Валюта бағамымен валюта нарығының түсінігі

Мазмұны

І Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1. Валюта бағамымен валюта нарығының түсінігі
1.1 Валюта, валюта қатнастары және валюталық операциялардың түрлері ... 6
1.2 Халықаралық валюта жүиесінің даму эвалюциясы ... ... ... ... ... ... ... 12
1.3 Валюта нарығының түсінігі мен мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15

2 Қазақстан Республикасының валюта нарығымен валюталық саясат
2.1 Қазақстан Республикасының валюта жүиесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
2.2 Қазақстан Республикасының валюталық реттеулер және нормативті құқық базасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
2.3 Халықаралық валюта . қаржы және несие қатынастары жүйесінің перспиктивалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...39

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...40
Кіріспе

Қазақстан Республикасы экономиканы тұрақтандыру, оны терең құрылымдық, валюталық және әлеуметтік дағдарыстан шығару бойынша бірқатар реформаларды қолға алды, бірақ бұл шаралар ойдағыдай нәтижелер бермеді. Қазақстанда ашық экономика принципі жарияланған еді. Бұл принцип оның әлемдік шаруашылық байланыстар мен халықаралық еңбек бөлінісіне біртіндеп кіруінің қажетті шарты болып есептеледі.
20 ғасырдың орта шенінен бастап халықаралық экономикалық, қаржы-қаражатжәне валюталық қатынастар өз дамуында жаңа сатыға көтерілді. Ашық экономика құруға ұмтылыстардың басты тенденциясы сауда айырбасын жеделдетуді, халықаралық қаржыландыруды, дамытуды, жаңа валюта нарықтарын құруды, әр түрлі елдер арасындағы валюталық –қаржылық қатынастарды кеңейтуді көздейді.
Валюталық қатынастар ұлттық және халықаралық деңгейде жүзеге асады. Ұлттық деңгейде олар ұлттық валюта жүйесін қамтиды. Халықаралық валюта жүйесінде дүниежүзілік шаруашылық валюталық қатынастарды қамтиды. Жалпы валюта итальян сөзінен сөзбе-сөз аударғанда құн деген мағынаны білдіреді. Яғни ол елдің ақша бірлігі, оның шартты түрі, халықаралық төлем есеп айырысу айналымының каналдары арқылы ұлттық ақшаларды қолданудың ерекшк формасы болып табылады. Валюта қандай да бір ұлттық ақша бірлігінде көрсетілген және халықаралық есеп айырысуларда қолданылатын кез келген төлем құжаты немесе ақшалай міндеттеме. Ол шетелдік, яғни шетел мемлекеттерінде айналыста жүрген және оның заңды төлем құралы болып табылады.
Бірақ та мемлекет ертеден бері валюталық қатынастарға араласып келген, бастапқысында ол жанама түрде кейіннен оның әлемдік шаруашылықтағы маңыздылығы ескере отырып тікелей араласа бастады.
Валюта нарығы – ол қаржы нарығының құрамдас бөліктерінің өзара әрекеттесуін қамтамасыз ететін, оның анағұрлым маңызды бөлігі болып табылады. Бұл валютаны тұтынушылар мен сатушылар арасында өзара құқықтық және экономикалық қатынастарды орнатуға көмектесетін механизм, түрлі негізгі келісімдерді жасауға мүмкіндік береді. Жалпы мұндай қатынастар ел экономикасының даму деңгейі және шарттары мен, сонымен қоса оның сыртқы экономикалық байланыстарымен анықталады.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, нарықтық экономика жағдайында халықаралық валюталық қатынастарды реттеу 2 түрде жүзеге асырылады:
1. Нарықтық реттеу
2. Мемлекет тарапынан реттеу;
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Майдан-Әли Байгісиев «Халықаралық экономикалық қатынастар» / Алматы 1998
2. Мақыш Серік Биханұлы «Ақша айналысы және несие» /
3. Мақыш Серік Биханұлы «Коммерциялық банктер операциялары» /
4. Баян Көшенова «Ақша, несие банктер валюта қатынастары» /
5. Баян Көшпенова «Бағалы қағаздар нарығы» /
6. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2030: Барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы. Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. Егемен Қазақстан, 1997 жылдың 11-ші қазаны.
7. Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы «Жаңа әлемдегі – жаңа Қазақстан». Астана, 28 ақпан 2007 жыл.
8. Тоқсанбай С.Р. – Толық экономикалық орысша-қазақша сөздік. 1999.
9. Ғ. С. Сейітқасымов «Ақша, Несие, Банктер» оқулығы. Алматы Экономика 2001 ж
10. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева К.С.,Тілеужанова М.Ә., Микроэкономика. «Экономика» 2000 ж
11 Мамыров Н.Қ., Кулекеев Ж.Ә., Султанбекова Г.К. Микроэкономика. «Экономика»
12. К. Маркс. Капитал. Алматы 1968ж.
13. «Қаржы Қаражат» журналы 2007 ж
14. «Саясат» журналы 2007 ж
15. Қазақстанның қысқаша статистикалық жылнамалығы. 2007 ж
16. Кучукова Н.К. Макроэкономические аспекты реформиравания финансово-кредитной системы Республики Казахстан в условиях перехода к рыночной экономике. – Алматы: Ғылым, 1994.
17. Финансово-кредитные проблемы экономики Казахстана. Ильясова К.К. – Алматы: Білім; , 1995.
18. Аль Пари. – Алматы
19. Статистический бюллетень Министра финансов Республики Казахстан
20. А.С.Мақыш. «Коммерциялық банктер және банктік операциялар». Алматы 2003 ж.
21. А.С.Мақыш. «Ақша айналысы және несие». Алматы 2003 ж.
22. Закон "Об иностранных инвестициях"
23. Статистикалық көрсеткіштер. Алматы 2006 ж.
24. Есіркепова А. Қазақстан экономикасын басқару негіздері. Алматы 2004 ж.
25.Сагандыкова С. Иностранные инвестиции в Казахстане: анализ и прогнозы инвестиционных процессов в экономике. Алматы: Ғылым, 1994.
26. Сейітқасымов Ғ.С. “Ақша, несие, банктер”. Алматы 2001 ж.
        
        Мазмұны
І Кіріспе …………………………………………………………………………………………....5
1. Валюта бағамымен валюта нарығының түсінігі
1.1 Валюта, валюта қатнастары және валюталық операциялардың түрлері ….6
1.2 Халықаралық валюта жүиесінің даму эвалюциясы ... ... ... ... мен мәні ... Қазақстан Республикасының валюта нарығымен валюталық саясат
2.1 Қазақстан Республикасының валюта жүиесі ………………………………22
2.2 Қазақстан Республикасының валюталық реттеулер және нормативті ... ... ...... және ... қатынастары жүйесінің
перспиктивалары………………………………………………………………………29
Қорытынды …………………………………………………………………...…..39
Пайдаланылған әдебиеттер ………………………………………………….…..40
Кіріспе
Қазақстан Республикасы экономиканы тұрақтандыру, оны ... ... және ... дағдарыстан шығару бойынша бірқатар реформаларды
қолға алды, ... бұл ... ... ... ... Қазақстанда ашық
экономика принципі жарияланған еді. Бұл принцип оның ... ... мен ... еңбек бөлінісіне біртіндеп кіруінің қажетті
шарты болып есептеледі.
20 ... орта ... ... халықаралық экономикалық, қаржы-
қаражатжәне валюталық қатынастар өз дамуында жаңа сатыға көтерілді. ... ... ... ... ... ... айырбасын
жеделдетуді, халықаралық қаржыландыруды, дамытуды, жаңа валюта нарықтарын
құруды, әр ... ... ... ... ... ... көздейді.
Валюталық қатынастар ұлттық және халықаралық деңгейде жүзеге асады.
Ұлттық деңгейде олар ... ... ... қамтиды. Халықаралық валюта
жүйесінде дүниежүзілік шаруашылық валюталық ... ... ... итальян сөзінен сөзбе-сөз аударғанда құн деген мағынаны білдіреді.
Яғни ол ... ақша ... оның ... ... ... ... ... айналымының каналдары арқылы ұлттық ақшаларды қолданудың ерекшк
формасы ... ... ... ... да бір ұлттық ақша бірлігінде
көрсетілген және халықаралық есеп айырысуларда қолданылатын кез ... ... ... ... ... Ол ... яғни ... айналыста жүрген және оның заңды төлем құралы болып
табылады.
Бірақ та мемлекет ... бері ... ... ... ... ол жанама түрде кейіннен оның ... ... ... отырып тікелей араласа бастады.
Валюта нарығы – ол қаржы нарығының ... ... ... қамтамасыз ететін, оның анағұрлым маңызды бөлігі болып
табылады. Бұл валютаны ... мен ... ... ... құқықтық
және экономикалық қатынастарды орнатуға көмектесетін механизм, ... ... ... ... ... ... ... қатынастар ел
экономикасының даму деңгейі және шарттары мен, ... қоса оның ... ... ... ... көрсеткендей, нарықтық экономика жағдайында
халықаралық валюталық қатынастарды реттеу 2 ... ... ... ... реттеу
2. Мемлекет тарапынан реттеу;
     
1Валюта бағамы мен валюта нарығының түсінігі.
1.1 Валюта, валюта қатнастары және валюталық операциялардың түрлері
Халықаралық валюталық қатынастар – ұлттық ... ... ... ... ететін және әлемдік шаруашылықтағы
валюталардың қызмет етуі барысында қалыптасатын қоғамдық қатынастар
жиынтығы.
Валюталық қатынастардың жекелеген элементтері ерте ... ... ... ... ... ... болған. Келесі даму кезеңіне Лиондағы
және ... ... ... ... да сауда орталықтарында ортағасырлық
вексель ... ... ... ... ... ... есеп
айырысулар жүргізілген.
Халықаралық валюталық қатынастар халықаралық экономикалық қатынастарды
жалғастырады. ... ... ... ... және ... дамуына, саяси тұрақтылыққа, елдер арасындағы күштердің ... ... ... ... ... экономикалық байланыстарда, оның
ішінде валюталық байланыстарда саясат пен ... ... ... өнеркәсіптік өндіріс пен. Сауда бір-бірімен өзара бітісе
байланысуы ... ... ... және әлемдік шаруашылықтағы орны
ерекшелігін көрсетеді.
Капиталдың шеңбер айналысы ... ... ... ... ... ... ұлттық ақшалардың ішіндегі ақшалай ... ... ... ... ... ... ... Ол көріністі халықаралық
есеп айырысуларда, валюталық, несиелік және қаржылық операциялардың
барысында ... ... ... жағдайында ұдайы өндірістің
сыртқы факторларға: әлемдік өндіріс динамикасы, шетелдік ... мен ... ... ... дамуына, шетел капиталының ағымы арта
түседі. Сондықтан да, бұл ... ... мен ... ... ... және кері байланыстың болатынын көрсетеді. Халықаралық
валюталық қатынастар тұрақсыздығы мен валюталық ... ... ... кері ... ... байланыстардың интернационализациялануы негізінде
халықаралық валюталық ... ... бір ... ие ... ... ... валюта саясаты ағымдағы ... ұзақ ... ... екі ... ... ... ... валюта саясаты – барлық елдердің өзара әсерлесу принциптерін
жетілдіруге бағытталған валюталық ... ... ... Ол
жекелеген валюталардың жағдайын күшейту және артықшылыққа қол жеткізу үшін
жүргізілетін күреспен байланысты болады. Сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... саясаты дегеніміз – валюталық бағамдарды, валюталық
жағдайларды және бағалы металдар ... ... ... ... шаралар кешені.
Валюта саясаттың элементтері мен формалары өз ... ... ... ... әсер ... ... шаруашылықтың дамуы;
- елдің экономикалық жағдайы;
- әлемдік аренада күштерді орналастыру.
Валюталық жүйе – ... ... ... ... бекітілетін валюталық қатынастарды ұйымдастыру және реттеу
формасы.
Валюталық жүйелер үш түрге бөлінеді:
... ... ... ... валюталық жүйе.
• Аймақтық немесе мемлекетаралық валюталық жүйе.
Тарихта ұлттық валюталық жүйе ең бірінші қалыптасқан.
Ұлттық валюталық жүйе – халықаралық төлем ... ... ... ... процесіне қажетті валюталық ресурсты құрайтын және оны
пайдалануға көмектесетін экономикалық қатынастар жиынтығын ... ... жүйе – ... ақша ... бір ... Оның
ерекшеліктері елдің құрамдас экономикасының және сыртқы ... даму ... мен ... ... ... ... жүйе дүниежүзілік валюталық жүйемен тығыз байланысты.
Ұлттық валюта жүйесінің негізгі белгілеріне мыналар жатады:
- Ұлттық валюта бірлігі;
- Ресми алтын-валюта қорының құрылымы;
- ... ... ... мен ... ... ... ... айырбасталу мүмкіндігі;
- Валюталық шектеулердің деңгейі;
- Мемлекеттің сыртқы экономикалық есептеулерді жүзеге асыру тәртібі.
Дүниежүзілік валюталық жүйе – бұл халықаралық ... ... ... ... ... етуін қамтамасыз ететін халықаралық
келісімшарттар мен мемлекетаралық құқықтық нормалар ... ... ... жүйе XIX ... ортасына таман құрылған.
Дүниежүзілік валюталық жүйелердің қызмет ету сипаты мен тұрақтылығы
дүниежүзілік шаруашылықтың құрылымдылық ... ... ... және ... ... елдердің мүдделеріне байланысты ... және ... ... ... ... байланыс пен
айырмашылықтарды олардың негізгі элементтерінен көрінеді.
Ұлттық және дүниежүзілік валюталық жүйенің ... ... жүйе ... ... жүйе ... Ұлттық валюта |1) ... ... ... ... ... ... ... |2) Валюталардың өзара алмастырылу шарты|
|3) Ұлттық валюта паритеті |3) ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |4) ... ... режимінің |
| ... ... ) ... ... валюталық |5) Валюталық шектеуді мемлекетаралық |
|бақылаудың болуы немесе болмауы ... ... ... ... валюталық |6) Халықаралық валюталық өтімділікті ... ... ... ... ... ... ... ... ... |7) ... несиелік айналыс ... ... ... ... пайдаланудың ережелерінің |
| ... ... ... ... есеп айыысуларын |8) Халықаралық есеп айырысудың негізгі |
|регламенттеу ... ... ... ... ... нарық пен алтын |9) Дүниежүзілік валюталық нарықтар мен |
|нарығының режимі ... ... ... ... ... ... ... |10) Мемлекетаралық ... ... ... және ... ... ... ... халықаралық ұйымдар |
|ұйымдары | ... ... жүйе ... ... ... ... валюталық
жүйе төңірегінде құрылады. Мысалы, Еуропалық валюталық жүйе (ЕВЖ) – бұл
Еуропалық қоғамдастыққа мүше ... ... ... ...
экономикалық формасындағы қатынастарды білдіреді.
Мұндағы, валюталық паритет – валюталық бағамның ... ... ... ... ... екі ... арасындағы шекті қатынасы.
ХВҚ жарғысы бойынша валюталық паритет СДР негізінде белгіленеді.
Егер де ұлттық валюталық жүйе ... ... яғни ... ... негізделсе, ал дүниежүзілік валюталық жүйе – бір немесе бірнеше
резервтік валюталарға немесе халықаралық есептеу ... ... ... ...... елдердің валюталарының ара қатысы
немесе басқа елдің валютасы арқылы көрсетілетін жеке бір ел ... ... – бұл ... ... үшін ... паритет пе валюталық
бағамды анықтауда негіз ретінде ... ... және ... ... реттеу
мақсатында валюталық иетервенция жүргізуде пайдаланатын халықаралық төлем
және резерв құралы ... ... ... ... қатарлы елдерінің
еркін ауыстырылатын ұлттық валюталары.
Валюта – бұл біріншіден, сол елдің ақша ... ... ... ақша ... үшіншіден, халықаралық есептесу бірліктері
және төлем құралы.
Валюталық бағам – бір ... ақша ... ... бір елдің ақша
бірлігіне қатысты бейнелейтін бағасы.
Валюталық бағамның қажеттігі:
1) тауарлар мен қызметтермен сауда-саттықта, капиталдар мен несиелер
қозғалысы ... ... ... ... ... ... ... тауар алғаны үшін шетел валютасына
ауыстырады.
2) Дүниежүзілік және ұлттық нарықтағы бағаларды, сол ... әр ... ... ... ... және ... шетел валютасындағы шоттарын үздіксіз
қайта бағалап отыруға.
Валюталық бағамға әсер ететін факторлар ықпал етеді:
Инфляция қарқыны. Инфляция қаншалықты ... ... ол ... ... ... Ақшаның инфляциялық ... ол ... ... қабілеттігін және басқа елдің валютасына қатысты бағамын
төмендетеді.
Төлем балансының жағдайы. Егер де ... ... ... ... онда шетелдік борышқорлар жақтан ұлттық ... ... ... ... ... ... ... береді, ал пассивтік болса,
борышқорлар ... ... ... ... өтеу үшін ... сатып, ұлттық валюта бағамын төмендетеді.
Әр елдегі пайыз мөлшерлемесіндегі айырма. Бұл фактордың валюталық
бағамға ... екі ... ... а) ... ... ... ... халықаралық қозғалысына, ең алдымен, қысқа ... әсер ... Шын ... ... ... ... ... ішке ағылуын ынталандырып, ал оның төмендеуі ұлттық ... ... жол ... ә) ... ... валюталық нарықтағы
операцияларға және ссудының капиталдар нарығына әсер ... яғни ... ... алып, оны ішкі нарыққа орналастырады.
Валюталық нарықтар қызметі мен ... ... ... ... да бір валюта бағамы түсетін болса, оны ... тез ... ... ... ... бір валютаның Еуронарықта және халықаралық есеп айырысуда
пайдалану дәрежесі. Мысалға: ... 60-70% ... АҚШ ... ... оған ... сұраныс пен ұсыныс ауқымы анықталады.
• Халықаралық төлемдердің жеделдетілуі ... ... де ... әсер етеді.
• Валютаға деген ұлттық және халықаралық нарықтағы сенімділік ... ... ... ... және ... ... шекті қатынасы
оның динамикасына әсер етеді.
Валюталық нарық – бұл ... ... мен ... ... ... сату және ... алу ... жүзеге асырылатын арнайы
орталық.
Валюталық операциялардың көлеміне, сипатына және пайдаланатын санына
қарай валюталық нарықтар үшке ... ... ... және ... ... нарықтар ірі дүниежүзілік қаржы орталықтарында
орналасқан. Оның ішінде, Хондайдағы, ... ... ... ... ... Сингапурдағы, Гонкконгтағы ірі
валюталық нарықтарда халықаралық төлем айналымында кеңінен ... ... ... ... белгілі бір еркін аумастырылады,
мысалы: Сингапур – доллары, Сауд – риалы, Кувейт – ... т.б. ... өз ... валюталық қызметін түсіндіреді.
Валюталық нарықтағы операцияларға банктік функциональдық көзқараспен
қарасақ, ... ...... есеп айырысу, валюталық
интервенциялау, пайда ... ... ... ... ... ... қарасақ, валюталық нарық – Үкіметтің,
банктердің, инвестициялық компаниялардың, ... ... және ... ... ... ... ... алсақ, валюталық нарық – банктерді
халықаралық есеп айырысу және ... ... ... асыру
барысында өзара байланыстыратын коммуникациялық жүйелердің ... ... ... ... ... түрде жіктеледі:
1. Орналасу аумағына қарай:
• халықаралық;
• ішкі;
• аумақтық;
2. Валюталық шектеуге қатысты:
• еркін ... ... ... ... ... валюталық нарықты – еркін емес нарық деп, ал
валюталық шектеу қойылмаған жағдайда оларды еркін ... ... ... ... ... бағамның қолданылу түріне қарай:
• бір ғана режимді;
• қос режимді;
Бір ғана режимді валюталық нарық – бұл ... ... ... яғни ... ... ... биржадағы саудада
белгіленеді.
Қазақстан Республикасында теңгенің арнайы валюталық бағамы 1999 жылы 5
сәуірден бастап, өзгермелі бағам режиміне ... Ал оған ... ... келді.
Тіркемелі бағам – Ұлттық банктің ұлттық валютаның шетел валютасына
қатысты айырбас бағамын анықтауда валюталық нарықтвғы ... пен ... ... анықталатын бағам.
Еркін өзгермелі бағам – бұл валюталық нарықтағы сұраныс пен ұсыныс
негізінде белгіленетін нарықтық ... ... ... ... ... Қазақстанның қор биржасында АҚШ долларының
теңгеге қатысты бағамы анықталады. Осы биржада Рейтер агенттігінің кросс-
бағамдары ... ... ... ... ... ... ... – бұл үшінші валютаға байланысты анықталатын екі валютаның
шекті қатынасы.
Кросс-бағамының (Кб) есебін мынадай формуламен беруге ... ... ... ... ... ... ... (теңге) =
Теңгенің долларға қатысты
бағамы
Валюталық бағамының бағалануына қарай : тікелей бағам және жанама бағам
болып бөлінеді. Мұндағы тікелей ...... ... ... ... ... ... 1 АҚШ доллары = 147,50 теңге. Ал жанама бағам – бұл
ұлттық валютаның шетел валютасына қатысты ... ... ... ... ... сияқты мемлекеттерде қолданылмайды.
1.2. Валюталық жүйенің даму эволюциясы
Халықаралық валюта жүйесі – динамикалық, дамушы жүйе. Бұл жүйе ... ... ... ... ... ... ... бірте-бірте өрістеді.
Жаңа дүниежүзілік валюталық жүйені құру үш басты кезеңде жүргізіледі:
I кезең – жаңа жүйенің ... ... ... ... ... ... ... жүйемен өзара ... ... – жаңа ... қағидаларының құрылымдары толығымен аяқталып,
біртіндеп іске қосылады.
III кезең – толық қызмет ететін жаңа дүниежүзілік жүйе ... ... ... ... ... ... ... валюталық жүйесі (1867ж.)
2. Генуэв валюталық жүйесі (1922 ж.)
3. Бреттон-вудс валюталық жүйесі (1944 ж.)
4. Ямайск валюталық жүйесі (1976-1978 жж.)
5. Еуропалық ... жүйе (1979 ... ... ... ... ... ... негізгі төрт кезеңнен өтті
және сол кезеңдер халықаралық валюта жүйесінің төрт түрін сипаттайды.
Халықаралық валюта жүйесінің бірінші түрін ... ... ... ... Бұл жүйе XIX ... ... ... қалыптасты. Ол кезде бірқатар
мемлекеттердің валюталары ел ... ... ... ... ... жүйесінің негізгі белгілеріне мыналар жатады:
- әрбір валюта бірлігінде белгілі алтын ... ... ... ... ... ... ел ... де, мемлекет
шекарасынан тысқары жерлерде де сақталуы;
- алтын құймалардың монетаға айырбасталуы, алтынның еркін экспортталуы
мен импортталуы және ... ... ... еркін сатылуы;
- алтынның ұлттық қоры мен ел ... ақша ... ... ... ... ... негізделген халықаралық есептеулердің механизмі қатаң
курс бойынша жүргізіледі. Алтын стандарттың ... ... ... ... құйма және алтын девиз стандарттары жатады. Алтын стандарттың бір
түрінен екінші түріне көшу ... ... ... ... ... асып ... шаруашылықты жүргізудің бірте-бірте ... ... ... кеңеюі мен тереңдеуі, экономикалық
дағдарыстардың циклдық ... ... ... ... ... ... мемлекеттің экономикалық процестерге
араласуын күн ... ... ... ... араласуының күшеюі
алтын стандартпен анықталатын қатаң валюта курсының реттелетін, ... ... ... ... ... әсер ... жүйе – алтын девизді стандарт жүйесі 1922 ... ... ... ... ... ... ... бұл шешімді
капиталистік елдердің көпшілігі құптады. Алтын девизді стандарт жағдайында
банкноттар алтынға ... ... ... ... (банкноттар,
вексельдер,чектер) айырбасталып, содан кейін ғана алтынға ауыстырылатын
болды. Девиз валюта ретінде доллар мен фунт ... ... ... ... іс ... реттелетін валюта курсы жүйесінде, ең ... ... ... ... ... ... ... – валюталық стандарт жүйесі XX ... ... ... ... ... ... толық қалыптасты. Бұл жүйе бойынша қағаз
ақшаларды алтынға айырбастау тоқтатылды. Алтын – ... ... ... – Вудс (АҚШ) ... 1944 жылы ... халықаралық конференцияда
қабылданып, өз күшіне кірді. Бреттон – Вудс валюта жүйесінің ... ... ... ... ... түпкілікті ақшалай есеп айырысу қызметін алтын
атқарады;
- әр түрлі елдердің валюталары құнының ... ... және ... ... ... болып американдық доллар бекітілді;
- басқа елдердің орталық банктері мен ... ... ... 35 долларды бір трояндық унция мөлшеріндегі алтын курсы
бойынша ...... ... ... ... бірлігі. Алтынның валюталық
бағасы ресми баға негізінде құралып, 1988 жылға дейін аса көп ... ... ... ... ... және оларды айырбастау алтын мен доллар
арқылы көрсетілген ресми валюталық паритеттер негізінде жүзеге асырылады.
- әрбір ел өз ... ... ... ... бір ... ... ... қамтамасыз етуге міндетті болады;
Валюталардың рыноктык курсы белгіленген ... ... ... ... ... ... тиіс. Паритеттерді өзгерту
жұмыстары төлем балансы тұрақты түрде бұзылған жағдайда ғана ... ... ... ... ... Бреттон – Вудс
конференциясында ... ... ... қоры ... ... асырылады;
Бреттон-Вудс келісімі халықаралық валюта жүйесінің дамуындағы маңызды
кезең болды. Тұңғыш рет халықаралық валюта жүйесі үкіметаралық келісімдерге
негізделді. Бреттон-Вудс ... ... ... ... ... ... сауда айналымын кеңейтуге, ... ... ... өсуіне едәуір ықпал жасады.
60-жылдардың соңына қарай Бреттон-Вудс жүйесі күшейе түскен дүник
жүзілік ... ... ... қайшылыққа келе
бастады. Трансұлттық ... ... ... алып-сатарлықтар
көбейді. Алтын-долларлық стандарт іс жүзінде бірте-бірте тек қана долларлық
стандарт жүйесіне ... ... Ол аз ... АҚШ-тың өз экономикасы
бірқатар қиыншылықтарға тап ... ... ең ... ... ... елдері
мен Жапонияның экономикалық қуаты артып, олардың ықпалының күшеюі 60-
жылдардың ... ... ... ... ... ... ... қоры орасан зор сомаға ... ... ... ... ... ... басында АҚШ-тан тыс елдердегі
доллардың ... 300 ... ... асып ... ... ... балансының
тапшылығы шектен шығып кетті.
Бреттон-Вудс жүйесінің долларды алтынға айырбастау жөніндегі талаптары
АҚШ экономикасына көптеген ауыртпалықтар ... ... ... жүйесі іс жүзінде күйреді. АҚШ
алтынды ... ... ... ... ... бас ... рынокта алтынның бағасы күрт жоғарылап кетті.
1.3. Валюта нарығының түсінігі мен мәні
1976 жылы ... ... ... (МВФ) ... ... ... дүниежүзілік валюта жүйесінің жаңа негіздері қаланды.
Ямайка келісімдеріне сәйкес халықаралық ... ... ... ... құрылатын болды:
1. Алтынның құн өлшемі ретіндегі және валюта курстарын ... ... ... ... ... ... бағасы еркін анықталатын кәдуілгі
тауарға айналды. Сонымен қатар ол ерекше өтімді тауар ... қала ... ... ... ... сатылады, және одан түскен валюта төлемдер үшін
пайдаланылады.
2. СДР (special drawing right – SDR) – займ ... ... ... ... мақсаты оны негізгі резервтік авуар (төлем қаражаты)
жасап, басқа резервтік валюталардың рөлін төмендету.
3. Әр елге ... ... ... ... таңдаған тәртібін орнықтыру
құқығы беріледі. Мемлекетаралық ... ... ... ... қалықтау курсына негізделеді. Ақшалардың тербелу курсы екі
факторға: а) валютаның ішкі, ұлттық рыноктағы нақты ... алу ... ... ... ... валютаға сұраныс пен ұсыныстың ара
қатынасына байланысты болады.
90-жылдардың бас кезінде ... ... ... жүзеге асыруға
байланысты халықаралық валюта жүйесін ұйымдастырудың күрделі схемасы пайда
болды.
Ол үшін, ... ... ... ... өз ... анықтау
үшін тірек болар валюта бірліктерін ... ... ... ... тербелу дәрежесі бірдей емес болғандықтан, тек ... ... ғана ... ... ... де, ... ... еркін өзгере береді.
Ямайка келісімдеріне сәйкес «қарыз алудың арнайы құқығы» ... ... ... қабылданды. 1969 жылы СДР қарапайым несие құралы ... ... ... ... ... ... 1974 жылдан бастап
валюталардың қалықтау ... ... ... ... ... мөлшері
жойылды. Ендігі уақытта бұл ... ... ... 16 ... орта шамасына негізделген валюталық корзина арқылы
анықталатын ... 1981 ... ... СДР бес ... ... сүйену
арқылы есептеледі.
Валюталық корзина дегеніміз – бір ... ... ... ... ... жиынтығына қатысты өлшеу әдісі.
Валюталық корзинаның мөлшері оның құрамындағы валюталарға және ... ... ... ... тәуелді. СДР проценттер төлейді. Егер
елдің СДР-дағы авуарлары олардың бөлген қаржысынан артық ... бұл ... ... және ... ... авуарлары бөлген қаржысынан кем болса
процентті осы елдің өзі төлейді. СДР бірлігі шартты. Ол МВФ-ке мүше ... ... ... ... ... МВФ-тың арнайы есеп шотында
сақталады. Бұл ... ... ... ... ... алуға немесе
төлем балансының тапшылығын өтеу үшін пайдаланылады. Дегенмен, капиталистік
елдердің жалпы валюталық резервтеріндегі бұл квоталардың үлесі ... ... ... ... айтуы бойынша СДР-ді резервтегі валюта емес,
кредит ... ... ... ... пікір мынадай: СДР резервтегі
валютаның да, кредиттің де ... ... ... оны қалай қарастыруда.
Біреулер оны зебра сияқты ақ ... қара мал ... ...... ақ ... мал дегенді айтады.
Тағы бір ұжымдық резервтегі валюта бірлігі болып, ... ... ... ... – ЭКЮ саналады. ЭКЮ – Еуропалық Одаққа мүше
елдердің 12 ... ... ... Әрбір валютаның корзинадағы
«салмағы» мүше-мемлекеттің Еуропалық Одақтың ұлттық өніміндегі жеке үлесіне
және Одақтың ішкі экспортында ... ... ... ... ЭКЮ ... 1,3 ... ... тең.
ЭКЮ-дің эмиссия (шығару) көлемі СДР-дың шығару көлемінен артық. СДР
сияқты ЭКЮ-де ... ... ...... ... коммерциялық
банктердің есебіне аударып жазу әдісімен жүзеге асады.
Еуропалық валюта ... ... ... одақ елінің валютасының
ЭКЮ арқылы көрсетілген негізгі ... ... Осы ... ... ... өзара курстары есептеледі және бұдан ақиқат курстың ... ... ... жасаудың негізгі мақсаты Еуропалық ... мүше ... ... ... ... Осыған байланысты тағы бір
себеп АҚШ долларының алтын орнына жүруіне жеткілікті сенімнің болмауы.
ЭКЮ-ді ... ... ... ... ... ... және АҚШ-
тың жаппай экономикалық үстемдігінен құтқару әрекеті еді.
ЭКЮ-дің СДР-ға ... ... ... ... ол тек ... ғана емес, жеке меншік секторда да ... ... ... ... ... бірлескен қорларда және халықаралық валюта-
несие, қаржы ұйымдарында; ауыл шаруашылығы ... ... ... ... Одаққа мүше елдердің орталық банктері валюталық
интервенция ... т.б. ... ... Жеке ... ЭКЮ
еурооблигациялық заемдарды, банктердің депозиттері мен кредиттерін
қаржыландыратын ... ... ... ... аса ... кредит беру шараларында ЭКЮ-ді пайдаланды. Еуропалық ... ... ... валюталарының ондағы үлесі мынадай: неміс маркасы –
30,4%, ... ... – 19,3%, ... ... – 12,6%, ... лирасы –
9,9%, голланд гульдені – 9,5%, бельгиялық франк – 7,8%, ... крон ... ... песет – 5,2%, португалдық эскудо – 0,8%, гректердің драхмасы
– 0,7%, люксембургтің франкі – 0,3%.
Еуропалық экономикалық Одақтастық құрыларда ... ... ... ... ... жоқ болатын. Бірақ, 70-жылдардың ортасынан
бастап біртұтас валюталық одақ құру ... ... ... ... Еуропалық Одақтастықтың жетекшілері АҚШ долларына альтернативтік
валюта бірлігін жасауға ұмтылумен қатар, ... ... ... бақылау
үшін валюталардың интеграциясын жүзеге асыруға мүдделі болды.
 Валюталық ... ... ... ... және өзге де ... көшуіне, сондай-ақ валюталық
құндылықтарды төлем қаражаты ретінде пайдаланура ... ... ... құндылықтарды, ұлттық валютаны, номиналы ұлттық валютамен
көрсетiлген баралы ... және ... ... резиденттер шырарран
номиналы жоқ баралы қараздарды Қазақстан Республикасына әкелу, жіберу және
аудару, ... ... ... әкету, жiберу және аудару;
Қорыта айтқанда, валюталық операцияларға мынадай түсінік беруге болады:
1) меншік құқығының және өзге де құқықтардың ... ... ... ... ... ... төлем құралы ретінде шетел
валютасын және шетел валютасындағы өзге де ... ... ... мәмілелер;
2) валюталық құндылықтарды кез келген тәсілмен Қазақстан Республикасына
әкелу және жөнелту, сондай-ақ Қазақстан Республикасынан әкету және жөнелту.
Мұндағы валюталық құндылықтарға ... ... ... ... ... ... валютасында көрсетілген бағалы қағаздар және төлем
құралдары;
3) тазартылған құйма алтын;
4) ұлттық валюта, резиденттер мен ... ... ... ... жағдайда құны ұлттық валютамен көрсетілген бағалы
қағаздар және ... ... ... ... ҚР-ның тұрақты тұрғыны, соның ішінде, уақытша ... ... ... ... ... ... жүрген жеке тұлға;
• ҚР-ның заңдылықтарына сәйкес құрылған ... ... ... олардың
республика ішіндегі немесе одан тысқары жерлерде орналасқан филиалдары
мен өкілеттігі;
• ҚР-ның тысқары жердегі орналасқан тдипломатиялық, сауда және өзге ... ... ... ... ... көрсетілмеген ҚР-ның барлық
заңды және жеке тұлғалары немесе одан тысқары ... ... ... өкілеттіктері жатады.
Валюталық операциялар ағымдық операциялар және капитал қозғалысымен
байланысты операцияларға бөлінеді:
1. Ағымдық операцияларға жататындар:
• Тауарлар, жұмыстар және ... үшін ... не ... ... 180 ... аспайтын мерзімге ұзартуды көздейтін экспорт-импорт
мәмілелері бойынша есеп ... ... ... ... 180 ... ... мерзімге несиелер беру және алу;
• Салымдар, инвестициялар, заем және өзге ... ... ... және өзге де табыстарды алу және аудару;
• Гранттарды қоса алғанда, сауда сипатына ... ... ... жалақыны, зейнетақыны, алименттерді және басқа
сомаларды аудару;
• Осы заңмен капитал қозғалысына ... ... ... өзге де валюталық операциялар.
2. Капитал қозғалысына байланысты операцияларға жататындар:
• Инвестицияларды жүзеге асыру;
... ... ... ерекше құқықты толық беруді
көздейтін мәмілелер бойынша есеп ... ... ... Мүліктік құқыққа және өзге де жылжымайтын мүлік ... ... ... ... және ... үшін ... не ... төлемінің
мерзімін 180 күннен асатын мерзімге ұзартуды көздейтін экспорт-импорт
мәмілелері бойынша есеп айырысуларды ... ... ... 180 ... ... ... несиелер беру және алу;
• өздері тіркелген ... ... ... банк операцияларын
жүзеге асыруға құқығы бар шетел банкілерінде және өзге де ... ... ... ... ... ... жинақтауға байланысты мәмілелер бойынша
халықаралық аударымдар;
• жинақтау сипатындағы сақтандыру және ... ... ... ... ... ... жіктелуі
1. Клиенттердің шоттарын ашу және жүргізу
Бұл операция мынадай ... ... ... және жеке ... ... мен ... шот ашу;
- шоттардағы қалдық бойынша пайыз төлеу;
- овердрафт (банктің жетекшілерінің ... ... ... ... ... ... ... шоттың көшірмелерін беру;
- кез келген уақыт аралығына шот архивін рәсімдеу;
- клиенттердің тапсырмалары бойынша операцияларды орындау (клиенттер
есебінен шетел ... ... алу және ... ... ... ... ... Сауда емес операциялар
Сауда емес операцияларға клиенттерге тауарлар және қызметтер экспорты
мен импорты және капитал қозғалысы ... ... ... үшін ... байланыссыз операциялар жатады.
Өкілетті банктер сауда емес сипатта мынадай операцияларды жасауы
мүмкін:
- ... ... ... және ... ... ... құжаттарын
сатып алу және сату;
- шетел валютасын және шетел валютасындағы төлем құжаттарын сатып алу
және сату;
- ... ... және ... ... төлем құжаттарын
инкассациялау;
- шетел банктерінің жол ... ... ... ... ... ... ... банктерімен корреспонденттік қатынас орнату
Халықаралық есеп айырысуларды жүзеге асыру үшін банктер ... ... ... ... ... Ондай шоттар екі
түрлі болып келеді:
1. НОСТРО шоты (біздің шотымыз ...... ... ... ... ағымдық шот;
2. ЛОРО шоты (сіздің шотыңыз бізде) – коммерциялық банкте банк-
корреспонденттің атына ... ... ... ... ... операциялар – сол елдің қолма-қол және қолма-қолсыз
ұлттық валюталарына ... және ... ... ... сатып алу
және сату мәмілелері.
Конверсиондық операцияларға мынадай валюталық мәмілелер жатады:
- СПОТ мәмілесі – бір валютаға қарсы екінші ... ... алу ... ... ... ... күннен кейінгі екінші банктік жұмыс
күніндегі валюталау күні жүргізілген операциялар.
- ФОРВАРД (мерзімді,аутрайт) ... – бір ... ... ... ... алу және ... байланысты мәміле жасалған күннен кейінгі ... ... ... валюталау күні жүргізілген операциялар.
- СВОП мәмілесі – бір валютаға қарсы екінші валютаны ... ... ... осы ... ... қайта сатып алу және сатуға
сәйкес, яғни екі қарама-қарсы операциядан тұратын банктік мәміле.
• Аутрайтпен ... ...... бір ... ... жабдықтау
шартын білдіреді;
• Опционмен жасалатын мәміле – валютамен жабдықтаудың күні белгіленбеген
шартын ... есеп ... ... ... ... есеп ... ... формалары қолданылады:
құжатталған аккредитив, құжатталған инкассо, банктік аударым.
Құжатталған аккредитив – ... ... ... ... ... өзінің бұйырушы-клиентінің өтініші бойынша жасайтын
аккредитив ашушы банктің міндеттемесін білдіреді.
Құжатталған инкассо – ... ... ... ... берген
құжаттарын төлеушіге төлеу үшін ұсынуға немесе ақшасын алып беруге өзіне
алған міндеттемесі.
Банктік аударым – ... ... ... ... ... барлық есеп айырысудағы валюталық түсімдердің өкілетті банктердің
шотына есепке алынуын білдіреді.
6. Валюталық қаражаттарды ... және ... ... ... ... ... ... тарту;
• жеке тұлғалардан;
• заңды тұлғалардан, соның ішінде, банкаралық депозиттер;
2) несиелер беру;
• жеке тұлғаларға;
... ... ... ... несиелерді орналастыру.
2. Қазақстан Республикасының валюта нарығы менвалюталық саясат
2.1. Қазақстан Республикасының валюта жүиесі
Валюталық ... – бүл ... ... және ... мақсаттарына
сәйкес халықаралық валюталық және басқа экономикалық қатынастар аумағында
жүзеге асырылатын шаралар жиынтығы.
Валюталық саясат экономикалық ... ең ... ... ... өсуді қамтамасыз етуге, жұмыссыздық пен инфляцияның ... ... ... тепе-теңдікті ұстап отыруға бағытталады.
Валюталық саясаттың басты бағыттары мен формалары елдердің валюталық-
экономикалық жағдайына, әлемдік ... ... ... ... ... байланысты анықталады.
Заңды түрде валюталық саясат валюталық заңдылықтар, яғни елдегі ... ... ... ... ... ... ... тәртібін реттейтін құқықтың нормалар ... ... ... көп ... ... ... ... мемлекеттер арасында
жасалатын келісімшарттарға сүйенеді.
Валюталық саясатты іске асырудың басты бір ... ... ... ... ... ...... актілер және атқарушы өкіметтің әрекет
ету жолымен іске асса, ал жанама валюталық реттеу – нарықтың ... ... ... ... және несиелік әдістерді
пайдалану арқылы әсер етеді.
Мемлекетаралық валюталық реттеу ұйымы – Халықаралық Валюталық қор (ХВҚ)
болып табылады.
Валюталық ... ... ... және ... ... екіге
бөлінеді:
1) құрылымдық валюталық саясат;
2) ағымдық валюталық саясат;
ҚҰрылымдық валюталық ...... ... жүйедегі
құрылымдық өзгерістерді жүзеге асыруға бағытталатын ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... іске ... ... саясат ағымдық валюталық саясатқа әсер етеді.
Ағымдық валюталық саясат – валюталық бағамды, валюталық нарық пен алтын
нарығының қызметтерін ... ... ... ... ... мерзімді шаралар.
Валюталық саясаттың мынадай формалары қолданылады:
1) Дисконттық валюталық саясат.
2) Девиздік валюталық саясат.
Сонымен қатар, девиздік саясаттың мынадай ... ... ... валюталық интервенция;
ә) валюталық резервтерді диверсификациялау;
б) валюталық шектеу;
в) ... ... ... ... валюталық бағам режимі;
д) девальвация;
з) ревальвация.
Дисконттық саясаты – бір жағынан, валюталық бағам мен ... ... ішкі ... ... ақша ... бағаны,
жиынтық сұранысты реттеуге бағытталатын орталық банктің есепке алу ... ... ... ... ... ... еркін орын
ауыстыруы жағдайында есепке алу мөлшерінің көтерілуі, ең ... ... бар ... ... ... ынталандырып, төлем балансының
жағдайын жақсартады және валюталық бағамды арттыра түседі. ... ... ... алу ресми мөлшерін төмендететін болса, отандық және шетелдік
капитал сыртқа ағылып, ... ... ... қалдығы азаяды және
валютаның бағамы ... ... ... ... ... ... Себебі,
егер де төлем балансын жақсарту мақсатында есепке алу ... ... оның ... үшін ... ... ... Ал оның ... төлем
балансына кері әсер етіп, яғни капиталдың сыртқа ағылуына жол береді.
Девиздік саясат – мемлекеттік ұйымдардың немесе орталық ... ... сату және ... алу ... ұлттық валюта бағамына әсер ... ... ... көтеру мақсатында орталық банк шетел валютасын
сатады, ал бағамын түсіру үшін, шетел валютасын ұлттық ... ... ... ... ... ... ... интервенция формасында жүзеге
асырылады. Валюталық интервенция XIX ... ... ... ... ... ... тасталғаннан кейін валюталық интервенция
кеңінен қанат жайды.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, жаңа ... ... ... реттеу ұйымдары – ХВҚ, сондай-ақ аймақтық – Еуропалық ... ... ... ... диверсификациялау – бұл ... ... ... ету, валюталық интервенция жүргізу және ... ... ... әр түрлі валюталарды қосу жолымен валюталық
резервтердің құрылымын реттеуге бағытталған ... және ... ... ... ... тұрақсыз валюталарды сату және халықаралық
есеп айырысулар үшін қажетті тұрақты валюталарды ... алу ... ... ... және ... бағам режимі ... ... ... ... ... табылады.
Девальвация мен ревальвация – валюталық саясаттың дәстүрлі әдістеріне
жатады.
Девальвация – ұлттық ... ... ... валюталарына қатынасы
бойынша төмендету.
Ревальвация – ұлттық валюта бағамын шетел валюталарына қатынасы бойынша
жоғарлату.
Валюталық саясаттың келесі бір ... ... ... ... ... – резиденттер мен бейрезиденттердің ... ... ... құндылықтармен жасалатын операцияларына заңды түрде немесе
әкімшілік түрде тыйым салуы немесе шектеуі.
Валюталық ... ... ... ... ... ... ... шектеу валюталық заңдылықтармен бекітеді.
Валюталық шектеудің мақсаттары мынадай:
- төлем балансын теңестіру;
- валюталық бағамды қолдау;
- ағымдағы және стратегиялық міндеттерді шешу үшін ... ... ... ... ... ... ... сүйенеді:
- Валюталық операциялардың орталық және ... ... ... ... жасау үшін рұқсат қағазының берілуі;
- Валюталық шоттарды толық немесе жартылай жабу;
- Валюталардың қайтарымдылығын шектеу.
2.2 Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... ның ... заңнамасының негізі «Валюталық реттеу туралы»,
«Лицензиялау туралы», «ҚР-ның Ұлттық ... ... ... мен ... ... ... және өзне де ... қатнастар жүиесіне тиесілі заң
актілері болып ... ... ... ... ... ... асырылуын
бауылау, сонымен қатар аталған тәртіпті анықтау, ескерту және оның алдын
алу шараларын өкілетті мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ҚР-ның Қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу мен
бақлау жөніндегі Агенттігі, валюталық бақылау органдары ... ... ... ... ... ... ... байланысты
туындайтын қоғамдық қатнастарды реттеу ережелерінің жиынтығы валюталық
құқықтық арақатынас деп атайды. Құқықтық ... екі түрі бар: ... және ... ... ... ... Еуропа
мемлекеттерінің қираған экономикасын қалпына келтіру және ... шешу ... 1944 жылы ... өткен халықаралық
валюта-қаржылық конференциясында екі ұйым: Халықаралық валюта қоры (ХВҚ)
және Халықаралық қайта құру және даму ... ... құру ... ... Қор ... ... жүйесінің тұрақтылығын қолдау үшін, ал Банк
оған қатысушы-елдердің ұзақ мерзімді экономикалық дамуын ... ... ... ... ... (БҰҰ – ООН) маманданған органы ретінде өз
жұмысын 1947 ж. Наурызында бастады. Оның штаб-пәтері Нью-Йоркте орналасқан,
басқарушы ...... ... ... – елдердің қаржы
министрлерінен немесе орталық банктердің басқармаларынан тұрады, Кеңес жыл
сайын шақырылады. ... ...... ол ... капиталының ең көп
үлесі бар елдердің 6 ... және ... ... ... ... ... 16 өкілін біріктіреді.
ХВҚ-ың капиталы оған қатысушылардың белгіленген квотаға сәйкес төлеген
жарналарынан құралады, оның ... ... ... ... ... сауда-саттыққа қатысудағы белсенділігіне байланысты анықталады.
Алғашқыда жарна бірен-сарандап ... және ... ... ... ... 1978 ж. ... квотаның төртен бірі СДР-мен
немесе ХВҚ бекіткен қатысушы-мемлекеттің валютасымен есептелетін болды.
Алғашқы кезде Қорға 49 ел мүше ... ... оның ... 8 ... құралы. Қазіргі кезде мүшелерінің саны төрт есе ... ... ... 16 есе ... ... ... екісі өркендеген
мемлекеттердің шектеулі контингентіне, ал қалған бөлігі көптеген дамушы
елдерге ... ... ... ... ... ... дауыс
саны оның капиталдағы үлесіне сай бекітіледі.
Қорда ең көп дауыс саны бар – АҚШ ... ... және ... ... мемлекеттері (30%-ке жуығы). Соңғы жылдары дамушы елдердің – мұнай
экспортшыларының – квоталық ... және ... ... олардың дауыс саны да
көбеюде. ХВҚ-ың маңызды ... ... үшін ... 85% ... ... кейбір жағдайларда 70% дауыс жеткілікті болады.
ХВҚ-ың негізгі қызметтері төмендегілер:
• Халықаралық сауданың және ... ... ... көмек
көрсету;
• Валюталық паритеттің тұрақтылығын сақтау және валюталық шектеуді жою;
• Төлем балансының теңелуі үшін ... ... ... ... ХВҚ-ны үнемі өздерінің алтын валюта резервтері туралы,
экономикасының, төлем балансының жағдайы және т.б. ... ... ... ... мүше ... кіру – ... ... және оған туыстас басқа да
валюта-несие ұйымдарына кіруінің міндетті жағдайы. 1944 ж. ... КСРО ... ХВҚ мен ... құру ... ... ... сол кездегі Шығыс пен Батыстың арасында болып ... ... ... оларға мүше болып кіргенін өз келісімімен бекіткен ... 1991 ж. КСРО ... осы ... кіру үшін ресми арыз
бергеннен кейін, тек 1992ж. ... ... ... Кеңес Одағы
Республикаларының барлығы осы халықаралық ұйымдарға тең құқылы қатысушылар
болып кірді.
Халықарылық ... құру және даму ... ...... ... және оның ... ... орган ретінде өз жұмысын 1946ж.
маусымында бастады. Банктің өз жұмысын кеңейту барысында туыстас ... ... ... қаржы корпарациясы ... даму ... ... ... ... ... ... (ХИТРО) және Инвестицияларды қорғау жөніндегі көп ... ... ... кезде осы ұйымдар бірігіп әлемдік банк тобын (ӘБ)
құрайды, оның штаб-пәтері Вашингтонда орналасқан, ал ... – осы ... ... – оны ... банк деп ... Бұл топ ... елдердің нарық
құруына, экономикалық потенциалын көбейтуіне серіктес болып, халқының
өмірлік деңгейін ... ... банк ... ең ... бөлімшесі, ол 200 млрд долл. Акционерлік
капиталды иеленеді, қазіргі кезде оның құрылтайшыларының саны 180мемлекетке
жетті. Олардың ... ХВҚ ... ... Әлемдік банктің акцияларының
үлесін иеленді және оның басқару ... ... құқы бар. Оның ... – АҚШ (17% ... ... ... ... – басқармалар Кеңесі – қатысушы-елдердің ... ... ... банктердің басқармаларынан тұрады. ... ... ... банк мүшелігіне жаңа елдерді ... ... ... ... ... уақытша тоқтату және т.б.
сол сияқты мәселелерді шешеді. ХҚҚДБ және ХВҚ-ың басқармалар Кеңестері ... ... ... ... ... ... атқарушы директорлар Кеңесі басқарады,
Кеңес штаб-пәтерде (Вашингтонда) орналасқан, ол жеті ... ... ... ... ... ... ... басқармасы болып
саналады. Кеңес 24 адамнан тұрады, олар – ірі акционерлердің бір-бір ... 19 ... ... Аймақтық өкілдер бір немесе бірнеше елдерден
сайланады. Басқарма ... ... ... ... ... ... және қызметтен босату (олардың саны 7000 адам) сол сияқты басқа
мәселелерді қарауға ұсынады.
ӘБ-тің атқаратын ... ... Кең ... ... яғни ... сақтау, білім беру және қоршаған
ортаны сақтаудан бастап инфрақұрылым және ... ... ... ... ... көрсетілетін инвестициялық іс-шаралар;
• Экономикалық мәселелер бойынша талдау және кеңес беру ... ... ... ... жүргізілетін жобалардың мазмұны
мен құрамын ... ... Бай және ... ... ... қайта бөлудегі делдалдық қызметі.
Банк жылма-жыл үнемі пайда тауып, оны өз қажетіне жұмсайды, ... ... ... орта ... ... ӘБ ... ... бағыты соғыстан
зардап шеккен Батыс Еуропа елдері экономикасының дамуын ынталандыру болды.
Алғашқы заемды 1947ж. ... ... ... оның ... ... қазыр ресурстарының негізгі бөлігі Азия, Африка, Латын Америкасы
және Шығыс ... ... ... ... өз ... мен ... да бағалы қағаздарын әр түрлі елдердің
зейнетақы қорларына, сақтандыру компанияларына, ... ... ... жеке тұлғаларға сатып, аса пайдалы жағдайда ресурстар
тартумен шұғылданды. Себебі оның ... ... ... ең ... және ... ... қағаздар болып есептеледі. Сондай-ақ ... ... мен ... пайдасы да ресурстар көзі болып қызмет
етеді.
ӘБ дамушы мемлекеттерге қарызды 15-17 ... ... ... ... проценттік мөлшермен береді. Әрбір жарты жылда мөлшер қайта
қаралады, соңғы жылдары ол ... 7-705% ... ... ... ... сомасын өтеуді бастау мерзімі бес жылға кейін шегерілді.
Банк өзі ... ... 50 ... 6000-нан астам бағдарламаны іске асыру
үшін 300 млрд долл. Асатын займды әлемнің 140 мемлекетіне берді. Бұл ... ... екі есе көп. Оған ... саны әлем ... ... болғандықтан, ол жалпы масштабта әрекет етуге мүмкіндік ... ... ХВҚ ... ... ... олар әріптестер және бірін-бірі
өзара толықтырушылар. ӘБ тобының басқа бөлімшелерінің ... ... ... ... ... корпорациясы (ХҚК – МФК) 1956ж. мемлекеттік кепілдік
алмай-ақ дамушы елдердің экономикасындағы жеке ... ... үшін ... Ол ... нарықта өте жоғары рейтингісі бар
өзінің облигацияларын ... ... ... ... тек ... ... ғана ӘБ ... есебінен толтырады.
Корпорацияның кәсіпорындардың акционерлік капиталына инвестициялық
қаржы салуға құқығы бар. Ол жаңа кәсіпорындар ашуға және бұрынғыларын ... ... ... ... ... ... Жоба ... жалпы шығындар сомасының 25%-ін қаржыландыру;
• Кәсіпорын акйияларының тек 35%-не дейінгісін ... ... ... басқаруға қатынаспау.
Қарыз 3 жылдан 15 жылға дейінгі мерзімге беріледі. Корпарация жылма-
жыл 200 жоба ... 3 млрд ... ... займ ... Оған 170 ... даму ... (ХДА – МАР) 1960ж. дамушы мемлекеттердің
ішіндегі ӘБ-тен қарыз алуға жағдайы келмейтін ең ... ... ... ... Ассоциация оларға 30-40 жылға дейін және ... ... 10 ... ... ... ... береді. Қазіргі кезде бұндай
несиені әрбір ... ... ... 835 ... ... ... ... Несие берудің мақсаты – дамыған елдердің кедей елдерге ... ... ... ... ұйым ... көп жағдайларда ӘБ бірігіп жобаларды
несиелейді. Қазіргі уақытта жылма-жыл жалпы сомасы 6 млрд долл. Болатын 125-
тен ... ... ... ... оның 159 ... ... мүшелері
бар.
Инвестициялық таластарды реттеу жөніндегі халықаралық орталық ( ИТРХО –
МЦУИС) 1966ж. инвеситицияны кеңейтуді ынталандыру үшін, яғни үкіметтер мен
шетел ... ... және ... ... ... ... үшін құрылған. Сондай-ақ бқл орталық шетел инвестициясын алуды
құқықтық қамтамасыз ... де ... ол үшін ... ... және ... берумен айналысады. Қазіргі уақытта оның 126 мүшесі
бар, ал қаралған даулы істердің жалпы саны ... ... ... жөніндегі көп жақты агенттік (ИККА – МАГИ)
1988ж. дамушы елдердің шетел жеке инвесторларын ... ... ... ... үшін ... Атап айтқанда: экспроприация, яғни жеке
меншігінен ... ... ... әрекеттері және азаматтық тәртіпсіздік
қауіпі, келісім жағдайларын бұзу қауіпі және т.б. Сол ... ... ... ... ... тарту жөнінде кеңес ... ... ... жеке ... 15-20 жыл ... ... ... Агенттіктің мүшелері болып тек ... ... ... айтқанда, Халықаралық валюта-несие және қаржы институттары – ХВҚ
және ӘБ тобы – ... ... ... реттеуде маңызды роль
атқарады. Олардың берген қарызы онша көп болмаса да, елге қарыз капиталының
әлемдік ... жеке ... ... ... жол ... ... ХВҚ ... берген несиелері мемлекеттің төлем қабілеттігі бар екенін дәлелдейді.
ХВҚ және ХҚҚДБ басқа да ... ... ... ежелгі дамушы
елдердің және Батыс Еуропаның бұрынғы социалистік мемлекеттері мен ТМД
елдерінің ... ... ... ... ... ... ... – қаржы және несие ... ... ... ... тұрақтандыру, оны терең құрылымдық,
валюталық және әлеуметтік дағдарыстан шығару бойынша бірқатар реформаларды
қолға ... ... ... ... нәтижелер бермеді. Қазақстанда ашық
экономика принципі жарияланған еді. Бұл принцип оның ... ... мен ... ... ... ... кіруінің қажетті
шарты болып есептеледі.
Қазақстанның дүниежүзілік шаруашылыққа интеграциялануға ұмтылысы оның
халықаралық валюта-қаржы және несие қатынастарына белсенді ... ... ... Бұл қатынастардың толыққанды мүшесі болу үшін Қазақстанға
бірталай проблемаларды ... тура ... ... ... ... бірі
– теңге құнының тұрақтылығын орнықтыру және оны еркін ауысатын валюталарға
айырбастауды мейлінше ... ... өзі бір ... теңдестірілген,
екінші жағынан, шетелдік тауарлар мен валюталар үшін ашық ... ... ... ... ... ... ауысатын валюталармен салыстырғандағы
курсының орнықтылығы Қазақстан экономикасы үшін дүниежүзілік рынокқа
шығудың ... ... ... өзінде теңгенің ел ішінде еркін ауысуына ... қол ... ... Ішкі еркін ауысу дегеніміз –ол теңгенің ішкі
валюта рыногында шетелдік ... ... курс ... ... айырбасталу
мүмкіндігі. Ал, теңгенің толық ауысу мүмкіндігіне ... үшін ... ... және ... ... ... алтын, валюта резервтерінің
қорлануы, ТМД ... ... ... ... қалыптасуы
қажет.
90 –жылдардың ортасына қарай теңгенің ішкі ... ... ... қатар қолда бар ақша айналымының ... ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік рыногына шығуына, портфельдік және тікелей
инвестициялар операцияларына қатысуына мол мүмкіндіктер береді. ... ... ... ... ... үшін ... ... ұлттық валютаға тұрақты сенімсіздік ... жол ... ... ... ... Бұл факторлардың бір –бірімен
тығыз байланысты екендігіне ешкімнің күмәні ... ... Осы ... алмай, экономикалық реформалар бағытымен тынбай қозғалу, шаруашылық
жүргізу механизмін, соның ... ... ... ... беру Қазақстанның
дүниежүзілік рынокта өз орнын табуының кепілі.
Қазақстанның валюта саясатының ... ... бірі ТМД ... және валюта одағын қалыптастыру. Бұл арада ... ... ... бай ... пайдалану қажет.
Қазақстанның экономикаға өту мерзімін бірнеше ... ... ... ... ... мемлекет болды. Меншік
пен нарықтық қатынастардың жаңа ... ... ... ретінде
мемлекетсіздендіру мен жекешелендіру бағамы қолға алынды. Аралық капиталы
бар бірлескен кәсіпорындар, шетелдік инвесторлар үшін жеңілдік ... ... ... бар ... ... аймақтар құрылды.
Елде нарықтық инфрақұрылым қалыптасты: коммерциялық банктердің ... ... ... сауда зор қарқынмен дамыды. Бірақ өнеркәсіптік
және тұтынушылық пайдаланудағы ... ... ... ... ... ... Республика өзінің ұлттық валютасы – ... ... ... ... әлемдік жүйесінде қазақстандық ақша бірлігі өтімді
емес валюта болып саналады. Банктік ортада теңге ... ... ... бола ... яғни бұл келісімдер банкаралық валютада жүргізілуі тиіс.
Ұлттық валюта – теңгені енгізу ... (1993 ... 15 ... ... тұтынудың 60-65% көлеміндегі өзіндік ... ... ... етілген еді.
Қазақстан теңгесінің айналымға түскеннен кейінгі бағамы Қазақстан
Республикасының Халықаралық валюта ... ... ... ... ... нарыққа ұлттық валютаны енгізу сәтінде оның айырбас бағамы
АҚШ-тың 1 долларына қатысты 4,68 теңгеге тең ... ... банк ... ... ... айырбас бағамы саясатын жүргізіп отыр, ол
валюталық нарықтағы сұраныс пен ... ... ... ... ... ... сақтап қалуға ұмтылған еді, өйткені
қалыптасқан экономикалық кеңістік пен шаруашылық байланыстарды қолдау қажет
болды.
Бірақ көптеген экономистердің пікірі ... бұл ... ең ... ... бірі ... еді. ... ... теңгені еңгізуге
дайындық процесі кезінде Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі ... ... ТМД ... ... ... ... ... валютаны
еңгізудің әр түрлі нұсқалары түбегейлі қарастырылды.
Әлемдік тәжірибеде валютаны еңгізудің 3 түрлі ... ... ... ... ... енгізу;
• тікелей енгізу;
Осы әдістердің үшінші нұсқасы таңдалды.
Валюталық режимді таңдау кезінде мемлекеттік ... ... ... валюталық нарықты басқаратын жүзу режимін белгіледі.
Бұнымен ... ... ... мен теңгенің еркін айырбасталуы қолданылды.
Олар ағымдық шот бойынша операцияларды қамтыды және шетелдік ... ... жж. Бұл ... ... заңды құқықтық база, соның ішінде
валюталық базасы қалыптасты. Екінші ... ... ... ... ... акциялардың мемлекеттік пакетінің 80%-ке дейінгісін ... ... ... ... ... ... нарығы да құрылды.
Реформалау саясатының басым мақсаттарының бірі – еркін ... ... ... ... ... ... ... ету
және теңгенің ішкі өтімділігіне қол ... ... ... ... елге ... ... жүргізілді. 1993 жылдың желтоқсан айының
соңына АҚШ долларына да, Ресей ... де ... ... ... ... атап ... Қаңтар-ақпан айларында Қазақстан Республикасы
Ұлттық банкі қатаң ... ... ... ол ... ... ... түрде тұрақты деңгейде сақтауға мүмкіндік берді. Бірақ наурыз
айында ... ... ... ... ... жылы Ұлттық валюта бағамының төмендеу қарқыны ... ... ол 1995 жылы ... тең ... Осы ... ... ... оның төмендеу қабілеттілігін көрсетті,ол инфляция деңгейі ... ... ... ... ... ... жылдың екінші жартысынан бастап, валюталық нарықтың биржадан тыс
сегментті жедел дамыды. 1996 жылы оның ... ... ... ... асып ... ... ... жүргізілген талдау
көрсеткіші көрсеткендей, ел экономикасының барлық салаларында реформалар
процесінің әлі де жүргізілмегендігі ... ... ... ... ең ірі инвестициялық жобалар жүзеге асырылуда.
Шетелдік инвесторлар үшін ... ... ... ... ... ... осы қолайлы режимді қамтамасыз ететін бірқатар заңдар
қабылданды. Осы кезеңнің мынадай ерекшеліктерін атап ... ... ... ... ... болжамдалған инфляция мен жұмыссыздық;
• отандық банктік жүйенің құрылуы;
• шетелдік банктердің қызметі;
• қаржылық нарықтың, соның ішінде бағалы қағаздар нарығының дамуы.
Валютаның ... ... ...... ... алу ... ету және ішкі валюта ... ... ... белсенді дамуына жол бермеу шараларын ескере отырып
құралады. Бұл саясаттың ...... ... ... нарықтардың дұрыс
қызмет етуі мен теңгені нығайтуға жағдай жасау.
Валюталық саясаттың дәстүрлі формаларының ішінде мынадай ... ... ... ... ... ... ... алтын-
валюталық резөервтерді басқару және теңгенің еркін ... ... ... ... ... ... нарықтағы
конъюнктураның қысқа мерзімді өзгерістері арқылы теңгенің ... ... ... ... ... ... валютадағы алтын-
валюталық активтердің уақытша ... ... ... ... жүргізуі саясаты нәтижесінде болды (1991жылы – 11,2 ... ... 1994 жылы – 18,9 млн. АҚШ ... 1995 жылы – 106,8 ... ... жылы ... валюталық қормен келісімдегі 8-баптың шартына
қосыла отырып, Қазақстан өзіне төмендегідей міндеттемелерді алды:
• валюталық шектеулерді енгізбеу немесе күшейтпеу ... көп ... ... ... ... ... ... өзгерту;
• төлемдік балансқа байланысты себептер бойынша импортқа ... ... ... күшейту.
1996 жылғы валюталық тәуелділіктерді ... ... ... ... тән ... болды. 1996 жыл ішінде валюталық фьючерс
бойынша екі ... ... ... ... мен Қазақстандық
қор биржасында сауда жүргізілді.
1997 жылдың ішкі валюталық ... ... ... ... ... тәжірибеге СПОТ операциялары сияқты
құралдарды енгізу болды. Мұндай операциялар АҚШ ... және ... ... ... ... ... ... банктік тұтынуды
қанағаттандыруға мүмкіндік берді.
1997 жылы ... ... ... құралдардың Флматы биржасы болып
өзгертілген қазақстандық қор ... 257 ... ... ... ... 1,124,7 млн. АҚШ ... және 11,2 ... маркасына тең болды.
1996 жылмен салыстырғанда, АҚШ доллары бойынша сауда-саттық 10,5-ке, ол
неміс маркасы бойынша 25,3%-ке ... ... ... ... сауда-саттығынан 1,2 және 3
айға (СПОТ) шарты бойынша жасалады.
Есеп беру жылында Қазақстан валютасының ... ары ... ... жұмыстар жалғастырылды. Сонымен бірге, 1996 жылдың ... ... ... жаңа Заңы ... ... ... ... қамтамасыз ету – Қазақстанның
валюталық ақша-жүйесін реформалау жағдайында үнемі өзгерістерге ... ... ... ... алғашқы Заң 1993 жылдың 14 көкегінде
қабылданды. Бұл заң осы жүйедегі ырықтандырудың қол ... ... ... ... ал кей ... ... ... бір-біріне қарама-қайшы
болды. Жоғарыда аталған себептер «Валюталық ... ... жаңа ... ... ... ... соқты. Ол заң 1996 жылдың 24
желтоқсанында қабылданды.
Жаңа заң ... ... ... ... қарастырады.
Қазақстанның Ұлттық банкі ұлттық валюта бағамын шетел ... ... ... яғни ... бір рет, ... күні ... банк
жетекші әлемдік валюталарға қатысты теңге бағамын белгілеп отырады. ... есеп ... және ... ... үшін ... ... ... басымдықтары: елдің балансының теңгерілуіне
қол жеткізу, ... ... ... ... қарамағындағы
валюталық ресурстардың шоғырлануы.
Ұлттық банк мынандай қызметтерді жүзеге асыруға құқығы бар:
• шетел валютасын сатып алу және ... ... ... және ... бағалы қағаздармен операцияларды
жүргізу;
• алтынның қабылдануын, сақталуын және ... ... ... органдарға мыналар жатады: мемлекеттік Кеден комитеті,
салық ... ... ... Халықаралық Валюта Қоры ... ... ... мүше ... кіруі ел экономикасын жандандыру үшін ... ... ... оңтайлы жолы болып отыр. ... және ... ... біздің елге бірқатар несиелер берді.
Дегенмен, Қазақстанның қазіргі ... ... ... ... ... кредиттердің тауар жеткізуге байланыстырылып, немесе белгілі ... ... ... ... ... ... Әрине, мұндай
жобаларды жедел жүзеге асыру мүмкін емес, ал оның ... ... ... да ғажап емес.
1997 жылдан бастап Қазақстан үкіметі өз жұмысының ... ... ... ... ... және оларды тиімді орналастыру дер
ұйғарып отыр. Инвестицияларды дамушы мемлекеттерді былай қойғанда, дамыған
елдердің ... ... ... инвестициялар рыногындағы ахуал оларға деген Шығыс Еуропа және
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы Елдерінің орасан зор сұранысына байланысты
елеулі ... ... ... нәтижесінде капиталдарды импорттаушылар
арасында үлкен бәсеке қалыптасып ... ... ... әзірге капиталды
тарту мәселесінде Қазақстанның бәсекелестік ... ... ... ... әлі де ... қызмет көрсету және инфрақұрылымды дамытудың
шетелдік инвесторларға қолайлы ... ... жоқ. ... ... ... ... ... жұмыс істеу жүйесінің өзінде де
әлі айқындық жоқ. Біз әрбір инвестормен жеке ... ... ... мен ... икемді жүйесін қалыптастырып, орнықтыруға
ұмтылуымыз қажет.
Қазақстанда шетелдік инвестицияларды тарту бағдарламасын әзірлеу қажет,
ол мынадай ... ... ... ... ... ... ... байланысты барлық
әкімшілік рәсімдерді оңайлату. Біз визалар алу, шекара және ... өту, ... ... құқығына және ел ішінде жүріп –тұруға
рұқсаттар беру ... ... ... және тағы ... ... ... іскер әлем қарым–қатынас жасасатын ағылшын ... ... ... ... ... Бұл бәрінен бұрын
мемлекеттік қызметшілер мен ... ... ... істейтін адамдарға
қатысты, өйткені, тәжірибе көрсетіп отырғандай, ірі ... ... бар елде ... ... Нақ ... да ... ... осындай, бір қарағанда ұсақ мәселеге мейлінше салиқалы назар
аударады.
Біздің авиажелілеріміздің, әуежайларымыздың, ондағы ... ... ... ... ... ... көп ... байланысты. Біздің мақсатымыз шетелдік бизнесменге
неғұрлым ... ... ... оның ... үнемдеу болуға тиіс. Бұл
қызметтердің құны оны әдетте екінші кезекте ғана ... ... ... ... ... ... салық шегерімдерін беруді қоса алғанда, салық жеңілдіктерін,
жеделдетілген амортизацияны, жеңілдікті кеден бажын және тағы ... ... ... Олар ... басымдықтарды іске асыру үстінде
жаңа құрылыс салу жайында әңгіме қозғалған жерде және тек қана ... ... ... ... ... ... жоқ, ... күрделіге қарай
жүріп отыру қажет. Бүгін біздің инфрақұрылым объектілеріне – энергетикаға,
газ және ... ... ... ... ... автомобиль және темір жолдарға, су құбырларына ... ... ... Бұл ... ... елде ... ахуалдың экспорт пен сауданың, ... өмір ... ... ... ... жақсы жұмыс істеуі мүмкін емес.
Импортты алмастыру және бәрінен бұрын халық ... ... ... ауыл ... ... ... ... алмастыру жайында байсалды
түрде ойлану қажет.
Ақыр соңында, аймақтық басымдықтарды әрі ең алдымен ... ... ... ... ... Жеңілдіктер мен преференциялар жүйесі
басымдықтар жүйесімен қатаң ұластырылуға тиіс. Бұл ... ... ... ... ... сенімді тосқауыл қоя отырып, мейлінше
ұқыпты түрде ... ... мен ... ... ... ... түріндегі гранттар,
қызметкерлерді оқытуға арналған демеу қаржы, әр ... ... ... субсидиялар сияқты нысанды да пайдалану қажет. Бірақ тағы да
басым болып табылатын ... ... ... ... ... әр түрлі қызметтер мен жергілікті
шикізатты артықшылықты пайдалануға арналған кепілдіктерін күшейту қажет.
Үйлестірілген және оралымды жұмыс жүргізу үшін ... ... ... ... ... орган құру қажет.
Шетелдік инвестицияларды тарту бағдарламасымен қазірдің өзінде ... ... ... Өз уақытында ол жария етіледі.
Ағымдағы  макроэкономикалық жағдайды және ... ... ... ... 2006 ж. 16 - 20 ... ... Қазақстан
Республикасында ХВҚ миссиясы болды.
ХВҚ миссиясының  қызметкерлері Қазақстан Республикасының
мемлекеттік органдарына ынтымақтастық үшін алғыс айтады. Бұл ... ... ... IV бабы ... ... ... жүргізілгеннен кейінгі
кезеңдегі елдің қаржы-экономикалық жағдайын талдауды, экономиканың ... даму ... ... және 2007 ж. ... ... ... ... мақсат етіп қойды. Миссия жұмысының барысында
сонымен қатар ақша-кредит және валюта саясаты, банк ... ... ... сондай-ақ құрылымдық реформалар саласындағы шешуші
міндеттер қаралды. Қазақстан Республикасының экономикалық ... ... ... ... Қолайлы сыртқы экономикалық конъюнктура аясында
экономиканыпарасатпенбасқару айтарлықтай табысқа қол жеткізуге мүмкіндік
берді. ... ... ... ... бағалар және Қазақстан Республикасында
мұнай өндірудің ... ... ... ... күрт ... әкелді,
бұлардың бір бөлігі әлеуметтік саланың кезек күттірмес ... ... ... ... Нәтижесінде халықтың өмір сүру
деңгейі тез жоғарылады. 2000 ж. ... ... ... ЖІӨ жан ... шаққанда
доллармен көрсетілуінде үш еседен астам өсті; ағымдағы жылы ... алты жыл ... екі есе ... ... ... Бұл ... мұнай
секторының үстеме кірістерінің едәуір бөлігі қазіргі ... ... ... ... 17 ... болып отырған Қазақстан Республикасының ... ... ... ... және ... емес секторлар кірістерінің 
динамикалытүрде түсуі бұрынғысынша айтарлықтай профицит байқалып ... ... ... тигізді. Елдің сыртқы экономикалық қызметінің
көрсеткіштері де ... ... ... ... жылы ... ... резервтері
12 млрд. жетіп, екі есе дерлік өсті (бұл ... мен ... ... 6 ай кезеңіндегі көлеміне сәйкес келеді).
  Экономиканың таяу болашақта даму перспективалары қолайлы
болады; дегенмен, ... ... ... ... ету ... ... шеңберінде тәуекелдерді төмендетуге көбірек назар
аудару қажеттілігі артатын болады. 2006 ж. бірінші жартылдығында ЖІӨ өсімі
нақты көрсетілуінде 9 ... ... таяу ... оның өсу қарқыны осы
қалпында сақталады деп күтілуде.  Жұмыссыздық деңгейі одан әрі ... ж. ... ол 7 ... ... ... ... инфляциялық қысым
күшейді; ағымдағы жылдың басынан бері ... ... ... шамамен
8,5 - 9 пайыз деңгейінде сақталып ... 2007 ж.  ... ... жобасында
көзделген салық-бюджет саласын айтарлықтай ынталандыру аясында мемлекеттік
қызметшілердің жалақысын 2007 ж. қаңтарында жоспарлы түрде 30 ... ... ... ... ... ... ... өзіне
алатынын білдіреді. 
Соңғы уақытта ақша-кредит саясатын қатаңдату жөнінде бірқатар
қажетті шаралар қабылданды. Резервтік талаптарды қолдану ... ... ... (ҚҰБ-ның депозиттер бойынша пайыз ставкасы)  25 базалық
пунктке артты; ҚҰБ ноталарын шығару ұлғайды. ... 2006 ж. ... банк ... ... ... ... ... шамамен 100 базалық
пунктке көтеріліп, 15 пайыздан асты. Оның үстіне, ҚҰБ ... ... ... өзі ... одан әрі өсуін болдырмауға мүмкіндік берді
.
Инфляцияны тежеу үшін ақша-кредит саясатын одан әрі қатаңдату
қажет. Ақша ... кең ... ... және банктік кредиттеудің өсу
қарқыны өте жоғары болып отыр ... ... ... ... 58 және 77 ... ... ... қарыз алуы жылдам
өсуде. Оның үстіне, шілде айының аяғынан бергі кезеңде теңге ... ... ... ... сыртқы сауда тауарлары бағасының өсуіне
әкелуі мүмкін. ... ақша ... ... және ... ... ... ... ставкалар деңгейінде қалып отырған және ... ... ... ... ... базалық пайыз ставкасын одан әрі
көтеру қажет; бұдан ... ... ... ... туралы мәселені
қарастыру керек. Экономикалық ахуалды ... ... ... ... ... ... инфляцияны тежеуде шешуші рөл атқаруы тиіс,
мұның бәсеңдеуі оның өткен кезеңдегі нығаю ... іс ... ... ... Теңге бағамының номиналдық нығаюына жол бермеуге
ұмтылу, бәрінен де бұрын, оның нақты көрсетілуінде ... ... ... ... ... ... нығаюына әкелуі мүмкін .
 Ақша-кредит саясатын қатаңдату және теңге бағамын нығайту
белгілі бір шығындар жұмсауды ... ... ... ... ... ... ... және реттеу көлемін ұлғайту салдарынан ... ... ... ... ... ... нығайту ҚҰБ-ның теңгемен
көрсетілген халықаралық резервтер құнының төмендеуіне әкеледі, мұның өзі
қайта бағалау бағамынан болған айтарлықтай ... ... ... жылы ... ... орнын толтыру мақсатында ҚҰБ капиталын
толықтыруды ... заң ... ... оның ... ... толық түсінуге қол жеткізу қажет. Осы ... ... ... ... ... ... қоса жүреді.
Егер бюджеттен бұл шығындардың орны дер уақытында толтырылмаса, олар ... және ... ... ... кедергі келтіретін болады, мұның
нәтижесінде инфляция жоғарылайды.
 Ақша-кредит саясатының шараларымен қатар пруденциалдық
реттеуді қатаңдату ... ... ... ... Атап ... ... ... тұрғын үй кредиттеуге, ... ... ... ... ... ... ... валюта өтімділігіне ... ... ... ... ашық ... ... лимиттері қысқартылды, қысқа мерзімді
сыртқы міндеттемелер көлемінің лимиті (банк капиталының   ... ... ... шаралар банк секторының осал
жерлерініңартуына кедергі келтіретін болады деп күтілуде; ... ... ... және сыртқы қарыз алулардың өсу  қарқынын айтарлықтай
бәсеңдету жүргізілмесе, тақаудағы айларда қосымша шаралар қолдану ... ... ... ... ... банктердің қысқа мерзімді
борышына қоса орта және ұзақ ... ... ... жабу ... ... алу ... одан әрі қатаңдату және немесе арттыру, ... ... ... ... ... қол жеткізу күрт
қысқарған жағдайда, банктердің осал жерлерін азайтуға көмектесетін болады.
Бұдан басқа, кредиттеудің өсу ... ... және ... ... жылдам нашарлау тәуекелін шектеу мақсатында ... ... ... ... ... ... туралы
мәселені қарау керек. Қадағалау органдарының банктердің кредиттеу, оның
ішінде, кредиттер беру және шет елде ... ... ... ... ... арттырудың, банк тәуекелдерін басқару практикасын
жетілдірудің  зор маңызы болады. Осыған байланысты ... дер ... ... ... ету ... ең ... ... тексерістерді
жүзеге асыратын  қызметкерлердің кадр құрамын нығайту арқылы қадағалауды
жүзеге асыруға арналған ресурстарды арттыру аса ... ... ... ... ... жөнінде күш-
жігер жұмсалуда. Сыртқы борыш жөніндегі ... ... мен ... ... ... статистикасының ... ... ... ... ... ... міндеттемелерін қосу ниетін құптау керек. Өтеуге дейінгі
мерзімдер негізінде жекеменшік сектордың сыртқы борышының ... және ... ... өтеу ... жасау ролловермен
байланысты осалдау жерлер мен тәуекелдерді бағалау үшін аса ... ... ... ... мақсатты көрсеткіштерді ЖІӨ-ге қатысты
пайызбен еркін ... ... ... ... экономикалық
саясат шеңберінде сыртқы міндеттемелердің одан әрі, ... ... тез ... ... қажет.
Сондай-ақ төлем балансының деректерін мұнай және мұнай ... бөлу ... одан әрі ... ... ... уақытта болған
импорт ұлғаюының қандай үлесі мұнай өндіруге және көлікке ... ... ... ... ... мағлұмат алуға мүмкіндік береді.
ХВҚ Статистика департаменті тақауда елге осы салада ... ... ... білуінше, қажетті ақпарат қолда бар және осындай
бөлісті алу мақсатында ... ... қоса ... ... өзара іс-әрекетін жандандыруға табанды ұсыныс береді.
Қазақстан Республикасында салық-бюджет саласының ресурстары
ақша-кредит және ... ... ... дереу одан әрі
қатаңдатқан ... осы ... ... ... ... ұлғайту және салық ставкаларын қысқарту үшін жеткілікті болып
отыр. 2007 ж. арналған республикалық бюджеттің ... ҚҚС ... ... ... (14 пайызға дейін) қысқартуды және жеке ... ... ... ... ... ауқымы 5 пайыздан 20 ... ... ... орнына бірыңғай 10-пайыздық салық ставкасын
жүргізуді көздейді. Сондай-ақ күрделі шығыстар және даму ... беру де ... ... ... ... ... 2007 ж.
қаңтарында 30 пайызға ... ... ... ... ... екінші кезеңі жүзеге асырылатын болады. Және ... ... ... реформасын жүргізу  жөніндегі жоспарларды
әзірлеу аяқталатын болады, мұның ... 2007 ж. ... ... ... ... қазіргі вакансиялар есебінен 30 пайызға
қысқартылуы мүмкін. Нәтижесінде, шығыстардың ... ... ... 25 пайыз ұлғаюы көзделеді, мұның өзі олардың тиімділігін мейлінше
мұқият зерделеу ... ... ... емес ... тапшылығы
шамамен ЖІӨ-нің 0,7 пайызына ұлғаяды. Мұндай фискальды саясат инфляцияны
тежеу мақсатында ақша-кредит ... ... ... ұлттық валюта бағамын
нығайту  қажеттігіне үндейді.
Экономиканы әр ... ... ... ... шешуші шараларды жүзеге асыру негізгі рөл атқаруы тиіс.
Бұл ретте елдің ДСҰ-ға кіруінің және ... ... одан әрі ... зор. ... құрылған ең ірі мемлекеттік кәсіпорындар холдингі
(Самрұқ) және ... ... даму қоры ... ... ... ... мен даму институттары жұмысының бағытын күшейтуді
негізделген ... етіп ... Осы ... ... ... экономиканың әлуетін ұзақ мерзімді перспективада көтере отырып,
инфрақұрылым саласында қызмет ... ... ... көмектесетін
болады. Бұдан басқа, даму институттары жұмысының ... ... ... ... бөлу ... арттыруға мүмкіндік береді. ХВҚ
миссиясы сондай-ақ Өндіруші өнеркәсіптің айқындылығы ... ... іске ... ... қадамдар жасалғанын атап өтеді және аудиторлық
тексеруден өткен ... ... ... қажетті шараларды табанды
түрде жүзеге асыруды ұсынады, мұның өзі айқындылықты ... ... алға ... ... келгенде, валюта кез келген мемлекеттің ақшалай бірлігі
болып табылады, егер ол ақшаның барлық қызметтерін, тармағына да ... ақша ... ... ... ал ... кең мағынаны білдіретін
халықаралық экономикалық қатынастар мен есеп айырысулардың қатысушы ретінде
орындасады. Кез келген мемлекетте «валюта» түсінігі ... бір ... ... және алатын дәрежесі бойынша валюта былай жіктеледі:
1) Ұлттық валюта – берілген мемлекеттің ... ... ... ... – шет ... ақшалай бірлігі;
3) Резервті валюта – халықаралық резервті төлем құралы статусын
иеленетін қандай да бір ... ... ... кез ... ... барша маңызды экономикалық фактордың, яғни ақша
айналысы, өндіріс өнімінің ... баға ... ... ... және тағы да сол ... ... ... Яғни валюта өзгерістері
бір елдің иекінші бір елге қатысты бәсекеге қабілеттілігінің арту немесе
кему процестерін бейнелейді. Қазіргі ... ... ... нарығымен
шетел валюталарымен орындалатын операцияларды жүргізумен шектелген.
Экономикалық реттеу жүйеде валюта саясаты өзінің мақсаттарына және
формаларына байланысты ... ... ... ... ... Ағымды валюталық саясат;
Халықаралық тауар ... ... ... ... Бұл ... ... жалпы бүкіл мемлекеттерге міндетті
деп танылған ... ... ... ... ... ... ... яғни экономикалық одаққа кіруі ... бір ... ... ... ... валютасына және керісінше
айналуын туындатады. Ол халықаралық валюта есеп айырысу және ... ... ... ... ... қатынастары әлемдік шаруашылықта валюта
айналымынан қалыптасатын қоғамдық қатынастар жиынтығы, олар ... ... ... айырбасталуына қызмет етеді. Валюта
қатынастарының кейбір элементтері көне дәуірде, яғни ежелгі Египетте, Римде
вексель және айырбастау ... ... ... ... ... ... ... өндіріске байланысты болғанымен оған, өз ... ... ... ... ... де әсер етеді. Валюта
құқықтық нормалармен және ережелермен реттеледі. Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... «Қ.Р-ның ұлттық банкі туралы», «банктермен банктік іс туралы»
заңдар және өзге де ... ... ... ... заң ... ... ... тұрақты дамуын қамтамасыз ету
мақсатында макроэкономикалық ... ... ... ... ... ... ... артады.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Майдан-Әли Байгісиев «Халықаралық экономикалық қатынастар» / Алматы
1998
2. Мақыш Серік Биханұлы «Ақша айналысы және несие» /
3. Мақыш Серік ... ... ... ... /
4. Баян ... ... несие банктер валюта қатынастары» /
5. Баян Көшпенова «Бағалы қағаздар нарығы» /
6. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2030: ... ... ... ... және ... артуы. Ел Президентінің Қазақстан
халқына Жолдауы. Егемен Қазақстан, 1997 жылдың 11-ші қазаны.
7. Қазақстан ... ... Н.Ә. ... Қазақстан
халқына Жолдауы «Жаңа әлемдегі – жаңа Қазақстан». Астана, 28 ақпан 2007
жыл.
8. ... С.Р. – ... ... ... ... 1999.
9. Ғ. С. ... ... ... Банктер» оқулығы. Алматы
Экономика 2001 ж
10. Мамыров Н.Қ., ... ... М.Ә., ... 2000 ... ... Н.Қ., ... Ж.Ә., Султанбекова Г.К. Микроэкономика.
«Экономика»
12. К. Маркс. Капитал. Алматы 1968ж.
13. «Қаржы Қаражат» журналы 2007 ... ... ... 2007 ... ... ... ... жылнамалығы. 2007 ж
16. Кучукова Н.К. Макроэкономические аспекты реформиравания ... ... ... ... в ... перехода к рыночной
экономике. – Алматы: Ғылым, ... ... ... экономики Казахстана. Ильясова К.К. –
Алматы: Білім; , ... Аль ...... ... ... Министра финансов Республики Казахстан
20. А.С.Мақыш. «Коммерциялық банктер және банктік операциялар». Алматы
2003 ж.
21. ... ... ... және ... ... 2003 ... ... "Об иностранных инвестициях"
23. Статистикалық көрсеткіштер. Алматы 2006 ж.
24. ... А. ... ... ... ... ... 2004
ж.
25.Сагандыкова С. Иностранные инвестиции в Казахстане: ... ... ... ... в ... ... Ғылым, 1994.
26. Сейітқасымов Ғ.С. “Ақша, несие, банктер”. Алматы 2001 ж.
-----------------------
ИНКАССО
БАНКТІК АУДАРЫМ
АККРЕДИТИВ
Халықаралық есеп айырысуларға байланысты
Валюталық операциялар
Валюталық арбитраж
Клиенттердің валюталы ... ... ... валюталық позициясы
Шетелдік банктермен корреспонденттік қатынастар
Валюталық қаражаттарды орналастыру және тартумен байланысты операциялар
Сауда емес операциялар
Қолма-қол шетел валютасын сатып алу(сату)
Шетел валютасын инкассациялау
Жол чектерін ... ... ... ... карточкаларды шығару және қызмет көрсету
Своп
Спот
Форвард

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Валюта негізгі түсініктері, еркін валюта бағамдары23 бет
Валюталық және бағалы қағаздар операциялары жөнінде түсінік19 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
"Халықаралық валюта жүйесі."28 бет
1993 ж акша реформасы35 бет
21 ХҚЕС «валюталық бағам өзгерісінің әсері»23 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Айырбас бағамының режимі және жиынтық сұраныс3 бет
АТФ банктiң автоматтандырылған жұмыс орнын жасау58 бет
Ашық экономика мәні5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь