Алаш партиясы

1)Алаш партиясы
2)Ақпан төңкерілісі
3)Ақ Орда үкіметі
        
         партиясы>> (1917 -- 1920)  --  1917 ж. Ақпан төңкерісінен соң Ресей конституциялы демократиялық партиясының қазақ мүше ... ... ...  --  Әлихан Бөкейханов.
Алаш Орда үкіметі: Алаш ... ... Алаш Орда ... ... барынша көпшілігі болған. Тарихты халық жасағанымен, қоғамның тарихи даму заңдылықтарын ... ... ... мен ... құжаттарды, саяси-құқықтық доктриналарды нақты тұлғалар жүзеге асыратыны белгілі, осы салада мемлекеттік тілдің де атқарар қызметі зор. ... жері екі ... ... ... ... қол астында болған жылдарда қазақ халқының өз тағдырын өзі билеу құқығынан айырғаны, көк түрік дәуірінен ... ... ... ... тарихы бар халық түгелдей империялық заңдардың бұғауына түскені біздерге тарихтан белгілі. Қазақ қоғамының осы бір қасіретін халықтың озық ... көзі ашық ... ... ... Олар ... ... ... додасына бастап шықты. Бұған себеп болған 1917 жылғы Ресейдегі қос ... еді. ... ... тақтан құлауы саяси күресті одан әрі қыздыра түсті. Қазақ зиялылары саяси қызметтің қатерлі жолына жалтақтамай, жанқиярлықпен күрескен ... ... ... ... ... ... М.Дулатов, Ж.Ақбаев, Ә.Ермеков, Х.Досмұхамедов, Ж.Досмұхамедов және т.б. болатын. Олар патша самодержавиесінің қазақ халқының саяси-сезімінің қалыптасып, оның саяси күреске ұласуына ... ... ... отырғанын бірден түсінген еді.
* Ахмет Байтұрсынов
* Әлихан Бөкейханов
Ақпан төңкерісі: 1917 жылы Ақпан төңкерісінің жеңісі күллі ... ... ұлт ... басын бір жерге қосуға мүмкіндік әкелді. 1917 жылдың сәуір-мамыр айларында көптеген облыс-уезд орталықтарында аймақтық қазақ сиездері өткізіліп, ... ... ... бастады. Олардың жекелеген өкілдері Уақытша үкіметтің жергілікті органдары болған облыстық және уездік атқару комитеттерінің ... ... 1917 жылы ... ... ... ... облыстық), Орал (Орал облыстық), Семей (Семей облыстық), Омбы (Ақмола облыстық) т.б. қалаларында болды. Қазақ сиездерін өткізуге ұлт зиялылары ... ... Орал ... ... 1-ші ... 1917 жылы 19-22 ... ... Орал қаласында өтті.
Съезді уақытша қазақ комитетінің төрағасы Ғұбайдолла Әлібеков ашып, құттықтау сөз сөйледі. Осы ... ... ... ... басқару туралы, Уақытша үкімет туралы және жүріп жатқан импералистік соғысқа көзқарас туралы мәселелер қаралды. Сиез төрт ... ... ... ... төртінші күні облыстағы оқу-ағарту, мәдениет және т.б. мәселелер қаралды. Сиез делегаттары Орал облысында қазақтар арасында бастауыш, орта, ... ... беру ... қанағаттанғысыз деп тауып, төмендегі шешімдерді қабылдады: -- мұғалімдер сиезін шақыру қажет; -- Орал ... ... орта оқу ... ашу ... ... гимназиясының бағдарламасы негізінде қазақ балаларына арнайы оқу орнын ұйымдастырып, оны қазақтар ... ... ... ... ... үйіне орналастыру жөн деп табылсын; -- қазақ тілінде газет, брошюралар шығару ... деп ... ... ... ... да ... қаралды, басқа қаралған мәселелерді қосқанда саны 23-ке жеткен. Орал сиезінің қарарында облыс орталығында орта мектеп ашу және ... ... ... ... ағарту ісін реформалау мәселелерін талқылау үшін мұғалімдер құрылтайын шақыру ... ... [4]. Осы ... ... ... , деп өз ойын ... [5]. ... жалынды сөзінде мемлекеттің саяси құрылысы мен оның мемлекеттік тілі, оның қолдану аясы ашық түрде айқын айтылғанын біздер ұғынуымыз ... ... ... 1986 ... ... ... ... болған жастар да Жаһаншаның ой-пікірін қайталағанын біз еске ... кете ... XX ... ... алаш ... халықты ұлтаралық бірлікке шақырды, олар ұлтшылдықты арқау еткен жоқ, керісінше ... ... ... ... ... танытты.
Бірінші Жалпықазақ съезі: 1917 жылы 21-28 шілдеде Бірінші Жалпықазақ съезінде атты партия құрылып, бұл съезде 14 мәселе ... ... ... ... ... 1) ... билеу түрі;
* 2) Қазақ облыстарында автономия;
* 3) Жер мәселесі;
* 4) Оқу мәселесі және т.б.
Мемлекетті билеу түрі ... ... ... ... республика болу керек деп көрсетілген Н.Мартыненконың атты құжаттар жинағында . Ал 1917 жылы 24 маусымдағы газетінде автономиялықтың негізі ... ... ... ... ... әлде Федеративтік Россияның бір автономиялық бөлігі болғаны жөн бе? Қазақтар өз бетімен тәуелсіз ел бола ала ма, әлде ... ... ... ... ... жете ме ... сұрақтар талқыланды . Бірақ бұл сиезде нақты пікірге келе алмады. Ал жер ... ... ... қалдырылды. Күн тәртібінде айрықша мәнге ие болған дін, ... әйел ... және сот ... ... ... ескі сот ... () таратылып, олардың орнына тиіс болды. Келесі мәселе оқу-ағарту саласы: , жүргізілу ... ... тіл ... ... ... алған және білім берудің тегін болуы талап етілген. Білім алудың орта, арнайы, жоғарғы сатылары да ... ... ... келуі: 1917 жылдың 21 қараша күні газетінде Алаш ... ... ... және сиез материалдары жарияланды. партиясының өмірге келуі үлкен саяси мәселе еді. Сол кездегі қазақ интеллигенциясы ғылыми жұмыстармен де, ... ... де, ... ... тілінде басылымдар шығару қарекетімен де, көркем творчествомен де ... ... ... ... программасының жобасындағы тоғызыншы тарауда жөнінде
- оқу ордаларының есігі кімге де болса ашық, ақысыз болуы;
- ... ... оқу ... бастауыш мектептер ана тілінде оқылады;
- қазақ өз тілінде орта мектеп, университет ашуға;
- оқу жолы өз алдына автономия ... ... ... оқу ... ... мұғалімдер-профессорлар өзара сайлаумен қойылуы;
- ел ішінде кітапханалар ашылу туралы айтылады.
- ... ... ... ... ... -- деп көрсетілген .
1917 жылғы 5-13 ... ... ... ... ... сиезі өтеді. Сиездегі қаралған аса маңызды мәселелер: қазақ-қырғыз автономиясы; милиция құру; ұлт кеңесі; оқу мәселесі т.б. Бұл ... ... ... ... ... қызу тартыстар бірнеше күнге созылды. Осы сиезде Алаштың аяулы азаматы Міржақып Дулатов баяндама жасады: қазақ даласында ... мен ... ... қазақ тілінде оқулықтардың жетіспейтінін, сондықтан міндетті түрде ұлттық мектептерді құру керектігін тілге тиек етті. Осы мәселе бойынша ... 5 ... ... бастауыш және орта мектептерге арналған қазақ тілінде оқулық жазатын комиссия ... ... ... ... кеңеспен бірге болу керек. Комиссияға оқулықтан басқа да жұмыстар ... Атап ... ... ... ... ... мұғалімдерге арналған нұсқаулар; бала тәрбиесі жөніндегі кітаптар; барлық қырғыз-қазақ мектептерінде халықтық білім беру іс-шараларының Ережелерін жасау; қазақ ... жазу ... ... ... ... ... кітаптарды, брошюраларды аудару т.с.с. Комиссия 1918 жылдың басынан жұмысқа кірісу керек. Өздері құрастырған кітаптарын, бағдарламаларын ... ... ... ... ... құптамаған окулықтар басылымға шығарылмайды. Комиссия жұмысына қаражатты облыстық земстволар ұлттық ... ... тиіс ... Міне, өздеріңіз көріп отырғандай, жаңадан құрылып жатқан үкіметі алғашқы сағатынан бастап ұрпақ тәрбиесіне, ұрпақ болашағына зор көңіл бөлген. Жас ... ... ... ... ... ... ... ана тіліндегі оқулықтарды жасауға кіріскен. Бала тәрбиесіне, оқуына осындай қиын заманда ... ... бұл ... ... ... еді. ... ... еліне салауатты да сауатты қызмет етеріне деген үміт ... [9]. ... ... оралған бойында Жаһанша, Халел Досмұхамедовтер қазақтың батыс аймағын басқаратын үкімет құруға кірісті. уақытша үкіметі - XX ғасырдың ... ... ... ... мемлекеттік-автономиялық құрылым. Ол 1918 жылдың мамыр айының соңында Жымпитыда өткен ІҮ Орал облыстық қазақ сиезінің қарарымен құрылды. уақытша үкіметінің ... ... ... ... жойып, оны халықтың меншігі деп жариялады; халық сайлаған ... ... ... іске кірісті; ақша-финанс жүйесі жасалынды; халыққа өз саясатын жеткізу, түсіндіру үшін ... ... ... редакторы болып Ахмет Мәметов жұмыс атқарды. Ол М.Мәметованың әкесі, көрнекті Алашорда қайраткерлерінің бірі); жерді пайдалану, ... дін, сот, ... ... ... ... ... ... қоса, іс-қағаздарын ана тілінде жүргізу туралы мәселе айқын жолға қойылды. Білім беру ана ... ... ... ... ... қазақ тілінде болуына ерекше назар аударған .
Алаш ... ... жылы 1 ... ... және ... ... ... барып, Орталық Кеңес өкіметінің басшысы В.И.Ленинмен және Ұлт істері ... ... ... ... ... атты ... ... үкімет құрылғанын, үкіметінің төрағасы Ә.Бөкейханов екенін мәлімдейді. Бірақ мемлекетінің қойған талап-тілектерін Орталық Кеңес өкіметі толықтай мойындамайды. Дегенмен де ... ұлт ... ... ... ... ... ... құрылады [11]. деп Жүсіп Баласағұнның еңбегінде жазғандай [12] тіл саясатын ... XX ... ... Алаш ... ... қоғамындағы басты ағымдарының бірі - автономиялық басқару жүйесіндегі ... ... ... ... - Мемлекеттік тіл саясаты еді.
Ана тіліне деген үлкен жауапкершілік еді. Алаштың арыстарының бірі - ... ... -- десе [13], ... ... ... ... Ғ.Қараш: , -- деген [14]. Батыс Алашорда үкіметі жетекшілерінің бірі Х.Досмұхамедұлы тіл туралы: , -- ... ... ... ... ... ... АССР-і орнағаннан соң 1924 жылы Орынборда маусымның 12-сінде Қазақ (қырғыз) білімпаздарының ... ... ... Осы ... 12-13 жыл бойы ... ... ... қазақ тілінің дыбыстық табиғатына лайықталып өзгертілген, ресми түрде қабылданған альфавиттің мәні ... ... ... ... ісі жөніндегі мәселелер талқыланды [16]. Ал 1927 жылы Қызылордада жазу (графика) мәселесіне арналған ... ... ... ... пікірін қуаттай келе: , - деп өз ойын білдірген. А.Байтұрсынов - қазақ балаларының ана тілінде ... ... көп күш ... ... Осы ... ... ... үшін А.Байтұрсынов қазақша сауат ашатын тұңғыш әліппе құралын жазды. Ол деген атпен ... рет 1912 жылы ... ... 1925 жылы ... 7 рет ... ... 1926 жылы жаңа ... жазып ұсынады, бұл суреттермен берілген оқулық. 1926 жылы Қызылорда Ташкент баспалары бірігіп шығарған . Қазақ тілін талдаптануда А.Байтұрсыновтың ... және бір ... ... ... ... А.Байтұрсынов тіл мен әдебиет қана емес, этнография, тарих мәселелерімен де шұғылданғанын айту керек. Ахмет Байтұрсынов XX ... 20 ... ... ... комиссары, Алаш қозғалысының мүшесі, ғылым, әдебиет, өнер салаларында шығармашылық жұмыспен шұғылданды. А.Байтұрсынұлы деп ... . ... ... Алаш ... Қазақ АССР-ның Қазақ-Қырғыз Білім Комиссиясында жас ұрпаққа ... ... ... ... сүйреуде жан аямастан қызмет етті.
Білім Комиссиясы жұмысына Мағжан Жұмабайұлы, Мұхамеджан Тынышбайұлы, Сұлтанбек Қожанұлы, Жаһанша Досмұхамедұлы, Нәзір Төреқұлұлы, Жүсіпбек Аймауытұлы, Иса ... ... ... ... ... т.б. ... ... Жұмабайұлы
Жүсіпбек Аймауытұлы
XX ғасыр басында Алаш қайраткерлері көтерген тіл мәселелесі бүгінгі XXI ғасырдың да ең өзек жарды мәселесі ... ... ... -- ... ана ... ... де сүюге, қастерлеуге тиіспіз.
Қазақ елiнiң тұңғыш демократиялық партиясыАлаш ... ... мен ... ... ... партиясы -- партиясының құрылғанына 90 жыл толды. Бүгiндерi ғасырлар бойы аңсаған ... қол ... ... ... ... тарихи сынның алдында тұр. Ол -- аталарымыз аңсаған осы тәуелсiздiгiмiздi баянды ету мемлекетiмiздi әлемнiң ... ... ... қырғынды, қуғын- сүргiндi, қорлық-зорлықты басынан аз кешпеген ... ... ету, ... елде жүрiп жатқан реформалардың нәтижесiн, рахатын сезiндiру. ХХ ғасырдың ... ... ... ... қоғамында мүлдем жаңа жағдай қалыптасты. Ресейлiк әскери-монархиялық басқару жүйесi, қазақ жерiнiң орыс мемлекетiнiң меншiгi етiп жариялануы, ... орай iшкi ... ... ... ... күрт өсуi, ... ... зорлықпен егiншiлiкке жарамды жерден ығыстырылуы, дәстүрлi қазақ шаруашылығының терең дағдарысқа ұшырауы сол қалыптасқан жағдайдың нақты көрiнiстерi едi. Сол ... ... ... ... күн ... қазақ халқының ұлт ретiнде жоғалуы, не өзiн-өзi ... үшiн ... шығу ... ... осындай тарихи, жауапкершiлiгi зор мiндет-бүгiндерi олардың құрылғанына 90 жыл ... ... ... ... түстi.Әрине, ХХ ғасырдың бас кезiндегi ұлт-азаттық қозғалыс ... ... ... бiрi, ... ... оның ... ... саяси әлеуметтiк сипаты және қазақ тарихында алатын орны болды. Қазақ зиялылары қоғамдық сұранысты бiлдiре отырып, саяси партия құру ... ... орыс ... жылдарында-ақ қолға алды. Бiрақ белгiлi дәлелдi себептерге байланысты ол әрекеттен ештеңе шыға қоймады.Алаш партиясы - ... ... ... ... ... жж.) ... елiнiң қоғамдық дамуының жаңа экономикалық, саяси және рухани негiзде қайта құру қажеттiлiгiнiң пiсiп ... және ... ... ... ... ... басқару жѕйесiнiң терең дағдарысқа ұшырағандығын көрсеттi. партиясына Ә. ... А. ... М. ... М. ... Х. ... М. ... және т.б. ... алдыңғы қатарлы озық ойлы қоғам қайраткерлерi кірдi. Олардың ең басты мақсаты өз халқын отарлық езгiден қайткендi де азат ету ... ... ... ... ... Мiржақып Дулатов жетекшiлiк еткен ұлттық зиялылар жаңа өрлеу ала бастаған ұлт-азаттық қозғалысқа нысаналы сипат беру үшiн ... ... ... құру ... 1917 жылы ... ... Орынбор қаласында, жалпықазақтың I съезде қаралған болатын, съезде 14 мәселе талқылауға түстi. Алдымен ... ... ... ... басқару жүйесi, қазақ облысының автономиясын құру, жер көлемiн анықтау, халыққа бiлiм ... ... ... сот, ... ... ... жиналысын шақыру және оған дайындық жайы, қазақ саяси партиясын құру, Жетiсу облысындағы оқиғалар, Киевтегi бүкiлресейлiк федеративтiк кеңеске және ... ... бiлiм беру ... ... жұмысына қазақтардың қатысуы туралы мәселелер қаралды. Делегаттар ұлттық автономия мәселесiне, жер мәселесi шешiлуiне, құрылтай жиналысына әзiрлiкке және ... ... ... баса ... ... ... деген. Осындай дұрыс ой-пiкiр күнi бүгiнгi ... ... ... жоқ. Съез шын ... ... ұлттық саяси партиясы Алаштың съезi болып айқындалды. Ал, 1917 ... 5-13 ... ... II ... ... Алаш ... ... деп аталған үкiметiн құрды. Онда ешқандай ұлтқа бөлiнушiлiк болмағаны үкiметтiң құрамындағы 25 адамның 10-нын басқа ... ... ... ұсыныс көрiнiп тұрды.
Алашорда жетекшiлерi күрделi кезде бiр жағынан елдi аман ... қалу үшiн ... ... ... ... ... ... байланыс жасауға тырысты. Ленин, Сталиндермен келiс сөздер жұргiздi.Қазақ автономиясының ... ... ... ... ... ... ... шақыру, өлкеде азаматтың бiтiмге келу туралы уәделер болды. Кешiкпей үлкен елде азамат соғысы басталды: Алашорданың ұстанар ... ... ... ... Олар ... әлеуметтiк-саяси негiзi жоқ, кеңес үкiметiнiң көптеген көзқарастарымен келiспедi. Олар ең ... ... ... ел ... ... ... емес, ұлттық мүдденi көздедi. Сондықтан кеңес үкiметi оларды буржуазияшыл-ұлтшылдар деп атады. Олар шын мағынасында қазақтың ... ... ... ... ... ойлайтын азаматтар әр кезде де, әр елден де табылыды. Саяси көзқарасы үшiн қуғындауды тоқтату мақсатында оларға кеңес үкiметi қысым ... уәде ... едi. ... Алаш ... ... кеңес үкiметi кезеңiнде де саяси жағдайлар мүмкiндiк бергенше ұлт мүддесiне қарай жұмыс iстедi. Қазақ өлкелiк ... ... ... 1925 жылы қыркүйекте Ф.И. Голощекиннiң келуiмен республиканың қоғамдық-саяси өмiрi күрт өзгерiп кеттi. ... ... ... ... ... ... Нәтижесiнде күшпен ұжымдастыру, куғын-сүргiн қазақ халқын зор қайғы қасiретке ұшыратты. 1928 жылы осы ... 44 адам -- Ә. ... А. ... М. ... Ж. ... бар ... ... қайраткерлерi тұтқындалса, 1930 жылы М. Тынышбаев, Х.Досмұхамбетов бар тағы да 40-қа жуық адам түрмеге жабылды.1937-1938 жылдары жылдары бұл үдерiс ... ... ... Қуғын-сүргiнге ендi тiптi большевиктерге мүлде қарсы болмаған Т.Рысқұлов, О. ... О. ... С. ... І. ... С. ... т.б. ... ... ұстар азаматтары ұшырап, барлығы да ату жазасына кесiлдi. Осылайша ұлт үшiн ... ... ... ... ... тек ... қаза болғаннан кейiн, iшiнара ақтала бастады. Алайда, бәрi бiр ... атын ... да ... ... ... ақталуы тек 1986 жылдан кейiн ғана мүмкiн болды. Сөйтiп, қазақ халқы А.Байтұрсынов, М. Жұмабаев, М. Дулатов, М. Шоқай, ... ... және ... Досмұхамедов, Ш.Құдайбердиев, т.б. көптеген перзенттерiмен, оларды шығармаларымен қайта қауышты.Тарих тағылымы бiздiң ... ... ... ... ... ... бiз, яғни кейiнгi жас ұрпақ, халқы үшiн жан берген бабаларымыздың өмiрi мен iсiн оєып үйренiп алаштықтардың жеңiстерiн ... ... ... ... ХХ ... бас ... ұлт ... елiмiз үшiн iстеген қимыл-қарекетi ұрпақ есiнде мәңгi жаңғырады, елiмiздiң ... ... ... ... ... ... қала бередi.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Алаш» партиясы (1917—1920)6 бет
«Алаш» партиясының бағдарламалық құжаттарындағы саяси-құқықтық идеялар15 бет
Алаш партиясы және Алашорда автономиясы18 бет
Алаш партиясы мен Алашорда үкіметі55 бет
Алаш партиясының саяси көзқарасы12 бет
Алаш партиясының құрылу тарихы8 бет
Алаш партиясының құрылуы мен мақсаты7 бет
Алаш қозғалысының бастау көздері және Алаш партиясының бағдарламасы12 бет
‘‘Алаш’’ партиясы, оның бағдарламасы.10 бет
1905-1917 жж. қазақ интеллегенциясының әлеуметтік қозғалысы21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь