың төгілуі жиі ... Сол ... ... ... ауыр металдармен қанығуы мұнай – химиялық
ластаушы заттарға байланысты.
Қорыта келсек, зерттеу ... ... ... ... ... аймағы топырағының мұнай және мұнай өнімдерімен ластануы жоғары
болғандықтан, бұл жағдай ... ... ... топырақтың
геохимиялық құрылымының бұзылуына, биогеоценоздағы тепе – теңдіктің күрт
өзгеруіне алып ... ... ... ... ... ... шөлдену
үрдісі әсіресе ... және ... газ ... ... ... ... ... ластанған территорияларды
жиі тазалау кезінде өсімдік жамылғысы мүлдем ... ... ... қолданылған техногенді қысым нәтижесінде өсімдік жамылғысы
құрамында әрқилы арамшөпті түрлер ( ... ... ... ... ... Бұл жағдайда ландшафт өзінің индикациялық құндылығын жоғалтады.
Сонымен,
1. Қызылорда облысындағы Құмкөл мұнай кенішінің ... ... ауыр ... ... ... ... ... барысында топырақ және өсімдік үлгілерін жинау,
анализге дайындау әдістері игерілді.
3. ... ... ауыр ... ... ... ...... спектрометрия зерттеу әдісі меңгерілді.
4. Өсімдіктер және топырақ жамылғысында ауыр металдар мөлшері ШРК
деңгейінен жоғары екені ... ... ... ... М.А. ... ... ... – западной части Кызыл –
Ординской области // ...... ... в ... / ... ... почвоведения АН КазССР. –
Алматы, 1962. 114 – 129с.
2. ... ... ...... ... ... ... - Алматы,
1959.
3. Казахстан. Общая физико – географическая характеристика, 1950. – 492с.
4. Рамзов К.М. ... ... зоны ... ... 1983. – ... ... оценки и картографирования современного состояния пустынных
экосистем. – Улан – Батыр, 1990. 52с.
6. Жакбасова А. Сайыкова Г.А. ... ... 2003. 84 – ... ... Г.К. ... ... ... растительности // Материалы международной научной
конференции, посвешенной 700 – ... ... ... ... Алматы, 2002. 227с.
8. Птицы Казахстана. Алматы: Наука, 1960 – 1974.
9. Млекопитающие Казахстана. Алматы: Наука, 1969 – 1985.
10. Губкин И.М. ... о ... ... ... 1937. 89 – ... ... Х.А., ... К.М., Қоқанбаев Ә. Қ. ... ... ... ... ... ... университеті»,
2004ж.
12. Звегинцев Д. Г., Гусев В.С., Левин С.В, Селецский Г.И. диагностические
признаки уровней загрязнения почвы нефтью // ... 1969. 72 ... ... Ю.И. ... ... ... ... в почвенных
экосистемах // Восстановление нефтезагрязненных ... ... ... 1988. 1 – ... ... В.Н. Промышленные отходы и окружающая среда. Киев: 1980. 561
– 578с.
15. Панов Е.Е., Петряшен Л.Ф. ... ... ... на предприятиях
нефтяной и газовой промышленности. Москва: Наука, 1986. 329 – 414с.
16. Джарбусынов Б.У., ... Е.К. ... ... и ... Алматы:
Ғылым. 1993, 103 – 108с.
17. Протеев В.Ф. Экология, здоровье и охрана окружающей седы. ... ... Е. ... ... ... ... ... районов Заподного Казахстана и экологические
проблемы Казахстана. Алматы: Наука, 1990г. 36 – 37с.
19. ... П.С., ... И.А., ... С.А. Экология производства
химических продуктов из углеводородов нефти и газа. Москва: Наука.
1998. 123с.
20. ... И.К. ... ... и ... битумы./ Добыча.
Подготовка. Транспортировка. Алматы: Ғылым 2001г.
21. ... Т.В. ... ... ... и ... ... ... / Гигиена и санитария. 1986г. №2 18
– 21с.
22. Белозеров Э.С., Хасыбаев Т.С. ...... ... ... ... ... 1993г. 3 – 111с.
23. Тулебаев Р.К. хроническая свинцовая интоксикая. Алматы: Ғылым ...... ... Э.Г. ... ... металлов. Л – 1972г 183 с.
26.Кесельман Г.С. Защита окружающей среды при добыче, транспортировки и
хранений нефти и газа. М : ... 1981 г. 256 ... С.А. ... и ... ... Днепропетровск . Алматы
: Наука, 1990 г. 244 с.
28.Панов Г.Е., Петрягин Л.Ф. Охрана окружающей ... на ... и ... ... / М : Недра. 1986г 244с.
29.Акиянова Ф.Ж., Нурамаганбетовам Э.И. и др. Опыстывание ... ... // ... ... пустынь. 2001. № 2 38с.
30. Isharova N., Bigaliev A.B. Ecolgical assessment of the impact of ... on the soil of Tengiz deposit of Attiraus province // ... problems of Caspian Sea and ... ... in ... Baku6 ... 1987. 18-20 ... P. 50-517
31. Лавриенко И.А., Лавриенко О.В. Аккумуляция растениями тяжелых
металлов в ... ... ... ... журнал,
1988 г № 3-4 299-309с.
32.Мокрый Е.Н и др. ... ... ... в ... / ... 1989 г 158 с ... ... Л.А. Животный мир Казахстана. Алматы : Наука. 1995 г. 56с.
35. Габбасова И.М., Абдрахманова Р.Ф. и др. ... ... почв ... ... вод при загрязнении нефтью и рпомысловыми сточными
водами в ... // ... 1997 г № ... ... ... ... Казахстана // Нефть и газ. Надиров И.К. 2001г.
– 29с.
37. Ахмедова З.А., ... Ч.Т. ... и ... почв ... ... Алматы: Наука. 1991г. 171 – 180с.
38. Солонцева И.П. Общие закономерности тролеформации почв в ... ... / М: 1988г. 23 – ... ... И.К. ... изменение почв и их экологическое
последствия. Алматы, 1998г.
40. Алексеев Ю.В. Тяжелые ... в ... и ... Л: - 1989г. 204с.
41. Сборник методик по расчету выбросов ... ... в ... ... . Л., 1987г.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 42 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аритмияға қарсы негізгі препараттардың жіктелуі, әсер ету механизмдері, қолдану көрсеткіштері мен қарсы көрсеткіштері19 бет
Ағза және орта. Экологиялық факторлар және олардың тірі ағзаларға әсері1 бет
Жүктемелер түрлері3 бет
Пестицидтерді сақтау, тарату және тасымалдаудың қауіпсіздік ережелері5 бет
Экология ғылымы, оның міндеттері5 бет
Қоршаған орта ластаушыларының көздері3 бет
1946-1970 жылдардағы Қазақстан ауыр өнеркәсібіне инженер кардларды даярлау63 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
XVIII ғасыр ортасындағы тірі табиғат туралы метафизикалық ұғымдар13 бет
«Қараарна мұнай кен орындарының топырағының ауыр металдармен ластануы»51 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь