Хордалылар

Бас сүйексіздер немесе омыртқасыздар (Асгапіа)
Бұл тип тармағына бас хордалылар деп аталатын бір ғана класс жатады. Бұлардың хордалары нерв түтігінен ұзынырақ алға шығып тұратын болғандықтан — бас хордалылар деп аталған.

Бұл класқа жататындардың негізгі белгілері мыналар: хор.далары бас миынан да алға шығып, созылып жатады, желбе.зектерінің айналасында (атриальдық) қуысы болады. Басы де.несінен айқын бөлінбеген. Сезім мүшелері нашар дамыған. Бас миы деп нерв түтігінің алғашқы бөлімін атаранмен де, оны қаптап тұратын бас сүйегі болмайды. Хорда және оның қабы скелет қызметін атқарады. Аяқ.колдары жоқ, ал нефридиясы және жыныс системалары сегментті болады.
ЛАНЦЕТНИК БАС СҮЙЕКСІЗДЕРДІҢ ӨКІЛІ
(ВRАNСНІ0SТОМА LАМСBОLАТUМ)
Сыртқы түрі. Ланцетник — ұзындығы 5—8 *сж болатын, екі бүйірінен қысыңқы, сопақ, балық пішіндес, мөлдір келген жән.дік. Құйрығының артқы бөлімі найзаның ұшына немесе ланцет.ке ұқсас болғандықтан — ланцетник деп аталған; Арқа қанаты кұйрық қанатына келіп түйісіп, одан ары тұтасқан түрінде жел. безек қуысына шейін созылады.
Денесінің, құрсақ жақ бүйірінде орналасқан екі метаплев.’ральдық қатпар болады. Олар артқа қарай атериальдық тесікке дейін созылады. Денесінің алдыңғы, бауыр жағында 10—12 пар қармалағышпен қоршалған, ас жолы басталатын ауыз алды тесігі болады.
Тері қапшыры. Ланцетниктің тері қапшығы екі қабаттан тұ.рады: сыртқысын — эпидермис, ішкісін — кутис деп атайды. Жоғары дәрежеде дамыған жануарлардың эпидермисінен, айырмасы ланцетниктің эпидермисі бір қабаттан тұрады да, оның сыртын жұқа қутикула қаптап жатады. Эпидермистің көпшілік клеткалары — цилиндр пішінді, бірқатары бокал тәрізді безді клеткалар, ал бірқатар клеткаларында сезімтал түктері бола.ды. Кутис қабаты нашар дамыған және ол қоймалжың ткань.дерден құралады.
Ет системасы. Басқа хордалылар сияқты, бұлардың еті де денесіне біркелкі орналаспаған. Ет әсіресе денесінің арқа бөлі.мінде көп болады. Ет системасы ұзына бойы бөлінген екі — миомерлер деп аталатын бунақтарға бөлінеді. Миомерлер бірінен.бірі миосепта деп аталатын дәнекер тканьдермен шектеліп (бөлініп) тұрады. Сондықтан бунақтардың жіктері сырттан қарағанда айқын ‘көрініп тұрады. Бұлшық еттерінің бөлшектерінің үшкір жағы денесінің алдыңғы жағына қарап орналасқан. Оң жағындағы миомерлері мен сол жағындағы миомерлері бір.бі.ріне тұспа.тұс орналаспайды. Мұның өзі су ішінде жүзгенде көлденең бағытта денесінің
        
        Бас сүйексіздер немесе омыртқасыздар (Асгапіа)Бұл тип тармағына бас хордалылар деп аталатын бір ғана класс жатады. Бұлардың ... нерв ... ... алға ... ... болғандықтан  --  бас хордалылар деп аталған.Бұл класқа жататындардың ... ... ... ... бас ... да алға шығып, созылып жатады, желбе-зектерінің айналасында (атриальдық) қуысы болады. Басы ... ... ... Сезім мүшелері нашар дамыған. Бас миы деп нерв түтігінің алғашқы бөлімін атаранмен де, оны қаптап ... бас ... ... ... және оның қабы ... ... ... Аяқ-колдары жоқ, ал нефридиясы және жыныс системалары сегментті болады.ЛАНЦЕТНИК БАС ... ... ... ... ...  --  ... 5 -- 8 *сж болатын, екі бүйірінен қысыңқы, сопақ, балық пішіндес, мөлдір келген жән-дік. Құйрығының артқы бөлімі найзаның ұшына ... ... ... ...  --  ... деп аталған; Арқа қанаты кұйрық қанатына келіп түйісіп, одан ары ... ... жел -  ... қуысына шейін созылады.Денесінің, құрсақ жақ бүйірінде орналасқан екі метаплев-'ральдық қатпар болады. Олар артқа қарай атериальдық ... ... ... ... ... ... ... 10 -- 12 пар қармалағышпен қоршалған, ас жолы басталатын ауыз алды ... ... ... ... тері ... екі қабаттан тұ-рады: сыртқысын  --  эпидермис, ішкісін  --  кутис деп ... ... ... дамыған жануарлардың эпидермисінен, айырмасы ланцетниктің эпидермисі бір қабаттан тұрады да, оның сыртын жұқа ... ... ... ... ... клеткалары  --  цилиндр пішінді, бірқатары бокал тәрізді безді клеткалар, ал бірқатар клеткаларында сезімтал түктері бола-ды. Кутис қабаты нашар ... және ол ... ... құралады.Ет системасы. Басқа хордалылар сияқты, бұлардың еті де денесіне біркелкі орналаспаған. Ет әсіресе денесінің арқа ... көп ... Ет ... ... бойы ... екі  --  ... деп ... бунақтарға бөлінеді. Миомерлер бірінен-бірі миосепта деп аталатын дәнекер ... ... ... ... ... ... ... сырттан қарағанда айқын `көрініп тұрады. Бұлшық еттерінің ... ... жағы ... алдыңғы жағына қарап орналасқан. Оң жағындағы миомерлері мен сол жағындағы миомерлері ... ... ... Мұның өзі су ішінде жүзгенде көлденең бағытта денесінің оңай иілуіне ... ... ... ... ... ... Хорда ланцет-никтің арқа жағында бүкіл денесін бойлап созылып жатады. Хорда клеткаларының шығарған заттарынан хорданың сыртын қаптап тұратын қабық ... ... ... ... ... талшықты дискалардан тұрады. Олардың арасында іші сұйық затпен толған вакуольдері бар. ... ... ... ... және оның ... жағына орналасқан нерв түтігін қаптап тұ-рады. Бұл қапшықтан ... тері ... ... ... ... ... ... саңылауларының маңайында клеткасыз талшықты құрылысты тор бар. Ол тор тірек қызметін атқарады. Тор көзіне тығыз орналасқан қоймалжың ... ... ... ... ... ... ... Ауыз алды бөлімінде орналасқан-қармалағыш түктерінің түбінде де тіректік қоймалжың заттары болады.Нерв системасы. Ланцетниктерде орталық нерв системасы деп ... ... дене ... ... ... ... жатқан нерв түтігі болады, Нерв түтігінің бас жақ ... ішкі ... кең, ал арқа ... қуыс тар ... Бұл қуысты  --  невроцель деп атайды. Ланцетник ұрығының даму кезінде невроцель сыртқы ортамен  --  невропор ... ... ... Ересек ланцетниктерде невропор болмайды. Мұның орнына дененің бас бөлімінің үстіңгі жағында оязы қалады, оны иіс оязы деп ... нерв ... ... ... ... ... сез-гіш  --  Гессе көзшелері орналасқан. Әрбір көзшенің өзі екі түрлі клеткадан тұрады. Біріншісі  --  жарық сезгіш ... ал ...  --  ... ... Ланцетник миының барлығы дерлік жа-рық сезгіш келеді. Перипериялық нерв ... ми ... ... ... ... Нерв ... алдыңғы кеңейген бөлімінен екі пар нерв кетеді де дененің алдыңғы бөліміне ... ... ... ... басқа нервтер тарайды. Сөйтіп әрбір ет сегментіне екі пар нерв келеді. Біреуі құрсақ, екіншісі -- арқа ... Арқа ... ... ... ... аралас қозғалтқыш-сезгіш, ал құрсақ нервтері таза қозғалыс қызметін атқаратын нерв ... ... ... осы ... ... ... ... емес, бұл көптеген омыртқалылардың нервтерінен айырмашылығының бар екендігін көрсетеді.Сезім органдары  -- өте карапайым. Олар Гессе көзшелері арқылы жарықтарды, иіс оязы ... ... ... ка-сиеттерін ажырата алады. Сонымен қатар денесінде  --  эпидермисте бытырап жатқан сезгіш клеткалары болады.Ас қорыту және ... ... Ауыз ... ... ... түп ... ауыз орналасқан. Ауызбен жұтқыншақты бөліп тұратын, етті сфинктер болады. Жұтқыншағы кең, ол жүзге жуық ... ... ... өтеді. Ол сыртқа ашылмай атриальдық немесе желбезек айналасындағы қуысқа ашылады. Атриальдық қуысы бүйір қатпарларының ... ... ... құйрық бөлімінде өспейді соның нәтижесінде атриопор деп аталатын тесік пайда болады. Сөйтіп су жұтқыншақтан желбезек сақылаулары арқылы атриальдық қуысқа одан ... ... ... ... құрсақ жағындағы ішкі бетінде өзекшесі бо-лады. Бұл өзекше безді және кірпікшелі клеткалармен эндо-стильмен ... ... Ауыз ... ... екі ... болып, жүтқыншақтың үстіңгі бөліміне қарай созылады. Бұл ... олар ... ... созылып жатқан желбезек үс-ті оязына барып жалғасады. Эндостильдің шырын шығаратын бездерінің шырынына, су арынымен ілесіп келген қоректік заттардың ұсақ ... ... ... ... эпители кірпікшелерінің қозғалуы, шырынға оралған қоректік заттардың ауыз бөліміне, одан әрі желбезек үсті өзек арқылы ішекке түсуін қамтамасыз етеді.Ішегі ... ... дене ... созылған түтіктен тұ-рады. Ішектің алдыңғы бөлімінің құрсақ жағынан бір қуыс жә-не тұйық өсінді шығады. Бұл ... ... ... ... қызметіне ұқсас қызмет атқарады. Сондықтан, бұл өсіндіні  --  бауыр өсіндісі деп ... ... ... пассивті түрде тыныс алады және қоректенеді деген қорытынды шығады. Анығырақ айтқанда, бұлардың тыныс алуы және ... ауыз ...  --  ... және ішегіндегі кірпікшелі эпителийлерінің қозғалып тұруына байланысты. ...  --  ... ... ... ...  --  ... бірнеше қан тамырларынан ғана тұрады. Қаны түссіз. ... ... ... астыңғы жағынан басталран кұрсақ қолқасы-нан бірнеше желбезек артериялары тарайды. Бұл артериялар желбезек саңылауларының ... ... ... ... ... ... ұсақ қан тамырларының торларын құрамай-ақ тотыққан қанды қос желбезек үсті қан тамырларына немесе арқа ... ... ... құяды. Қос арқа қолқасының түбірі яғни желбезек үсті қан тамырлары қатарласып келіп жұтқыншақтың соңғы бөлімінің тұсына келгенде қосылып, арқа ... ... Арқа ... хорданың астыңғы жағынан дененісінің артқы бөліміне дейін созылады. Арқа қолқасынан ішкі органдарға қан ... ... Арқа ... ... ... бас ... артерия қанымен қамтамасыз ететін  --  ұйқы ... ... ... ... қан ... артқы бөліміне апаратын алдыңғы қос кардиналдық венаға жиналады. Ал денесінің ... ... вена ... ... қос кардиналдық веналар денесінің алдыңғы бөліміне алып келеді. Жұтқыншақтың артқы бөлімінде, алдыңғы және артқы кардиналдық веналары өз ара ... (оң және сол) екі кең, жұқа ... ... ... ... ... ... вена қандары вена синусына құйылады. Құрсақ қолқасы осы вена ... ... Ішкі ... жиналған вена қаны  --  ішек асты венасымен бауырға келіп енеді. Бұл вена бауырға кірісімен капилляр торларын ... ... ... ... құрайды. Бауыр венасымен қан веңа синусына барып құйылады.Жүрегі болмағандықтан ланцетниктің каны құрсақ жағын-дағы қолқаның жиырылуы мен желбезектегі қан ... ... ... жиырылып-жазылып тұруы нәтижесіндеқозғалады.Зәр шығару системасы  --  ... ... ... ... (90 пар) нефридия түтікшелерінен тұрады.Нефридия түтікшелерінің бір ұшы желбезек маңындағы қуыспен жалғасады да екінші ұшы целом қуысына еніп тұрады. Осы ... еніп ... ... бірнеше тесіктер бар. Бұл тесіктердің іші қуыс, сырты түйреуіштің, басы сияқты клеткалар-мен  --  .соленоциттармен ... ... іші қуыс оның ... қозғалып тұратын түктерінің көмегімен, целомның, ішіндегі зәр заттары желбезек қуысына келіп, одан сыртқа шығарылады. Ланцетниктердің зәр заттарын шығару органдары, ... ... ... зәр шығару органдарының құрылысына ұқсайды.Жыныс бездері. Аталық және аналық жыныс ... сырт ... ... ... оларды бір-бірінен ажырату мүмкін емес. Олар көптеген (25 пар), шар тәрізді целом ... ... ... ... ... тұрады. Жетілген жыныс клеткалары уақытша пайда болған жыныс жо-лы арқылы, желбезек қуысына ... одан ... ... ... суға ... Жыныстық келеткалар су түбіне жа-қын қабатқа барып ұрықтанады, яғни ланцетниктің ұрыктануы сыртта болады.Ланцетниктің көбеюі және ... ... ... және ... бірінші рет А. О, Ковалевский зерттеген. Бұл зерттеудің үлкен маңызы бар. Өйткені, өте ... ... ... ... ... қазіргі тіршілік ететін хордалылар тегінін, ертеде қалай дамығаны туралы керекті мәліметтер алуға болады. Сонымен қатар ланцетниктің эмбриональдық дамуы басқа хордалылардың ... ... ... ... ... болып саналады.Уылдырықтарын шашуы және олардың ұрықтануы әдетте кешкі уақытта болады. Ұрықтанған жұмыртқалары өте қысқа мерзімде дамиды. Кеште ұрықтанған ... түн ... ... даму ... ... ... Жұмыртқанын. бөлі-не бастаған мезгілшен 36 сағаттан соң, ұрықтың аузы және ал-ғашқы желбезек саңылауы қалыптасады.Жұмыртқалары ұсак және ... сары уызы аз ... ... да, ... ... ... және ... түрде жүреді. Әйткенмен, бластула пайда болғанда жұмыртқаның төменгі вегетативті бөлімінің клеткалары, оған сәйкес ... ... ... клеткаларынан едәуір ірі келеді. Бластуланың төменгі бөлімінің ішіне қарай ояздануынан гаструла пайда бо-лады. Сондықтан да гаструланың ішкі қабатындағы клеткалары ірі ... ... ... сәйкес гастропор біртіндеп тарылады. Осы мезгілде ұрықтың үстіңгі бетінде медуляр ... ... ... оның ... ... ... ... түзіледі. Осылайша түзілген нерв түтігі алдыңғы ұшымен невропор арқылы, уақытша сыртқы ... ... да ... ұшы ... ... яғни ... ... жалғасады. Ұрық бұдан әрі дамығанда, нервтік ішек қуысы мулдем жойылып, невропордың орнында иіс оязы ... ... ... да ... ... ... арқа бөлімінде оның тұрқына сәйкес созылып жатқан өсінді пайда болады. Келешекте бұл өсіндіден жіп тәрізді тығыз хорда пай-да болады.Дәл осы ... ... ... екі ... екі қатар бо-лып симметриялы орналасқан ішек қатпарлары пайда болады. Олар өсе келе жіп тәрізденіп, одан бір пар ... ... ...  --  ... ... ... қапшықтары пайда болады. Ұрықтың келешек даму кезінде әрбір целом қапшығы екі бөлімге ...  --  ... ...  --  ... ... ... Сомит қуыстары өз ара қосылмай, біртіндеп жойылып кетеді де, керісінше бүйір тақталарының ... өз ара ... ... дене ... ... ... құрайды.Сомитте мына төмендегі органдардың нұсқалары бар екендігі байқалды: сомиттің ішкі ... ... --  ... деп ... Ол ... нерв ... жүзу ... тірек қауырсындарын қаптап тұратын дәнекер қынаптарын құрайтын клеткаларды ... және одан ... да ... ... Сомиттің хордаға тиіп жататын бөлімін миотом деп атайды Бұдан тұлға еттері пайда ... ... ... ... тері ... деп аталады. Бұдан терінің дәнекер қа,баты  --  кутис пайда болады.Бүйір тақтасынан шарбы, ... ... ұзын ... ... қан ... пайда болады), ішек еттері, көлденең жолақты бұлшық еттер дамиды. Нефридиалық ... ... ... ... түрінде дененің екінші куысының қабырғала-рынан пайда болады. Сомит және бүйір тақтасы екіге бөлінген жердің аралығынан гонадылары дамиды, мұны гонотом деп ... ... ... ... ... ... ... ілгері шығуымен эктодерманың оған қарсы түрілген жерінен пайда ... ... ... ... ... ауыз тесігі пайда болады. Ұрықтың астыңғы сол жақ бетін-де ... ... ауыз ... және ... ... дамиды.Атриальдық қуыс бас сүйексіздердің денесінің құрсақ жа-ғындағы ... ... науа ... ... болады. Осы науа тәрізді қатпардың жиектері өсе келіп, бірімен-бірінің үштасуы-нан дене қуысы пайда болады. ... ... ... жеткенде бұл қатпарлардың беттеспеуінен тесік қалып, ол сырткд ашылады. `Бас сүйексіздердің тектері. Осы кезде тіршілік ететін бас сүйексіздердің тегі ... ... ... ... жоқ. ... да, бұл ... тобының тегі туралы, салыстырмалы анатомия мен эмбриологияның ... ғана ... ... ... тура ... ... А. Н. ... айтуынша, бас сүйексіздердің тегі еркін жүзе алатын екі жақты симметриялы жануарлар болған. Олардың атриаль-дьік ... ... ... бас бөліміне жетіңкіремеген. Желбезек саңылаулары аз болған (17-20) және ... ... ... ... Сол ... бас ... екі бұтақ тараған. Біреуі -- еркін жүзіп жүріп тіршілік ететін омыртқалардың ... ... ... топ та, екшші  --  жай қозғалуға су түбінде топырақты қазып тіршілік етуге бейім-делгендері. Бұдан осы заманда тіршілік ... бас ... ата ... шыққан болуы мүмкін.  
        
      

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адамның шығу тегі5 бет
Дөңгелек ауыздылардың ішкі және сыртқы құрылысы23 бет
Жануарлардың морфо-физиологиялық құрылымы. Жануарлар әлемінің тектік және туыстық байланысы4 бет
Зоология сабағында жергілікті жердегі кейбір төменгі сатыдағы жануарларды оқушыларға таныстыру70 бет
«Хорды дирижерлау пәнінің теориялық негіздері»5 бет
«Вокалдық-хор тәрбиелеу» пәнінен дәрістің қысқаша конспектісі32 бет
Ауыр металдардың шымкент қаласының территориясында33 бет
Информатика пәні бойынша лекциялар жинағы50 бет
Итерациялық тәсілдер8 бет
Музыка пәнінің құрылымы мен құрылысы34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь