Нұрғожа Ораздың шығармашылығы

Жоспар

1. Қарғыс атқан қаталдық./Өз отбасы,ағайындары жайлы естеліктер,Оразов атануы/
2. Парасат биігінде./Шығармашылығы/
3. «Тел өскен асыл құрдасым»./Кәкімбек Салықовтың өлеңі/.
4.Ақын Нұрғожа Ораз .80 жаста.Пайдаланылған әдебиеттер
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
А.Байтұрсынов атындағы Қостанай ... ... және ... ... ... ... ...
Мамандығы: 5В020500-филология: қазақ тілі
Орындаған: Мирманова.А.Р.
11-322- 22 2ВПО
Тексерген: аға-оқытушы,
филолог-магистрі-Тулегенова.Ш.И.
Қостанай, 2013 ж.
Жоспар
* Қарғыс атқан қаталдық./Өз отбасы,ағайындары жайлы ... ... ... ... ... Салықовтың өлеңі/.
4.Ақын Нұрғожа Ораз -80 жаста.
1.Нұрғожа ОРАЗ. Қарғыс атқан қаталдық.
Нұрғожа ОРАЗ, ... ... ... ... ... ақ ... ... қой, "жазылмайтын жара жоқ, серпілмейтін аза жоқ" дейді. Ол рас. Тек аққа қара жаққандай адал адамға қисынсыз жабылған жала ... ... ... ол жала ... оғына айналып, абзал адамды өмірден кенет әкетіп жатады. Сол жаланың қара күйесін әлгі абзал адамдардың саясаттан бейхабар туыстарына, ... ... ... ... ... бір ... кездескен таныстарына жағып жатса, КГБ туыстарын өкшелеп бақылауға алып, оған тиесілі несібесін біреуге зорлап алып беріп, өсер жолын ... ... ... жаздырмаса әлгі жара да, аза да жазылмайды, серпілмейді екен.Менің қазіргі фамилиям - Ораз. Туғанда, репрессия жылдарына дейін Таукин ... ... ... ... бай ... ... Оның төрт баласы Ораз, Өтеген, Ыбырай, Кәрібай заман ағымын тамыршыдай дәл басып, бағып отырған ... ... ... ғой, ... ... төңкерісіне дейін-ақ мұсылманша сауатын ашқан соң орыс мектебіне берген. Олар әуелі екі сыныптық-төрт ... ... ... ... ... ... Тілес Федоровка деген селода орысша оқып, төрт жылдан кейін Пресногорьковкада жеті жылдық ... ... ... ... ... ... одан әрі ... мамандығы бойынша білім жолына кеткен. Әкемнің інілері - сол ағалардың екеуі - ... ... ... ... аталған оқу орнында қазақ әдебиетінің классигі, ұлы жазушы Ғабит Мүсіреповпен бірге оқыған. Ол жайлы Ғабең ... ... ... атты ... "Мен ... қалай бастадым" деген мақаласында анық айтқан. Сәбит Мұқановтың "Өмір мектебі" кітабында да жазылған оқиға желісінде аттары аталып отырады. ... ... ... өз ... оқыған. Ол өзі бір жүйе әңгіме.Осы ағалар байдың ұрпағы бола ... арғы ... үш ... ... ... ... ... батырлар (Мама батыр, би - оның ... ... ... жаугершілікте Түркі сардар атанған Бөкенбай батыр және би, оның ұлы Сағындық ... - ... ... әкесі), яғни тектілер ұрпағы бола тұра қазан төңкерісінен кейін ақ пен қызыл араласқан тұста "қай жақта болу керек" деген сұрақ ... ... ... ғой. Сонда "қызылдар қызыл өртше қаптап келеді, түбінде елге билік жүргізіп, халықты қолға ... ... ... ... халықтың ортасында болуымыз керек" деген шешім қабылдаған екен.Әкем Нарынбай айтады (1887-1980): "1918 жылы Мүсінбек елден аттанған, содан хабарсыз, қайда ... ... ... ... Бір жыл ... соң енді ... ... жылын берейік, деп мал сойып, елді жинап ас бергелі жатқанда өзі келді, үсті-басы сапсары-ала - әписер, қылыш тағынған, ... ... бар. ... жұрт ... шені бар ... ... ... ғой, қуаныштан шуылдасып, мәз болдық та қалдық. Сұрастырсақ, қызылдардың кәмәндірі екен. Қостанай маңына жеткен соң бірер күнге сұранып ... ... Әкем сол ... жыр ... ... ... бір үзік сыры осы.Енді бірде ол кісі Махмет жайын жыр ... ... өзі ... ... ... иықтанып көрінеді екен. Сөз сөйлесе сампылдап, маңайындағыларды орыс-қазағын табындырып қоятын көрінеді. Төңкерістен кейін ... уезд ... ... ... ... ... Қостанай губерния болған кезде 1929 жылға дейін сол губернияның прокуроры, ал ... ... ... астанасы Алматыға көшкенде республика Бас прокурорының бірінші орынбасарлығына тағайындалған екен. Мақаңның мемлекеттік билік сатысында шарықтап өсуіне кедергі келтірген оның арыз ... ... ... қатарынан өз еркімен шығуы екенін әкем сыбырлап айтатын.Осы кейінгі жылдарда Қостанай қаласында тұратын туысым, жас жағынан аға Омар ... әр ... ... іздеп жүретін әдетімен сол жердегі мұрағаттан Мақаңның партия қатарынан шығу туралы берген арызын және оның өтініші орындалғаны туралы ... ... ... ... маған салып жіберіпті. Арызда былай делінген: "Мен әуелде халыққа адал қызмет ету үшін большевиктер ... ... еніп ... Енді ... мен ... аса ... ... талап ететін партияның қатарында болуға құқығым жоқ екен. Өйткені, мен байдың баласымын, арғы ... ... ... ел ... ... Осындай тұқымнан екенімді жасыруға правом жоқ. Сондықтан партия қатарынан өз еркіммен кетуге рұқсат етіңіздер".Әрине, бай десе ит ... ... ... ... ... оның ... орындайды. Ал осы арызы үшін тұтқыннан аман қалуы, біріншіден, өзі мойындап отыр, екіншіден, ... ... ... ... адамды партия басшылары да "дос" ретінде қаталдыққа бармаған ғой. Мақаң осындай жайлармен мемлекет басшылығына көтерілмеді, бірақ репрессия кезінде екі ... ... ... бұл аман ... ... ала ... сақтап қалған сияқты.Дегенмен, інілерінің қайғысы болар, ел-жұрттың кездескен апаты да азаматтың ... ... ... ... шалдығады. Соғыс кезінде Алматы қалалық соты болыпты. Төсек тартып жатса да қызметін тоқтатпаған. Фаэтон арба есік ... ... ... ... ... ... ... сот залына барады, сот процесін жүргізгеннен кейін қайтып келгенде әлгіндей тоқтаған арбадан түсіп, ... ... Бұл ... ... апай ... айтатын. Менің әке-шешем, бір Нұрыш деген ағайым Мақаңның қолында болған екен. Жаслима екеуі бірге өсіп келе жатқанда Нұрыш 16 ... ... ... 1946 жылы ... ... ... ... інісі Нұғыманның әйелі Қазима шешейді, яғни келінін шақырып алдырыпты. Шешеміз қайнағасын үш айдай күтіп, сол жылы май ... ... ... болған соң Алматыда жерлеп оралды. Жерлеу кезіндегі қаралы жиынды қабірге дейін және асы үстінде Сәбит Мұқановтың өзі басқарыпты.Мүсінбек ... ... ... ... болып, 1933 жылға дейін, яғни большевиктік үкімет "басмашыларды" түгел талқандағанға дейін әскер қатарында болған екен. Олардың армия бөлімі сол кезде ... ... ... сол ... таратылыпты. Менің қолымда 1926 жылы әскери киіммен түскен суреті бар. Әскерлік өмірінің соңғы кезіндегі суреті сақталмаған. Әйелі ... ... ... ол ... ... ... көтерілсе керек. Разия шешеміз татар жұртынан (Бішкектің жанындағы Тоқмақ қаласынан еді) болса да бауырмал еді. Репрессияға ... ... ... ... орталық комитетінде жауапты қызметте болған.Армия бөлімі таратылған соң Мүсінбекті Қырғызстанда РКИ (рабочекрестьянская инспекция) төрағасы етіп тағайындайды. Бұл ... ... ... ... бас ... ... ... дүниеге келген көрінеді. РКИ жергілікті жерде республиканың ешбір ... ... ... ... тек қана КСРО ... ... ... есеп береді екен. Сонда олар республика өміріндегі барлық істі ... ... ... отырады. Әрине, қазір бізде де сондай ұйым болса, ... ... ... жолы ... еді, ... ... ... ауыздықталар еді. Бұл естеліктен туған жол-жөнекейі ой ғой.1936 жылы КСРО-да үлкен ... ... ... ... ... ... өсіп, Кеңестер Одағында өзгелермен құқығы тең республика болды. Сол ... ... ... ... ... ... ... комитеті хатшыларының бірі болса керек. Бірақ келесі жылы репрессия басталғанда бірінші құрбан болғандардың ... ... ... ... жасында жауырыны жерге тимеген палуан еді, деп. Ал ұсталғаннан кейін камерадан тергеуге әкелгенде қан құсып, сөйлей алмай қалады екен. Адалдық үшін ... ... ... көп ... ... ... неше ... ұшыраған ғой. Ақыры ол тергеу үстінде өліп кетеді. Бірақ кейіннен атылғандардың тізімі шыққанда солардың қатарында болады.Нұғыман Оразұлы ... - ... ең ... ... Баласындай бауыр басқан, алаңсыз оқуына мүмкіндік жасаған, жарық дүниеден жалалы оқ мезгілсіз ... ... ... ... ... сол інісі әкемнің өмірдегі жан тынысындай екен. Соған орай оның қайғысы әкемнің жүрегіне тас шемен болып байланды да өмірінің ... ... ... үні бір ... ... ... ... білімі төңкеріске дейін-ақ сол кездің сұранысына сай ... ... Ол ... ... ... ... ... жергілікті жерде құрысып тұрақтандыруға жоғарыда айтылған ағаларындай белсене атсалысады. Урицкий уезіндегі кеңестік милиция бөлімін басқарып, өкіметтің ... ел ... ... ... ... еткен.
Қостанай губерниясында да сол қызметке жоғарылайды. Сол тұста осы ... ... ... ... ... ... қайраткері, Колчактың Омбыдағы тұтқын лагерінде Сәкен Сейфуллинмен бірге болған, ... ... ... ... ... ... Владивостокқа дейін барып, одан еліне оралып, Қазақстандағы жауапты қызметтерде ... ... ... ... Сол аяулы достық Нұғыман ағаның арсыз ажал оғына байланар себептерінің бірі.Жиырмасыншы жылдардың аяғында Кеңес өкіметінде адал қызмет атқарып келе жатқан ... ... ... ... ... ... сот ... етіп жібереді. Бұл кезде Голощекиннің жауыздық саясаты белең алған шағы еді. Әкем інісінің "Малды ... ... ... (бір ... тұрып астық бастыратын комбайн тәрізді машина), лобогрейканы, ... (шөп ... ... жібер, қолыңда бір мал ғана қалсын", деген ақылымен бәрінен арылып, қол ... ... ғой. ... көре ... ... ... ... жай отыра ма? Әкеме үш қайтара салық салынады. "Ауыл шаруашылығы өнімдерінің барлық түрлерінен салынған бірінші салықты қолымдағы барыммен төледім. Екінші рет ... ... ... орыстардан сатып алып төледім. Үшінші рет салық салғанда ... ... ... ... сол ... ... ... төледім. Төлемесең киіз үйдің есігін теріс қаратып тігеді де мәйкот (бойкот) жариялайды. Он күнде ... ... деп жер ... ... ... ... Нұғыманға жетіп жығылайын деп елден қаштым. Бір сиыр мен жалғыз көк атты орталыққа алды. Жол ... ... ... жоқ, кіші жүз жеріне жеттім", дейді әкем ішіндегі шерін ... бір ... ... ... ... үстіндегі ел ғой, білімді азаматтардың қызметін жиі ауыстырып, қай жерде олқылық бар сол ... ... ... етеді. Нұғыман ағаны сол облыстың артта қалыңқыраған бір ауданына партия комитетінің бірінші хатшысы етіп ... одан ... ... ... Алматыға КазЦИК-ке жауапты қызметке шақырады. Әкем сол облыста Жымпиты ауданындағы Бұлдырты өзенінің бойында бір ... ... ... 1935 ... ... айында Нұғыман аға Кисловодск курортынан келе жатып ағасына әдейі бұрылып келеді де өзімен бірге көшіріп алып кетпекші болады. Бірақ әкем ... ... реті ... ... соң ... жіберіп көшіріп аларсың", деп інісінен ақырғы рет айырылып тұрғанын сезбей аттандырады.Соның алдында ағамыздың қызмет бабында ... ... ... ... ... ... ... тұста Абдолла Асылбеков облыстық атқару комитетінің төрағасы болып тағайындалады да ол өзінің досы Нұғыманды "бірге қызмет ... деп ... ... ... Достықты қадір тұтқан ағамыз Алматыдағы қызметін қиып, Қарағанды облысының жаңадан құрылып жатқан Жаңаарқа ауданының атқару комитетіне төраға болып тағайындалады. Сол ... ол ... ... алып ... ... жабылып қалған Жезқазған облысының көлеміне тең еді. Соншама жерді аралап, елді, шаруашылықты басқару оңай ... ... ... ... жол ... ... ... сөз сөйлегенін көзі көрген қарттар рахаттана айтады.Нұғыман ағамыз жайлы Ақмола қаласының құрметті ақсақалдарының бірі - ... аға ... көп ... Сонау жас кезінде Жаңаарқа райкомында қызмет атқара жүріп ағамен дос ... ... үй ... араласып көңілді шақтарын өткізіпті. "Алғыр, сауатты азамат еді ғой, райкомның бірінші хатшысы Мәжит оқымаған, жұмысшыдан көтерілген жігіт еді, ... ... оның жөні ... ... ... ... әжуа етіп, залда күлкі туғызатын, - дейді ... - ... ... не, өзі шала сауатты, кешегі жұмысшы байғұсты тәлкек қыласың, десек, - олай ... өз ... ... ... басын қатырмасын, - дейтін. Сәкен, Қаныштар қонақ болған кезде де ... ... Сөз ... ... ... асқақтап тұрушы еді, әр әңгімелері тыңдаушыларына ат мінгізгендей әсер ететін", - дейтін Төкең. Ол кісі мен ... ... ... еркін келген адам еді, қуғын-сүргін кезінде бой тасалап жүріп кейіннен мұғалім, мектеп директорлығынан ... ... Досы ... ... ... Төкеңнің айтуынша сол Жаңаарқа ауданы ерекше қасірет көрген екен. ... ... ... ... деген жексұрын, азаматтарды баудай орып жатса керек.Естелік жазған ағалардың бірі Баймұқан Алтынбеков еді. Ол кісі ... жас алып ... ... ... ... ... ... балаға) жасаған жақсылығын айтатын. Қашан сұрапыл қырғын сүріндіргенше Ақмолада оқып жүрген Баймұқанды Жаңаарқаға алып ... ... ... ... ... ... тәрбиелеп, кейіннен атқару комитеті төрағасының орынбасарлығына дейін көтерген екен. Соғыста ерліктер көрсеткен Бәкеңнің омырауы түгел ... ... мен ... өзі денелі, тұлғалы ағаның айбынын асырып тұратын еді. Соғыстан келгеннен кейін Ақмола қаласында, облысында басшы қызметтерде болған. Нұғыман аға жайлы ... ... ... ... ... адам ... деп жүргенде төбесінен найзағай оғы ұрғандай "Нұғыман Оразұлы Таукин халық жауы" деген ... ... Жұрт ... ... сөзді естіген кезде өз көлеңкесінен өзі қорқатын халге келген ғой. Әкем "Қазақстанның он бес жылдығы" совхозының ... ... ... тұрады екен, суық сөз сол жердегі жұртқа жайылмай тұрғанда жылжып, Қобда өзенінің шығыс ... ... ... ... ... ет ... деген жерге көшеді. Еліне - Қостанайға көшуге тағы жол жоқ, ... мына ... ... ... ... ... ... соң келесі жылы еліне - Қостанай ... ... ... ... ... ауылы - Отыншоққа (кейіннен "Маяк" совхозы ... ... ... ... ес ... соң ... үй ішін - Қазима келіні мен інісінің жалғыз ұлы Нариманды қолына көшіріп алады. Тағдырдың ғаламатын ... ... ... ... алмақ болған інісінің үй ішін енді керісінше менің әкем көшіріп алды.Әке-шешемнің ... ... ... ... Ішіндегі қайғысын туыстарына көрісіп, ақтарып тастай алмай булығып жылайтын, түнде ... ... ... ... Сол елден ала бөтен ала қайғы менің ... де ... бала ... жан-жағыма жалтақтап қараумен жалтақ болып өстім. Өзге емес, ағайындар "Халық жауының тұқымы!" деп көзге шұқитын.Бала кезімде әкемнің ұйқысырағаны ма екен, ... ... ... жүрдім. Бірде: "Шығады қойға мүйіз сүйек жарып, сағындым мен бауырымды етім арып", деген сөздерін ... ... ... Енді ... "Шөмшеңдеп қараторғай тоймайды екен, айрылған бауырынан оңбайды екен", дегені құлағымда қалды. Қайталап сұрауға дәтім шыдамайды, ... ... ... ... ... сол шерменде күйі түгел маған көшкендей - әлі күнге ағаны еске алсам толқып кетіп, көз жасыма ие бола ... ... ... сол қайғы менімен бірге қара жерге кіретін болар. Ағалардың сонау бір сұрапыл ... ... жаза ... сол ... сезініп, сол күйінде тебіренетін адам біздің тұқымда жалғыз мен ғана, өзгесінің бәрі де дүниеден өтті.1958 жылы Жоғарғы ... ... ... ... соң ... ... ... алып, жылап-еңіреп жүріп асын бердік, құран оқыттық. Жетпісінші жылдардың ортасында ... ... ... ... және ... ... ... Бұрын "жиырма жылға немесе жиырма бес жылға кеткен болар, Сібірдің бір жерінде тірі ... ... деп ... ... ... ... хабардан мына соңғы хабардың "атылды!" деген сұсты сөздің түсі суық ... Адам ... ... ... ... ... ... соң Ақмола облысының ҰҚК бастығы - генерал Тастанбеков ... ... ... Нұғыман ағамның і-сқағазын бұрынғы КГБ-ның мұрағатынан алдырдым. Қалыңдығы қарысқа жақын папка екен, сол мекеменің бір бөлмесінде ... ... ... ... ... ала ... ... да жылаймын, қараймын да жылаймын. Жұбайым Айманды алып барып оқытып көрдім, мендегі қайғы оған да ... ол да көз ... ... ... ... бір ай өтіп ... , құжат кері қайтарылыпты. Абылай ініме айтып тағы да ағаның ... ... ... Бұл жолы қызым Салтанатты алып барып, негізгі жерлерін оқытып диктофонға жаздырып алдым. Бірақ мақала жаза алмадым, қолыма алсам ... , ... ... ... ... ... тура қаратып, қырынан түскен суреттерін, паспортын алғанмын. Сол қиналып жүргенімді байқаған ғой, редакциямызға ("Сарыарқа" журналы) жиі келетін ... ... ... ... - ... қалқам, сен қиналып жүрсің ғой, осы тақырыпты маған берші, мен жазайын, - деді. ... ... ... бір ауыр жүк ... ... ... Сол ... байқап таңқалғаным - ағамыз өзінің досы Абдолла жайлы аузына да ... ... ... ... ... тапсырма берді", дейді. Сол кезде ұсталғандардың сырын бұрынырақта - ... ... ... ... ... ... ... (тың көтерген бес облыс) басқарып жүргенімде орыс әдебиеті бойынша кеңесші болған Александр Абрамович Дубовицкий дейтін ақсақалдан естіп білгенмін. Ол кісі ... ... ... ... ... ... ... орыс тілінде шығатын қосымшасы бойынша бас редактор Сәкен Сейфуллиннің орынбасары болған адам. 1937 жылдарда ... ... ... ... ... ... Бұл да ... қатысқанына қарамастан үй тұтқыны болыпты. Сол кісі қалай сақтағанын кім білсін, "Индустриальная Караганда" газетінің 5-6 нөмірін сақтап ... Бір ... ... ... ... ... ... екінші хатшысы М.Гатауллин мен облыстық атқару комитетінің төрағасы А.Асылбековтің тергеушіге берген жауаптары жарияланыпты. Гатауллин: "Ие, ... ... ... ... рас (национальная фашистская партия), оған мына адамдар мүше болды", деп жиырма шақты ... ... ... Енді ... оның ... ... ... қайталайды да "Гатауллин толық айтпай отыр, біздің партияда мына ... да мүше ... деп тағы да ... шақты адамның тізімін береді. Мен қатты ренжіп, "Мыналар ... ба, ... ... ... ... ... соң "бар" десін, жарайды. Ал соншама адамды еселеп-еселеп неге ұстап береді!" десем, Александр Абрамович: "Сен олай ... Ол ... ... дайындалып қойылған, тізімге енген сол адамдарды бұлар ... де. ... ... ... естерінен ауған тұста "қолыңды қой" деп алдына тосады. Біреулері есеңгіреп отырып қалай қол ... да ... ... ... ... ... "әй, бәрібір өлемін ғой, тым болмаса бір сәтке жаным тынышталсын", деп қоя салады. ГПУ-дің қинауы ортағасырлық инквизиторлардан да, фашистерден де әрі ... ... оны енді ... ... ... Әлгі ағаны қаралаған құжат папкасының соңғы бетінде 1938 жылы 11 мартта Алматының жанында (С. ... ... жер ... ... ... оқ қай ... қалай кіріп, қалай шыққаны, тесіктің орны қанша миллиметр екені көрсетіліп, жаны шыққан уақытына дейін жазылып жасалған акт жүр. Кәдуілгі ... ... ... ... акт ... еді ғой, тура сол сияқты.Осы уақытқа дейін жаза ... ... ... ... бір ұшы ... еді, толық жаза да алмаспын, тек осынау қаралы күндерде сол абзал ағаларымның аты бір ... ... сәл ... ... да ... ... ... тебіреніп отырып қалам тарттым, ауыр ой үстінде көзім бұлдырап, сөзім іркістеніп кетсе, халқымнан кешірім сұраймын! Әкем мені інісіне ... қара ... ... ... деген болар - інісі Нұғыман Оразұлы Таукин болса, маған "Оразов" деген ... ... ... ... ... - ... ой-сана дәрежесіне, кісілік, әдептілік мә - де - ниеті - не, тә - лімгерлік өнегесіне, ұшан-теңіз тындырған ең - бегіне, елге жа - ... ... орай өл - ... Ел ... көркемсөз құлжасы атану, атаның жүгі - атанның жүгі дегенге лайық болу - ақын, майталман ... ... ... ... ... бі - лім - ... ұлы Әуе - ... шәкірті Нұр - ғожа Ораздың маң - дайына бұйырған бақыт!
Сөз зергерінің қолынан 50-шақты кітап жазылған. Бұл бір байтақ ... дү - ... ... ... (1970), (1975), (1977), (1979), (1984), (1986), (1989), (1999), (2000), (2001), (2002), (2006), (2012) ... жыр жи - нақ - ... әрқайсысы алуан-алуан сыр шертіп, қия - лыңды қозғайды. Адамзат пен ғалам - зат - тың біртұтастығы, ... ... ... пен ... ... пен ... ... мен шаттықтың, әділет пен әді - лет - сіздіктің, ... пен ... ... ... ... үз - дік - сіз толастамайтындығын мегзейді.
Шеберлік, суретшілік, ақындық қабілет тұрғысынан көз салсақ, Нұрағаңның рухани-адамгершілік, ділдік-мәдени тұлғасы өзіндік ... ... тол - ғау - лары - мен, ... ... таза сыр - лары - мен, бейне - лі - лік-көркемдік құрылым-маз - мұнымен, музы - ка - лық ... - касы - мен ... Ақын Н. ... жан ... - жыр ... сыр ... көр - кемдік энциклопедиясы іспетті. Бұған:
Миымның қатпарларын қазып көрсең - ... ең мың ... ... өл - шем, - ... ... ... ... лирикалық кейіпкері романти - калық леппен, құштарлықпен сөйлейді.
Шыңыраудың тереңінен ойлап -
айта алмай жүрмін.
Дарияның тұңғиығын бойлап
қайта алмай ... ... ... ... ... ... ... тайсалмай ілдім.
Ой-парасат биігіне құлаштап ұмтылған ақын сөзінің, ақпейіл көңілінің, мөлдір се - зі - ... ... мен ... куә бо - ласың.
Ақын жанын тербегенде жыр-бұлақ,
Көңіл-құрақ жайқалады сыбдырап.
Жұрт алдында тасқындап бір кетеді,
Жатқандайын ... тік су ... ... ой-санасындағы сыр - лы ағыс-толқындар поэзия тілінің екпіні мен тегеурінін, күйлілігі мен ұш - ... туды - ра - ды. Сөз ... .
, ... жыр тар - ла - ны - ның ... ... мынадай көңілді мың түлететін көрікті шумақтар жеткілікті.
Туған жердің бұлты да бір ерекше,
Нұр себеді дән тазартқан ... ... ... ... ... дег - дар ақын - ның мына бір ... жү - ре - гіңді сырға тол - тырады.
Туған жердің ауасына сіңіп мен,
Арыламын адамға тән күдіктен.
Кеуделерге демі болып кірем ... ... ... мол ... жерді қорғап түрлі апаттан,
Ату үшін күнде жарық аппақ-таң.
Мөлдір ауа - ... ... ... ... шапақтан...
Негізінде, шынайы поэзияның жаны - суреттілік, ойшылдық, жалынды рух, сәу - лелі сезім, ішкі қуат.
Ақын Н.Ораздың шығармашылық өмір - - бая - ... ... ... ли - ри - калық сипаттарға кемел кең тынысты дас - тандардың мән-мағынасы бөлек. Ол , , , , ... ... туын - дат - ... , , ... ... поэ - ... ұлт ... өз - ге - ше өзекті оқиғалар, ... ... ... асқақ рух, ұлттық ой-сана ба - рынша бейнелі, әсерлі, мәнерлі өрнек - теледі.
Қаламгер көркем проза са - ла - ... да ... , , , ... ... ... ... тазалық, ізгілік, бауырмалдық, адалдық тәрізді иман - - ды - лық қасиеттер шыншылдықпен көр - се - ті - ... ... Ораз атты ... ... ... ... келген қоныс ау - да - ру - шылардың ежелгі жер иелеріне қор - лық-зорлық, әпербақандық көрсетумен ата - қо - ... ... ел ... ... ... ... - ... алауыздықты өр - шіту, нешеме алуан айла-шарғылар ар - қылы шошыту, құпия, жасырын зымиян - дық ... кө - рі - ... ... қантөгістерге ұласқа - нын, одан кейін кү - й - інген ел ... ... ... ұлт ... ... сер - ке - ... 1916 жыл - ғы ұлт-азаттық көтерілістің тұта - нуы - мен ... сол бір ... тол - қы - ма - лы ... ахуалын, қазақтың тағдыр-та - лайын, ақиқат болмысты жазушы Нұр - ғожа Нарынбайұлы шығармашылық зерделілікпен шынайы ... Туын - ды - ның ... кү - йіне зер ... ... ... ... - ... баласы Өтебай алапат көріністі түсінен шошып оянады. . Бұл - ... ... ор - ... ... ... ... - дар - дың, жан алғыштардың баса-көктеп келе жат - қанын елестетеді.
романында жер тегістеу жә - не оны ... егін егу ... қа - ра - шек - пен - ... ... ... жа - сауы және ... жергілікті халық - тың атамзаманнан бергі өз ... ... ... өрес - кел - ... ... қо - ныс - ... қол - даушысы, қорғау - шысы Патшалық Ресей - дің ... ... ... елдің берекесін терең ойлайтын, турашылдықтың, дұрыс - тық - тың жолында жүрген ... мен ... тұт - қын - ... ... мен ... жан - да - ралдың ұстап әкетуі, ұлықтың Баймақанды мыл - тықтың дүмімен ... ... ... ... ... ... ... са - луы, жердің тарылуы, замана қыспағы, ... ... ... ... Қаршығалының ормандарын жал - мап қаракүйікке айнал - дыруы көркемдік қуатпен, ... ... ... - ле - ді.
Романшы Нұрғожа Ораз әдеби кейіп - кер - ле - рінің іс-қимыл әрекеттерін, ұмты - лыс-құл - шы - ... ішкі ... - ... - ... ... - нен толғай отырып, қоғамның кереғар қай - шы - лықтарын, ... қа - ... - ... - рын, ... ... ... мен көкейкесті мәнді құ - былыстарын та - мыр - шыдай сезінеді.
Жер тағдыры ұстараның жүзінде, ине - нің ... ... ... , - ... ауыл - дың ... ... ... ішкі ой тербелістері жан-жүйеңді, сай-сүйе - гіңді толқытады.
Жазушы көркемдік шарттылықтардың орай - лы жарасым тауып, шебер қиюласуын айрықша ... ... ... , деп ... ... Осы бір ... Шолан шайқасын сездіргендей.
Немесе сойыл, бақан ұстаған жігіттер ша - уып келе жатса , - деп жаз - ды. Бұл ... Ораз - дың ... ... ... сипаттамалар.
Қайраткер Н.Ораздың деген кесек туын - ды - сында қазақ әдебиетінің классиктері Ғабит Мүсірепов, Ғабиден Мұстафин, ... Тә - жі - ... ... Бекхожин, Сафуан Шаймерденов, Жұбан Молдағалиев, Сырбай Мәу - ле - нов, ... ... ... ... - ға - ... ... Оңғар - сы - новалардың шығарма - шы - лық өмірбаяны, суреткерлік қолтаңбасы, интеллектуалдық мәдениеті ғылыми-тео - рия - лық ... тал - ... ... ... қа - зақ ... өне - ... ... Серке Қо - жам - құлов пен Қапан Бадыров туралы естеліктері мазмұндылығымен қызықтырады.
Тегінде, Нұрекең осынау дәуір су - рет - кер - ле - ... ұлт ... ... ішкі бауындай жақын сырлас-сұхбаттас болған - ды - ғы, жан құмарымен қабылдап сүйіс - пен - ші - ... ... ... - тығы оның ... сыршылдық пен ойшылдық да - рытқан.
Енді оның кемелдену, өсу, өркендеу жол - дарына да ой жарығын ... ... ... ... ... ... ... оқып, Мұнайлы жеті жыл - дық мектебінде мұғалім ... ... ... ... мемлекеттік университетінде оқыған. Ұлы суреткер М.Әуезовтен дәріс ... Сол бір ... ... ... ... ... ... пен режиссер Асқар Тоқпанов бас - қарған драма үйірмесіне қатынасып, ... - ... ... Карл Кор - ... ... ... ... образдарын сомда - ған. Дикцияны қалыпқа келтіру, ор - нықтыру, сахна заңдылықтарын қажыр - лылықпен үй - рену, дауысты тұрақтандыру, ... ... ... ұт - қыр - лық ... шы - ғармашылықпен ойланып, толғану секілді әдіс-тәсілдерді ыжда - һат - пен ... ... ... ... Пресногорьков ауданы Жаңажол орта мектебінде қазақ тілі мен әдебиеті пәнінен сабақ береді, көркемөнерпаздар үйірмесін ұйым - дастырады. 1958-1963 жылдарда ... об - ... ... ре - ... жұмыс жасайды. Қостанай об - лыстық ақындар айтысын ұйымдастырып, өзі Нәзипа Ерғалиева деген ақын қызбен сөз ... ... жылы ел ... ... Ип - ... - бетовтың қолқалауымен өлкелік газетінің редакциясына әдеби қызметкер болып орналасады. 1965 ... 1991 ... ... ... Жа - ... одағы Тың өл - келік бөлімшесінің әдеби қызметкері, облыс - аралық бөлім - шесінің жауапты хатшысы, 1991 жылдан бергі 20 жыл ... (2002 ... ) ... - лы - ның бас ... ҚР ... жанын - да - ғы Рақымшылық жасау және Астана қала - сын - дағы ... ... ... - ла - ры - ның мүшесі ретінде елдің рухани-мәдени да - муына өз ... ... ... ... ... 7 дүр - - кін Ақмола облыстық ақындар айты - сын ұйым - ... ... ... ... 1991 жылы ... қарт ... ту - ға - нына 300 жыл толуына орай ұйым - дас - ты - рыл - ған ... ... ұлт ... ... ... ... , деп ағынан ақтарылды.
Жұмыс істеу қабілет-қарымы жоғары, зерделі, қисынды ойлаудың иесі, әрқа - шан - да жи - на - қы, ... ... ... - ды - ... өз ... ... ... - кершіліктің адамы Нұрекеңнің С.Сейфуллин атындағы Целиноград педагогика институты мен Қазақ ауыл шаруашылығы ... , , атты ... ... ... ... ... жарқын келешегін тілеген, текті ұядан көрікті ой, ақ ниетпен ... та - рих - тың ... ... ... үйір - сек - ті - гі - мен ... ... гүлдендірген, жампоз жаратылысымен мұрат-мақсатына қол жеткізген, (Серік Тұр - ... ... абы - рой - лы ... - тысы ... сексеннің сең - гі - рінде сергектік танытып, әулетінің қазы - ғы, халқының абызы санатында ұзақ жасап, жыр-жақұттарыңызбен жарылқай бе - ... ... ... асыл құрдасым ... ... ... ... ... ... Әрі ... әрі ... ... ... ... ... ... сәнділік, ... ... ... ... саған, маған да, Дос ... ... ... Сол ... ... ... ... екен ажал тастан да. ... қиын көз ... ... бас ... ... ... толғадың, ... мен де ... ... ауыр қақ ... ... досы ... Тел ... асыл ... Есен бол, ... ... ... жүр, ... жандар тыңдасын. ... ... ... ... әмбе қауымды. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... жеттің сексенге. ... ... ... ... ... ... де. ... шыққан тарлансың, ... ... ... ... ... ... жас! ... мен ... ... ... ... ... Ораз - 80 жаста ... ... өз үні мен ... бар ақын ... Ораз ... руханиятымыздың да солтүстік өңірлердегі ілгері- кейінді кезеңдердегі өркеніне ерекше үлес қосып келе жатқан қарымды қаламгерлердің бірі.Әсіресе,кешегі кеңестік жүйеде Нұрғаң бастаған ат ... ғана ... ... бұл өлкедегі қазақ ділі мен тілінің солғын тартып,тамырынан үзіліп қалмауына айтудай еңбектерін сіңірді.Олар биліктің басында отырған талай кертартпа,сауысқандай сақ саясат ... ... ... ... Сол кездегі Целиноград жерінде кәдімгі айтысты ұйымдастырудың өзі ... ... ... тер мен ... ... сол ... 1932 ... 20 қазанында Қостанай облысының Урицкий ауданындағы сол кезде деп аталған кеңшарында туған.Қаршадай кезінен еңбекшіл, тіл алғыш, елгезек ... дана ... ... ... сәлем бере барғанымызда айта отыратын. Сол нар-атамыз өмірден 90 жастың тауына беттеп барып, Нұрғожа ағамыз бен ... ... ... ... мен ... ... жас балаша бағып- қақты.Не деген бақытты қарттық десеңізші...Осыдан -ақ, мен ... Ораз ... жан ... ... ... ... ... сенемін.Ақынның аппақ көңілінен туған жырлардың түп қазығында оның өз өмірі жатыр.1964 жылы жарық көрген ... ... ... ... ... бір сәтке де тастамай , оқырмандарына , , , , , тағы да ... ... ... ұсынды.Нұрғожа Ораз жырларының өзге ақындар туындыларынан бір ерекшелігі өмірдің өзінен өрілетіні.Қиял қанатымен қанша шарықтаса да шайыр өлең өлкесіндегі ... ... ... ... ... ... қаламгердің қай шығармасынан да өмірдің күретамыр лүпілдерін сезесің.Жоғары адамгершілік биіктерінен ой толғайтын ақынның оқырманына қашан да айтары бар.Бүгінде 80 ... ... ... отырған ақын ағамыздың кезінде жақсылықтарын көп көрдік.Біз секілді ... ... ... рет ... ... ... өз ... Тұманбай, Сағи, Қадырлармен, Олжас Сүлейменов, Әнуәр Әлімжанов секілді дарындармен таныстырған,өлеңдерімізді жариялатқан.Ұлы Ғабеңнің- Ғабит Мүсіреповтің ,данышпан Әбділдә Тәжібаев ақынның жақсы ... ... бір ... да бола білген Нұрғожа ағамызды өз басым адамгершілігі,азаматтығы үшін ерекше әспеттеймін.Осы ... ... ... бой түзеймін,ой сауамын,қиял ұштаймын.
Біле білгенге , Нұрғожа Нарымбайұлы өз алдына жатқан бір шежіре,тарих, даналық дәриясы.Ұлы Ғабит Мүсіреповтің,Әбділдә Тәжібаевтың,Ғафу Қайырбековтің,Сағи Жиенбаевтың ... ... ... ... ... ... да, толғары да ұшан - теңіз.Тоқсанның тауына шығыңыз, жақсы аға!
Пайдаланылған әдебиеттер:
1.Ораз.Н..От кешкен балалық Алматы, 1986; 2. Ораз Н. ... ... ... 2001; 3. Ораз Н. Мама ... ... 2002; 4. Ораз Н. Қара ... Алматы, 1984; 5. Ораз Н. ... таңы ... ... 1986; 6. ... ... ... ... 1979; 7. Ораз Н. ... ... 2007; 8. Ораз Н. ... Алматы, 1968; 9. Ораз Н. ... ... ... ... ... 30 мамыр, 2009; ... К. Тел ... ... ... ... 2012.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Көркем шығармадағы психологизм жайлы15 бет
Мұхит Мерәліұлы3 бет
Ораза ғибадаты14 бет
Қазақ әдеби туындыларының аударылуы4 бет
Кiсен үзген көтерiлiс Бекболат батыр4 бет
Жазушы Оразанбай Егеубаевтiң «Көкбөрi немесе тағдыр тәлкегi» атты роман-эссесi хақында53 бет
Нұрлан Оразалин поэзиясының тілі, стилі, поэтикасы17 бет
Нұрғиса Тiлендiұлы2 бет
Нұрғиса Тілендиев4 бет
Нұрғиса Тілендиевтің өмірбаяны27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь