Қостанай облысындағы жер-су аттары

Жоспар
1.Туған жердің атауы сыр шертеді.
2.Әр атаудың астарында бір сыр бар.
3.Жер.су аты . тарихтың хаты.
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
А.Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университеті
Тіл және әдебиеті кафедрасы
Пән:Тіл біліміне кіріспе
Реферат. Тақырыбы:
Мамандығы:5В020500-филология: қазақ тілі
Орындаған: Мирманова.А.Р. 11-322- 22 ... ... ... ... жердің атауы сыр шертеді.
2.Әр атаудың астарында бір сыр бар.
3.Жер-су аты - тарихтың хаты.
Кіріспе
Әрбір атау - тарихтың табы сіңген ... ... ... ... және рухани байлығымыз саналатын топонимдерді зерттеу бүгінгі күн талабынан туындап отыр. Кез келген аймақтың жер-су атаулары ... ... ... ... ... ... ... географиялық сыр-сипаттарды сақтап отырады. Топонимдегі деректер белгілі белгілі бір географиялық ұғым атаулары ... олар ... ... ... ... тұрады. Көне дәуір куәсі болып табылатын аймақ топонимдері халықтың этнографиялық, қоғамдық, әлеуметтік жай-күйінен, өткендегі өмір-тіршілігінен әр қилы мәлімет ... ... өзі ... ... өте күрделі құбылыс екендігін, ол істе белгілі бір ... ... ғана ... жету ... ... көрсетеді. Демек, тілдік құбылыстың табиғатын тек оның тілдік заңдылықтарына ғана сүйеніп емес, сонымен қатар сол тілде ... ... ... ... ... ұлттық менталитетіне байланысты да айқындауға болады. Сондықтан белгілі бір ... ... ... ... ... ... сол ... тарихына, саяси-әлеуметтік жағдайына және оны мекендеуші халық өмірінің ... ... ... ... көңіл бөлу керек екендігін зерттеушілер атап көрсетеді.
Географиялық атаулардың ... ... ... екі ... - ... және ... ... атаудың пайда болуы қандай да бір ішкі ... ... ... күні ... сақталады.
Өте көне замандардан бастап адам баласы бір жерге орналасқан да, өз айналасындағы қоршаған ортаға атау бере ... Олар ... ... атау ... бір ... ие болады. Мысалы, өзендердің атауы көбінесе оның ағысына, тереңдігіне, түсіне байланысты қойылса, елді мекен атаулары көбінесе ... ... ... ... ... ... өмірлеріндегі фактілерге сәйкес беріліп отырады. Сондықтан географиялық атаудың пайда болуы ... ... ... ... ... ... ... бойынша, ерте кездегі топонимия жергілікті географиялық терминдер (ЖГТ) болып саналған, сондықтан да сол кездегі адамдар тауды - тау, ал өзен мен ... - су деп ... ... топонимдер өзінен бұрын болмаған нақтылы дерегі, тірегі жоқ атау ... ... ... ... ... ... бір нысанның атынан екінші нысанның атына ауысу барысында пайда болады. Олар көбінесе топонимдік метонимия жолымен не топонимдердің ауысу жолымен ... ... ; ... - кісі, т.б. Ал енді бір топонимдер сол жердің тұрғындарына танымал, ... ... ... де, негізгі лексикалық мағынадан басқа қосымша мағынанны да аңғартады. Мәселен, Қаражар, Тастыталды, ... ... т.б. ... сол ... өзіндік қасиеті мен географиялық сипатынан мол хабар бермек(жардың ... ... ... ... ... т.б.). ... да және ... де Қостанай облысының жер - ... ... әр ... де сөз ... оның шығу ... ... деген ниет қойылып отыр. Қазақ халқының атам заманынан орнығып, өмір сүріп жатқан ... ... ... ... де, кең ... ... мәлім. Қостанай облысындағы өзен, көл жер бедеріне меншіктелген атаулардың ... ... ... ... өткен ата-бабаларымыз солардың әр - қайсысына ат қойылып, айдар тағу ... жай ... ғана ... ... де ... болғандығын байқаймыз.
Алға қойып отырған мақсатым - ғылыми ізденіс арқылы Қостанай аумағындағы ... ... ... ... ... ... мағыналарын ашу.
2.Туған жердің атауы сыр шертеді ...
Жер - су ... ... деп ... Бұл грек ... қазақшаға аударсақ деген мағынаға лайық. Қазақ халқының атам заманнан орнығып, өмір ... ... ... ... көл, тау, қырат секілді жер бедеріне меншіктелген атаулардың да мыңдап саналатыны мәлім. ... ... ата - ... ... ... ат ... ... тағу жағынан жай ұқыпты ғана емес, шебер де тапқыр болғандығын байқаймыз. Бұл жолы алға қойып отырған міндетіміз - ... ... ... ... жер - су ... сырын ашып, алғашқы мағыналарын тану. Бір еске сала кететін нәрсе - халық арасындағы жер - су ... ... ... ... көп ... ... негіз етіледі.
Жер - су атауларының арасында ұшырасатын бөгде тілден енген сөздерге ... ... жөні жоқ. ... ... ... мыңдаған жылдық өмір жолында түрлі тарихи тағдырды бастан кешіп, ... ... ... ... ... Осының нәтижесі жер - су атауларында да ... ізін ... Оның ... ... ... ... ... сөздерде жолығып қалатыны рас. Өйткені, монғол тілінің түркі тілдеріне етене жақын туыстығы ғылымда дәлелденген жағдай екені, бізге ... ... ... жер - су ... ... бірен - саран араб, парсы тілдеріндегі сөздер ... ... ... да жоқ емес.
Облысымыздағы ойконимдердің лексика-семантикалық құрамы да әр алуан. Жер ... ... ... ... ... өзгеріп отырған. Жергілікті халық өздері мекендеген, көшіп-қонып жүрген жердің бет-бедеріне, судың ащы-тұщылығына, көлемі мен ағысына, табиғатына, жалпы ... ... ... қасиеттері мен белгілеріне орай ат (оним) қойып отырған. Сондықтан да ондай атаулар ... бір ... ие. Олай ... ... ... ... ... де мәні айрықша.
Ойконимдердің семантикасы аталып отырған белгілі бір нысан жайында тиісті дәрежеде мағлұмат беріп қана қоймай, сол ... ... ... да ... білдіріп отырады. Сондықтан ойконимдер семантикасының қыры мен ... ... ... ... де ... етіп ... ... түсуде кеңінен қолданылатын әдістің ең басты жолы - лексика-семантикалық сыныптау (классификация) болып табылады. Ол арқылы ойконимдерді ... ... ... ... ... ... ... лексика-семантикалық тұрғыдан талдау жөнінде біраз еңбектер жарық көрді. Ол еңбектерді толықтырған, жаңадан ой-пікір айтқан тың зерттеулер саны да ... ... ... ... жағынан топтастыру А.Абдрахманов, Т.Жанұзақов, Қ.Қоңқабаев, О.А.Сүлтаньяев, О.Т.Молчанова, Е.Керімбаев, Қ.Рысберген, А.А.Қамалов, ... ... ... т.б. ... ... орын алды. Т.Жанұзақов деп қазақ ономастикасы алдындағы міндетін ... ... ... ойконимдері басқа облыстар ойконимдері сияқты қоғамдық дамудың сипатына қарай өзгеріп, жаңарып отырған. ... ... ... ... ... қоршаған ортаның бет-бедеріне, түрлі қасиеттеріне, белгілеріне, болған тарихи оқиғалар мен жаңалықтарға, іс-әрекеттерге сай ... ... ... ... ... ... сан алуан болып келеді.
О.Т.Молчанова зерттеулерінде жалқы есімдердің қалыптасуына негіз болатын бірнеше (тілдік, тәжірибе, жеке және жалпы психология, қоғамның маңызы, ... ... ... ... ... ... ... пайда болуы стихиялы түрде қалыптасып, қоғамдық құбылыстар арқылы жүзеге асады. Сонымен Қостанай ... ... ... үлкен екі топқа бөліп қарастырылады:қоршаған ортаның физика-геграфиялық қасиетін ... ... ... ... ... ... Қызбел, Шұбалаң, Татыр т.б. )
адамдардың іс-әрекет, тұрмысы, этномәдениетін, қоғамдық ... ... ... ... Әулиекөл т.б.)
Аманқарағай - бұл Қостанай ... ... ... теміржол станциясы. Кейбір зерттеушілер мұны көне түрікше - деп санайды. Ол ... ... 5-6 ... ... ... ... жер. Атаудың - және деген екі сөзден пайда болғандығы белгілі. Алғашқы сөзі ... ... де жиі ... ... оның ... - араб ... Онда ... екі түрлі мағынасы бар: біріншісі - ... ... ... ... ... ... ... екіншісі - . Бұл - емен, қайың терек сияқты, ... бір ... аты. ... ... екі ... ... деп ... мүмкіндік мол. Алғашқысы - (түске байланысты айтылатын сөз,) екіншісі - . Қосып ... ... ... ... ... ... ... - немесе болып шығады.
Арқа - батысы Торғай ойпатынан басталып, ... ... ... сілеміне дейін жалғасқан, солтүстігі Батыс Сібір жазығына, оңтүстігі Балқаш көліне ұласқан кең дала. Мұны деп те ... Бұл ... ... кейінірек болмақ. Ал қазір Арқа атауының бұрын ... ... ... ...
... ... ... мағынасынан басқа да көптеген мағыналары бар.Қазақ тіліне бір табан жақын қырғыздарда тұлғасы , одан әрі якут ... , ... - ... , ... жерді , тунгус-маньчжур тобындағы тілдердің кейбіреуінде - ол монғолдарда: ара + сөзі ... ... ... Осы ... ішінде мына жер атауы - сәйкес келетіні немесе солтүстік ұғымдары. Тарих шыңына бой ... ... ... ... ... ... мекені монғол даласы мен Алтай төңірегі деп танысам, мына сөз болып отырған жер, дұрысында да, олардың батыс, ... ... ... ... қиын ... ... ... бұл жерді сол кезде - ақ деп атаса керек.
Қорасан - ... ... ... ... бір саласы. Бұдан басқа мұндай атауды және ел ... аңыз ... ... ... ... тіркесінде айтылады. Аты естер құлақтарға таныс, үйреншікті болғанымен, жеме-жемге келгенде, сөзінің дәл мағынасын әркім біле бермейді. Сөз ... ... ... ... кездестіре алмадық. Бірақ араб тілінде осы тұлғаға жақын, дыбыс құрамындағы сөз, ... ... - , ... ... Ал Тобыл өзенінің саласы Орал тауының бір биік шыңынан бас ... ... ... ... ... - ... облысы, Жангельді ауданы жеріндегі қырқа атауы. Ел аузындағы аңыз бойынша, қыратты жерге алыстан ... ... ... бейнесін елестетіп, орта шенінде жотажіңішкере келіп, қыз белін ұқсатуына атауына ие болған. - болып ... ... 200 ... астам ғана дөңес. Мұнда сарқырап ағып жатқан бұлақ суы да тапшы.
Осы сипатын еске ала және ... ... ... отырып, атауының пайда болуына мынадай болжам ... ... ... ... сөзінің бірнеше мағынасы бар. Соның бірі - . Бізше біріккен сөзінің біріншісіне осы мағына сәйкес көрінеді. ... ... ... көзі ... Ал ... ... ол мағынасында тек бізде ғана емес, сарай, қойбол сияқты түркі тілдерінде де ... ... ... ... ... ... ... қазіргі түсінігімізге сәйкестесек, болмақ. Жорамалым аталған жер табиғатына жуықтай түсер деген ойдамын.
Обаған - ... ... ... ... ... Өзен атауының пайда болғандығы жөнінде пікір айту үшін мына бір тіл деректерін негізге алуға тура келеді. Түркі тілдері ішінде шор,сағай, ... ... ... сөз ... ... ... ...
Монғол тобына жататын тілдерде: қалмақта - , монғол тілінде - ою мағынасын білдіреді. Ал ... ... ... , ал эвен ... , осы ... тілдің екінші біреуінде дыбыстық құрамындағы сөз - мағыналарында ұшырасады. Обаған өзені ағып жатқан ... тас ... ... өзен табанынан тас кездестіру қиын. Осы ерекшелікті ескере отырып, өзен ағып жатқан жердің ... ... ... ... Бұл ... дегеніміз болып түсіндірілмек.
Саға - ... ... ... ... елді мекен атауы.
сөзінің жер-су атауларына байланысты қазіргі кезде екі түрлі анықтамасы бар. ... - ... ... өзенге, көлге, бөгенге құяр жері>>. Екіншісі - сөз тіркесінде - сөзімен байланыстыру, кейін бейнелеуден пайда ... ... деп ... ... ... өзенмен ұштасып жатады. Тілімізде кейде сөзінің болмасы ретінде ... да ... ... бұл ... ... келіп шыққан. Қазақ тілінде -тың нақты мағынасы - иықтың астынғы жағы екені белгілі. ... осы ... ... ... дыбыстық құрамындағы сөз меншіктенеді. Бұған қарағанда, біздегі монғолдардағы бір ғана дыбыстық өзгеріске ұшыраған (а - у) ... ... Бұл - ... ... ... ... тағы да бір тілдік дерек куә болғандай. Ежелден түркі тілдерімен туыстас монғол тілінде тұлғасы біздің тіліміздегі ... ... ... Сол ... ... -ның ... осы болуы да мүмкін. Бұған адам денесіне қолдың қосылған жері - (бізде), (монғолдарда) аталуы айғақ ... ... да, ... бір ... ... ... ... қосылуы денеге қолдың келіп бірігуіне сәйкес, ұқсас. Осы бейнелеу арқылы тіліміздегі , іспеттес ... ... ... ... ... ... ... сөзінің ең алғашқы мағынасы - , етістіктері болған да, одан бері келе, ұқсатудан мағынасына ие ... ... ... ... бір су ... ... қосылуы - ертедегі айтылуы осы күнге дейін сақталған әрі жер атауын иеленген.
Тобыл - Қазақстанда ... ... және ... Қорған, Түмен облыстары жеріндегі өзен. Осымен аттас Түмен облысында қала, Қостанай облысында поселке және темір жол станциясы бар. ... ... ... тек - ... ... ауыз ... ... зерттеу жұмысы бұған дейін болған жоқ.
В.В. Радловтың айтуынша, телеуіт тілінде: тұлғасы - , ... ... ... якутша - , қазақ тіліндегі ұғымында жұмсалады. Бұл өзенге құятын салалар да баршылық. Тасыған кезде суы мол, ... да ... ... бұзып өте берерліктей күші бар. Міне осындай қасиеті үшін ... ... ... ... ... - ... облысы жеріндегі өзен. Сөз төркіні қайдан, қалай пайда болғандығы жөнінде зерттеу кездестірілмеді.Сырт қарағанда, сан есім - ... бар ... ... ... ... ... ... ұшыраспады. Алайда, түркі халықтары үшін саны киелі сан екенін салтымыздағы , үш ... т.б. ... ... Бұл ойын ... ... қазақ, тува, алтай халықтарында жиі кездеседі. Қырғыз тілі дерегінен сөзінің мынадай мағынасына тап боламын: . Осы дәстүр ерте кездерде ... ... онда ... қазақтарда да болуы ғажап емес. Өте көне кезде осындай дәстүрмен есім алған адам белгілі бір өзен ... не ... ... өмір ... оның аты жер - суға ... де ықтимал. Ерте заманда мұндай жағдайдың болғандығы тек аңыз ғана емес, ... ... де ... ... төркінін тек осылайша жорамалдауға мүмкіндік болып отыр.
Торғай - ... ... ... ... ... жер. ... жерінің атауы әр кезде сөз болып, оның шығу төркінін анықтау үшін ... ... орын ... ... Қойшығара Салғарин Торғай атауын Қыпшақтың Торы руының есіміне ... ... ... деген ой айтады. Бұл пікірді басқа ғалымдар да ... ... ... ... ... - дейді. атауы - торы деген сөзі екеніне ... жоқ. ... ... құм ... не тау емес, не тас емес, яғни басқа ... жоқ торы ... ... ... Соңғы екі тілдегі , сөздерінің қайсысын алсам да, дыбыстық құрамы жағынан тува тіліндегі , біздегі онша алшақ ... Ал, ... ... қазақ тіліндегі көп туа бермейді.
Әулиекөл өзені, Әуликөл аудананында орналасқан. Халық аңызына сүйенсем. Ертеде өзен күннің дәл ортасында ... ... дәл ... ... ... сол түні қайтып шықты.Бұрын соңғы болмаған , күтпеген жағдайда туындаған табиғат заңдылықтарын ... ... деп атап ... ... сөзі екі сөзден құралған араб тілінен аударғанда >. ... үшін ... ... ... ... ... ... дауа, емге шипалы өзен болып қалмақ.
Дәмді - Науырзым ауданында қоңыс тепкен ауыл. Ол 22 сәуір 1960 жылы құрылды. ... ... ... 134 км , ... ... 280 км. ... ауылында жер асты сулары мол. Науырзым ауданында жер суы молекенін болжаған, географ зертеуші В.К. Дайнеков 1967 жылы ... ... ... ... И.А. ... (1969 - 1972 жылдар аралығында жаппай үздіксіз көптеген зерттеу ... ... өз ... ... ... ... молдығы, тазалығы мөлдірлігі халық жағдайын күрт жақсарты. Шипалы, дәмі тәтті бұл өлкеге басқа ауылдардан халық қатынап ауыл ... ... ... жай, ... суы сол мөп - ... ... таза қолында сақтауда.
Шолақсай - Науырзым ауданында қоңыстанған шағын ауыл. Шолақсай атауы - қазақтың екі сөзінен құралған. және . Бұл сөз осы ... ... ... Бұл өлке ... ... суы ... ... болып табылады. Бұлақ биік шыңнан төменгі сайға дейін ағады.
Арақарағай - Аманқарағайдан сәл әріректе ... де ... ағаш ... бар. Мұндағы сөзінің мағынасы орта аралықтағы екендігін түсіндіреді.
Босаға - Қостанай ... ... ... жер атауы. сөзінің төркіні туралы жазылған пікірлер өте көп, кейбіреулері оны өзімізге ... есік ... ... ғана ... ... ... көз ... сөзінің өзіміз білетін мағынасынан басқа да ұғым болғандығын байқаймыз. Мысалы якут тілінде сөзінің екі мағынасы бар: 1) тау ... 2) есік ... ... ... барсақ, алтай тіл жүйесіне жататын тунгус - маньчжур тобындағы кейбір тілдерде тұлғасы біздің түсінігіміздегі ... ... ... ... ... ... мағынасы тек жер бедерімен байланысты туғандығын түсіну қиын ... ... - ... ... ... ... жер ... Қостанай облысындағы Қошалақ аталатын жер Жангелді ауданының орталығы. ... ... ... отыз - ... ... шамасында орналасқан. Жер сипатты оян, жазық болып келеді, бұрын ... ... ... ... Қазір мол жайлымына ғана жарамды.
Жердің біз көрсеткен беделіне лайықты сөздер түркі, монғол, тунгус - маньчжур тобындағы тілдерден ... ... Ең ... ... ... жазба ескерткіштеріне көз салсақ, сөзі қазіргі түсінігін иеленген.
Енді қазіргі түркі тілдегі дерегіне кезек берсек, ... ... ... Тува ... - , сортаңды (жер), чуваштарда: - , якутша: - ... ... ... тілі дерегінде дыбыстық құрамдағы тұлға біздің ұғымдағы дегенмен байланысты. Сол якут тіліндегі мен ... ... ... тән ... мен ... ... ... Сүйтіп қошалақтың ІІ. Әр атаудың астарында бір сыр бар.
Ұлы дала төсіндегі жер-су ... ... сол ... ... ... ... дәл ... әрқашанда бір естігеннен есте қалатындай болып келеді. Біздің Қостанай-Торғай ... ... ... Қызбел, Қабырға, Бестау, Ақкөл, Саумалкөл, Мамыркөл, Тырнакөл, Мүктікөл болып жалғаса береді. Бірде ол атаулар сол жер мен ... ... ... ... ... байланысты болса, енді бірде сол жерде болып өткен тарихи оқиғалар мен тарихи тұлғаларға байланысты болып келеді. Осы ... ... біз ... ... неге ... аталғандықтарын, болмаса сол топонимнің қандай тарихи оқиғаға байланысы бар ... ... ... жоқ. Ең бір өкініштісі, көптеген тарихи топонимдер өзгертіліп, бұрмаланып, болмаса мүлдем ұмытылып, ел ... ... ... Мысалы, біздің өлкемізде: Қарасиыр, Үшбурыл, Орыскескен деген топонимдер болған. Ел ақсақалдары болмаса, бүгінгі ұрпақтың көбі ... ... ... ... ... дені, қалмақтардан ығысып, Торғай-Ырғыз-Тобыл маңына жиналды. Осы жерде, яғни Қарасиыр жерінде бар қазақ ес жиып, бас ... ... ... ... - ... қазақ қолдарының қалмақ қолдарына алғашқы соққы берген жері. Қазақтардың бұл жеңісі Өлкейік өзенінің бойындағы ... ... ... ... Бұланты-Бөленті арқылы Аңырақай жеңісімен аяқталғаны белгілі. Сол ... ... ... болған Қарасиыр жері>>.
Екінші ұмытылып бара жатқан топонимдер, бұл - ... мен ... ... - ... мен ... өзендерінің Тобылға құяр сағасында жатқан түбек болса, Орыскескен Қазақстан шекарасының Ресей жақ бетінде жатқан ... ... - ... соңғы ханы Кенесары Қасымұлының 1844 жылы орыстардың шабуыл жасағанда бұл ... ... ... күш ... жері де, ... - ... ала ... - Екатеринский, Елизаветинский форпостары, солардың ішіндегі ... ... ... ... ... ... деген орыс бекіністерінен қолға түскен мың қаралы орыстарды сүндетке ... ... ... ... ел ... ... аңыз-әңгімелер болмаса, тарихи құжаттарда ешқандай дерек кездеспейді. Ал Орыскескен жайлы деректер жетерлік және де бүгінгі географиялық карталарда Орыскескен сайы белгіленбегенімен, ... ... 1902, 1910 ... ... ... ... ... Орыскескен сайы анық жазылған.
Үшінші бір, топонимдердің бүгінгі ежіктемесіне (транскрипциясына) ... ... ... түсіндірілмей, атаудың мәні дұрыс берілмей жүрген - Өгізбалық, Бөрлі, Қарабалық, ... ... ... ... жерлер.
Өгізбалық - Қостанай облысы Ұзынкөл ауданындағы шағын көл. ... ... бұл ... ... ... - ... ... сондықтан Өгізбалық деп аталады деп жүр. Біздің ойымызша, бұл топонимнің шығу тегін тереңнен, тарих қойнауынан іздеу керек. Белгілі ғалым ... ... ... - ... қала деп ... де, огиз сөзі көптеген түркі халықтарында өзен деген мағынаны білдіреді деп ... ... - ... ... ... ... огиз дегеніміз өзен емес, оны оғыздан іздеу ... пе ... Өғыз ... ... та, Өғызбалық дегеніміз - Оғыздардаң қаласы деген ұғымды білдіреді деген тұжырым айтуға ... ... ... ... ... сенсек, тоғызыншы ғасырдың аяқ шенінде оғыздар Арал теңізінің солтүстік ... ... ... соққы беріп, Еділ-Жайық бойына жетеді.
Біздің ойымызша, Оғызбалық қаласы сол ... яғни ... ... осы ... ... ... ... қала, болмаса бекінісі болып табылады. Сондықтан да оны ... оғыз ... ... ... ... деп ... жөн болар ма деймін.
Тап осылайша біздің облыстың көлеміндегі: ... ... ... ... ... Әйет ... мәндерін де айқындап, оларды тарихи құжаттармен дәлелдеп шығуға болады.
Қарабалық - бұл маңға ХІ ғасырдың аяқ кезінде Қимақ ... ... ... қоныстанған Алып Қара Ұран бастаған қыпшақтардың қаласы (болмаса бекінісі), Бөрілі - ХІ - ХІІ ... осы ... ... еткен Елбөрі (Бөрілі) қыпшақтардан, Шортанды, Құмақ - ХІІ - ХІІІ ғасырларда біздің өлкемізде өмір ... ... ... мен Қимақтардан қалған, ал Әйет топонимі біздің жерімізде ХҮІ - ХҮІІ ғасырларға дейін өмір ... Әй (Ай, ... ... ... ... ... керек.
> топонимі екі компоненттен тұрады. Оның біріншішсі - - деген мағынаны, ал - ... ... ... скиф ... аты, ... ... > ... - деген ұғымды білдіреді. Ол қос өзен мен өзендері.
Қостанай ... ... ... - ... ... ... - су, өзен ... айдан анық. Ал қос деген сөз нені білдіреді?
Топонимнің Танай ... ... ... ... ... қос сөзін де сол заманнан іздедік. Ол - ... ... ... Бүгінде сармат сөздері барынша мол сақталған украин тілінде қос деген сөз арал ... ... ... Енді осы екі - қос және танай сөздерін қосып көрелік. Жоғарыда айтып өткендей, Қос - арал да, ... - ... ... ... ... ... - Өзендегі арал деген ұғымды білдіреді.
Шортанды - ... ... көл мен ... ... ... ауданындағы өзен атаулары. Сондай-ақ, Ақмола облысындағы осы аттас аудан, оның орталығы және темір жол станциясы бар.
Көл ... өзен ... өз ... соны ... ... бір түрі - шортанмен байланысты ... ... Бұл ... ... ... - ды ... арқылы көрстіліп тұр. Сырт қарағанда, атау төркінінде іздестірерліктей еш нәрсе қалмаған тәрізді. Бірақ атауға негіз болған - сөзі нені ... ... - осы ... ... мағынасы - болған
Түсіндірме сөздікте балықтың бұл түрі - деп ... ... , ... ... ... ... арқау болғалы отыр.Біздегі - буряттың әдеби тілінде - болып айтылады, бұл біздегі кішірек ... ... ... ... тілінің жергілікті ерекшеліктерінің біріндегі сөзі біздегі жуықтай түседі. сөзінің негізгі мағынасын, бурят тілін зерттеушілер, сол тілде ... , ... ... - ... деп ... Бұл пікірге қосыла отырып, біз мына бір жорамалға ден қойдық:-сөздің түбірі , ал-он ... - ан ... ... түрі болса керек / мысалы, саз + ан - және т.б/ Ал, ... ... ... ... - ... монғол тобындағы тлдердегі мен , мен дыбыстарының сәйкестік заңынан туған құбылыс.
Қорытынды
Жер-су аты - ... ... ... ... ... жасауды мұрат еткен жоқпын. Бұл жұмыстың мақсаты - өздеріңізге жақсы таныс немесе бейтаныс ... жер ... ... шыққандығы, қандай мағынаға ие болғандығы жайында, айқын да анық мағлұмат беру ... ... ... ... ... ... ... қайтарып, келер ұрпаққа жеткізіп насихаттау. Өйткені, кешегісін, елінің, жерінің тарихын білмеген ұрпақ, ... ... де ... ... Тәуелсіздіктің туы астында өткен 16 жыл ішінде ... ... ... ... пен өнер ғана ... қазақтың кім екенін, оның тарихын зерттеу, жалпы Қазақстанды бүкіл дүние жүзіне таныстыру да айтарлықтай іс ... ... бір ... болып менің еңбегім саналып жатса, мен үшін үлкен мақтаныш болмақ.
Топонимика ғылымының халық үшін ағартушылық рөлі мол. ... ... ... ... көпшіліккке арналған кітаптар мен арнайы монографиялық еңбектерде жазылып жүрген топонимикалық мәліметтерден алуан түрлі географиялық атаулардың мән мағынасын, жасалу тарихын, ... ... ... ... Жер - су ... айтарлықтай информациялық рөл де атқарады.
Сонымен бұл еңбекте Қостанай ... ... көл, жер ... көпті - атаулары, олардың мағыналық, құрылымдық ерекшеліктерін толық аштым деп айта алмаймын. Ол мүмкін де ... Сан ... ... әр ... ... ерекшелігі, қасиеті, тарихы бар. Уақыт озған сайын олардың бірі қолданыстан шығып, ұмыт болып жатса, екіншісі жаңадай дүниеге келіп тілімізге күнделікті ... ... ... - су ... - ... ... кезеңдердегі өткен өмірінің, тіршілік болмысының, ой - санасын, табиғаттының байлығының куәгері.Сондықтан да жер - су ... ... ... ... қорғап, жинап, қастерлепкейінгі ұрпақтарға жеткізу - ерекше мәні бар, абыройлы іс деп санаймын.
Пайдаланылған әдебиеттер:
Жер - ... аты - ... ... . - ... ... ... айнасында. - Қостанай , 2006 .
Жасыл орман жанашырлары. - ... , ... ... ... - ... , ... ... - Қостанай , 2006 .
Тобыл толқындары. - Қостанай , 2006 .
Орталық Қазақстандағ ы жер - су ... . - ... ... ... - 1999, №2 ... Бөгетай Әлмағамбетов.
Алтын дала, - Алматы, 2005.
Қостанай облысының энциклопедиясы. - Қостанай , 2006 .
Қостанай облысынының 70 жылдығына арналады.Фотокітап.Құрастырушы
Г. ... - ... ... К. . ... ... - А., 1993, ... ... К.С. . - М., Л., , 1965, 70-б.
. . - Вопр. гегр., 1970, 16-б.4. ... - 2006, №4
. ... - 2007, № 1
. .-А., ... . - ... 1982, 73-79 - ... ... Б. > Ә.Нұрмағанбетов. . - , 1994, 4,51,60 беттер

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қостанай облысындағы табиғат жағдайларын сипаттайтын жер-су аттарының ерекшеліктері32 бет
Шабындықтар мен жайылымдарда әр түрлі шөптер қоспасын пайдалану4 бет
Қызылорда облысының халқы35 бет
«жұмыс аттарын азықтандыру»24 бет
Алматы облысындағы бөлістіретін темір-жолдық мүнай базасына арналған инвестициялық жобаның анализі24 бет
Алматы облысындағы түйе сүтiнiң физико-химиялық қасиеттерi21 бет
Алматы облысындағы өсірілетін балықтың түрлері68 бет
Ақмола облысындағы ірі қара мал және шошқа ұшаларына экологиялық мониторинг109 бет
Ақтөбе облысындағы археологиялық ескерткіштер9 бет
Ақтөбе облысындағы туризімнің қазіргі жағыдайы және болашағы56 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь