Азияның физикалық-географиялық елдеріне сипаттама

Жоспар

1Кіріспе

1 тарау
1. Антарктиданың ашылу тарихы
1.1 Географиялық орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2
1.2 Антарктиданың зерттелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

2тарау
2. Табиғат жағдайлары мен табиғат байлықтары
2.1 Табиғат жағдайлары мен пайдалы қазбалары ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
2.2 Фаунасы мен флорасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
2.3 Қазіргі кездегі зерттелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
Кіріспе

Ертедегі гректер солтүстікте туатын Жетіқарақшыны “Арктикос”- деп атап, кейінен бүкіл солтүстік өңірді Арктика деп атаған. Ал оған қарама-қарсы жатқан Оңтүстік өңірді Антарктика деп атаған. Бұлардың дәл ортасында біздің планетамыздың солтүстік және оңтүстік нүктелерін (полюстері) жатыр. Осы екі 90 полюстерде барлық ойша жүргізілген географиялық меридиандар түйісіп, нүктеге айналады.
Антарктида-Арктиканың орталық бөлігін алып жатқан Оңтүстік полярлық полюс құрлық. Антарктида жер шарының оңтүстік поляр аймағы болып табылатын Антарктиканың орталығында орналасқан бірден-бір материк.
Ежелгі Гондвана материгінің құрамында бірге болғанына қарамастан, Антарктиданың қазіргі табиғат жағдайлары оңтүстік жарты шардың басқа материгіне ұқсамайды. Ол айырмашылықтар материктің оңтүстік поляр аймағындағы орнымен түсіндіріледі. Антарктида басқа материктерден алшақ орналасқан, олардан орасан зор мұхит айдындары арқылы бөлініп жатыр. Антарктида жағалауындағы өте салқын мұхит сулары материкті айнала қозғалатын Батыс желдерінің шеңберлік ағыс жүйесін құрайды. Антарктида жалғас Тынық, Атлант және Үнді мұхиттары суларының шеткі бөліктері негізгі мұхит айдындарынан осы шеңберлік суық ағыс арқылы бөлініп жатады. Сондықтан мұндағы судың беткі температурасы мен тұздылығы, тіршілік дүниесі құрамы жағынан аталған мұхиттардан үлкен айырмашылық жасайды. Сондықтан Антарктида жағалауындағы мұхит сулары шартты түрде Оңтүстік мұхит деп аталады. Материк пен оның жағалауындағы теңіздер табанына дейін қалың қайраңдар мұздықтармен құрсалған.
Антарктиданың жалпы жері 13974 мың км (шельеф мұздықтар мен олар арқылы құрлыққа қосылып жатқан аралдары және 1582 мың км-дей мұз күмбездерін қоса есептегенде). Материктің ауданы 12,4 млн км, ал қайраңдық мұздықтар мен көршілес аралдарды қоса есептегенде 14 млн км-ге жуықтайды.Оңтүстік Америкаға қарай ұзынша келген енсіз Антарктика түбегі созылып жатыр. Антарктиданың ұзындығы 30 мың км-дей асатын жиек сызығы бүкіл өн бойына дерлік биіктігі бірнеше ондаған метрге жететін тік жар тосқауылдар мұз болып келеді. Антарктида жер шарындағы ең биік құрлық. Оның мұз жамылғысының орташа биіктігі 2040 м, яғни қалған барлық құрлықтардың орташа биіктігінен (730м) 2,8 м есе артық. Антарктида мұз астындағы жер бетінің орташа биіктігі 410 м.
Антарктиданың негізгі ерекшелігі, жорамалданып жүргендей, неогеннен бері көлемі біресе кішірейіп, біресе ұлғайып тұратын материктің мұздық қалың жамылғысы болып табылады. Материктің мұз сауытын Мұзды Антарктида, ал оның астында жатқан құрлықты-Тасты Антарктида деп атайды. Бүкіл материкті қалың мұз басып жатыр. Оның территориясының 02-03 процентінде ғана мұз қабаты жоқ. Бұл биік тау шыңдары, ал кейде мұз құрсауының жоғары жағын қар басып жатқан аспандаған тау сілемдері, немесе антарктикалық көгалды алқаптар деп аталатын мұз қабатынан жақында ғана босаған шағын көлемді жағалау алаңдар. Мұздықтар күрделі тау құрылымдарын жасырып жатыр. Ұлы антарктикалық мұз қалқанының ең қалың жері қазіргі дерек бойынша 4200 метрден астам, ал оның көлемі 24 млн км шамасында. Оның мұзы бүкіл дүние жүзі қалыңдығының 50 м мұз қабаты боп жабуға толық жететінін айтсақ, бұл мұздың жалпы көлемі туралы өзінен-өзі түсінікті болар.
Егер Антарктиданың мұздық сауыты ери бастаса, ол біздің планетамыздың барлық өзендерін, қазіргі өзендердегі бар суды есепке алғанда, 500 жылдан астам уақыт қоректендіруге жетер еді, ал дүние жүзілік мұхиттық деңгейі мұздық суынан 60 метрден астам көтерілген болар еді.
Материктің мұз сол материктің өзінің бетін ғана емес, сонымен бірге оған
        
        Азияның  физикалық-географиялық  елдеріне  сипаттама
Жоспар
1Кіріспе
1 тарау
1. Антарктиданың ашылу тарихы
1.1 Географиялық
орны....................................................................
.................2
1.2 Антарктиданың
зерттелуі...............................................................
............3
2тарау
2. Табиғат ... мен ... ... ... ... мен пайдалы
қазбалары...................................17
2.2 Фаунасы мен
флорасы.................................................................
..............22
2.3 Қазіргі кездегі
зерттелуі...............................................................
.............26
Кіріспе
Ертедегі гректер ... ... ... ... ... ... ... солтүстік өңірді Арктика деп атаған.
Ал оған қарама-қарсы жатқан ... ... ... ... ... дәл ортасында біздің планетамыздың солтүстік
және оңтүстік нүктелерін ... ... Осы екі 90 ... ойша ... ... меридиандар түйісіп,
нүктеге айналады.
Антарктида-Арктиканың орталық ... алып ... ... полюс құрлық. Антарктида жер шарының оңтүстік поляр
аймағы ... ... ... ... орналасқан
бірден-бір материк.
Ежелгі Гондвана ... ... ... болғанына
қарамастан, Антарктиданың қазіргі табиғат жағдайлары оңтүстік
жарты ... ... ... ... Ол айырмашылықтар
материктің оңтүстік ... ... ... ... басқа материктерден алшақ орналасқан, олардан орасан
зор ... ... ... ... жатыр. Антарктида
жағалауындағы өте салқын ... ... ... ... ... желдерінің шеңберлік ағыс ... ... ... ... ... және Үнді ... ... шеткі
бөліктері негізгі мұхит ... осы ... суық ... бөлініп жатады. Сондықтан ... ... ... мен ... тіршілік дүниесі құрамы жағынан
аталған мұхиттардан ... ... ... ... ... ... сулары шартты түрде Оңтүстік
мұхит деп ... ... пен оның ... теңіздер
табанына дейін қалың қайраңдар мұздықтармен құрсалған.
Антарктиданың жалпы жері 13974 мың км ... ... ... ... ... қосылып жатқан аралдары және 1582 мың км-
дей мұз ... қоса ... ... ... 12,4 ... ал қайраңдық мұздықтар мен көршілес аралдарды ... 14 млн ... ... ... ... ... ... Антарктика түбегі созылып ... ... 30 мың ... асатын жиек сызығы бүкіл
өн бойына дерлік биіктігі бірнеше ... ... ... ... тосқауылдар мұз болып келеді. ... жер ... ... ... Оның мұз ... ... биіктігі 2040 м, яғни
қалған барлық құрлықтардың орташа биіктігінен (730м) 2,8 м ... ... мұз ... жер бетінің орташа биіктігі ... ... ... ... ... бері көлемі біресе кішірейіп, біресе ... ... ... ... ... болып табылады. Материктің мұз
сауытын Мұзды Антарктида, ал оның астында жатқан ... деп ... ... ... ... мұз ... жатыр.
Оның территориясының 02-03 ... ғана мұз ... жоқ. ... тау ... ал ... мұз ... ... жағын қар
басып жатқан ... тау ... ... ... алқаптар деп аталатын мұз ... ... ... ... ... ... ... Мұздықтар күрделі тау
құрылымдарын жасырып жатыр. Ұлы антарктикалық мұз ... ... жері ... ... бойынша 4200 метрден астам, ал оның
көлемі 24 млн км ... Оның мұзы ... ... ... 50 м мұз ... боп жабуға толық ... ... ... ... ... туралы өзінен-өзі түсінікті болар.
Егер Антарктиданың ... ... ери ... ол ... барлық өзендерін, қазіргі өзендердегі бар ... ... 500 ... ... ... қоректендіруге жетер
еді, ал дүние жүзілік мұхиттық ... ... ... ... ... ... ... еді.
Материктің мұз сол материктің өзінің бетін ғана емес, ... ... ... ... аралдарды, сондай-ақ шелльфті мұздықтар
түзеп, көршілес теңіз бассейндерін де ... ... Кей ... ... деңгейінен недәуір төмен жатыр (-2555 м). Материктің
мұздықтардың, шелльфті мұздардың жамылғысы ... ... ... аралдар ауданы 13,974 мон км.
Антарктиданың ... ... ... ... ... ерекшеліктері бар:
Жерінің 99%-ын қалың мұз ... ... ... ... ... м-ге жуық, ең қалың жері 4300 м (Шмидт ... ... ең биік ... оның мұз ... қоса ... ... ... 2040 м.
Материктегі мұздың жалпы ... 24 млн . Км бұл ... ... су ... 80%-ын ... Жер ... суықтық полюсі, мұнда 1983 ... ең ... ... (-89,2 С) тіркелген;
Материктің ең биік нүктесі ... 5140 м ... ... ал ... ... ең ... ... жері Бентли ойысы (-
2555 м);
Антарктида сөнбеген жанартаулар бар, ... ең ... ... ... полюс үстінде таңның атуы мен күннің батуын ... рет қана ... ... зерттелуі
Ертеде халықтар арасында оңтүстік жер шарының үлкен материгі бар
деген ... ... оны ... ... ... теңізшілері
ұзақ уақыт іздеген. ... ... сыры ... бойы ... ... ... қала берді. Жер шарының алтыншы материгін
ашып анықтау ... оның ... ... асқар тауын,
құлазыған шөлдерін, оларды ... ... ... ... кейін жедел қолға алынды.
Тарих 1502 жылы Америго Веспуччи ... ... ... ... ... ... деп ... , экспедицияның осы
сапарында Оңтүстік Георгия аралын ... ... оның ... дәл ... ... осы ... ... белгісіз. 1520 жылы Антарктика
суына Магеллан кемесі жақын ... 1526 жылы ... ... ... ... ... Отты Жер аралының оңтүстігін аралап
шықты, 1548 жылы пират Ф. ... ... ... ... де ... ... Оның өзі де ... жерде қалайда табамын деген
үмітте ... ... ... ... алтыншы материкті Джемс
Кук ашады ... Ол үш жыл бойы ... ... ... де ... құрлық жиегіне тоқтатамын деген ... екі ... ... ... 1774 жылы 72 10/ ... ... ... байлық арасында суда қалқып жүрген айсбергтерді көріп, кейін
қайтты. Д. Кук ... ... соң > ... ... ол ... ... ... теңізші-географның бұл пікірі
теңізшілерге әсер етпей қоймады.Бұдан ... де ... ... жұрт
Антрактидаға экспедиция жібермеді, тіпті оны географиялық карталарда
да көрсетпейтін ... ... ... және М.П. ... (1788-1851). Өткен
ғасырдың басында ... жүзі ... ... география ғылымдары
жер шарын ғылыми тұрғыдан ... жаңа ... ... ... алды. Бұл сапардағы көптеген саяхаттылар, ... ... ... ... Олар жер ... ... пен де,
су мен айналып ... ... ... ... ... ... елге ... оралмады. Антарктиданы
тұңғыш ашу ер ... ... ... ... ... тиді. Бұларға басшылық еткен атақты
теңізшілері ... ... ... тағы ... ... жылы орыс ... география ғылымына әлі белгісіз Антрактида
материгін ашып, Оңтүстік ... ... ... үшін ... ... ... ... Бұл экспедицияға арнап
Кронштадт портында ... және ... ... екі кеме ... ... әрі ...... Беллинсгаузен,
“Мирныйдың” командирине Лазеров ... ... ... 1779 жылы 18 ... ... аралында туған. Кронштадттағы теңіз корпусында тәрбиеленіп,
кейіннен ... ... ... ... ... ... ... жылы атақты теңізші Головниннің басшылығымен жер ... ... ... ... кетесінде істеді”. 1806 бұл ... ... он үш ... ... ... де, Қара ... түрлі кемелердің командирі болды. 1819 жылы майда Петербургте
Антарктида ... ... ... Қара ... ... ... адмирал атағын алды. Ол теңіз
қызметімен шұғылданды. Оның ... ... ... жаңадан
бірнеше гранитті гаваньдар мен порттар іске ... және ... ... ... тұрмысын жақсартуға көп жұмыс жасады. Сол
кездегі ең ... орыс ... ... теңіз кітапханасын
ашты.
Беллинсгаузен өмір бойы география мәселесімен ... ... ... ... саяхаттарын жазып, жаңа ... ... ... ... ... ... ... болды. Ол орыс
флоты тарихында ... із ... Орыс ... ... ... ... оның ... теңіздерде жүзу орыс
океанорафия, океанорафия ғылымының даңқын ... ер ... өз ісін ... ... ... ... ... ғалымы штурман Беллинсгаузен 1852 жылы 25 қаңтарда ... ... ... ... ... орнатылды.
Михайл Петрович Лазеров 1788 жылы 3 ... ... ... жылы Москвада теңіз корпусын бетіріп, “Суворов ... ... ... 1819жылы Мирный кемесіне командир ... Орыс ... ... ... Корнилов сияқты
атақты орыс адмиралдарын ... ... ... ... қайтыс болды. 1870жылы Севастополь портында Лазарев қа
ескерткіш орнатылды.
1819жылы 16 ... ... ... экпедициясы жолға шықты.
Кроншдт портынан шыққан ... ... ... ... Канар, Рио-де-Жанейро порттарын басып ... ... онан әрі ... қарай сапар шекті. ... ... 16 ... ... не бары 25 ... қалғанда соқыр
тұман кедергі жасап, кемелер оңтүстікке өтіп ... Олар ... рет ... ... ... ... екі ... аса, яғни
751 күнде 50 мың миль, теңізде ... ... ... ... жылы 24 ... ... портына қайтып келді.
Міне, ер жүрек орыс теңізшілеррі Жер ... ... ... ... ... Олар осы ... жүрген жерлерінің ауа
райын, жердің бағытын, ауаның қысымын, ылғалдылығын, ... ... ... ... ... ... ... капитан Кук ашты деп ... ... ... Оны дәлелдеу үшін академик Ю. М. Шакальскйдің төмендегі
салыстырма ... ... Ол ... деп жазды: Кук Оңтүстік
жарты шарда 1003 күн ... оның ... 60 ... ... небары
75 күн, мұз маңында 80 күн жүзді, ал ... ... ... ... ... 60 оңтүстігінде 122 күн болды да,
өте қиын, қауіпті мұз ... ... 100 күн ... ... ... ... полюсті, Антрактида жерін айналып
шықты.
Бәрібір, ағылшындар не десе о ... ... ... ... орыс ... ашқаны анықталды.
Енді АҚШ бастаған ... ... ... ... ... Антрактида жері өте бай, әрі екі ... ... ... -3100 км Африкаға – 3980 км. Осы ... ... ол ... ... ... ... зерттеліп оның
сыры толық ... ... ... ... ... ұшатын
болды.
Сөйтіп, ағылшын теңізшісі Джемс Куктың: “ ... ... ... да оны адам ... ... ... ... асыра алмайды”,
-дегенін тарих жоққа шығарды.
Тегінде, Антарктика және Антарктида ... ... бір ... Бірнеше -Үнді мұхиты мен Атлант мұхитының, Тынық мұхиттың
суы ... ... ... ... ... ... көлемді аймақ.
Екінші-оның орта шенін ... алып ... ... ... ... ... дегеніміз, Солтүстік ... ... ... ... мұхитқа қарама- қарсы, Оңтүстік полюс ... Бұл жер ... екі ... ... мен ... ... және ішкі құрылысы жағынан бір-
біріне қарама-қарсы. Біріншісі, ... ... ... жылы ағыс
әсер тиетін Солтүстік Мұзды мұхиты болса;
екіншісі, ... ... ... мұхиттармен қоршалған, жылы
ағыс бармайтын құрлық. Ол ... ... ... түпкіріндегі
жер шарының алтыншы құрлығы, оны ең ... үш ... ... Атлант мұхиты, Тынық мұхит ... ... ... ол
қалың мұз ... ... ... онын ауа райы ... суық болып кеқан бейне ... ... ... қамал” сияқты болып келді. Сондықтан да
Антарктида ұзақ ... ... ... ... оның ... Оны ... ... XIX ғасырдың басында
Ф.Ф.Беллинсгаузен мен ... ... орыс ... ... ... ... ... өте маңызды болды; біріншіден,
Антрактиданы ашты, оған жол ... ... ... ... ... ... көрсетіп, елге оралды. ... ұлы ... ... мен ... ... ... Бұл ... мен
жиектер Петр I, Александр I Жері және ... ... ... ... ... деп ... ... Остен-Сакен,
Беллинсгаузен, Лазарев т.б белгілі адамдардың атымен аталды.
Үшіншіден, өте ... ... ... ... жұмыстарын
жүргізді. Антрактиданың жер жағдайын, ауа ... ... су ... ... ... XIX ғасырдың аяқ кезі мен XX ғасырдың бас кезіне дейін
басқа ... ... ... ... ... ... ... да аз емес. Халықаралық келісім бойынша
Антрактида үстіміздегі ғасырдың бас ... ... ... ... кірмей, барлық елді зерттеп пайдаланатын ортақ жер
болып ... АҚШ бұл ... ... өзі, ... ... ... жеке иемденіп, онда соғыс базасын салуға
жанталасуда. ... ... ... ... ... ... ... Р. Бэрдің бірінші экспедициясын, 1933-1935
жылдардағы екінші, 1939-1941 ... ... ... жылдардағы
төртінші соғыс экспедицияларын айтуға болады. Оның экспедицияларында
1000-нан астам жарақаттанған ... ... ... т.б соғыс
қаруы болды.
Сондықтан, Совет үкіметі 1950 жылы 7 -ші ... бұл ... ... ... ... ... Франция, Норвегия, Афстралия,
Аргентина және Жаңа Зерландия елдеріне миорандум ... ... ... рет орыс ... ... оны ... СССР ... шешілмейтіндігі көрсетілді.
Осыдан кейін олар ... ... ... ... көнді. Қазір
Антрактиданы осы күнге ғылым мен ... ... ... ... ... ... Оған ... жүзінің көптеген
елдері қатысуда. Олар ... ... ... ... ... жүргізеді және бір- бірімен тығыз байланыс
жасап, біріне -бірі ... ... СССР ... ... комплексті экспедициясы аса маңызды табыстарға ... ... 1946 ... ... ... ... ... совет
кемелері Антрактика суынан кит аулайды. “Слова ” кит аулайтын үлкен
кеме. Оны су ... ... 30.000 ... ... 150 м , ... м,төрт полубасы бар, онымен киттерді ... ... ... ... ... жүкті толық тигенде суға 12 метр ... ... ... ... - 22,2 км ... ... алыбы - кит. Киттің бірнеше түрі бар. ... ... – 90 -120 ... 20 ... май ... Киттің еті,
майы жеңіл өнеркәсіпке, тамақ өнеркәсібіне ... ... ... 5 ... ... ... – электроходы Антрактидадағы Савед
секторындағы “Депо бухтасында” болды, 20 январьда 66,33,06 ... 93,00 ... ... ... ... ... ұшып,
бақылау жұмысын жүргізді. Казір онда “ ... ... ... ... 1”, ... т.б ... ... зерттеу
жұмыстарын жүргізуде, Бұл экспедициялардың игілігі мол ... ... жыл ... ... ... совет халқына, басқа
елдерге де кең тарап, ... ... онда ... ... ... таныстырып отыр.
Ғылым мен техника өршіп дамыған, атом қуатын ... ... ұшып ... ... ... ... ... алтыншы материгі “ақтандақ” болып қала беруі ... ... ... әр жақты зерттеп ... ... ... ... ... -ақ көксеген. Мәселен: 1882 жылы ... Карл ... ... I ... полярлық жыл
құрылды. Мұнда дүние ... ... ... ол ... ... ... шұғылданды. Бұл мәселе жылдан кейін қайта
қойылып, II халықаралық ... жыл ... тағы да ... ... ... ... ... белсене қатысты. Бұдан кейін
планетамыздағы ... ... ... ... ... 1957 жылы III халықаралық ... жыл ... Ол ... ... жер ... ... ... қамту үшін 1957
жылдың ... 1958 ... ... ... созылды. Сонымен бірге
дүние ... зор ... бар ...... ... ... арнайы Халықаралық геофизикалық комитет құрылды.
Халықаралық геофизикалық жылдың ... не бары 66 ... ... ... 16 ... ... ұғымдасқан түрде
ғылыми зерттеу жұмыстарын ... ... Олар – ... АҚШ ,Англия,
Франция, Норвегия, Австралия, Жаңа Зерландия, Аргентина, ... ... және ... ... ... сонымен
қатар Чехословакия мен ... ... мен ... ... ... ... станциялары болмағандықтан басқа
елдердің ғалымдарымен бірлесіп істейді .
Оның ... ... бір ... ... ... ... ... жері ... ... ... ... ... Демек онда ешбір ел атом ... ... ... ... ... аталған мемлекеттер келісім бойынша ... ... ... ... ғылым мен
техника жетістіктерін пайдаланатын базаларын, станцияларын ... ... ... ... ... дейін(полюске дейін)
шабуыл жасап, орнығып, зерттеп, табысқа ие болуды.
СССР-де ... ... ... ... океанорафия
институты мен Балық ... ... ... ... ... ауа ... ... жер бедерін,
жалпы геологиялық, географиылық жағдайын, кен ... ... ... ... ... 1502 ... 1969 жылға ... де, осы ... ... басқа материктей жер шарының
алтыншы материгі ... ... ... ... ... ... ... зерттеу деректеріне қарағанда, Антакрктида
жерінің жалпы көлемі 14,2 млн. шаршы км, яғни ол ... ... ... Оны ... ... ... мұз басып жатыр. Мұздың
қалыңдығы 300-1000 метірге жетеді, егер ол ... ... ... ... көп жерін су басар еді.Анттарктида жері асқар
таулы әрі өте биік ... ... ... ... ... биіктігі-2200м. Сондықтан
онда ауа райы өте ... ... ... ... 30-60, кей ... 61 1-63 9, тіпті 80-қа жеткендігі
анықталды. Жел өте ... ... ... ... ... Жел қарды үріп, сағатына 125км жылдамдықпен ... ... ... ... ... жер ... ... қар күйінде
түседі де ... ... ... ... ... ... ... теңіздерге сырғып көшіп отырады. ... ... мүк пен ... ... ... өсімдіктер. Әзірге бойы
3-4 см-ден ... екі ғана ... ... табылды. Бүкіл
материкте не бары 1600 ... ... бар деп ... түрлері тіпті аз. Мұнда кит, ... ... тағы ... ... ... ... ... суы-
ежелгіден киттің көп өсіп ... ... ... 1940 ... ... ... 12 жылдың өзінде-ақ Антартика суынан мол
кит ауланыпты.
Антарктида ... де өте бай. Онда мыс, ... ... ... ... ... тағы ... сарқылмас кен байлығы
бар екендігі андыталды. Сан ... ... ... ... ... қиын ... туын ... көтерген Совет Одағы зерттеп жатқан
Антакрктида байлығын ... ... оны ... ... ... күш салып отыр.
Антарктиданың совет ... ... ... Антарктида
материгінде жаңа ... ... ... ... ... Олардың үштен бірі—совет станциялары. Олар ... ... ... ... жылы ... ... ... экспедициясы --”Обь” кемесі
1956 жылы ... ... ... жағасындағы мұз
тауларында(айсбергтер) жетіп ... Оның ... жері ... ... пен 92'43 ... ... Совет зертттеушілері бұл
араға “Достық” және “Правда” деп аталатын ... ... ... ашқан Беллинсгаузен кесісінің атымен ... ... ... ... ... ... ұшқыштар тағы
да басқалар аса ауыр жағдайда “Обь” ... ... ... тонна экспедиция жабдықтарын ( жыймалы үй, ... ... ... ... ... ғылыми зерттеу
жұмыстарын жүргізді. “Мирный”экспедиция базасы ... ... ең ... ... ... ... оны ... қаласы деп
те атайды.
Антакрктидағы тұңғыш ... СССР ... ... ... Одағының Батыры, география ... ... ... ... не бәрі 400 адам ... ... ... ұшқыштары Антрактида ... ... алаң ... ... Оны ... ... бір
топ совет ғылымдары ... ... ... ... ... ... көкорай шығын ғылымға ғажайып
жұмбақ болды. Оны зерттеушілер ... ... ... К. К. Марков, П. А. ... О. С. ... А.М. ... Н. П. ... ... Л. ... Е. С. Короткеевич, биолоктер: М. Е. ... ... ... кім ... ... жанар тау жылығының
әсерінен емес, жергілікті ... ... ... болған деп
тапты. “Мирный” ... ... ... ... ... да бір ... ... ұшін полюске екі трактормен
адам ... өте ауыр ... ... 400 км ап ... ... 2700 м ... “Пинер” станциясын орнаты. ... ... ... ... ... ... А. ... ғылым-географ Л. Д. Долгушен, радист Е. Т. Петров ... Н. Н. ... ... ... қалды.
“Миный” станциясы қазір ... ... Оған ... кемелері
көптеген ... ... ... ... ... ... ғылымдарын, ер ... ... ... Онда ... қиындық болса да жеңе ... ... ... ... 635 км ... орнатылған
ұшінші “Восток-1” полярлық станциясы, 860 км ... ... ... ... жүргізуде. Содан-ақ совет
адамдары 1957 жылы ... ... 1410 км ... барып,
“Восток” станциясын орнатып, онда тұнғыш рет ... туын ... ... өте ауыр әрі қиын еді. ... 1958 жылы ... ... ... термометар87,4 градус суықтықты
көрсеті. Өткені бұл жер ... ең суық ... ... ... ... ... ... деңгейінен 3570 ... ... ... ... ... қалыңдығы 1830 м
екенін ... ... ... үшін бейбіт мақсатта зерттеле
бермек.
Арктика мен ... ... бір ... жоқ, олардың ауа
райына,алып жатқан көлеміне, су ағынына мұз ... әр ... ... ... Пифей, бізлің заманымызға дейінгі ... ... жел мен су ... ... ... ... Орта ғасырда да дін әсері ... ... ... жер ... ... онда керемет адамдар
тұрады, олардың денесі адам, басы ит, ... ... ... ... ... болды.
Ұлы географиялық ашылулар кезінде солтүстік туралы әр ... ... ... ... ол кезде ешкім Арктиканы зерттеп,
ашып білеміз ... ... ... жоқ. Ол ... ... ... техника Арктиканы зерттеуге мүмкіндік ... ... ... ... солтүстікті Арктиканы ашпақ болды,
оларды зерттеп, байлығын ... ... Жер ... ... ... алып ... Табиғаты қатал бұл аймақты зерттеуге
адам ... ... ... ... ... ғалымдар, зерттеушілер
оған сапар шеккен. Солтүстікті алғаш ... ... және ... еді. ... ... ... Америка жағалауын, орыстар-Вайгач, Жаңа жер және Азияның
солтүстігіндегі ... ... рет ... ... ... ... бірте-бірте ұлғая берді. ... ... ... ... ... ... Шамамен VIII-IX ... ... ... ... ... бастаған. XI-XII
ғасырларда новгородтықтар үнемі Ақ ... ... ... одан әрі ... және шығысқа қарай жүзіп, тіпті
Уралдан асып Мангезей ... ... ... ... ... ... иесізжағаларға норвегиялықтар ... ... ... ... Ақ ... бен ... теңізін, Солтүстік
жағалауды, Солтүстік Урал ... ... ... 1748 ... ... мемлекетіне қосылған соң Солтүстік Уралдан
асып Сибирьді және ... ... ... ... ... Бірақ зерттеу жұмысы ның ең қызу қолға ... ... ... ... ... ғалым М.В.Ломоносов солтүстікті
зерттеу ерекше маңызға ие. Ол Солтүстік су ... ... ... ... ... ... 1725 жылы ... өңірді
толығырақ зерттеу үшін ... ... ... Бұл өте ... әрі ... экпедицияның бастығына
Витус Бернгты және оның орынбасарлығына 22 ... ... ... ... 1733 жылы “Екінші Камчатка” ... Оған ... ... ... ... ... ... өте қатты ... ... ... ... деп аталды. Олар Солтүстік Мұзды
мұхитты, Арктиканы, Солтүстік ... оған ... ... ... Азия ... ... ... бұл өңірді
мекендейтін халықтардың тарихын, мәдениетін, әдет-ғұрпын ... ... ... және ... ... ... еңбек сіңірген Семен Дежнев, Владимер Атласов,
Витус Беринг, Семен ... ... ... және ... ... ... ... зерттелушілері де Артиканы білуге ертеден -ақ ат салысты.
XVI ... ... мен ... ... ... ... олардың бірде-бірі Солтүстік ... аяқ баса ... 1527 жылы ... Рутта мен Торн
басқарған тұңғыш ... ... ... да ... ... ... ... төрт жылдан кейін
теңізші С.Каботтың ... ... ... ... жүзіп,
Қытайға одан әрі Үндістанға ... ... үш кеме ... ... екеуі Кола ... ... суға ... да,
Р.Ченслер басқарған үшінші кеме адасып Россияға ... ... ... келген тұңғыш кемесі арқылы екі ел арасында
кеме жолы ... ... ... ... ... қалана
бастады.
1594 жылы Голландия өз адамдарын төрт ... ... ... ... Бұл сапарда географ П. Планциустің Солтүстік
полюсте мұзсыз су бар, сол ... бар оңай деп ... ... ... ... ... XVII ... зерттеу жұмысы біраз күшейді.
1607 жылы атақты ағылшын теңізшісі Г.Гузон 12 ... ... ... ... ... Жапонияға бармақ болды. Ол ... көп ... ... 80 ... ендікке дейін ... ... 1611 жылы оның ... ... бағынбай
көтеріліс жасап, Гудзонды баламен және бірнеше ауру ... ... ашық ... ... ... ... бес ... соң Арктиканы зерттеуге шыққан ағылшын кемесі
Жаңа Жер ... суға ... Оны ... ... Вуд ... ғасырдың орта кезіне қарай орыс кәсіпкерлері Жаңа ... ... ... ... айналдырған.1820-1884 жылдары
П.Ф.Анжу Жаңа Сибирь ... ... ... рет картаға
түсірді. Осы ... ... ... ... ... ... істеді. 1882-1884 жылдардағы 1-ші Халықаралық
полярлық жылға Россия ... ... ... Солтүстік Мұзды мұхит
пеноның ... ... маңы ... ... ... ... ... мен техниканың дамуына байланысты, Арктика одан ... ... ... ... мұз жарғыш кемеле,р Арктиканы
айналып ... ... бұл ... да ... ... ... бару қиын болды. 1872 жылы Австрия мен ... ... ... ... ... ... ... тағы да көптеген ... ашып ... 1879 жылы ... ... ... ... шыққан Д-де-Лонг көптеген
ғылыми табыстарға ие ... ... ... ашты, бірақ кеме
Жаңа Сибирь ... суға ... Лонг ... біраз адамдар
Лена өзеніеің сағасына шықты, ... ... ... ... ... бәрі де ... кеткен.
Норвегияның полляр зерттеушісі Ф.Нансен 1893 “Фрам” ... ... 84' ... ... ... ... судың ағысын,
тереңдігін, Арктика ... ... ... ... солтүстік полюс батыл зерттеушілердің аттаныстарына
бөгеу бола ... ... ... ... П.Пири 1909 жылы
солтүстік полюске ... ту ... ... ... ... ... Р.Амудсен екі кемемен Арктикаға аттанды, ... ... ... 1922 ... ... ... зерттеу жұмыстарын
жүргізілді.
1902жылы солтүстік жағалауды ... ... ... ... ... ... Г. Я. ... Арктиканы зертеуге тұғыш ... ... ... ... Ұлы ... ... кейін толық
зертелді. Ұлы Денин Артикааны зертеп, оның ... ... ... ... мән ... 1918 жылы солтүсті ... ... ... ... қаулысы қабылданды.
Көсеп нұсқауын жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... мол ... Осы тұрғыдан төменде қысқаша шолу
жасаймыз.
В. А. Русанов (1875-1913). ... ... ... ... ... ... Ол ... гидрологиядан,
гидрорафиядан, метеорологиядан, поляр навигациясынан елеулі еңбектер
жазды.
Русанов патша ... ... ... өз ... ... ... әсіресе геология ғылымының ... ... ... ... жер ... ... ... Коми жеріндегі өзендер бойын ... ... ... ... эканомикасы туралы өзінің тұнғыш ғылми
еңбегін ... ... ... Кама, Печера өзендерін зерттеп, Кама-
Печора каналының жаңа ... ... бұл ... екі ғылым
мақаласын жариялады.
Русанов ... ... ... оқыды. Мұнда ол Орталық
Франция дөңіне екі рет барып, ... ... ... ... ... ... ... барды. “Королева Ольга” кемесімен Жаңа
Жерде келіп, Маточкин ... ... ... ... ... Кейін Жаңа Жерді айналып шығып, ... ... ... ... мен ... мұхит аралығына ... ... ... ... ... ... ... кемесімен
Шпицберген аралығына барды. Аралда ... одан ... ... Содан “Геркулес” кемесі шығысқа қарай ... ... ... суында хабарсыз кетті. Кейін оны іздемек ... ... ... ... ... ... жылдары, “Главсевморпуть”
экспедициясының гидрография отрядындағы топограф Гусев Кар ... бір ... 1913 жылы ... қиып ... ... ... тапты, бұдан кейін басқа ... ... М. ... тас ... ескі киім ... ... ... патрон, аңшы пышағын, күміс ақша тауып ... ... ... ... экспедиция мүшелерінің осы тұста ... ... Я. ... ... ... Яковлевич Седов халықтан жиған
өз ... ... орыс ... ... Артиканы
және Солтүстік Мұзды мұхитты ... ... Оның ... ... ... ... құштар талабын ... ... ... ... ... ... көмек
көрсетуден бас тартты. Оның сапарына ... ... ... ... ... ... Сөйтіп, Совет бастаған 22адам Арктикаға
аттанды. Седов ... ... ... оның ... жәрдем
берген халықа алғыс айта келіп, газетке былай деп ... ... ... ... ... ... ... аз
керек. Орыс халық бұл ұлттық маңызы бар іске деп ... ... сол үшін мен ... ... ... ... Арктиканың сырын ашуға Седов өмірін ... ... ... ... ... білуге жол ашты. “Фоеа” 1912 жылы августа
Архангельск портынан жолға ... Ақ ... 3 күн ... штормды жеңіп, Жаңа Жерге жетті. Бірақ одан әрі ... жол ... ... ... ... ... ... келді. Бұл жерде экспедиция мүшелері уақытты босқа ... ... ... ... Белгілі полар зерттеушісі В. Ю.
Визе, ... М. А. ... тағы ... ... ... ... ... Седов екінші жылдың жазында кемені мұз қоршауына
аман алып ... 1913 жылы 31 ... ... ... ... ... Мұнда тағы қыстауға тура келді. Бұл қыс олар
үшін өте ауыр ... ... ... ... болды экспедиция
мүшілері ауруға ... 1914 жылы ... ... ... ... ... ... ертіп, ти жеккен 3 шанамен
ілгері ... ... ... ... ... олар мойымай
Солтүстік Полюске қарай өрлей ... ... жеті күн жол ... қатты аурып қалды. Ол кейін қайтпады. 15 февральда ... ... ... ... ... меңдей ... ... ол ... болды. Өзінің айтуы бойынша Седов ... ... екі ... ... ... ... мүшелерін әрең
тапты. Бұлар
қайғылы хабар әкелді, ... ... ... ... экспедиция жұмысын аяқтады. Бірақ бұларға почта өкіметі,
оның чиновнктері ешбір ... ... ... ... қырын қарады.
Экспедиция мүшесі Виза Теңіз ... ... ... ... ... матералдарын қабылдап, оның
кәрі әкесіне пенсия ... ... ... оны ... ... ... ... еді. Мұнда Солтүстік
Мұзды мұхиттының Жаңа Жер ... тағы ... ... ... океанографиялық көптеген матералдары,
бар еді. Седов 1913 жылы бірінші ... ... ... жиналған
матералдарын Петербургке жібергне ... ... өзі өте ... оны ... ... ... ... Нансен жоғары бағалап, “Осының өзі экспедицияның
алға қойған ... ... ... -деп ... ... Седовтың еңбегін бағаламады, экспедиция жиған бағалы
материял- бас тартты.
Седовтың бұл ... Ұлы ... ... ... ғана ... Ең ... оның экспедициясы жинаған ... 1938 жылы ... ... ... ... қалдығын, брзент т.б заттарын ... ... ... мұз ... ... ... полюсті зерттеп ашты.
Арктикадағы көп жерлер оның есімімен ... Ю. Визе (1886 – 1954). ... ... Визе совет дәуірінде
Арктиканы жан- жақты ... ірі ... Ол жер ... ... мұхиттармен теңіздерді зерттеп, ғылымға ... ... ... ... ... ... ... қатысты. Визе геогрф,
әрі саяхатшы, Г. Я. ... ... ... ... ... ... зерттеуге сарып етті. Атақты ... ... ... одан ... ... обсерваторияда, одан
кейін Соғыс- Теңіз Флотының геидрофизикалық басқармасында ... ... ... ... ... ... ... Ғылым Арктиканы зерттеп, Жаңа
Жерді, Франц – Иосиф ... ... ... ... су ... мұз ... ауа ... зерттеп, ғылми
еңбектер жазды.
“Сибиряков” атты мұз ... ... ... портынан
Владивостокқа дейін барып қайтты. Бұл сапарды ... ... ... зор еді. ... адам баласы ертеден арман
еткен, дүние ... ... бар ... ... жолы ... -1932 жылы ... ... зерттеу жұмысын кейінгі ... ... ... ... ғылымдары, батыл саяхадшылары жаңа деректер жинап,
ғылымға тың ... ... Оның ... ... ... кемен ғана емес, самолетпен де ұшып ... ... ... Арктикада бірнеше полюс станциялары жұмыс
істейтін болды. Бұл ... ... де ... ... де зор.
Совет ғылымдары, геогрф – саяхадшылар ... ... ... зор ... ... Оны ... полюсті зеттеуге ... ... ... ... мол ... тағы бір ... ол үнемі Солтүстік Мұзды ... ... ... ... ... қана ... жоқ,
сонымен қатара олардың ... ... ... жолы да ... ... бұл ... іске ... үшін көптеген полярлық
экономика совет дәуіріндегі жана ... ... Ол ... ... ... ... арасында кең тарап отырды:
“Советтік Арктика теңіздері”, “ XII- XIX ... ... ... ”, “ Арктикадағы орыс ...... ... ... ... және “Литкеннің өтуі”,
т.б көптеген ғылыми еңбек ... ... ... ... ... ... жоғары бағалап, оны СССР
ғылым академикасының мүше корриспонденті етіп сайлады. ... ... ... ... оны ... ... ... наградтады.
Арктика ұшқыштары. Арктиканың сырын ашуға таптырған ... ... ... ... ... ... ... ауа
шарымен ұшып зерттеп келді. Бірақ, Арктика бағынбады. Осы ... ... оның ... жер ... Солтүстік нүктесінің
(полюстің) сырлары дүние жүзіне ғылымына жұмбақ болып қала ... ... шын ... совет дәуірінде шешілді.
Седов экспедициясын іздеуге байланысты Арктикаға ... ... ... Жас орыс ... Ян ... ... 1914 ... августа “ Морис Фарман ” деп аталады. Латын кішкентай француз
самолетімен ... ... Ол ... ұшып, “ Жаңа Жер” аспанын
шарлап 4 сағат 20 ... 450 ... ұшып ... ... ... қара ... та ұшқан еді. Әрине 450 километр ұшу
осы күгі ... не ... ... сол ... бұл ... ... Ит жеккен шанамен айлап жүретін қашықтыққа бірнеше
сағатта барып қайтты. ... ... ... тез ... ... ... ... болатындығына ешкім де күмәнданбады. ... ... ... рет ... ... ... авиациясының
негізін салды.
Бірнеше дүние ... ... ... ... ... ... да, 10 жылдан кейін, совет дәуірінде Жаңа Жер ... рет ... ... Ол 1924 жылы екі ... ... ... ұшқан Барис Григорьвич Чухновский және Г. Я. Седов
экспедициясына ... ... ... ... еді. ... тұңғыш рет Артиканы әуеден қарап, тамаша ғылми қарытынды
Арктиканы зерттеуге ... ... ... ... Оның
бірінші ұшқышы Совет ... ... ... М. С. ... ... авиация ұшқыштары: А. Алексеев, Е. Кошелев, Э. ... ... ... ... ... ... жол ... орталығына ауа жолын ашты. Бұдан кейін ... ... мұз ... ... ... ... ... Арктика матростары, ғылымдары тұңғыш жатқан ... ... ... алуан түрлі металдарын совет елінің
игілігіне жаратты. Арктика суынан ... ... аң ... және ... ... ... ... “Челюскин” жорығының эпопеясы дүние
жүзін таңқалдырды. Оның батыр ... ... ... ... ... ... Васили Молоков, Никалай ... жылы 22 ... О. Ю. ... ... 4 ... “Н-170”
алып самолетпен экспедиция ... ... ... ... Басқа самолетпен ұшқандар-В. С. Молоков, А. Д ... ... ... екі ... “Н-166” барлаушы самолетінде- П. Г.
Головин. ... ... ұшып ... 5Май күні ... ... ... үшін ... болып ұшып, 5 сағаттан кейін полюсте
болды. 21 май күні ... ... ауыр ... М. В.
Водопьянов самолеті көтерілді. Оның ... О. Ю. ... И. ... ... ... - геофизик Е. К. ... ... П ... ... Э. Т. ... бар еді. ... жерден
алыстап Арктикаға ішкерлеп еніп ... бір ... ... ... деген дауыс естілді. Водопьянов самолетін полюске
қондырды. Батыр ұшқыштары 1937 жылы 6 ... ... ... ... рет Солтүстік полюске Совет туын тігіп, бірінші ... ... ... митингісін өткізді. Митингіден соң ... ... ... ... қалдырып, Москваға ұшып кетті.
Бұдан кейін ... ... мұз ... 274 күн жылжи
отырып, 1938 жылдың 19 ... ... ... әр ... сайын ауа райы Москваға хабарлап тұрды. Олар ... ... ... ... ... В. П. Чкалов пен М. М ... көп ... ... ... күн- түн демей ... ... ... ... ... ... 1938 жылы ... күні экспедиция орналған мұз жарылып, ... ... мұз ... су ... ... ... ... сақталған шатырлар басқа мұздардың үстінде кетті.
Палата ... ... тағы да ... ... ... ... осындай қиын жағдайда да ғылми ... ... ... ... ... ... алмады, тек қана
бұларға жәрдемге “Мурман” және ... ... ... ... С. ... М. Е. ... және Н. Т. Черниговскийлер
бастаған ғылми-зерттеу ... ... ... ... қашық
жатқан Арктика мұзына орналастырылды. Бұлардың ғылми ... ... ... ... ... Я. Я. Геккел ... ... ... М. В. ... ... аталатын тау жотасын
тапты.
Арктиканы зерттеу жұмысы дүние ... ... ... ... ... маңы одан әрі ... ... ... ... станциялары Арктика орталығы орналасып, әр жақты ғылми
зерттеу ... ... ... ... ... дәуірінде ашылып,
оның таусылмас мол байлығы игеріле бастады. ... ... ... біраз мағлұматтарға анық ... Бұл ... ... мұз ... ... қалындығы, суының
тереңдігі, ағысы, жануарлары солтүстік жер ... ауа ... пен ... ... ... ... тағы басқалары
зерттеліп анықталды. Дегенмен полюстің, ... ... ... әлі де көп. Олар ашу ... ... ... ... ... ... ... жер ... ... ұқсамайтын екі типке бөлінеді:
мұздық бедері және құрлық бедері.Геологиялық ... мен ... ... ... ... және ... болып екіге
бөлінеді. Шығыс Антарктиданың мұз ... ... күрт ... ішкі ... ... жазыла береді; оның орталық ең ... ( ... ... биіктігі 4000м жетеді ... мұз ... ... ... ... ... орталығы
болып табылады. Батыс Антарктиданың биіктігі 2-2.5 мың метр ... ... бар. ... ... ... ... (әдетте теңіз деңгейінен 30-100 м ... ... ... ... ... ... аса ... Росс
жазығы(538 мың км) мен ... ... (483 мың км). ... мұз ... жер ... биік ... мен терең
ойыстардпн тұрады. ... ... ең ... ... ... оңтүстікке қарай орналасқан. Шығыс ... ... ... 3390 м-ге ... мұз астында жатқан Гамбурцев,
Вернадский таулары бар. ... ... ... ... жерін ғана мұз басқан. ... Мод ... ... ... т.б. Мұздан жоғары ... ... ... ... түбегінде таулар көп жағдайда мұзды
жарып шығып тұрады. ... ... ... жотасының биіктігі
5140м-ге жетеді. Бұл Антакрктиданың ең биік жері ... ... жер ... ең ... ... да (2555м) ... жақын орналасқан. Антарктиданың құрлықтық қайраңы басқа
құрлықтар мен ... ... ... ... жатыр.
Жағалаудағы табиғат жағдайлары ерекше. Жыныстар мұздан ... ... ... ... оазисі деп атайды.Олардың
ішіндегі ең ірілері: Бангер, ... ... ... мен Райт ... ... мұхит суларының астында
шоңғалы түрінде ... және одан соң Жаңа ... ... ... ... бұл тау ... ... жалғасы
аралдық
Оңтүстік -Антиль иіні болады, бұл иін аралдары ( Оңтүстік ... ... және ... ... чсу асты тау ... ... ... құрылысы мен пайдалы қазбалары.Антарктида құрлығы бүкіл
Шығыс Азияны, ... ... ... Мэри Берд ... алып ... ... ... флатформасынан және
Антарктика түбегін, Амудзен және ... ... ... ... Анд ... ... ... қатпарлы
белдеуден тұрады. Антакрктида ... ... ... көп
жерін алып жатқан кристалды фундамент (архей) мен ... ... ... ... мен Мэри Берд
Жерінің шегінде)көне ... ... ... ... ... ... қалыңдығы 15-20 км-ге жететін
әр ... ... ... ... ... ... Жыныстардан құралған. Бұлардың арасында докембрий мен ... ... ... ( ... чарнокит,
нефелипсиениттері) жиі кездеседі. ... ... ... және төменгі палеозойдың ... ... ... Құрамында төменгі палеозой интрузиялары
кең тараған ... ... ... ... ... гранит комплексінен қалыңдығы 10 км-ге ... ... ... мен кембрийдің терригендік және вулканоген
шөгінділерінен тұрады. ... ... ... үш ярустан
тұрады. Олардың төменгісі пермьнің ... ... ... ... ... км), ... ... жағдайда жаралған юраның құрлықтықтық-вулконеген және
бордың теригендік теңіз шөгінділерінен(1-5км): ... ... ... ... құм тас пен ... ... андезит және вазальт лаваларынан(2 км-ге жуық) ... тас ... ... ... ашылды, басқа да ... ... ... ... ... ... құрылысының канваналық флатформаларға ұқсастығы бұл
құрлықта да кен ... ... бар ... ... ... ... қайраң жер ... ... ... ... ... орта 5м) ... тұр. Бұл ... бату
сондай-ақ материктің шетін қамтитын кейінгі ... ... ... ... ... ... бетінде оның ең көп ... мұз басу ... ... бар. ... қайраң
көлемінде Антакрктиданың шеткі теңіздері бүтіндей ... ... ... тіп- тік ... бір- бірінен су ... мен ... ... қашықталған тереңдігі 4000-5000
м, солтүстігірег ... ... ... ... ... – Африка- Антарктика, Беллинсгаузен ... ... ... ... Австралия – Антарктида көтерілуі
Оңтүстік Тынық мұхит көтеріліп тұр.
Суасты жоталарының ... су ... ... ... ... ... әртүрлі жастағы булкандық құрылыстар ... ... ... ... ... ... ... тыс төменгі температуралы
және тұзды болуымен ерекшеленеді. ... ... ... ... ... температурасы шамамен -2 С, ал
солтүстікінде -1С-қа жуық ... ... ... ... ... ... қабаты кейбір жерлерде тек +2, +3 ... ... ... суық ... баткі қабатының ұалыңдығы бірнеше ... ... ... ... ... ... ... батыс ауа ағыстарының басым брлуына байланысты
Антарктида ... ... ... судың үнемі жылжуы болады .
Жердің ... ... ... бұл ... ... солтүстік
ағыстарды да алады, сондықтан судың бір ... ... ... ... ... ... ... тереңдікте
Антратикаға біршама жылы су әкелетін
компенсациялық ағыстар түзіледі. Бұл ... ... ... жуық ... ... ... ... қабатын
түзейді. Бұл қабаттан төмен ең түбіне ... ... ... ... суық су ... ... жаз ... жүзуді қиындататын және қыста
оны мүмкін емемдерліктей қылатын биік ... (10-15 м), ... қар ... тән. ... Мұхит – Дүние жүзілік ... ... ... ... кеме ... жүзіп жүрген мұздар үлкен
қауіп ... Олар ... және ... пайда болады.
Теңіз ... ... ... ... ... ... қар ... әсіресе беті тегіс мұз ... ... ... оның ... 55 оңтүстік ендікке дерлік жеткен кезде, қыркүйек-
қазанда ... алыс ... ... ... ... ... оның ... материктің өзіне дейін ... ... ... ... ... ... екі түрі ... перамидалы түрі қардан көпірлер ... ... ... ... ... және ... ... салмақты көтере алмайтындықтан
айрықша қауіпті, кейде ... ... ... де ... ... мұздықтар немесе тегіс ... ... ... ... ... ... бірнеше ондаған метрге жететін
тіп-тік ... ... ... ... ... материкті мұздықтар көп жерлерде оларға теңіз ... ... ... ... ... жүздеген километрге
созылады. Мұз ... ... ... мұз ішкі
аудандарынан мұхитқа сырғып ... Бұл су ... ... ... жылдамдығының жылына 1000-1500 м дейін жетеді. Мұз
қорларының үздіксіз ... ... ... ... Еру ... су ... мардымсыз. Зерттеулер көрсеткендей,
қазіргі уақытта Антакрктиданың мұз ... ... ... ... жоқ, ... ... тұр. Тіпті ... ... мұз ... ... ... жүруі мүмкін.
Мұз басудың шеткі алқаптарында ... ... деп ... бос ... бар. ... ... жүздеген шаршы километр
аудандарды алып жатқан бұл оазистерді барлық ... мұз ... ... бетінде жаз уақытында қар жоқ және мұз ... қар ... ... кездеседі. Жердің нағыз бетіндегі ауа
температурасы жағымды болады, ал ... метр ... ... ... жекелеген көтеріңкі ... ... ағуы ... пайа ... ... ... ... материктік мұз басудың шеткі ... ... ... ... ... мынаған байланысты, онда
мұз басу ... ... мұз ... ... ... ғана болады.
Оазистердің, мұз бюаспаған тіп-тік тау беткейлерімен ... ... ... ... және ... тасты Антарктиданың геологиялық ... ... ... және оның ... ... шардың құрлықтарының
басқа бөліктерімен байланысы туралы қорытынды ... ... ... ешбір жерде бүкіл жыл ... ... ... ... ... және ... матаригі сиақты
осындай төмнгі температура ешбір жерде тіркелген жоқ. Антарктиканың
өзінің ... ... ғана ... ... ... ... үлкен бөлігінің климатын ... да ... ... аса ірі көзі ... ... ... ... үлкен роль атқарады. Антарктиданың мұз бетінің күн сәулесін
шағылыстыруда зор ... бар. Ұзақ ... күні ... үстіндегі жиынтық радиация экваторға жақын, ... 90 -і ... ... ... Қыста бірнеше ай бойы
Антарктиданың ішкі аудандарында поляр түні үстемдік ... ... ... ... шұғыл теріс балансына себепші
болады.
Мұз массивтерінің біршама жылы мұхит ... ... ... жарты шарда бүкіл жыл ішінде атмосфераның ... ... үшін ... ... Антарктиданың мұздық жамылғысының
үстінде мұз бетіндегі ... ... ... ... ... ... ... бар. Суық ауа массасы ... ... ... ... ... шетінде аса күшті
ағынды оңтүстік-шығыс желін ... ... ... ... ... желі ... ... Материк айналасындағы ... ... ... ... және ... ... ... басым
циклондық әрекет зонасы жатыр. Антарктика максимумының ... ... ... ... ... ... бар, ... ауа ағыстары басым болатын ... ... ... ... ... ... жоғарғы қабаттарында қысымның
бұлай таралуы мұхиттан материкке ... жыл және ... ... ... ... мұз ... су ... жауын-шашын жаууына
себепші болады.
Антарктиданы қоршаған су бассейндерінің ... ... да ... тұман, күшті жел мен қар жаууы үстем. ... ішкі ... оның ... ... өте ... ашық және шуақ ауа райы ... ... ... ... қыс ... ... станциясында – 83,3С
температураны тіркеді. МГГ ... ... ... ... ... үшін шілденің орташа ... 50С, ... ... ... Шілденің орташа температурасы -60-70С, ал
ақпанда- 20С -тан төмен. Материкте жаз ... ... ... ... бұл кезде өте күшті инсоляция ... ауа ... ... ... Егер ... шеті ... әрекет ықпалына ұшыраса, бұл әрқашан суық түсу ... ... ... ... ... ... мұхиттық шеңбер
материктің шет бөліктеріне қарағанда жаз ... ... ал ... ... мен ... ... ... өсімдік жамылғысы жоқ, сондай-ақ
тұрғылықты жануарлары да шөл ... ... ... ... тек ... шет ... және
субантарктикалық аралдарда кездеседі, ал бай және ... ... ең ... ... су ... материктің шеткі алқаптарымен байланысты.
Антарктика мен оған жанасып жатқан ... ... ... ... ... ... ... уақытындағы Антакрктика
материгі флорасы қалыптасуының ірі орталығы ... ... ... ... өзгеруінің басталуы оның шұғыл кедейленуіне
және ... ... ... ... ... ... ... мүк, қына, аласа
балдыр, саңырауқұлақ пен бактериялар кездеседі. 300-ге жуық ... қына ... бай ... ... Оны құрлықтың мұздан
босаған барлық учаскілерінен ... ... ... мүк ... кең ... ... ... шымтезекті шағын батпақтар
түзілетін аралдарда тараған. Антарктида да ... ... ... түрі ... суда еритін балдырлар жаз уақытында ... ... ... күннің көзіне еріген қар бетіне ... ... және сары ... ... су бетінде қызыл дақ
жасайды. Тым ұсақ ... ... ... ... ... ... ... жоқ. Жоғарғы дамыған өсімдіктердің ең
оңтүстіктегі орны ... ... 64 ... ... Онда ... ... 10 ... дейін оның ішінде
астық тұқымдас селдірек ... және ұсақ ... ... ... ... қалампыр тұқылдас колобантус тараған. Кей ... ұсақ ... ... ... өсімдіктерге недәуір бай.
Онда гүлді өсімдіктердің ... ... ... кездестіруге
болады, олардың ішінде дәмді және ... ... әрі ... ем кергелен капустасы бар. ... қой үшін ... ... табылатын қоңырбас тұқымдас ... ...... ... Аралдардың барлық өсімдіктері-- шөптесін ... ... ... ... ... тозаңдануды насикомдар
ғана емес, жел жүргізеді.
Антарктика жер бетіндегі ... ... . Жер ... ... онда жоқ, ... ... құрттар, төменгі сатыдағы шаян
тәрізділер мен қанатсыз насекомдар кездеседі. Қанаттарының жоқ ... ... жел ... және насекомдардың ауаға көтеріле алмауымен
түсіндіріледі. Антрактика аралдарында қоңыздардың , өрмекшілердің, тұщы
сұда ... ... ... ... ұшпайтын көбектің бір
түрі табылды. Тұщы су балықтары жоқ.. ... ... ... ... ... Оңтүстік Геграфия аралында ұя салатын үйректің бір түрі
белгілі.
Антрактиканың жер ... ... ... кедей болғанымен, теңіздегі
және жартылай құрлықтағы жануаларға бай. ... ... ... мен ... ... ... ... саналатын ірі
шаян тәрізділер (криль) айрықша көп. Ірі медузалар (150кг ... ... ... нототенді және ақ ... ... ... ... Сүт қоректілердің ішінде ескек аяқтылар мен киттер
көп кездеседі. Есекаяқтыларға ... ... ... мен ... ... Қазіргі түлендердің ұзындығы 3 метрге жететін ... көп ... Ол ... ... ... тіршілік етеді.
Түлендердің басқа түрлері көбінесе ... ... ... ең ... ... ... ... күшті құртылып
жіберілген, алайда оны ... ... ... ... ... ... ... тоқталып кеткенді жөн ... ... ... жағалауларын
жандандырып тұрған пингвиндерсіз елестету қиын. Мұнда олардың 17-
ден ... ... бар. ... көп тарағандары Адели мен
императорлық пингвиндер ... ... ... пингвин,
сөзсіз, өте ерекше және қызық құс. ... ... ... келетін болса, ал ... ... еске ... ... де ... ... символы болып
табылады. ... ... 120 см және ... ... жететін ірі құстар. Адели пингвиндерінен ... ... ... ... тіпті, түсінің
өзгешелігімен де ажыратуға болады. Олар ... ... ... ... ... құрметке бөленген. Мұны құстың ... ... ... ... деп деп айту ... ... Бұл пингвиндерді олардың қас жаулары-теңіз қабыландарының
қасынан жиі ... ... ... ... белгілі бір ара
қашықтықты сақтап, бірақ онша ... ... ... ... әр ... ... ... ал қара көк ... ... ... да тұрады. Қатқыл кетірі, қуатты табандары
үшкір мұздарының ... мен ... ... ... жүруге
бейімделген.
Су ішінде императорлық пингвиндер өзінің ... ... ... ... ... , ... жүзеді. Олар су астында
бүйірлеп, ... ... та ... Ұсақ ... ... ... етеді. Императорлық пингвинге жұмыртқа басып,
балапандарын өргізуге, ... ... ... ... ... жаз ... қайнаған өмірге қосу ... жаз ... ... императорлық пингвиннің
ұрғашысы жұмыртқаны қыста шілдеде-тамызда, ең суық ... ... ... ... ... ... ... барлық ересек құстар қатысады. Балапандар жұмыртқадан
үстін жүнге ұқсас өте жылы ... ... ... ... ... ... олар бір шама тез өседі, бірақ ... өте ... суға ... аяғы ... ғана түседі. Пингвиндердің
қауырсыны ... ... ... ... қауырсынына ұқсамайды тек
құйрығында ғана ол сирек сирек ... ... ... ... ... ... келеді.
Байсалды, тіпті жабығыңқы императорлық ... ... ... ... және ... ... ... көңіл -күйі үнемі жақсы әр дайым ... ... ... ... ... бұл ... ... азық мол,
барлығын байқап жүреді, сонымен қатар ... ... ... ... олардың ұясына келуі ақ мұң, олар барлығы бірігіп ... Олар ... рет ... ... ... ... ... Шаңғышылардың шегінуіне тура келді. Бұл ... ... ... ... ... бұл құрлық жартылай мұздап,
қар басса да осы ... ... ... ... ... ... олар ... 2 жұмыртқа салады.
Пингвиндер материк жағалауларына жазда ... ... ... ұя ... ... ... ... таңдап алады. Олар ... ... және көзі ... ... жылу мол ... тұратын
жерлерге тұруға тырысады. Аделилер жары тік , ... онша ... ... ... ... ... ... қанаттарын
бәрін іске қосады. ... ... ... бойы ызы шу, тым ... ... ... теңізден жем саулары толы болып ... ... енді ... ... ... ал ... балапандарын көпшілік бөлігі екеуден ал азғантайдан
немесе біреуден ... ... ... жанында сағаттар бойы отыруға фото ... ... ... мен ... ... ... жай
ғана бақылау жүргізуге болады. ... ұясы ... ұсақ ... ... ... ... ... ұясын жылатын ештеңе жоқ. Пингвиндер ... ... ... ... Оның ... ... ... Олардың
ұйымшылдың сезімі жақсы дамыған. Алдында келге жатқан ... ... ... ... ... ... ... артына
қарайды. Егер тізбек тым созылыңқырақ ... ... келе ... ... онда бастаушы да тоқтайды. Біртіндеп ... ... қуып ... де ... ... одан әрі жол ... ... келе жатқан жетекші емес; мезгіл-мезгіл басқа
пингвин қуып ... де ... ... Оған ... басқа пингвин
бағынады.
Еркек шағала жұмыртқадан балапанын жарып шыққанша, ... ... ... ... етіп, еркегін пингвиндерді
өлтіруге кәсіп етуге тонауға, кәсіп ... алып ... ... ... және ... шаңқылдайды.
Еркегі қанаттарын қомдап, ... ... бір ... ... сол ... оған тап ... Бұл құс бір ... екінші
тасқа секіріп, жүнін үрпійтіп, аузын арандай ашып ... ... ... Шағала балықты құсып үлгергенше оны ұрғашысы оған
бас ... ... ... ... оның еркегінің мойнын, басын
шоқыйды.
Құстардың жеп көріп ... ... еді, ... ... ... сол үшін ... ... сүйсінесің. Қарқара бас
шағалалар ерекше батыл құс. ... ... ... ... ұшып ... ... бастарын ... ... ... ... бір ... ... бір ... домалап кетсе шағала
пингвиндердің ... ... ... ... іліп
әкетеді.Содан кейін ... ... ... ... ... ... екінші балапан үш күннен артық өмір ... ... ... ... ... балапан өзінің салмағы мен
күші арқасында ата-енелері әкелген тамақтың ... ... ... ... ол сол ... ... ... жеп қоятын өз
бауырын ұядан итеріп түсіреді. Аман қалған ... ... ... ... ... тура ... ... қатайып алып, ата-енелерінен ... ... ... ете ... Олардың қаталдығы мен
ашқарақтылығына тек таң ... тура ... ... ... ... мен ғана емес, сонымен қатар олардың
балапандарымен де ... ... сұр ... ... ... балаға ұқсайтын пингвин-балапандар ... ... ... олар ... ... ... ... аш
дауыстарымен шаңқылдайды, қысқа ... ... келе ... ... ... ... ... Мекенінен жүгіріп, алыстап
кеткен кей сәттері ол шағаланың құрбаны ... ... ... жақын, мұз сынып ... ... ... Олар ... ... ... онымен жағаға дейін өрмелеп
келеді де, жүзеді. Тойып ... ... ... тағы да ... ... ... кетті. Осы кезде отыз ... ... ... ... ... шаяндарды аулай бастаған ... ... ... ... ... кейбір жерлерінде
қызылт сары дақ басқандай көрінеді. Пингвиндер ... ... үшін ... ашу ғана ... ... ... қайтадан
шабуылға көшті. Қабылан өзіне құрбандықты таңдап алып, ... ... ... шыр айналып қашты. Жыртқыш әбден
тояттап, суда ұзақ ... ... ... да, одан ... ... ... ... Антарктида суларының зерттеушілері ... ... ... әр ... ... бір қалыпты
ырнғағына ұқсас бір дыбыс ... ... ... ... ал бір ... оның ... тұрған оның ... ... көп ... ... Теңіз алабының денесінің денесінде
8 тонна қан бар. Осы ... ... ... ... ... ... жүрегінің салмағы 200-250 кг. Жүрек оның аттың
күшіндей тең қуат береді. ... ... ... ... ... ... ... Мәселен, мұртты киттердің ... ... ... бермейміз, ол тек алыртың аузы ... ... қана ... ... Ал аузын тек таяқтау үшін ... ... ... ... кезінде ғана Аузы жабық
кезінде киттің жүрек ... оны ... ... ... жұтып қояды.
Антарктиданың қазіргі кездегі зерттелуі XX ... ... АҚШ, ... Австралия және ... ... ... жөнінде арнайы экспидиция үйымдастырды. Әрбір
ел өзінің ... ... жеке ... ... Зерттеулер негізінен
жағалауда жүргізілді, ал материктің ішкі аймақтпры ... ... қала ... ... ... ... ... өткізілуіне
байланысты дүние жүзінің он екі мемлекеті бірлесіп ... ... ... ... ... деп шешті. Кеңес одағы бұл жұмысты
жетекші орындарының ... ... ... экспедициялар жоғарғы
ғылыми және техникалық деңгейде ... ... ... ... ... мен игеруде жинақталған бай практикалық
тәжірбие ... ... ... ... басталуы
қарсаңында Кеңес одағының Антарктидадағылыми станциялары мен жұмыс
тәжірбиесі ... ... ... ... ... жағына батыл ... ... Олар ... ... аз ... ішінде Антарктиданың жағалауларында
ғана емас, қатар оның ... ... адам аяғы ... ... ішкі ... (аяқ жетпеген полюс) бірнеше ғылыми
станциялар ( ... ... және ... ... ... негізгі және ең ірі ... ... ... ... ... орталығы бар.
Кеңес мамандары Антарктидада отыз ... ... ... ... ... ... келді, зор ғылыми материал жинады көптеген
еңбектер ... ... ... ... жөнінде мәліметтер
алуға болады. Жүздеген орыс және ... ... ... ... мәңгілікке жазылды.
Антарктиданың басқа материктерден ... ... ... ... және оның ... ... мүлде басқаша. Ол ... ... ... ... ... бойынша оның
территориясында әскери ... ... ... ... мен ... ... сынауға тиым салынған.
Антакрктиданың табиғатын қорғау ... ... ...

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұлы географиялық ашылулар3 бет
Азияның көлдеріне физикалық – географиялық сипаттама21 бет
Азияның өсімдік жамылғысына сипаттама19 бет
Еуразияның физикалық географиялық сипаттамасы47 бет
Евразиялық экономикалық қауымдастығына мүше - мемлекеттердің аумағына жануарлар, жануар текті шикізаттарға қойылатын ветеринариялық талаптар11 бет
Евразиялық экономикалық қауымдастығына мүше мемлекеттердің аумағына жануарлар, жануар текті шикізаттарға қойылатын ветеринариялық талаптар. Жануарларды айдап жеткізу кезіндегі ветеринариялық-санитариялық қадағалау15 бет
Эмбриондарды, мал шәуеттерін тасымалдау талаптары және оларға қойылатын ветеринариялық-санитариялық сараптау10 бет
Қазақстан Республикасының сыртқы экономикалық саудасын талдау32 бет
Азия елдеріне жалпы шолу4 бет
Азияның географиялық табиғат зоналары16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь