Жоғары сынып оқушылардың кәсіптік бағдарын қалыптастыру жолдары

Кіріспе
1 Тарау. Жалпы білім беретін мектеп оқушыларын кәсіптік бағдар берудің ғылыми теориялық негіздері
1.1 Оқушыларды кәсіптік бағдарға даярлығының жағдйы
1.2 Кәсіптік бағдардың маңызыдылығы

2 Тарау. Жоғары сынып оқушылардың кәсіптік бағдарын қалыптастыру жолдары
2.1 Жоғары сынып оқушыларын кәсіптік бағдарлыққа дайындық деңгейлері
2.2 Кәсіптік бағдар жүйесін ұйымдастыру жолдары
2.3 Оқушыларға кәсіптік бағдар беру барысындағы мектеп тәжірибелері мен педагогикалық эксперименттің нәтижелері

САУАЛНАМА
Пайдаланған әдебиеттер
        
        Мазмұны
Кіріспе
1 Тарау. Жалпы білім беретін мектеп оқушыларын кәсіптік бағдар берудің
ғылыми теориялық негіздері..................
1. Оқушыларды ... ... ... ... Кәсіптік бағдардың маңызыдылығы.........
2 Тарау. ... ... ... ... ... ... Жоғары сынып оқушыларын ... ... ... ... бағдар жүйесін ұйымдастыру жолдары..................
3. Оқушыларға кәсіптік бағдар беру барысындағы мектеп тәжірибелері мен
педагогикалық ... ... ... ... Қоғамдық құрылымның өзгеруі, еңбек
бөлінісінің тереңдей түсуі, ... ... ... жұмыс
жағдайының түбегейлі өзгеруі, ескі кәсіптік құрылымның ... ... ... ... ... болып көрмеген қарқынмен көбеюі, басқа да
саяси-әлеуметтік жағдайлар жастардың білімін және кәсіптік ... күн ... ... ... ... мен ... экономиканы
дамытудағы рөлі күн санап өсіп келеді.
Жеке адам бағыттылығының проблемасы қазіргі кездегі психологиялық
педагогикалық ... ... ... бірі ... ... Қазіргі
Демократиялық қоғам құру кезеңінде экокномика саласында ... ... ... ... ... ... ... кезде,
демократиялық қоғамда өмір сүретін және шығармашылық еңбекке адамгершілік,
психологиялық және практикалық ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу – біздің қоғамның негізгі мақсаты.
Қазіргі кезде басты міндеттердің бірі – ... ... ... ... ... ... ... дұрыс таңдауы, сондықтан да кәсіптік бағдар
беру жұмысын жолға қою ... өмір ... ... ... ... іс және күрделі кешенді мәселе.
Қазіргі жалпы білім беретін мектептерде кәсібм бағдарлау жұмыстары
әлі де өз ... емес ... біз 3 ... ... ... барысында аңғардық.
Ауыл мектептерінде кәсіби бағдарлау ... ... ... ... жоғарғы оқу орындарымен, кәсіби орта білім
беретін оқу ... ... сол оқу ... ... ... ... ақпарат алып отырса, жоғарғы сыныпты аяқтаған соң өз
қалауы ... ... ... ... кезде, психологиялық педагогикалық ғалымдардың еңбектерінде
оқущыларға кәсіптік ... ... ... ... дамуы мен
кәсіби өзіндік айқындалу ... және ... ... жеке ... ету мәселелеріне мән беріліп, өзіндік тұрғыда қарастырылып отыр.Жас
ұрпаққа ... ... ... ... ... ... мен ... жүйесін жасауда көрнекті педагогтарымыз бен ... ... ... Абай ... Жүсіпбек Аймауытов, Мағжан Жұмабаев,
К.Д. Ушинский, Н.К. ... А.С. ... т.б. ... ой ... ... мектептеріміздің практикасында өзінің жалғасын табуда.
Сондай- ақ еңбек пен тәрбие мәселесіне арналған, ... үшін ... ... ... С.И. Архангельский, В.П.
Беспалько, А.И. Берг, А.П. Сейтешев, Б.К. ... ... ... пәні ... оқу ... жазған педагогика ғылымдарының
кандидаттары К.Ж. Жүнісова, Ж.Р. ... Б. ... А. ... ... ... зор деп ... ... жоғарыда аталған ғылыми жұмыстарды саралай келе, жалпы
білім беретін мектеп оқушыларына кәсіптік бағдар беру ... әлі де ... ... ... тұрғыда зерттелмегенін аңғардық.
Біздің ойымызша оқушылардың кәсіп таңдау кезінде көбінің ата-
аналарының ақыл-кеңесіне ... ... ... ... ... ... өзінің көңілі қаламаған мамандық
таңдауына байланысты оқуды тастап кетуі, болашақта ... ... ... ... ... Сондай-ақ, оқушылармен кәсіптік бағдарлау
жұмыстарының мектеп қабырғасында соңғы жылдары ғана ... ... ... ... деген қызығушылығын қалыптастыру жүйелі түрде
ұдайы іске асыруды талап етеді.
Зерттеу барысында айқындағанымыздай өзекті, тың ... ... күге ... өз шешімін таппаған жоғары сынып ... ... беру ... өз ... іске асырылмауы мен аталмыш мәселенің
бүгінгі сұранысқа қажеттілігі арасындағы ... ... ... Осы ... ... отырып, ғылыми –зерттеу жұмысының тақырыбын
«Жоғары сынып оқушыларын кәсіби бағдарлау – педагогикалық проблема ретінде»
деп таңдауға себепші болды.
Зерттеу ... ... ... ... мен ... ... ... және бүгінгі таңдағы осалдық жақтарын қарастыру.
Зерттеу міндеті:
- оқушыларды кісіптік бағдар арқылы еңбекке ... ... ... ... ... бағдарын қалыптастыру ерекшеліктерін ғылыми тұрғыда
зерттеу
- оқушыларды кәсіптік бағдарға даярлығының моделін ... ... ... ... еңбеке баулуға қатысты бағдарламалар мен
әдістемелік құралдар жасау.
Зерттеу объектісі: ... ... ... ... ... процесі.
Зерттеу пәні: Оқушылармен кәсіби бағдарды қалыптастыру процесі.
Зерттеудің ғылыми болжамы: Егер, оқушыларды еңбеке баулу ... ... ... мен ... сол ... ... дамытуға бағытталған кәсіптерге сай келсе, онда жалпы білім
беретін мектептердің оқу ... ... ... ... ... асылар еді.
Зерттеу әдістері: Зертттеу жұмысына ... ... ... ... ... оқу ... танысу; жазба
тексеру жұмыстарын жүргізу; жеке ... ... ... ... ... ... талдау, педагогикалық эксперимент өткізу
барысында сауалнама жүргізу.
Зертттеудің ғылыми жаналығы, мен теориялық маңыздылығы:
- оқушыларды кәсіптік бағдарлауды және еңбекке даярлаудың ерекшеліктері
зерттелді;
- ... ... ... ... ... жасалынды, оның
мазмұны, белгілері мен деңгейлері белгіленді;
- зерттеу қорытындылары ... ... ... ... осы ... философия, психология, педагогика ғылымдарының
жетістіктерін пайдаланумен, зерттеудің мақсаты мен міндеттерің ғылыми
ақпаратқа сай болуымен, зерттеу ... ... іске асуы ... ұсынылатын негізгі қағидалар:
- «кәсіби бағдар, кәсіби қызығушылық» ұғымдарының мәні мен ... ... ... ... ... кәсіби бағдарлау мәселесі негізінде сабақтан тыс тәрбие жұмыстары
арқылы оқушылар ... ... ... ... ... ... үлгісі;
Зерттеу базасы: №15 лингвистикалық гимназия, №10 ... ... ... ... ... ... ... Бітіру жұмысы кіріспеден, екі тараудан,
тұжырымдардан, қорытындыдан, ... ... ... ... ... ... ... ғылыми аппараты баяндалған.
«Жалпы білім беретін мектеп оқушыларын кәсіптік бағдар берудің ғылыми
теориялық ... атты ... ... ... ... жұмыстарын
қалыптастырудың психология- педагогика ғылымдарындағы мәні мен маңызы,
зерттеудің алғы ... ... ... беру жұмыстарының зерттелу жайы
қарастырылып, моделі көрсетілді.
«Жоғары сынып оқушылардың кәсіптік бағдарын қалыптастыру ... ... ... ... ... оқушыларының әсіптік бағдарын қалыптастыру
тәжірибелік- экспериментте тексеріліп, ... ... ... ... нәтижелеріне негізделген тұжырымдар мен
ұсыныстар беріледі.
Қосымшада тәжірибелік-экспериментке ... ... және ... ... ... ... ... берілді
I тарау. Жалпы білім беретін мектеп оқушыларын кәсіптік бағдар берудің
ғылыми- теориялық негіздері.
1.1 Оқушыларға кәсіптік бағдар ... ... ... қай ... болсын, мектептегі блім, еңбекке баулу,
тәрбие беру, ең алдымен, қоғамның мүдесінен туындайтың әлеуметтік сұранысқа
қарай кызмет ... ... ... ... ... даму мен ... ... да мазмұны өзгеріп отыр. Қазіргі қоғамға жаңа ... ... ... ... ... ... ... ақ, еңбек оқумен ... ... ... жас
ерекшеліктерін ескерген, санитарлық- гигиеналық ережелердің талабын толық
сақтаған, ... ... бар ... ... ... Фараби адамдар бір- бірімен келісіп, тілдесіп отыруы тиіс деп
есептейді. ... ... ... ... заңдар болса, оны
мүлтіксіз орындау керегін заң шығарушылар талап етуі қажет. ... ... ... түрі ... ... ... жүзеге асады, тәрбие ғана
саналы адамдар, еңбек адамын тәрбиелеп, ... ... ... да ілгері дами алмайды,- деп тұңғыш орыстын классик педагогі
К.Д.Ушинскийдің 19- ... ... ... ... Әл- Фараби ілімінен
үндес келетінін ... ... ... айтуынша, біріншіден,
еңбек- адам өмірінің негізі, өмірдің құралы.Екіншіден, еңбек- ... ой, ... ... ... және жастардың дене ... ... Әл- ... ... ... ... негізі десе,
Ушинский- еңбек тәрбиенің күшті құралы,- деп айтқан.
Еңбек пен еңбек ... ... ... ... 12 ... ... атты ... маңызы ерекше. Әсіресе, мұның
трактат ретінде ғылым тарихында ... орны ... Бұл ... ... ... ... “Ғылымдар класификациясы” т.б. аттарымен
Шығыс және Батыс ... өте ... ақ ... ... ... көп
ғұламалар тәлім алған.
Фараби трактаттарында қоғамдағы (өзі өмір сүрген дәуірде) барлық
құбылыстар мен ... таза да адал ... ... деп тұжырымдады. Ол
“Адамды адам еткен- еңбек” деген қағиданың негізін салды.Әл- Фарабидің
логикалық ... ... пен ... ... даму ... ... ... өмір сүру туралы ой пікірлер, оны ... ... ... ... ... түсініктеме”,
“Астрология”, “Философияны үйрену үшін не білу керек” ... ... мен ... ... ашып ... ... Әл- ... еңбек тәрбиесінің
негізін салды.
1.1 Оқушылардың кәсіптік бағдарға даярлығының
жағдайы.
Педагогикалық және ... ... ... бағдарға
«дайындық» деген термин әртүрлі түсіндіріледі.
Психологияда «дайындық» дегеніміз – адамның барлық психологиялық және
физиологиялық жүйелерін арнайы ... ... ... ... Оның құрамына қажеттілік, қызығушылық, ұстаным, сапа, білім,
білік, дағды т.б. кіреді.
Н.В. ... ... 4 ... көрсетеді: конструктивтік,
коммуникативтік, ұйымдастырушылық және гностикалық. Н.Д. Хмель болса, кез
келген ... ... 3 ... ... ... мотивациялық,
мазмұндық және процесстік.
Оқушының келешекте мамандық таңдаудағы басты өлшемдеріне тоқталсақ:
- Оқушы өзінің таңдаған мамандығының қоғамада қаншалықты мәні ... ... ... қандай мақсатпен таңдағанын дәлелдеуі тиіс.
- Еңбек процессінде өзінің жеке басының қатысу керектігін түсіну.
- Өзінің еңбек етіп ... ... ... ... ... қандай
пайда келтіретінін ұғу, соған тырысу.
Нарық, әсіресе, ауыл мектебінің өміріне дендеп енді. Бұған ... ... ... шешімін таппасақ, ауыл мектебі, тіпті ауылдың өзі
декүйзеліске ұшырауы мүмкін.
Қазақстан Республикасының бүгіні мен ... ... ... ... қоймайтыны анық. Олай болса, осы тәуелсіз мемлекеттің саяси,
әлеуметтік, экономикалық және мәдени саласындағы ... ... ... қабырғасындағы шәкірттер мен жастарға тікелей қатысты. Бұл
нарықтық экономика жағдайындағы өзгерістер барысында ... ... ... ... беру қалай болмақ дегенге тіреледі.
Өндіріс, өнеркәсіп орындары жете дами алмай, ... ... ... болып, сұранысты қанағаттандыра алмай ... ... ... ... күн ... сайын кәсіптік бағдарламаны айқындауды қажет
етеді. Осыдан барып ... ... ... табылатын өндіргіш күштерді
дамыту проблемасы өрби түседі
Еңбекке және жұмысшы күшіне оң ... ... ... ... ... қатынас жасау қажеттігі туады. Сондықтан да кәсіби
мамандық құрылымын өзгерте отырып, ... ... ... ... ... ... ... мен жеке адам, маман мен мамандандырылған
ортаның арасындағы алшақтық пробемасын шешуге жол ашылады.
Бұл – еңбекке және ... ... жаңа ... Бұларға сұраныс әр
аймақтың шаруашылық ерекшелігіне қарай ... ... ... жаңа ... ... сол арқылы жастарды еңбек
ұжымдарына нақты бағытпен таратуды қажет етеді.
Ол үшін кәсіпорынды білім беру жүйесімен берік ... ... ... ... беруді түбірінен қайта құру, оның жалпыламалық түрінен
жеке адамды нақты шығармашылық ... ... ... ... қолдануға көшу қажет.
Мектеп – кәсіптік бағдар беру жүйесіндегі негізгі ... бірі ... ... ... ... ... ... таңдауында ерекше рөлге ие. Сондай-ақ жоғарғы оқу орындары жанындағы
кәсіптік бағдар орталықтары да ... ... ... буын бола ... ... беру ... бірсыпыра іс-тәжірибелерге назар
аударсақ, оның мынындай тиімді жақтарын ... ... Мыс.: ... ... ... базасында «Диалог-ЧПИ» компьютерлі
автоматтандырылған ... ... ... ... ... диагностикалық
іріктелген әдістемесі жеке адамның дербес психологиялық ерекшеліктерін
оқушылардың ... ден ... ... ... ... ... ... білдірген барлық оқушылар өте алды.
Кәсіптік бағдарламаның осындай автоматтандырылған орталығы Томскінің
автоматты басқару жүйесі және радиоэлектроника ... ... да ... ... орталыққа қала және облыс оқушыларының бір мыңнан астамы келіп
тұрады. Орталық ЭВМ М-600 және ... ... ... ... оқушылары кәсіптік бағдар бойынша әңгімелесу ретімен өтеді. Содан
алынған баға оқушылардың бейімділігімен ... ... ... көмек теседі.
Ал біз үшін бұл ... ... ... ... ... мүмкіншіліктер болмай отыр. Өйткені ... ... ... жеке ... ... сипаттарын таңдаумен
шырмалды, ал аймақта әлеуметтік-экономикалық қажетті ... ... ... жеткілікті ұмтылыс болмай отырғаны мәлім.
Ал АҚШ мектептерінің психологиясы Гайденс қызметі тәуір ... ... ... кең ... оны ... ... механизміне айналдырды. Қызмет құрылымында психологтан басқа да
кәсіптік бағдар кеңесшілері жұмыс істейді. 400-700 оқушыға бір ... ... 2-3 ... ... ... 3-4 шағын мектепте бір
кеңесші болады.
Мұнда кәсіпітік бағдар саласында пән мұғалімдерінің де атқаратын рөлі
зор деп ... ... ... ... алуға даярлау» деген ... ... ... ... ... жеке ... ... еңбекке деген дұрыс көзқарасты ұялатады.
Экономикалық ... ... ... ... ... ... және өмір ... жоспарлауды қамтиды. Бағдарлама кәсіптік
қызметті оқып үйренуді ... ... ... ... мекемелерінен
бастауды көздейді. Яғни, бастауыш мектептерде 1-6 сыныптар ... ... сан ... ... ... он бес тобымен (өнеркәсіп,
қызмет көрсету, ... т.б.) ... өту ... Ал 7-8 ... ... ... мамандықтарды анағұрлым тереңірек оқып
үйренеді. 9-10 сыныптарда ... өзі ... ... бір тобын оқып
үйренеді. Осыған байланысты қажетті дағдыларды әрі қарай дамытады. 11-12
сыныптарда өзі ... ... ... ... ... кәсіби дайындалады.
Мектеп бітірушілер таңдаған мамандықтарын неліктен ұнатқанын, кәсіптің
ерекшеліктерін талдап, жеке ... ... ... ... ... ... ... мамандық талабына қаншалықты сәйкес екенін
келтіреді.
Американдық бұл бағдарламаның ерекшелігі өз-өзімен ақылдасуды, өз-
өзіне баға бере ... ... ... ... Бұл ... ... ... мектеп таңдап алса да, оқушы өзіне көбірек ұнайтын кәсіптік
дайындыққа басқаша ... ... оқу ... ... ... ... олардың тікелей байланыс қазіргі заманғы өндіріс жайлы
тиянақты оқушы ұғымын шындап дамытады.
Ал Германия мектептеріндегі ... ... ... ... ... ... болады. Германияның жастарды еңбекке әзірлеу жөніндегі
тәжірибесі өзге елдерде ... ... ие ... ... Бұл елде ... жартсынан астамы өндірісте шәкірттік алғашқы мамандық алып
шығады және бір ... ... ... ... Осындай кәсіби
даярлықтың арқасында неміс жастарының ... ... өз ... ... ... әлде ... жоғары.
Сонымен қатар ата-аналар кәсіпорынмен шартқа ... ... ... ... ... жұмысының жалақысының елу пайыз көлемінде
стипендия және жыл сайын 18 ... ... ... ... Өндірістік оқу
аяқталып, емтихан тапсырылған соң, оқушы маманданған жұмысшы ... ... ... ... кейін бұл оқушылардың
жартсынан астамы қай кәсіп орында мамандық алған ... ... ... да, ... ... ... ... еңбек
ресурстары қойып отырған талаптарға жауап беретіндей ... ... жаңа ... ... оның теориялық негізін жасау кезең күттірмейтін
мәселе деп айтуға болады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ел ... ... күрт ... ... білім
берудің, оқытудың мақсаты, ... ... ... ... ... ... ... әрекеттері мен байланысынан туатын
мамандықтардың жұмыс шарттарын, ауқымымен атқарар функцияларын, жұмысқа
қажетті дағды мен шеберлік ... ... ... айта ... ... ... ... таңдауына әсер етпей қоймайды.
Кәсіптік бағдар берудің және оқытудың белгілі маманы Б. ... ... ... таңдауы олардың мамандықтар туралы жалпы
мағлұматтармен алдын ала таныс болып, нәтижесінде ... ... ... ғана мүмкін болатындығын айтады.
Бұл пікірді қуаттай отырып көптеген мұғалімдердің, пән ... ... ... ... жұмыстарын методика жағынан дұрыс
ұйымдастыруды, мамандық ... ... ... ... ... ... түсіндіруді, бір пән ... ... ... ... ... біле ... байқауға болады.
Республикамыздың әрбір экономикалық аймақтарында кең тараған жүзден
астам мамандықтар бар. Оқушылар ең алдымен осылармен танысуы керек.
Кәсіптік ... ... ... А.Е. ... оқу пәнінің
кәсіптік бағдарлау міндеттерін шешудегі мүмкіндіктерін анықтауда ... ... ... дұрыс деп санайды:
- жергілікті кәсіп ... ... ... ... ... ... мақсатымен мамандықтар мен технологиялық
процесстерді іріктеп алу.
- оқу бағдарламаларына талдау ... ... ... ... ... қандай өзара байланыстар барлығын анықтау.
1987 жылдан бастап мемлекеттік кәсіптік бағдар қызметі пайда болғаны
белгілі. Соның нәтижесінде кәсіптік ... ... ... Бұл ... 40-тан астам қалаларында, оның ішінде Алматы қаласында да жұмыс
істейді. Қажетті мамандары мен жаңа ... бар ... ... өз ... ... бағалауына, қалаған кәсібінің
талаптарын мен жеке ... ... ... көптеген жәрдемдер
бере алады.Орталық оқушылардың «болғым келеді» «қолымнан келеді» «қажет»
деген ... мен ... бір ... сала ... Ал ... ... 174 ... берген жауаптарын қорыта келіп, олар
.шін болашақ мамандығы қолайлы ... ... ... айқындап бере
алады. Сондықтан мұғалімдер осы ... ... ... ... отырса тиімді болар еді.
Республикамызда оқушыларды еңбек етуге үйретіп, тәтбиелец ... ... ... ... бар ... көруге болады. Солай бола
тұрғанымен, бүгінгі күнде еліміз егемендікке қолы ... адам ... ... ... ... белсене бет алғанда көп жерде осы өзекті
мәселе әлі де елеусіз қалып отыр.
Мекемелер мен шаруашылық басшыларын ... ... ... мектеп
басшыларының да соңғы жылдары оқушылардың еңбек тәрбиесінен сырт ... ... ... дәлел соңғы жылдары еңбек сабағы мен еңбек
тәрбиесінің базасының құлдырауы.
Тәуелсіздік алған ... ... ... беру ... оның
ішінде жалпы білім беретін орта мектеп өмірінде түбегейлі өзгерістер
болуда. Ол мектептің жаңа ... оған сай жаңа ... ... және әр ... ... ... үшін төл ... кешеннің дайындалуы мен
олардың біртіндеп өмірге енуі.
Білім беру жүйесін жаңартудың талаптарына сай ... оқу ... ... ... ... жетілдірілген. Мұнда тек
пәндер жиынтығы, ... ... оқу ... ... беріліп қана
қоймай, сонымен қатар, оқу мазмұнының инварианттық және вариативтік бөлігі
туралы мәліметтер берілген.
Кәсіптік бағдар берудің ... ...... ... олардың мамандықты саналы таңдауы мақсатындағы оқу-тәрбие ісінің
тиімділігін арттыру жолдарын, оның құралдарын зерттейді. Бұл ... ... ... және ... ... ... беру ... біртұтас жұмыс
жүйелі және оны ғылыми негіздеген.
Сонымен базалық оқу жоспары Республикадағы жалпы білім беретін мектеп
өмірінде ... ... жаңа ... ... деп ... болады.
1.2 Кәсіптік бағдардың маңыздылығы.
Қазіргі ғылыми-техникалық прогресс заманында басты міндеттердің ... ... ... бір ... жұмыс істеуі, мамандықты дұрыс таңдауды
жүзеге асыру болып отыр. Кәсіптік бағдар жұмысын ... қою ... ... Кәсіптік бағдар бүкілхалықтық мемлекеттік іс және ... ... Ол тек ... ... ... қана ... сонымен
бірге аса жауапты саяси экономикалық мәселе.
Кәсіптік бағдар және мамандық ... ... екі ...... ... әрекет ету құбылысы. Осы негізгі адамдпрға
қызмет, әрекет ету құбылысын белгілі бір шағын ... ... ... үшін
адамдарға мамандық керек. Олай болса тек қана ... ... ... ... саласында жұмыс істеу қабілетін беретін құбылысты ... деп ... ... ие ... адам ... ... қызмет саласының
белгілі бір түрінде ғана жұмыс істей алады. Мысалы, халық ... ... ... бар. ... ... ... технолог,
механик, техник, врач, педагог, экономист т.б. кәсіптерді жатқызуға болады.
Бұлар күрделі кәсіп саласы, олар бірнеше ... ... Атап ... ... ... т.б. бұлар мамандық. Ал күрделі мамандықтың өзі
бірнеше тар мамандыққа ие ... ... ... органикалық немесе
органикалық емес химия ... ... ... ... қарағанда кең
ұғым. Мамандық таңдауда, оны баянды етіп, творчестволық ... ... ... ... жүргізілген шаралардың жиынтығын беретін кең
ұғымды ... ... деп ... ... ... арасында тек мамандық таңдаған ... ... ... Ол барлық адамдар арасында жүргізіледі. Мәселен,
объективті жағдайлармен ... ... ... екінші бір жерге қоныс
аударған, сондай-ақ қоныс аударғысы және мамандығын өзгерткісі келетін,
өздері ... ... ... ... ... жүрген мамандықтарына деген
сүйіспеншілігін арттырғысы келетін ... ... да ... бағдар
жұмысы ұйымдастырылады. Алайда кәсіптік бағдар жұмысының ... ... ... ... ... таңдар алдында жүргізеді.
Кәсіптік бағдар және мамандық таңдау көп мәселелерді ... ... ... ... ... ... біріктіру арқылы ғана
бұл жұмысты іс жүзіне асыруға болады.
Кәсіптік техникалық ... беру ... ... институты кәсіптік
бағдар проблемаларын зерттеу жұмысының көлемін қамтитын және осы ... ... ... бір ... келетін моделді жасады. Кейбір
кемшіліктерге қарамастан, осы ... ... ... бағдар моделі
көптеген сан алуан жұмыстарды іске асыру ... ... ... ... ... ... ... жағдайында кәсіптік
бағдар жұмысына ерекше ... ... ... ... ... және
халық шарушылығының маман кадр жөніндегі қажетін ескере отырып, оқушылардың
кәсіптік ... ... ... ... ... керек. Кәсіптік бағдар
жұмысының негізгі міндеті мен мақсаты жастардың тілегі мен ... ... ... ... ... ескере отырып, халық
шаруашылығымен сол ауданның маман кадрларға ... ... сай ... ... ... көмектесу.
Мамандық таңдауда үй іші, отбасының қарым-қатынасы, әсері, ... ... ... еңбек жолдары, еңбек адамдарының ... ... ... еңбеке деген көзқарасы, қабілеті, ынтасы,
қызығушылығы, жігері, зейіні де үлкен әсер етеді.
Жас ұрпақты жан-жақты ... үшін ... ... ... ... ... оған жасалатын ықпалдардың баршасын біртұтас
жүйеге келтіруге жұмсап, идеялық саяси және ... ... ... ... ... ... ... еңбек тәрбиесінің мақсаттары
мен міндеттерін, мазмұны мен ... ... ... ... шешу ... да ... орын ... тиіс.
Мектептегі білім мазмұнын түпкілікті жаңарту ... мен ... ... ... барлық салаларын,
әсіресе мектептегі еңбек пәнінің мазмұнын ғылым мен техникалық ең ... ... ... ... ... ... өнімнің
дүние жүзілік таңдаулы үлгілер деңгейінде шығарылуын қамтамассыз етуге жету
мақсатықойылып отыр. Осының бәрі дербес өмір ... ... жас ... ... техниктен, инженерден осы заманғы білімді, ... ... ... ... маркетингтер т.б.
тәрбиелеумен қатар, өндірістің, ... ... ... ... ... ... шығармашылық көзқарасты талап ететіні атап
көрсетіліп отыр.
Шыныда да, ... ... ... ... ... ... білік дағдыларын қалыптастыру қажеттігі еліміздегі ғылыми техникалық
және әлеуметтік мәдени прогресстің дамуынан болып ... ... ... ... ... көп ... мен ... жаңалықтарының тиімді
пайдалануына, еңбек өнімінің артуына тәуелді. Көптеген өндіріс салалары мен
кәсіпорындарының әлеуметтік экономикалық дамуының комплексті ... ... ... даярлығы техникалық прогреспен еңбек өнімділігін
көтерудің аса ... ... ... ... ... ... ... Бұл
міндеттерді табысты шешу қазіргі заманның маманының білімі мен қабілетінің,
кәсіптік шеберлігінің деңгейіне тығыз байланысты.
Жастарды оқытуға, оларға кәсіптік бағдар беруге, ... ... ... ... Елбасы айрықша көңіл бөліп ... ... ... ... ... ... ... күшейту мақсатында
көптеген практикалық жұмыстаріс ... асып ... ... ... беру ... ... ... біріге отырып, кәсәптік бағдар
жұмысын бір жүйеге үйлестіру ... ... ... ... ... қаулы қабылданды. Қаулыда нақты шаралар белгіленді. Халыққа
білім беру министрлігінің жанында ведомстволық кәсіптік бағдар кеңесін ... ... ... ... оқу ... ... кәсіптік бағдар бөлімі жұмыс істей бастады.
Республикамызда кәсіптік ... одан әрі ... беру ... ... жанынан арнайы координациялық кеңес ұйымдастырылды.
Көптеген кәсіпорындар мектеппен байланысын күшейтіп оқушыларға сапалы
түрде мамандық таңдауларына көмектесіп отыр.
Алайда іс жүзінде асқан көптеген игі ... ... осы ... жұмыстар халық шаруашылығының мұқтажын өз дәрежесінде өтей
алмай отыр. Ғылыми-зерттеу жұмысының ... ... баяу ... ... бұл ... ... төмен. Ғалымдар кәсіптік
бағдардың кейбір ... ... ... бір ... келе ... ... ... жұмысының қандай мекемеде қалай, қандай көлемде және қандай
формалар мен тәсілдерде жүргізілітіндігі ... ... ... ... ... мекемелерде белгілеу оны жүргізудің тиімді жолдарын іздестіру
күн тәртібіне тұр. Қорыта айтқанда кәсіптік бағдар ғылымның тың ... ... ... жақсарту оны ұйымдастырып жүргізудің тиімді
жолдарыніздестіріп отыруға ... ... ... ... ... ... бір ғана ... ұсыну әлі ертерек. Алайда қолда бар
деректерге сүйене отырып, ... ... және ... ... ... мына
төмендегідей системада жүргізуге болады.
Жалпы білім беретін және кәсіптік ... ... ... оқу ... ... мекемелер мен өндіріс орындарында, семьяда
жүргізіледі. Осы бағытта іс ... ... ... ... ... мен
мазмұнын ескере отырып, ... ... ... ... ... беретін
мектептен бастауы керек. Бұл тұжырым кәсіптік ... ... ... тәрбиелейтін мекемелер мен ұйымдарда ойластыру қажеттігін
жоққа ... ... ... ... ... және мамандық таңдау жұмысының
елеулі кезеңі – ... ... ... ... ... бұл жұмыс оқу орындарының түріне қарай жекелей
формаға бөлінеді. Олар: кешкі, сырттай оқитын және ... орта ... ... ... ... жұмысы.
Мектепте жүргізілетін кәсіптік бағдар және мамандық таңдау жұмысын
төрт кезеңге бөлуге болады.
Бірінші кезең – 1-4, ... ... – 5-7, ... ... – 8, ... – 9-10 ... кәсіптік бағдар жұмысы.
Бірінші кезеңде – мектепке келген балалардың ерекшеліктерін
жеткілікті ... білу ... ... ... ... қарапайым
жұмыстары жүзеге асырылады. Бұл кезеңдегі негізгі мақсат оқушыларды кәсіп
пен мақсат жөнінде хабардар ету.
Екінші кезең – ... ... ... бастап жүргізіледі.
Бұл кезең ... ... ... да ... Жұмыс жеке кәсіпті
таныстыруға бағытталады. Оқушылар жеке кәсіптер жайында жен-жақты мағлұмат
алады. ... ... ... ... ... ... етуден енді оны
насихаттауға көшеді. Мақсат – белсенді насихат. Екінші ... ... ... таңдау басталады.
Үшінші кезең 7-ші сыныптың аяғында, 8-ші сынып ... ... ... Бұл ... кәсіп пен мамандықты жан-жақты насихаттаумен
оқушылардың бұған саналы ... ... ... орын ... ... жұмыстың арқасында 8-ші сыныптың оқушысы мамандықты біршама таңдай
алатын дәрежеге жетеді. Үдемелі қарқынмен жүргізілетін бұл ... 9-10 ... ... ... ... түсуге тиіс. Олар таңдаған мамандықтарының
ерекшеліктерін, сол мамандықтың келешегін ... ... ... ... Бұл кезде мектеп оқушылары халық шаруашылығының ... ... ... ... ... бір шешімге келеді. Осындай ... ... ... ... ... қыр-сырына қанығу кезеңі
жүреді, ол жалпы білім беретін мектептің ... ... ... ... Бұл ... ... бітірушілер белгілі бір берік ... ... ... ... ... ... бағдар орта мектеп көлемінде аяқталып, сонымен ғана
шектелмейді. Бұл жұмыс ... ... ... оқу ... ... мен
өндірістерде, семьяда жүргізіледі. Алайда бұлардың бәрінде кәсіптік бағдар
жұмысының көлемі мен ... ... ... ... Олар алға ... ... байланысты. Мақсат кәсіптік бағдардың көлемін, формасын,
тәсілін ... ... ... ... ... жұмысының жалғасы
негізінен екі жолмен жүзеге асады. ... жол – ... оқу ... ал ...... ... араласқан жұмыстар арасында
ұйымдастырылады.
Кәсіптік оқу ... ... ... арасындағы бұл жұмысты үш топқа
бөлуге болады.
Бірінші топ- төменгі кәсіптік білім (кәсіптік техникалық ... оқу), ... топ- ... оқу ... ... ... ... айтылып отырған топтың әрқайсысы бірнеше (оқыту тәсілі ... ... ... ... ... ... ... асады. Оладың
әрқайсысының өздеріне тән ерекшеліктері мен жүргізу әдістері бар.
Олардың бәріне ... ... ... ... ... ... ... іріктеу жұмысына араласып, соны ... ... ... ... жұмысын мектептен тыс жүргізеді. Осы кезең ақтық
мамандыққа іріктеумен аяқталады. Үшінші кезеңде таңдаған мамандықты ... ... ... ... ... ... кәсіптік бағдар жұмысының
нәтижесінде арнайы кәсіптік білім алған адам өз ... ... ... ... ғана ... ... күштің қайнар
көзіне айналады.
Тікелей жұмысқа араласқан жастар арасында кәсіптік бағдар жұмысы сол
кәсіптің мәнін ... жете ... ... әркімнің өзі кіріскен ... ... ... оқуға бағыттауға тиіс.
Кәсіптік бағдар оқуға немесе жұмысқа ... ... ... тынбайды. Керісінше, еліміздің барлық еңбекшілеріне кәсіптік
бағдар қажет. Бұл ... ... ... мекемелер мен қоғамдық
ұйымдарда және семьда жүргізіледі.
Облыста жинақталған аналитикалық ... ... ... ... жүйесін ұйымдастыру мақсатында арнайы «Кәсіптік бағдар»
орталығы ашылды.
Қазіргі нарықтық жағдайда ... ... ... ... жаңаша тәрбиеленуі, жұмыс істеулері қажет. Көпшілікті ұйымдастыру
оқушыларды, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... көп еңбек етуді талап етеді.
Кәсіптік бағдар беру проблемасы әдістер ...... ... ... ... жөнінен экономикалық, ... ... ... ... Оның ... аспектілері бар:
әлеуметтік, медицинафизиологиялық, педагогикалық.
Кәсіптік бағдар беру проблемасы көп аспектілі ... ол ... ... іс. Оның ... ... дәл ... педагог,
мектеп тұруға тиіс. Кәсіптік бағдар беру проблемасын талдау, ... ... т.б. ... мәліметтеріне сүйеніп жасалынады.
Жалпы орта білім беру, кәсіптік техникалықмектеп, орта кәсіптік оқу
орындары түлектері өз мамандығына сай ... ... өз ... Олар бүгінгі күнгі экономикалық талаптарды, ... алға ... ... ... ... кәсіптік
тапсырмаларды да шеше алмайтындары баршылық. Әрине бұған себеп ... жоқ, ... ... ... ... ... ... аударып келеді. Мұның өзі ... ... ... да әлі ... ... ... принципі орын алуда.
Бұл фактілердің кең орын алыпотырғанын тоғызыншы ... ... ... ... ... ... білім деңгейіне талдау
жасаған тексеру жұмысы көрсетіп отыр. Олардың жартсына жуығы ғана ... ... ... ... баға ... ... ... қатты қиналды. Дәл осындай көрсеткіштер жоғары оқу орындары мен
колледждерде де ... ... ... жалпы білім беретін мектептер мен кәсіптік
техникалық мектептерде кәсіптік ... мен ... ... ... ... құру ... ... Осы игілікті жұмысты іске асыру үшін
білім беру мекемелерінде білім ... ... ... ... ... білім беру сапасында экономикалық педагогикалық басқару
формасы жасалу керек. Олай ... ... ... ... ... жетілдіру
проблемаларын дұрыс ұйымдастыра отырыпнарық элементтерін ... ... ... ... ... бағдар қажеттілігі мынадан ... ... ... жүрген ересек адамдар жасөспірімдердің ата-аналары,
жастар мамандық таңдар кезде ... ... ... ... ... ... Олай ... жастардың мамандық таңдау жұмысын
түбегейлі жақсарту үшін ... ... ... жөнінде жан-жақты
дұрыс түсінігі болу керек. Олардың ... ... ... ... сай ... ... Оны жүзеге асыру үшін көпшілік арасында кәсіптік
бағдар жұмысын арнайы бір жүйеде жүргізген абзал.
Екішіден ... ... ... ... адамдаржұмыс орнын
өзгертіп, қоныс аударуларына тура келеді. ... ... ... ... бір ... ... ... бір кәсіптен екінші кәсіпке
ауысу үнемі ... ... ... ... ... бір ғана дәлел
жеткілікті. ... тек қана ... ... ... ... орта ... 80-100 мың жұмысшы босайды.
Міне осындай жағдайларды ескеретін болсақ, ересек ... ... ... жұмысын жүргізудің ерекше зор маңызы бар ... ... ... Жұртшылыққа еліміздің ... ... ... ... ... ... ... уақтылы
мағлұмат беріліп тұруға тиіс.
Жастар және көпшілік ... ... ... ... ... бар. Бұл ... ... оны кәдеге асырудың халық
шаруашылықтың маңызы зор.
I тару бойынша ... ... ... ... ... ... ... сөз.
Еңбек етудің қажеттілігін сезіну, санасының қалыптасуы оларда еңбек ету
әдетінің пайда болуымен толығып отырады. Егер ... бұл әдет ... ... ... кезкенде- ақ, бастаған істі аяқтамай тастап кетеді.
Демек, еңбекте ... пен ... ... ... ... зор.
Оқушылардың белсенділігін еңбек ету, қоғамдық жұмысқа араласу, оқу
арқылы іске асыру ... ... ... ... білім, білік, дағдылардың тікелей қатынасын зерттей келе,
жоғары сынып оқушыларының ... ... ... теориялық жағын
қарастырдық.
Қоғамды қайта құру және ... ... ... ... ... адам қалыптастыру үшін жас өспірімдерді, оқушыларды еңбек
ете білуге және кәсіби мамандыққа даярлау, бағдарлау міндеттерін ... мән ... ... ... ... сынып оқушылардың кәсіптік бағдарың қалыптастыру жолдары.
§ 2.1. Жоғары ... ... ... бағдарлыққа дайындық деңгсйлерi.
Казiргi кезде өндiрiстiк оқумен байланысты кадрлар дайындау меселесi -
бүгiнгi күн ... ... ... ... ... Бұл ... ... бiрсыпыра ецбектерi бар. Педагогика ғылымдарыньң каңдитаты А.
Бегматовтын зерттеу жұмыстарында кадрлар дайындау ... ... ... ... ... А. ... “Оқушыны өндiрiстiк еңбекке
тәрбиелеуде алдымен, ... ... ... тиiс, ол ... ... ... дағдыларды меңгсру кажет”,-дейдi.
Соңғы кезде еңбекке ... ... ... ... ... ... ... тәуелсiздiк алдық деген ұранмен еңбек
тәрбиесiнен, өздерiне болашақ кадрлар дайындау мiңдетiнен қол үздi. ... ... ... оку өндiрiстiк комбинаттарда ... ... ... 5-6 ... iшiнде әжептеуiр төмендедi. Әсiресе,
олардың оқу-материалдық базасы, кадр меселелерi ... ... ... шешiлiп, кейбiр мектептерде тiптi еңбек пәнiнен құтылуға
түрлi себептер iздеп, сабақ кестесiнен шығаруға дейін барғанын ... ... ... ... ... сақтау, бiлiм және спорт
министрлігінің еңбекке баулу және кесiптiк бағдар беру ... ... ... өз ... ... ... балалардың қоғамдық пайдалы
еңбегiн уйымдастыру жолында кездесiп келе жатқан қиындықтарды ... ... ... жасаудың орнына кейбiр мектеп басшылары, аудандық,
калалық ... бiлiм беру ... ... бұл ... ... ... ... талабына сай мектептерде оқу-тәрбие жұмысын
ұйымдастыра алмай келедi.
Қазiргi кезде елiмiзде жаңа экономикалық ... көшу ... ... ... ... болып жатқанда, мектеп өмірiнде көп бастама, жаңа ... ... ... ... ... Оның ... жас буынды саналы еңбек етуге
тербиелеп, оларға кәсiптiк білім мен ... беру iсi де жаңа ... ... Осы ... жұмыс iстеп, кәсіпорындармен байланысын үзбей
бұрынғыдан да жақсы табыстарға ие болып келе жатқан ... ... ... аз ... Бұл ... шебер ұйымдастырушылықпен, үлкен
белсеңдiлiкпен, табандылықпен, iзденiмпаздықпен табысқа жетiп отырғандығын
атап айтуға тиiспiз» - дейдi.
Шәкiрттерге берiлетiн ... ... ... мен ... ... ... ... тәрбие мәселесiн комплекстi шешу ... алуы ... ... ... ... бiлiм ... көтеру, практикалық дағды
қалыптастыру қажеттілігі елiмiздегi ғылыми- техника ... ... ... ... ... ... ... дамуынан туындап отырған жағдай.
Сондықтан көптеген өңдiрiс салалары мен ... ... ... ... ... кадрлардың жалпы бiлiм
даярлығы техникалық прогресс пен еңбек ... ... аса ... ... ... ... ... Бұл міндеттердi табысты шешу қазiргi
маманның бiлiмi мен қабiлетiнiң, кәсiптік шеберлiгiнiң деңгейiне ... ... ... ... ... ... беруге, кадрларды жан-
жақты даярлауға егемендiк елiмiз барынша зор назар аударып отыр.
Жас ұрпаққа еңбек тәрбиесiн ... ... ... ... ... жүйесiн жасауда көрнектi педагог А.С.Макаренконың еңбегi
зор болды. Оның «Еңбек арқылы тәрбиелеу», ... ... ... ... ... ... ... тәрбие берудiң, әсiресе,
еңбек тәрбиесiнiң рөлi мен ... әр ... ... оны ... еңбектiң оқуымен байланысы, еңбек ... ... ... рөлi ... т.б. ... ... ... мәселелерiң ашып көрсеттi.
Аталған еңбектерiнде балалар еңбегiн ... ... ... төленетiн еңбекақы, оқуды еңбекпен байланыстыру, мектептi
өңдiрiске жақындату проблемаларына тоқталды.
Балалардың өнiмдi ... мен ... ... уйымдастыруға байланысты
Н.К.Крупская мен А.С.Макаренко ұсынған маңызды қағидалар бүгiнгi ... ... ... ... табуда. Сонымен қатар
К.Д.Ушинский «Тәрбиенің өзi, егер ол адамға бақ ... ... оны ... ... өмiр еңбегiне даярлап тәрбиелеу керек - деген болатын.
Олай болса, еңбек әрекетi ... ... ... бiр тапсырманы
орындауда iске мақсат көздей, ... ... ... ... ... ... ... ақыл-ойы дамуының маңызды факторы болып саналады. Балаларға
еңбек әрекетi үлкен әсер етедi. Оларға ... мен ... ... ... аша ... олардың нақтылы дүние туралы түсініктерiн
байыта түседi.
Еңбек әрекетi баланың қоршаған дүниенi, нақтылы заттарды тануына ең
сенiмдi құрал болып ... ... ... колдана бiлуге мүмкiндiк
болады. Сондықтан да, педагогика баланы ... ... ... ... ... ұрпақтың бiлiм алуы мен тәрбиесінің маңызды құрамды бөлiгi деп
есептейдi.
Қазiргi кезде өндірістік оқумен байланысты кадрлар ... ... ... күн ... ... ... Бұл ... жөнiңде ғалымдардың
бiрсыпыра еңбектері бар. Педагогика ғылымдарының кандидаты Б. Кулахметов
«Организационно- педагогические проблемы ... ... ... ... ... деген кандидаттық диссертациясында
кадрлар дайындау мәселесіне ... ... ... ... ... негiздерi, кәсiби бейiмделудiң, ұтымды оқытудың
көкейкестi ... ... ... ... ... оқу орындарында жас шеберлердiң өндiрiстiк оқуының тиiмдiлiгiн
арттыру ... ... ... ... ... - ... ... дәстүрлi жүйесiн
алмастыра алатыңдай альтернативтi жүйе ойлап тапқан. Диссертациядағы ... ... оқу ... ... ... ... пен ... болашақ өндiрiстiк оқу шеберлерiнiң өндiрiстiк қабiлетiн
арттыру. Сонымен ... Б. ... ... ... ... тұтас
комплекстi ұсынады: жеке шығармашылық топтардың әдiсi, ақыл ... ... оқу ... ... ... ... ... кәсiби
бағдармен жұмыс iстеу, педагогтық ойындар, жаттығулар, өз бетiмен iстелетiн
жұмыстар, әртурлi анкета сұрақтары, тестердiң көмегiмен ... ... ... ... ... ... ... формирования социально-активной личности старшеклассника в процессе
производственного ... ... ... ... «Оқушыны өңдiрiстiк еңбекке тәрбиелеуде, ... ... ... тиiс, ол ... еңбек процесiнде
түрлi сапаларды, дағдыларды меңгеру қажет», - дейдi. Атап айтқанда, «В ходе
исследования в этих ... для ... ... ... в ... ... ... был выделен комплекс
наиболее существенных критериев данной активности: осознанное отношение к
производственному труду, ... ... в ... коллектива,
общества, степень участия в общественной жизни, умение соотнести личные
интересы с интересами ... и ... ... и умение выполнять
поручения, наличие ответственности за ... ... ... ... ... и ее результатами, умение
анализировать порученное и отчитаться о ... ... ... ... ... ... по работе, характер активности в
зависимости от вида деятельности ... ... ... в ... ... ... активности в процессе
своей деятельности, наличие организаторских умений, экономических ... ... к ... своей деятельности и товарищей, умение
отстоять свои позиции, показать свою правоту, желание совершить ... ... ... ... ... в достижении целей».
Мiне, жоғарғы класс ... ... ... мен ... тиiс деген пiкiрдi қуаттауға болады.
Еңбек пен тәрбие мәселесiне арналған, әсiресе, педагогикалық оқу
орындары ‚ зерттеу ... ... ... ... А.И. Берг, А.П.Сейтешев еңбектерiнде компьютерлермен жұмыс
iстеу, ... ... ... ... ... да тиімді пайдалы
пiкiрлердi кездестiруге болады.
Маман жұмысшыны дайындау ... ... ... ... болып койылған. Мысалы, С.Я. Батышев, А.А.Васильев, К.М. ... ... А.Т. ... Б.К. ... ... А.П.
Сейтешев т.б. еңбектерiнде кәсiптiк-техникалық бiлiм беру мен жоғары оқу
орындарының ... ... ... ... өңдiрiсте iстейтiн
мамандардың еңбектерiнің маңызына тоқталады.
Педагогика ғалымдарының каңдидаты, ... ... ... ... ... және ... бағдар» атты еңбегiңде Алматы
қаласындағы мектепаралық оқу-өндiрiстiк ... ... ... ... ... еңбегiн ұйымдастыру арқылы кәсiптiк бағдар
берудiң тиiмдi жолдарына ... ... ... ... жолдарын, оқушыны өнiмдi еңбекке даярлаудың қазiргi жағдайда
қажетті екендiгi жөнiнде бiрсыпыра құнды пiкiрлер айтқан. ... ... ... ... жүрiп, еңбек сабағынан алған бiлiм, бiлік
дағдыларын практикада қолданатын болады. ... ... бойы ... ... ... жұмысшының орнын басарлықтай бiлiм алғандықтарын
сезiну оқушыларды ерекше мақтанышқа ... ... ... iске ... ... ... ... орындауға деген жауапкершiлiк оқушылардың
өздеріне қояр талабын күшейтедi. Оқушылардың ... ... тек ... ... арқылы емес, тiкелей еңбек процесi кезiнде танысуы
олардың бұған дейiн мамандық ... ... ... бiр пiкiрлерiн
накты iсте байқауға, сөйтiп мамандық таңдауда берiк, соңғы ... ... ... ... ... ... ... мен оқу-
өндiрiстiк комбинатында өнiмдi еңбекке катысуы тұсында, ... ... ... ... ... қызығушылығы тұрақты болатындығын
дәлелдейдi. Оқушылардың өнiмдi еңбекке тұрақты қатысуы сөз жоқ, олардың
кәсiптің ... ... ... бiлуге деген құштарлығын арттырады
және олар туралы түсініктері қалыптасады» - дейдi.
Оқушылардың өнiмдi еңбекке тұрақты қатысуы, сөз жоқ, ... ... ... ... ... деген құштарлығын арттрады. Балалар
бiлiктi маманның касында жүрiп, ... ... ... ... ... ... қолданатын болады.
Кәсіпорындарда көптеген жылдар бойы істеп жүрген байырғы жұмысшының
орның басарлықтай білім, дағды ... ... ... ... бөлейді. Еңбекті нәтижелі орындауға деген жауапкершілігі артады.
Өндірістік оқу ... ... ... ... ... үшін ... ... процестерді дамытатын тұтас комплексті
ұсынуға болады: жеке шығармашылық топтардың әдісі, ақыл- ... ... оқу ... арасында тәжірибе алмасу, әңгімелесу, кәсіби
бағдармен жұмыс істеу, педагогтік ойындар, жаттығулар, өз ... ... әр ... анкеталық сұрақтар, тестердің көмегімен өзін- өзі
бағалау т.б.
2.2 ... ... ... ұйымдастыру жолдары.
Кәсіптік бағдар беру жұмысы бүгінгі таңда ең актуальды проблема болып
саналады.Кәсіптік бағдар берудің басты ... ... ... ... айқындау, жұмыс кабинеттерін ұйымдастыру, ол ... құру – ... ... ... кәсіптік бағдардың мазмұнын,
мақсатын анықтайтын оның тиімді жолдарын, формаларын, жасау аса ... ... ... ... ... ... бағдар беудің
жүйелі концепциясын (тұжырымдамасын) жасау керек. Мектеп бітірер ... ... ... ... мамандықты дұрыс тандауы оның ... ... ... ... ... – ақ ... өз ... табуына
бірден – бір стимул бола алады. ... ... ... кәсіптік
бағдардың тиімді көрсеткіштеі анықталады. Еңбек етудің мазмұны мен
жағдайын, ... ... ... ... өзінің тандаған мамандығын меңгере
алмайды.
Мамандық тандауға үй іші, отбасының қарым – қатынасы, әсері, бағыт
беруі, ата – ... ... ... ... ... адамдарының жақсы
тәжірибелері, оқушының әр ... ... ... көзқаасы, қабілеті, ынтасы,
қызығушылығы, жігері, зейіні де үлкен әсер етеді.
Біздің зерттеу жұмысымызда кәсіби бағдарды мектеп ... ... жан – ... ... жаңа ... ... ... пәнін
дұрыс жолға қоя отырып, бұл проблеманы ... іске ... ... ... ... ... ... өзіне жауап кершілікпен қарайтын
мамандар дайындау қажеттігін дәлел келе, ... ... кіші ... ... ... ... шеберханалар, цехтар,оқу-
өндірістік комбинаттар, кооперативте жұмыстарының тәжірибелерін жинақтап,
келешекте кәсіби ... ... ... ... ... ұйымдастыру
жөнінде әдістемелік жағынан ұсыныстар мен нұсқаулар берілді.
Зерттеу ... ... ... беру орталығының ұйымдастыру
жұмысы оның Еежесі анықталды.
Кәсіптік орталықта мына функциялар жүктелген:
- аймақтағы кәсіпорындардың кадрларға деген ағымдағы және ... сан және ... ... зерттеу;
- кәсіби іріктеуг тұатын қажетті мамандар тізбесін жасау;
- негізгі ... ... ... ... ... ... ... беру жолдарын зерттеу;
- оқушы жастардың кәсіби бағыт алуын және оның мамандық алудағы ... ... ... ... ... негізгі мамандықтарына кәсіби жарамды боуына
орай алынатын өлшемдерді (критерийлерді) ... ... ... ... ... ... зерттеулер
жүргізу;
- негізгі мамандықтар үшін кәсіби маңызды сипаттарды, қасиеттерді
оқушылардың бойында мақсаткерлікпен дамыту мақсатын аша ... ... ... ... ... ... ... үйлестіру және
әдістемелік көмек көрсету.
Қазіргі мектеп оқушыларына ... ... беру мен ... ... ... ауыл ... ... кәсіптерді таңдауына іс жүзінде ықпал ... ... мал ... ... ... қажеттігі бұрыннын
да көтеріліп келген мәселе болатын. Оған байланысты әр ... әр ... ... ... айтқан болатын және өздерінің зерттеу жұмыстарын
да ұсынған еді. Мысалы, С.Сапаров (жалпы ... ... ... пен ... коллективінің жұмысшы мамандығын таңдаудағы біріккен
жұмысы), В.Рымаренко (өнімді ... ... ... ... біліктерін
қалыптастыру) т.б.Бұлар – Кеңестер Одағы кезіндегі ғылыми – зерттеу
жөніңдегі еңбектер.Бұл ... ... бәрі де мал ... еңбекке тәрбиелеуді бір жолға сала алмайды.Оның үстіне авторлардың
көтеріп отырған мәселелері жеке мәселелер ғана. Әр ... ... ... ... ... қарағанда иүлдем басқаша болатыны белгілі.
Демек, ... ... ... ... ... ескере
отырып, мал шаруашылығындағы кәсіп иесін даярлау күрделі де маңызды ... мал ... ... ... ... ... ... іс ретінде ұсынылмай оты. Сондықтанда мектеп пен ... мұны ... деп ... Ал ауыл, село жастарының
дайындығының жоқтығының салдарынан кәсіптін теріс жағын кбірек танып, ... ... ... ... отбасы, педагогикалық ұжым, жұртшылық бұл іске
жаңаша тәрбиеленуі, жұмыс істеулері қажет. ... ... ... – ақ, жауапты адамдарды баулу, ғылыми материалдарды бір
жүйеге келтіру көп еңбек етуді ... ... ... жаңа ... ... ... оқушылардың еңбек тәрбиесін, ауыл мен
селоның демографияық халін дамытуға мүмкіндік жасар еді. ... ... мал ... жұмыс істейтін жастарды даярлау бүгінгі кезеңнің
ең актуалды мәселелерінің бірі болмақ.
Жоғарыда айтылғандарды жинақтай келгеде, жас ұрпақты жан – ... үшін ... ... күш – жігерді жеке басты
қалыптастыруға, оған ... ... ... біртұтас жүйеге
келтіуге жұмсап, идеялық – саяси және ... ... ... ... ... ... ... тәрбиесінің мақсаты мен
міндеттерін, мазмұны мен әдіс – ... ... ... ... шешу басты да шешуші орын алуға тиіс.
Мектептегі білім ... ... ... ... мен ... ... шаруашылағының барлық салаларын
әсіресе, мектептегі ... ... ... ... мен ... ең ... шығаруға, еңбек өнімділігінің түбегейлі арттылуына, өнімнің
дүниежүзілік ... ... ... шығарылуын қамтамассыз етуге жету
мақсаты қойылып отыр.Осының бәрі дербес өмір жолын бастаған жас ... ... ... ... осы ... ... жоғары
интелектуалдық кәсіпкер, биснесмендер, менеджменттер, маркетингтер, т.б.
тәрбиелеумен қатар, шығармашылық көзқарасты талап ететіні атап ... да, ... ... ... денгейін көтеру, практикалық
білім, білік дағдыларын қалыптастыру ... ... ... ... және ...... ... қарышты дамуынан болып
отырған жағдай. ... ... жай – күйі ... көп ... ... ... ... пайдалануына, еңбек өнімінің артуына тәуелді.
Көптеген өндіріс салалары мен ... ...... ... ... ... жалпы білім ... ... ... ... көтерудін аса маңызды шарты
есебінде қаралуы кездейсоқ нәрсе емес. Бұл ... ... шешу ... ... білімі мен қабілетінің, кәсіптік шеберлігінің деңгейіне
тығыз байланысты. Жастарды оқытуға, оларға кәсіп бағдар беруге, кадрларды
жан – ... ... ... ... Елбасы айрықша көңіл бөліп
отырғаныдығы да осы себепті.
“Барлық қазақстандықтардың өсіп - ... ... және әл ... ... ... Ел ... ... халқана Жолдауында: “Біз
жаңа мемлекетті, жаңа нарықтық – экономика мен жаңа ... ... де жас ... ... осы ... ... ... кешіпте
үлгірген уақытта құру ... әрі ... ... ... ... мынадай жағдайларға баса назар аударды: -
Біздің ауқымды алқаптарымыз, ауыл шаруашылығындағы жерлеріміз – орасан ... ... ... ... біз ... мен ... ұқсаспыз.
Бізге тек бір нәрсе – ... ... мен ... ... Бұл ... де, тағы да, ең бастысы нақты және тиімді стратегия –
адамдар мен капитал.
Мен өзіме 24 жыл ... ... ... ... ... жас мемлекетіміз өсіп жетіліп, кемелденеді. Біздің балаларымыз бен
немерелеріміз онымен бірге ер ... Олар өз ... ... да ... өресі биік, денсаулығы мықты өкілдері болады.Олар ... ... ... ... ... жұмыс істеуге даяр болады. Олар
бейбіт, абат, жылдам өркендеу үстіндегі күлліәлемге әйгілі әрі сыйлы ... ... ... ... балаларымыз білігі жоғары жұмысшылар мен
фермерлер, инженерлер, банкирлер және өнер ... ... ... мен дәрәгерлер, зауыттар мен фабрикалардың иелері, биржа
делдалдары және спортшылар болады. 2030 ... ... ... ... қорғайтынына және мүделерін биік ұстайтынына сенімді
болады.”
Қазақстанның 2030 жылға қарай Орталық Азия Барысына айналуы үшін ... ... ... бағыттары белгіленді. Осы тұрғыдағы Елбасының бірігуі
мен топ табудағы тұғырлы міндеттерді түбегейлі тиянақтауы баршаның назарын
аударды.
Елбасы облыс, ... ... ... мен ... ... ... ... есебін алып, олардың мұң – мұқтажын шешуді және әлеуметтік
жағынан қорғауды қатаң ... ... ... ... бармай қалуы
оқиғасына масқаралық құбылыс ретінде алаңдатушылық білдірді.
Қазақстан ... ... ... құру ... ... Оның ... ... адамдардың сауаттылығына, қоғамымыздың дамуына
байланысты. Бірақ біз осы ... ... ... төменгі дәрежеде
қалып келе жатқанын мойындауымыз керек. Жалпы орта ... ... ... ... ... орта кәсіптік және жоғары оқу орындары ... ... сай ... шеберлікті меңгере алмай келеді. Олар бүгінгі күні
ғылыми және техникалық жетістіктерді алға ... ... ... ... ... тапсырмаларды да шеше алмайтындары кездеседі. Әрине,
бұған себеп көп.Жасыратыны жоқ, біздің мектептеріміз басты назарды ... ... ... ... ... өзі ... ... сондықтанда әлі күнге дейін теңестіру принципі орын алуда. Бұл
фактілердің кең орын алып отырғанын 9 ... ... ...... ... ... ... деңгейлеріне талдау жасаған
тексеру жұмысы ... ... ... 50 – 60 ... ғана ... ... ... қанағаттанарлық баға алса, өзгелері тапсырмаларды орындауда
да қатты қиналады.Әсіресе математикадан берілген есептерді ... ... Дәл ... ... ... оқу ... мен ... да
байқалып жүр.
Міне осыдан кейін квалификациялы жұмысшылар мен мамандардың ... ... ... ... ... ... ... беоуді жақсартуға
үкіметіміздің жеткілікті қаржы бөле алмайтындығын байқатты. Дегенмен, білім
беоуге деген ескі көзқарасты түбірімен ... ... ... ... ... бүгінгі күн талабымен үндес шешу
қажет. Яғни, оқытудың мақсаты – бұрынғыдай үлгірімді жақсарту ... ... ... ... ... ... білім беру органдарының, басқада мекемелердің
қордаланған материалдық және ... ... ... ... мен ... ... ... керек.Сондай – ақ,
осындай қиын жағдайда мектеп, кәсіптік – техникалық мектептер және басқа
оқу ... оқу ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджет, жергілікті бюджет, өндіріс
орындары, кооперативтер және ... ... ... ... ... мектептер мен кәсіптік –
техникалық мектептерде кәсіптік оқыту мен ... ... беру ... жұмысты ұйымдастырудың бригадалық формасы, кооператив құру т.б.
негідері ретінде көрініс табуда. Бұдан шығатын қорытынды: ... ... ... байланысты. Біз келешекте осы зерттеп отырған
жұмысымызды педагогикалық мақсатқа қатал негізделген ... ... ... ... құруды мақсат етіп отырмыз. Осы игілікті жұмысты жүзеге
асыру үшін халыққа ... беру ... ... беу мен ... ... ... арттыратын халыққа білім беру саласында
экономикалық – педагогикалық басқару ... ... ... Атап ... ... ... ... жетілдіру проблемаларын дұрыс ұйымдастыру
керек.
Облыстық білім беру басқармасы ... оқу ... ... ... ... бірге отырып, жалпы білім беретін
мектептерге кадр даярлау жөнінде келісімшарт жоспары жасалған. ... ... ... ... ... ... 2 – 3 жыл ішінде экоогия,
география, ... ... ... және ... т.б. ... дайындалды.Еңбек және бизнес пәндері бойынша ... ... ... педагогикалық институтқа оқу құрал жабдықтармен көмек
етті.
Жаңа әлеуметтік – ... ... ... ... ... оқытып,
тәрбиелеуде білім мекемелерін өзін – өзі қамтамассыз етуде халық ... ... ... мән ... ... бұл проблеманы ойдағыдай
іске асырумен байланысты жаңаша ойлай білетің, шығармашылық ... ... ... ... ... адамдар дайындау қажеттілігі туады.
Білім беру мекемелері ауыл ... ... ... күріш, бидай, қара бидай, бақша және жеміс т.б. ... ... ... ... ... ... облыстың экономикалық - әлеуміттік жағынан дамуына үлкен пайдасын
тигізуде.
Ұлттық ... ... ... еңбекке оқыту (баулу) пәнінің
методологиясы таным процесінің философиялық теориясынан, жеке ... ... ... ... іс - ... туралы ілімнен ғана емес,
сондай – ақ ... оқу ... ... ... ... және ... ... теориясының негізгі қағидаларынан да туындап ... ... ... ... тек ... қажеттілік қана емес, әрбір
шәкірттің ... жан ... ... ... ... ... кәсіпке
еңбекке қатысу арқылы, олар білімін одн әрі жетілдіре, шындай түседі.
Осыған ... ... ... талғамы, биологиялық – генетикалық негіздері,
қабілеті, денсаулығы, психологиялық ерекшеліктерң басшылыққа алынады.Сонғы
жылдары ... ... ... ... ... білім берудің субъектісі деп
санап, оны шәкірттердің белсенді ... ... ... ... ... өз қызметінің мақсаты мен маңызын терең сезіне білуге, оны
жүзеге асыру үшін қажетті біліктілік пен дағдыларды жан – ... ... ... бұл іске ... ... жасау еңбекке оқыту пәнін
жандандырып, ізгілендіріп, оның мазмұнын байыта түсуде.
Бұдан мына төмендегі ... ... ... ... – іс - әрекеті субъектісі және жеке тұлға деп ... ... ... ... ... рухани, табиғи мүмкіндіктерін
барынша жүйелі дамытуға жағдайлар жасау;
- шәірттер мен ... ... ... ... сыйластық,
үйлесімділік орнатып, осының негізінде ынтымақтастық педагогикасын
қалыптастыру;
- еңбекке оқытуды баулу ұлттық және ... ... ... байыту арқылы сегіз қырлы бір сырлы тұлғаларды тәрбиелеп
шығауды қалыптастыру
- енбекке оқыту пәнінің мазмұнын,сондай ақ, экологиялық және ... бар ... ... ... ... мектептерінің бастауыш сыныбынан мектеп бітігенге дейін еңбекке
оқыту баулу сабақтарының бағдарламасы, әдістемесі, оқулығы күні бүгінге
дейін ... ... ... ... ... бағдарламалар
балаларымыздың ой өрісіне,дүниетанымына ұлттық бағыт бере алмайды. Халықтық
өнерімізді ... ... ... ... ... ... ... жатқан әлеуметтік
экономикалық өзгерістер оқушыларды өмірге ,өнерге ... орай ... беру ... ... үлкен міндеттер жүктелуде.
Халықтың қолөнерді ұлтты тәрбие дәстүрімен үйлестіріп жүргізбей
діттеген мақсатқа қол ... де ... ... Бұл ... шешудегі
шаралардың қайнар бұлағы, сарқылмас көзі халықтық пелагогика екені даусыз.
Еңбекке оқыту сабақтарында жас ұрпаққа бір жақты теориялық ... ... ... ... ... ... ... өз қалауымен заттай өнім шығаруға
баулу қажет.
Оқушының өзі сүйген ... ... ... беру ... ... деп саналады. Демек, бұл қазіргі кезде оңай да жұмыс ... ... ... мен ... ... бағыттарын айқындауға тура
келеді. Яғни, мамандық туралы түсінік қалыптастыру, кәсіптік-техникалық
мектептерде, ... оқу ... ... керекті жерлерде, жалпы білім
беретін мекемелерде, өндіріске экскурсия ... және ... ... ... ... беру, олардың ата-аналарымен, дәрігерлік, ... ... ... ... ... кеңес беру сияқты жұмыс
түрлерін ұйымдастырып, ... ... ... ... етіп қойдық.
Демек, кәсіптік бағдар бойынша әр түрлі салада еңбек етіп жүрген
адамдардың еңбек жолдарын, іс-тәжірибелерін ... ете ... ... әр
пәнге байланысты еңбек тәрбиесінің негіздеріне сүйену арқылы оқушылармен
кәсіптік бағдар жұмыстарын жүргіздік.
Осы орайдан келгенде ... ... ... жалпы білім түрлері мен
қатар кәсіби ... ... ... өзі өмір ... отырған жерінің
табиғатымен, айналысатын кәсібімен, ... ... пен озық ... ... сіңіре отырып тәрбиелесек, болашақата адамгершілігі ... ... ... ... ... ... адами-құндылық қасиеті
жоғары маман тәрбиелей алтынымызға кім ... Олай ... ... ... ... ... ... дайндауда төмендегідей ... ... ... ... ... арқылы еңбекке баулу» ... ... ... оқушыларын кәсіби бағдарлау жұмыстары арқылы еңбекке
баулудың моделі.
|№ ... ... ... |
|1 ... - ... |Жоғары сынып оқушыларын|- кәсіби бағдар беру |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... материалдарын|кәсіп таңдауға |
| | ... ... |
| | ... ... ... |
| | | |- ... ... |
| | | ... оқу - ... |
| | | ... ... |
| | | ... бар ... |
| | | ... түсінуі; |
| | | |- ... ... беру |
| | | ... |
| | | ... ... жете |
| | | ... |
|2 ... ... ... ... оқушыларын|- кәсіпке баулудың |
| | ... ... ... |мазмұнының |
| | ... ... ... ... | ... ... |- ... кәсібінің|
| | ... оқу |іс- ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... мәнін |- жоғары сынып |
| | ... ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... болуы; |
|3 |Қорытынды ... ... |- ... ... |
| | ... ... |материалдарын |
| | ... ... өзі ... ала білу |
| | ... |іскерлігі; |
| | | |- ... ... |
| | | ... ... өзі |
| | | ... |
3. ... ... ... беру барысындағы мектеп тәжірибелері мен
педагогикалық эксперименттін нәтижесі.
Облыс ... ... мен ... оқыту мен ... және ... ... ... Мектеп еңбекке тәрбиелеу және еңбек
тәрбиесің жүзеге асыру ... ... ... ... өзінде- ақ
кәсіптік бағдар беруге дағдыландырады. Жалпы білім беретің ... ... ... беру оқу ... және ... тыс ... ... тұрады. Мектептегі іс- тәжірибе осы бағытты қамтиды.
Кәсіп ... ... ... ... ... белсенді рөл
атқарып, олардың мақсаттылығын және ... бір ... ... ... ... тігізсе, оқушылар мектептегі оқу ісін ... ... ... ... ... ... қарайтын болады. Мектеп
тәжірибесінде кезкелген жалпы ... ... пән ... ... негізін қалайды.
Оқушының оқу пәніне деген тұрақты қызығуы тәжірибе барысында кәсіп
түрін ... ... ... ... ... ... кәсіп түріне
деген ынта- ықыласы оқушының сабақты жақсы оқуына көмектеседі.
Оқушыларға кәсіптік бағдар беруде ... ... ... ... оқушылар нақтылы мысалдармен мектепте оқылатын ... ... ... екендігіне көз жеткізеді.
Оқушыларды мамандық түрімен таныстыруда көрнекті үгіт пен ... ... ... мәні ... 15 ... ... ... қабатында “Мамандықтын бәрі
жақсы, бірін таңда” атты тақырыбында стенд ілінген. Онда ... ... ... ... ... ... Оқу жылы ... жоғары сынып
оқушыларына мамандық тандауға арналған кештер өтіледі.
Сыныптан тыс ... бір түрі ... ... ... Бұл ... білімің кеңейтіп, жан- жақты ізденулеріне
мүмкіндік жасайды және ... ... ... ... ... ... барысында оқушылар кітаппен жұмыс
істеуге, керекті мағлұматтарды іріктеп алуға, оларды талдауға және ... мен ... ... ... ... тыс ... педагогткалық жұмыстар арқылы оқушының
кәсіби мамандағын дамытуға мол мүмкіндік бар. Мұнда оқушылардың жан – ... ... ... ... тыс ... жұмыстар арқылы ғылыми
теориялық, арнаулы педагогикалық әдістемелік білімнің тереңдеуіне кәсіби
мамандығына қажетті білік, ... ... үлес ... ... ... ... беру ... сабақтастық мәселесіне байланысты
Баширова Ж.Р. “Метологическая аспекты преемственности в ... ... ... ... болсақ кәсіби сабақтастық
ұғымына үздіксіз білім беру жүйесіне көп мән ... ... ... ... ... мыналарды жатқызуға
болады:
- кәсіптік оқу орындарын бітірушілердің қоғам мүдделернің және тұлғаны
қалыптастырудың қажеттіліктері мен ... ... ... ... оқу процесінің мазмұмы, түрі және ... ... ... ... ... ... қойған мақаттары мен мазмұндарының
заңдылықтары;
- ... ... және ... ... педагогикалық үрдістің ұйымдастырылу жолдары;
- оқудың және оқытудың өзара байланыстылығы;
Кәсіби білім беру әдісі және әдістемесінің ... ... үлес ... бірі ... ... мамандарды оқыту мазмұнына
оқу жоспары мен оқу бағдарламасының мазмұның зерттеу ... ... ... отырған мәселеге қатысты жарық көрген
еңбектерді қарастыра отырып, жоғары ... ... ... баулу
мәселесінің өте көп зерттелмегеніне көз жеткіздік.
Мәселен «кәсіпке баулу», «кәсіби бағдар», «еңбекке икемділігі», ... ... ету ... «еңбекке қызығушылығы», «іскерлігі»,
«шеберлігі» т.б. ... ... ... ... ... ... ... еңбекке икемділігі – оқушының еңбек қызметін орындау
қабілеті; еңбек дағдысы – жиі ... ... ... ... ... ... етуге ынтасы - өмір мен еңбекке дайындауда
білімдерді, іскерліктер мен ... ... ... ... күйі.
Жоғарыда атап өткен ғалымдардың зерттеулеріндегі жоғары сынып
оқушыларын кәсіпке баулудың ... ... ... ... ... ... ... бағдарлау – жоғары сынып оқушыларының болашақ кәсіби маман
ретінде қалыптасуының ... ... ... ізденімпаздық т.б.) сезіне білуі, өмірдегі қажетті
мамандықты таңдап, кәсіби білім ... ... ала ... оқу – ... беру үрдісі.
Осы орайда жоғары сынып оқушыларының кәсіби бағдар беру мақсатында
Алматы индустриалдық ... ... ... ... ... ... мақсатым болашақ кәсіби маман болатын 10-11 сынып
оқушыларымен танысып, ... ... ... ... ... ... ... қызметі, қазіргі таңдағы жаңашыл мамандықтар
туралы көзқарастарын білгіміз келді. Осы мақсатта (қосымша А) көрсетілген
сауалнаманы жүргіздім. Аталған айқындаушы экспериментте 52 ... ... 27 ... ... топ, 25 ... ... топ.
Айқындаушы экспериментте оқушылардан алынған жауаптардың қорытындысы
төмендегідей болды.
Айқындаушы эксперименттің деңгейі
|№ |Деңгейлері ... тобы ... тобы |
| | ... |% ... |% |
| 1 ... |12 |44,4 |12 |48 |
| 2 ... |11 |40,7 |13 |52 |
| 3 ... |4 |14.8 |- |- ... ... ... экспериментті барысында арнаулы курс жоспары
құрастырылды.
Арнаулы курстың бағдарламасы.
|1 |Оқушылардың кәсіби |2 ... |
| ... ... | | |
|2 | | | |
|3 ... ... ... |2 сағ.|Оқушылардың таңымдық және |
| | | ... ... ... ... ... ... мамандығым |2 сағ.|Шағын шығармашылық жұмыс |
1 – Тақырып.
“Оқушылардың ... ... ... атты дәрістің
мақсаты:
- Кәсіби қазағушылықты қалыптастыру негізінде жоғары сынып оқушылардың
білім деңгейі мен кәсіби шеберлігін ... ... ... ... ... – теориялық талдау жасау;
- Ғұлама ғалымдардың ... ... ... ... ... ... ... әсерін анықтау;
- Оқушылардың кәсіби қызығушылығының қалыптастырудың педагогикалық ... ... ... ... кәсіби қызығушылығын қалыптастырудағы ... ... ... ... ... ... ... пайдаланудың әдіс
– тәсілдерің анықтау.
Практикалық сабақтар шығармашылық тапсырмаларды орындау, сайыс,
пікірталас, ... ... ... ... ... КТК ... ... кездесу кештері, тренинг т.б. формада ұйымдастырылады.
Жүргізілу формасына ... ... ... ... ... әдіс,
сауалнама, өзіндік шығармашылық жұмыстар т.б. ідіс – тісілдер қолданылады.
3 - Тақырып.
1. Нұсқау.Дұрыс жауапты ... ... ... ... ... ... ... қабілет мінездемесінің жүйесін сызыңыз.
2. Оқытушы іс - әрекеті жеке ... ... ... ... ...... үйлесімділігіне байланысты екендігін көрсету.
3. Негізгі және көмекші қасиеттерді ірктеп көрсету.
4. Педагог сапасының ... ... ... ... ... сенімділігіңіз.
Жауап:
2. Нұсқау.Педагогикалық шеберлікке ұқсастығы жоқ сапаларды бөліңдер.
1. Оқу үрдісін ұйымдастыру шеберлігі.
2. Сабақта оқу шеберлігі.
3. Үйрету белсенділігінің шеберлігі.
4. Оқыту ... ... ... ... ... ... ... дұрыстығын тауып, бөліңдер.
1. Аналитикалық
2. Мақсаттылық
3. Ерекшелеу
4. Диагностикалық
5. Дифференциялық
6. Бағдарлау
7. Болжамдау
8. Жобалау
9. Қарым – қатынас
10. Жоспарлау
11. Басқару
12. Жазалау
13. Жүйелеу
14. Ақпараттау
15. ... ... ... Көркемдеу
19. Бақылау
20. Коррекциялау
Сабақты қорытындылау немесе бекіту барысында танымдық ойындарды пайдалану,
зерттеулер барысында тиімді нәтиже ... анық ... көз ... Танымдық ойындар – кәсіби білімге құштарлығын ... ... ... қызығушылығын қалыптастыру барысында танымдық
ойындармен қатар оларды шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... кітапты сүюге, оны өздігінен пайдалана
білуге және ... ... ... ... Ал, үйретудің нәтижесі оларды
шығармашылық істерге міндеттендіріп, ықыласын ... ой ... ... ... ... ... ... іздене білуге,
ой – түсінігін, сезімдік ... ... ... жаза ... ... тиіс.
4– Тақырып.
Шығарма – оқушының білім – танымдық дәрежесін, пікірін жүйелі жеткізе
алуын тәлім – тәрбиелік және қабілет ... ... ... ... ... ... Шығармашылық жұмыстар танымдық әрекет пен ... ... ... ... шығармашылық жұмыстармен бірге оқушылар
меңгерген білімді, ... ... және ... ... ... ... орындауға тиіс.Сонымен қорыта ... ... ... ... көрген ғылыми еңбектерге талдау жасау арқылы
сабақтан тыс ... ... мәні мен ... ... ... ... ... оқушылары арасында біршама жұмыстар жасалды.
Мектеп көлемінде жүргізілген ... ... ... ... ... ... сай болуы айқындалды:
Гуманитарлық және әлеуметтік – экономикалық ғылымның негізгі базалық
қағидаларымен ... ... ... ... ... ... ... және түрлі кәсіптік әрекет - әдістерін өзінің кәсіби қызметінде
қолдана білуге үйрету;
Ойлау мәдениетін ... оның ... ... және ... түрде
логикаға сай жеткізуге қабілетті болуы;
Ғылым техника және әлеуметтік – саяси ... ... ... ... ... пайдалана білуге, жаңа білімдермен қарулануға
қабілетті болуы;
Мектеп табалдырығында алған білімдерін ... ... ... ... қыр – ... ... танытып іске асыра білу қажет;
Бұл талаптардын орындалуы жоғары сынып оқушылары үшін міндетті болып
табылады.
Кәсіби білім ... ... және ... ... ... бағыттар арқылы жүзеге асырылады:
- тұлғаның білім алу қажеттілігін ... ... ... ... ... ... берудің әр алуандылығының тиімді түрін іздеу және ... оқу ... ... ... ... беру ... саласының дамуы;
- Сәйкес мөлшерлік – құқылық база және психологиялық – педагогикалық
қолдауды қамтамассыз етуді қалыптастыру арқылы ... өз ... алу ... құрастыруына жағдай жасау;
- Оқыту мен оқудың аралық тәсілі мен ... ... ... беру ... ... ... ... бірі сияқты
мамандарды кәсіби даярлаудағы жекелеу нәтижесі бола алады.Мектептегі жоғары
сынып оқушыларының танымдық қызығушылығын ... ... ... ынта
– жігерін, кәсіби шеберлігін қалыптастыруда түрлі шаралар жүргізілді.
Оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... білім деңгейлеінің қаншалықты
тұрғыда екендігі сауалнама сұрақтары негізінде айқындалды.
Қалыптастырушы эксперименттің деңгейі.
|№ |Деңгейлері ... тобы ... тобы |
| | ... |% ... |% |
|1 ... |7 |25,9 |10 |40 |
|2 ... |11 |40,7 |13 |52 |
|3 ... |9 |33,3 |2 |8 |
II ... ... тұжырым.
Адамзат тарихында адамның еңбекке деген ең жақсы ынтасы болғанда еңбек
нарығы жағдайында ғана іске ... өмір ... ... отыр.
Сондықтан қазіргі жалпы білім беретін мектептін алдында ой- өрісі кең,
іскер адамды ... ... ... ... ... ... ... қорытынды жасауға болады:
- Бүгінгі күні кәсіби бағыттылықты қалыптастыру ... ... ... ... мен ... кадрларды даярлаудың құрылымдық ... ... ... барысында мектеп оқушыларының кәсіптік
бағдарын тәрбиелеу мәселесі өте актуалды;
- Эксперименттік жұмыстар ... ... ... ... кәсіби бағдарға даярлығының әр түрлі формалар арқылы
жүзеге асыруға болады. Мұнда ... ... ... беру орталығының
маңызы өте үлкен.
Оқушылардың кәсіптік бағдарға дайындығын тексеруге арналған
САУАЛНАМА
1.Болашақтағы кәсібінді тандадын ба?
а) Жоқ б) ... ... ... ... ... ... Ата- анамнан, туысқандарымнан б) Достарымнан
в) Ақпарат құралдары арқылы г) ... ... ... ұнай ... ... б) ... в) Өте ұнайды
г) Ұнайтын сияқты д) Өзімде білмеймін
4. Мектепте еңбек пәнінен нарықтық қатынастар туралы түсінік алдын ... Жоқ б) Ия в) Айту ... ... ... ... ... бастап даярлап жүрсің бе?
а) Жоқ б) Ия в) Айту қиын
6. Осы мамандыққа ... ... ... ... Жоқ б) Ия в) Өте ... ... ... қатысты мамандықтарды білесін бе?
а) Жоқ б) Ия в) ... ... ... осы ... ... жұмыс істейсінбе ?
а) Жоқ б) Ия в) Білмеймін
9. ... ... ... ... өзгертпейсін бе?
а) Жоқ б) Ия в) Мүмкін г) Білмеймін
10. Сен өзінің тандаған мамандығынды ... кете ... ... ... б) Мүмкін в) Білмеймін
Адам бойында қажет, ... ... ... ынта, ықылас т.б. қасиеттер
танымдық қызығушылықты құрайды.Танымдық қызығу ... ... ... іс- ... т.б. итермелейді.Танымдық қызығушылықтың
туындау көрсеткіштері төмендегідей ... ... ... құндылықтары;
- оқу объектісіне бағыттау;
- технологиялық;
- шығармашылық;
Бұл аталған компоненттердің әсерінен білім, кәсіп, іскерлік, іс- әрекет,
игеру, нәтиже ... ... ... технмкалық, арнайы білім болып бөлініп кәсіппен
ұштасады.Кәсіп- мамандық ... ... ... ... ... техникалық коледждерде, гимназиялар мен ... ... ... алып ... иесі болу үшін ... оқу, білім, кәсіп, тәжірибе, ізденушілік, өзіндік жұмыс, іс-
шаралар, дағдыдан туындайды.Іскер болу үшін іс- әрекетті меңгеру керек. Іс-
әрекет- ... ... ... ... ... Бұл үрдістің
орындалуы, игерілуі керек. Игеру- қабылдау, ұғыну, ойлану, ... ... ... ... тұрады. Барлық үрдіс байланыса орындалған
соң ... ... ... болады.Білімнің түрлеріне келер болсақ жалпы,
арнайы, кәсіби, техникалық болып бөлінеді.Білім алу үшін кәсіп, ... ... оқу ... таңдауыңыз керек. Таңдаған кәсібіңізге
іскерлік таныту үшін оқу, ... ... ... ... ... білік
т.б. қажет. Іс- әрекетті игеру, ұғыну ... ... ... ... ... ... Н.Ә. ... қазақстандықтарға өсіп өркендеуінің
қауіпсіздігі және әл- ауқатының ... ... ... халқына
Жолдауы "Егеменді Қазақстан" газеті 1997 ж 10 қазан 2- б
2.Жұмабаев М. "педагогика" Алматы
3.Шоқыбаев Ж. ... ... ... ... ... ... 1987 №2 77- ... Ж.Р. "Оқушылардың өнімді еңбегі және кәсіптік бағдар"
Алматы 1986. 14-15 б. 52 ... ... ... ... "Қазақстан мектебі" журналы 1991 № 5
5б.
6.Абдрахманов К. Кәсіптік щеберлікке дайындау "Қазақстан ... 1981 № 6 25-26 ... Ж. ... ... ... өмір ... ... мектебі"
журналы 1991 № 8 23 б.
8.Климов Е.А. "Как ... ... М. ... Р. ... бағдар қажет "Қазақстан мектебі" журналы
1994. №7-8 10-13 ... С. ... ... беру "Қазақстан мектебі" журналы
1990. № 5 49-50 б.
11.Әбеуов И.Ә ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру» Пед. ғыл. канд. Диссертациясы. Алматы
1996-187б.
12.Абдраман Ш.А. «Жоғары ... оқу ... ... ... ... ... ... негіздері» Пед.
ғыл. док.дис. Алматы 1998ж.
13.Голомшток А.Е. «Мектеп және мамандық таңдау» Алматы 1973ж.
14.Түрікпенұлы Ж. «Кәсіптік бағдар» Алматы ... М. «Жас және ... ... ... ... М.А. «Қабілеттілік, дағды, шеберлік» Алматы 1986ж.
17.Лекер Қ. «Кәсіптік білім алған қапы ... ... ... 13 ... Қ. ... білім: оны кәдеге асырған жас ұтылмайды»
Егеменді Қазақстан 2000ж. 13 мамыр
19.Архамсова М. «Кәсіптік ... ... ... ... ... 2000ж 15 ... ... Мүсілімов Ә. «Мектеп оқушыларына кәсіптік бағдар берудің жолдары»
Қазақстан жоғары ... 2000ж. 4\5 ... ... Ә. ... ... Қазақстан мұғалімі 1998ж. 14 қазан 3б.
22. Журасова А. «Қазақстандағы 20-30 жылдардағы кәсіптік білім ... ... ... ... 1998ж.76-80б.
23.Баширова Ж.Р. «Оқушылардың өнімді еңбегі және кәсіптік бағдар»
Алматы ... Л.Х. ... ... ... ... Алматы
1994ж.
25.Қожамқұлов Т. «Кәсіптік бағдар» Алматы 1973ж.
26.Нұрмаханбетов А.Л. «Кәсіби бағдарлау ... және өмір ... 2005 16-19б.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оқушылардың білімге құндылық бағдарын қалыптастырудың теориялық негіздері41 бет
Жоғары сынып оқушыларына кәсіптік бағдар берудің әдістемесі64 бет
Жоғары сынып оқушыларына кәсіби бағдар берудің психологиялық негіздері54 бет
Жоғары сынып оқушыларына кәсіптік бағдар беру жұмысы50 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет
Информатикадан оқушылардың іс-әрекетін бақылау мен бағалау негіздері58 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь