Абу Бакирдің жаулап алу саясаты

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 3

ІІ .тарау.
1.1. Абу Бакирдің жаулап алу саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2. Омардың тұсындағы шайқастар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.3. Османның тұсындағы ішкі қайшылықтар ... ... ... ... ... ... ... ... 14

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 21

Сілтемелер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 22

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
Кіріспе
Әбу Бәкір Халиф Мұхаммед пайғамбардың хатшысы болған Зәид ибн Сәбитке Алла тағаланың сөзін жинап, кітап етіп құрастыруды аманаттайды. Үшінші Халиф тұсында Зәид ибн Сәбит көмекшілерімей бірге Құранды төрт дана кітап етіп жазып шығады. Осман Халиф бұл төрт дана кітапты заңды Құран деп жариялап, Медине, Димашық, Куфа, Басыра қалаларында сақтауға әмір етеді.
Өз уағызын 610 жылы бастаған Мұхаммед пайғамбар 622 жылы Ясрибке (Медине) қоныс аударуға мәжбүр болды. Осы жыл -622 жыл - мұсылмандардың бірінші жылы болып саналады. Бұл"хижра", яғни "көшу" жылы деп аталады. Ясриб сол жылдан бері Медина - "пайғамбар қаласы" деп аталады.
Айша - Мұхаммед пайғамбардың сүйікті әйелі, оған тоғыз жасында үйленген. Мұхаммед пайғамбардың төрт қызы болды: Зейнеп, Рүкия (Үркия), Үмму Күлсім Фатима (Аллаға сыйынушылар сүйіктісі). Үш ұлы болды: Ибраһим, Қасым, Абдулла. Мұхаммед пайғамбардың уағыздаған діні ислам деп аталды. Ислам деген сөз құдайға құлшылық дегенді білдіреді. Ол дінді ұстанушылар мү сілімдер, мұсылмандар деп аталады.
750-754 жылға дейін Абул-Аббас тақта отырды. Ол 1055 жылға дейін билік құрған аббаситтер әулетінің негізін қалады. Жаңа халифаттың астанасы Бағдад қаласы болды. Оны 768 жылдан бастап халиф Мансұр (754-775) тұрғызды.
Осы аббасидтер тұсында Араб мемлекеті өзінің шырқау шегіне жетті. Араб мемлекетінің гүлденуіне зор еңбек сіңірген халифтер: Мансұр (754-755), Харун-ар-Рашид (786-809), Аль-Мамун (813-833), Мұтадид (892-902) болды. Мұтадидтен кейін халифаттың құлдырауы басталады. Халифаттағы барлық жер әуелде халифтың меншігі болып есептелді.Ол елді наместниктері арқылы басқарды. Наместник өзі қызмет атқаратын мерзіміне қарай пайдалануға жер алып отырды. Халықтан жиналған салықтардың есебінен ол чиновниктер мен әскер ұстады. Бертін келе халиф жердің бір бөлігін шонжарлардың тұрақты иемденуіне берді. Шығыс елдерінде егіншілік пен суармалы жерлерде ғана шұғылдануға болатын еді. "Сусыз жер - өлі жер", - дейді араб мақалы. Үлкен суландыру құрылыстары салынды.
Халифатта тұтқындар еңбегі де кеңінен пайдаланылды. Олар кен қазу жұмыстарында істеді. Батпақтарды құрғатты, каналдар салды. Құлдар шонжарлардың үйлерінде малай, халифті корғайтын жасақшы болды, бірақ еңбекшілер бұқарасының басым көпшілігі құлдар емес, тәуелді шаруалар еді. Халиф өз әскер басыларымен ерекше енбек сіңірген қызметкерлеріне жер үлестіріп беріп отырды. Ол үлес "ихта" деп аталды. Ихта үшін онын иесі салық төлейтін болса, Омар халиф (634-644) ол иелікті игеруді міндеттеді. Егер бос жатса, үкімет қайта алып қоятын балды. Бұқара халық ұшыр (құшыр), зекет, харадж (қалан) т.б. салықтар төледі. Ұшыр - жан басынан жиналатын жер салығы. Ислам дініне енбеген халықтар жизья деген ақшалай салық төледі. Егер мұсылман болса, бұл салықтан босатылды. Харадж деген егін салығы. Ол жиналған өнімнің үштен бірін құрайтын. Зекет шариғатқа негізделген, мешіт үшін салынатын мал салығы.
Жаулап алынған елдердің тұрғын халқына кару асынуға рұқсат етілмеді. Олар өздерінің киген киімдерімен да арабтарға ұқсамауға тиісті болатын. Жаулап алушылар мұсылман емес халықтардың бәріне косымша салықтар салды және өз әскерлерін азық-түлікпен қамтамасыз етуді міндеттеді.
ҮІП-ІХ ғасырларда жаулап алынған жерлерде арабтарға қарсы халық кетерілістерінің толқыны етек алды. 776 жылы Орта Азиядағы Мары қаласы маңында Хашим-ибн-Хаким басқарған кетеріліс болды. Оны халық Муканна деп атап кеткен. Ол көтеріліске қатысушылар маздакидтер ықпалында болып, дүние мүлік теңдігін талап етті.
815 жылы Әзірбайжанда көтеріліс басталды. Оны Бабек басқарды. Көтерілісшілер халифтің атты армиясын талқандады, көтеріліс азірбайжаннан Армения мен Иранға ауысты. Араб тарихшысының айтуынша, халифат астанасын "қатты үрей мен қорқыныш басты". Бабектің басы үшін орсан зор сыйлық белгіленді, Бабектің өзіне де егер берілетін болса, кешірім жасалады деп уәде етілді. Бұған: "40 жыл бейшара, құл болғанша, бір күнгі бас бостандығым артық" деген тәкаппар жауап қайтарылды. Сөйтіп, кетеріліс 20 жылдан соң әрең басылды. Бабек өлтірілді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1.Орта ғасырлар тарихы Проф. Док. Сабри Хизметли. Шымкент 2001 ж.
2.Семенов В.Ф. История средних веков. М., 1970 ж.
3.История стран зарубежного Востока В средние века. М., 1957 ж.
4.История стран зарубежной Азии в средние века. М., 1970 ж.
5.Орта ғасырлардағы шығыс елдерінің тарихы. С.Ә. Тортаев А., 2000 ж.
6.Книга для чтения по истории средних веков. Под. Ред. С.Д. Сказкина Ч –І 1969 ж.
7.История Востока Т. 2. Восток в средние века М., 1995 ж.
8.История Востока Васильев Л.С. Т. 2. М., 1998 ж.
9.Дінтану С. Хизметли Шымкент 2000 ж.
10.Всемирная история М., 1957 ж. ІІІ т.
        
        Мазмұны
Кіріспе --------------------------------------------------------------------
------------------ 3
ІІ –тарау.
1.1. Абу Бакирдің жаулап алу ... ... ... ... ... шайқастар -----------------------------------------
------- 9
1.3. Османның тұсындағы ішкі ... ... ... ... ... ... ---------------------------------------------------------
------------- 22
Пайдаланылған әдебиеттер --------------------------------------------------
------ 23
Кіріспе
Әбу Бәкір Халиф Мұхаммед пайғамбардың хатшысы болған Зәид ибн Сәбитке
Алла тағаланың сөзін ... ... етіп ... ... ... ... Зәид ибн ... көмекшілерімей бірге Құранды төрт дана кітап
етіп жазып шығады. Осман Халиф бұл төрт дана ... ... ... ... Медине, Димашық, Куфа, Басыра қалаларында сақтауға әмір етеді.
Өз уағызын 610 жылы бастаған Мұхаммед пайғамбар 622 жылы ... ... ... ... болды. Осы жыл -622 жыл - мұсылмандардың
бірінші жылы болып саналады. Бұл"хижра", яғни ... жылы деп ... сол ... бері ... - ... ... деп аталады.
Айша - Мұхаммед пайғамбардың сүйікті ... оған ... ... ... ... төрт қызы ... ... Рүкия (Үркия),
Үмму Күлсім Фатима (Аллаға сыйынушылар ... Үш ұлы ... ... ... Мұхаммед пайғамбардың уағыздаған діні ислам деп
аталды. Ислам деген сөз құдайға ... ... ... Ол ... мү ... мұсылмандар деп аталады.
750-754 жылға дейін Абул-Аббас тақта отырды. Ол 1055 жылға дейін билік
құрған ... ... ... ... Жаңа ... астанасы
Бағдад қаласы болды. Оны 768 жылдан бастап халиф Мансұр (754-775) тұрғызды.
Осы аббасидтер тұсында Араб мемлекеті өзінің шырқау шегіне ... ... ... зор ... ... халифтер: Мансұр (754-755),
Харун-ар-Рашид (786-809), ... ... ... (892-902) болды.
Мұтадидтен кейін халифаттың құлдырауы басталады. Халифаттағы барлық жер
әуелде ... ... ... есептелді.Ол елді наместниктері арқылы
басқарды. ... өзі ... ... ... ... ... жер
алып отырды. Халықтан жиналған салықтардың есебінен ол чиновниктер ... ... ... келе ... ... бір ... шонжарлардың тұрақты
иемденуіне берді. Шығыс елдерінде егіншілік пен суармалы жерлерде ... ... еді. ... жер - өлі жер", - ... араб мақалы. Үлкен
суландыру құрылыстары салынды.
Халифатта тұтқындар еңбегі де кеңінен пайдаланылды. Олар кен ... ... ... ... ... ... Құлдар
шонжарлардың үйлерінде малай, халифті корғайтын жасақшы болды, бірақ
еңбекшілер бұқарасының ... ... ... ... ... ... ... өз әскер басыларымен ерекше ... ... ... ... ... отырды. Ол үлес "ихта" деп аталды. Ихта үшін онын ... ... ... Омар халиф (634-644) ол иелікті игеруді міндеттеді.
Егер бос жатса, үкімет қайта алып қоятын балды. ... ... ұшыр ... ... (қалан) т.б. салықтар төледі. Ұшыр - жан басынан жиналатын
жер салығы. ... ... ... ... ... ... ақшалай салық төледі.
Егер мұсылман болса, бұл салықтан босатылды. Харадж деген егін ... ... ... ... бірін құрайтын. Зекет шариғатқа негізделген, мешіт
үшін салынатын мал салығы.
Жаулап алынған елдердің тұрғын халқына кару асынуға ... ... ... ... ... да ... ... тиісті болатын.
Жаулап алушылар мұсылман емес халықтардың бәріне косымша ... ... өз ... ... ... ... ... ғасырларда жаулап алынған жерлерде арабтарға ... ... ... етек ... 776 жылы Орта ... Мары ... Хашим-ибн-Хаким басқарған кетеріліс болды. Оны халық Муканна деп
атап ... Ол ... ... маздакидтер ықпалында болып, дүние
мүлік теңдігін талап етті.
815 жылы ... ... ... Оны Бабек басқарды.
Көтерілісшілер халифтің атты ... ... ... ... мен ... ауысты. Араб тарихшысының айтуынша, халифат астанасын
"қатты үрей мен қорқыныш ... ... басы үшін ... зор ... Бабектің өзіне де егер берілетін болса, кешірім жасалады деп
уәде етілді. Бұған: "40 жыл ... құл ... бір ... ... артық" деген тәкаппар жауап қайтарылды. Сөйтіп, ... ... соң әрең ... ... ... мақсаты:
Араб шапқыншылытарының мәнін ашу.
Жұмыстың мақсатына қай төмендегі міндеттер алға ... Абу ... ... ... ... ... ... түсініктеме беру.
- Ирак, Сирия шайқастарын ... ... ... ... ... ... үш тараудан, қорытынды, ... ... ... тарихнамасы.
Профессор және доктор Сабри Хизметли осы ... ... ... ... ... ... Араб мемлекеті өзінің
шырқау шегіне ... Араб ... ... зор ... ... ... ... Харун-ар-Рашид (786-809), Аль-Мамун (813-833),
Мұтадид (892-902) болды. Мұтадидтен кейін халифаттың ... ... ... жер ... ... меншігі болып есептелді.Ол елді
наместниктері арқылы басқарды. ... өзі ... ... мерзіміне
қарай пайдалануға жер алып отырды. Халықтан ... ... ... чиновниктер мен әскер ұстады. Бертін келе халиф жердің бір бөлігін
шонжарлардың тұрақты ... ... ... ... ... ... ... ғана шұғылдануға болатын еді. "Сусыз жер - өлі жер", ... араб ... ... ... құрылыстары салынды.
Халифатта тұтқындар еңбегі де кеңінен пайдаланылды. Олар кен ... ... ... құрғатты, каналдар ... ... ... ... ... ... ... болды, бірақ
еңбекшілер бұқарасының басым көпшілігі құлдар емес, ... ... ... өз ... ... ... ... сіңірген қызметкерлеріне жер
үлестіріп беріп отырды. Ол үлес "ихта" деп аталды. Ихта үшін онын ... ... ... Омар ... ... ол ... игеруді міндеттеді.
Егер бос жатса, үкімет қайта алып қоятын балды. Бұқара халық ұшыр (құшыр),
зекет, харадж (қалан) т.б. ... ... Ұшыр - жан ... жиналатын
жер салығы. Ислам дініне енбеген халықтар жизья деген ақшалай салық төледі.
Егер мұсылман ... бұл ... ... Харадж деген егін салығы. Ол
жиналған өнімнің ... ... ... ... ... ... ... салынатын мал салығы.
Жаулап алынған елдердің тұрғын халқына кару асынуға рұқсат етілмеді.
Олар өздерінің киген киімдерімен да арабтарға ... ... ... ... мұсылман емес халықтардың бәріне косымша салықтар салды
және өз ... ... ... ... міндеттеді.
Жұмыстың өзектілігі:
Мұхаммед пайғамбар арабтарды бір ғана құдайға табынуға, ... ... ... ... 630-шы жыл ... ... ... ислам дінін қабылдады, Мұхаммед өкіметін мойындады.
Мекке мұсылман дінінін ... ... ... ... қаласына
айналды. Мұхаммед мемлекет пен мұсылман мешітінін басқарушысы болды,
Мұхаммед ... (632) ... көп ... ... бүкіл Аравияны өзіне
бағындырып алды.Араб мемлекетін "шифтар" ("пайғамбардың орынбасарлары")
басқарды. Арабтар ... мен ... ... ... Ол елдердің көптеген
қалалары жаулаушыларға ұрыссыз берілді. Арабтар 636 жылы ... ... ... аса бай ... ... мен Египетті -
басып ... 637 - 651 ... ... ... ... Араб ... ... рет қоршап, шабуылдағанымен, оны ала алмады.
Мұхаммедтің үшінші мирасқоры халиф Осман ... өте кәрі ... Ол ... ақсүйектерінің өкілі болатын. Оны Сирия арабтары да
қолдайтын. Сирияның ... - ... әмір оның ... ... ... жек ... кәрі халиф Османды қастандық жасаушылар (656)
өлтірді. Оның орнына Мұхаммедтің күйеу баласы Әлі ... ... ... 661 жылы ол да ... ... каза тапты. Енді Муавия өзін
халиф деп жариялады. Бірақ ол халифатты ... де, ... де ... ... ... ... араб халифатының жаңа тарихи кезеңі
басталды. Арабтардың саяси ... ... араб ... ... ... бірнеше жылдың ішінде Испанияны түгелдей дерлік жаулап алды. ... ... ... ... ... ғана ... күресе берді, одан
соң арабтың атты әскері Пиреней тауларын басып өтіп, франктер корольдігіне
бас салды. Бірақ ... ... ... 732 ... ... соғыста франктер
арабтарды жеңіп, оларды Оңтүстікке ығыстырып ... Абу ... ... алу ... Абу Бакирдің тұсындағы жаулау саясаты Византия мен Парсы Хз. Абу
Бакирдің тұсында дүниежүзінің екі үлкен I ... ... ... ... бұл екі ... Хз. Пайғамбардың (с. ғ, с.) бір-бірімен
соғыса-соғыса әлсіреген еді. ... ... ... ол жердегі
хабештіктердің үстемдігін жойып, оларды Шаб ... ... ... ... ... ... ... оқиғаға араласса да ... ... ... жеңіп, Евфрат өзенінен өтіп, Антакия жерлеріне дейін
жеткен еді.
Ануширванның орнына Иран тағына Хурмуз, ал ... ... ... Тиберий отырған болатын. Хурмуз Иранды ысырап пен ... ... ... ... де ... бір ... еді. ... Иранның арасындағы суық қарым-қатынас қалыптасқан-тын. Ыстанбұл
қаласының қорғандарының ішіне ... ... ... ... ... Иранға көп мөлшерде салық төлеп отырды.
Кейінірек, Гераклий шіркеудің қолдауымен әрекет жасауға кірісті.
Иранның ... ... ... ... ... Хұсрау жаулап алу
саясатынан бас тартып, мемлекетін ... ... әлек ... жатқан
тұста Гераклий Сирияда орналасқан еді. Мұсылмандардың бар ... ... Бадр ... ... қол ... ... еді.
Жалпы алғанда осындай жағдайда болған Иран мен Византияға қарсы бағытталған
жаулау саясатының кейбір жорықтары Хз. Абу Бакирдің ... ... ... ... Ирак шайқастары: Діннен безу қозғалыстарын ... ... ... халиф Хз. Абу Бакир бар күшін жинап, Хз. Пайғамбардың (с, ғ.
с.) тұсында басталған жаулау саясатына кіріскен еді, ... ... үшін ... араб жерлерін жаулау кезеңі келген болатын. Оның ... ибн ... ... ... ... оған бағынышты Мусенна ибн
Харисе ... ... ... ... ... еді. Хз. Абу ... 12 жылының соңына таман Халид ибн Велид, Амр ибн Ас, Йезид ибн
Абу ... Абу ... ибн ... пен ... ибн ... сияқты ұлы
сахабаларды Ирак пен Сирияға жіберілген әскерлердің басшылары ретінде
тағайындаған болатын.
Халиф ... 12/ б. з, 634 жылы Хз. ... ... ... ... ... ... ретінде тағайындап, ... оған ... ... ... берді. Осылайша, бар-жоғы 18.000
адамдық әскермен Ирак ауылдары Банқия мен Берсумені жаулап ... ... ... ... ... төлеу шартымен келісім шарт бекітті. Бұл
келісім шарт Иран ... ... Иран ... ... Хира ауданына әкім болып тағайындалуына себеп болды.
Хз. Халид Хирадан аттанып, Мүсеннаны өзінің алдыңғы шептегі әскерінің
(авангардының) қолбасшысы ... ... Ади ибн ... де басқа бір
әскери қолды басқарды. Йаз ибн Ганим болса сасанидтерге солтүстіктен шабуыл
жасап жатқан ... Бұл ... Иран ... ... ... Хүрмүз
болатын. Хүрмүз бір жағынан Ислам әскерінің Иранға келгендігі ... ... ... ... өз ... қорғанысқа дайындау жұмыстарымен
айналысуда еді.
Хз. Халид соғыспастан бұрын Хүрмүзге хат жолдап, соғыспастан беріліп,
құтылуын ұсынса да, ... ... ... аспастан шайқас майданын тастап
кеткен жоқ. Әскерін үш ... ... ... ибн ... ... ... орналасқан Хафир өзенінің сағасына ілгеріледі. Сасанидтердің
әскерімен Йемаме жолының бойында орналасқан Қазыма жазықтығында ... ... ... ... ... және саны ... өте көп
сасанидтердің әскери күштерін жеңіліске ұшыратып, Хз. Халид болса ... ... ... ... кейін Халид ибн Велид Басра қаласының маңына бет алып,
бұл жерлерге жаңадан келген сасанидтердің басқа әскери ... ... да ... Хира ... ... қол жеткізіп, хиралықтармен
бейбіт келісім шарт жасасқаннан кейін Йаз ибн ... ... ... ... ... етті.
Анбар жеріне дейін жеткен ... ибн ... ... ... ... ... күштерді оқтың астына алып, қамалдарды
жаулауда тас ұшыратын жебелі ... ... ... (2) Анбарды жаулап алғаннан кейін Айнут-Темрге қарай жылжыды. Ол
жерде темр, тағлиб және йад ... араб ... ... ... ... Хз. ... бастаған әскері бұл жерді де ... ... да ... қаратты.
Осы тұста Йаз Думетуль-Джендельде қиыншылыққа ұшырап, қоршауға
алынғаны туралы ... ... Бұл ... ала ... ... бет ... Халид ибн Велидтің араб әскерін күткен ... ... ... ... қиян-кескі шайқастан кейін ... ... ... ... ... ... ... аталмыш бұл
шайқаста жеңіске қол жеткізген ол Хираға қайтты. Өйткені, ол жерден ... ... ... әскерінің жаңа бір шабуыл жасауы мүмкін деген хабар
жеткен-тін. Ол жерге ... ... ... жеңіліске ұшыратқан Халид ибн
Велид 14 ай бойы ... 12 ... ... ... ... ... ... Сирия шайқастары: Хз. Абу Бакир сасанидтерге қарсы ... ... ... ... етіп Халид, Мүсенна, Йаз сияқты қолбасшыларды
тағайындай отырып, ... ... ... ... ... ... ... ибн Ас, Абу Убейде ибн Джеррах, Йезид ибн Абу ... ... ... ... болатын. Олар өз жауынгерлерін емін-еркін таңдау мен ... ... ... ... ... ие ... ... қайтып
оралған жағдайда қай қолбасшының қай жерде уәли ... да ... Амр ибн Ас ... ... ибн Абу ... Шамның, Шурахбиль болса
Йорданияның уәлие болып тағайындалады деп жоспарланғантын.
Ислам әскерінің Шамға қарай жылжуы туралы хабар ... ... ... ... ... жүргізуге итермеледі. Хымысқа
келіп, әскери дайындықтар ... ... ... ... ... жинаумен айналысқан король Геракл
Йермукке қарай бет ... Бұл ... ... ... ... қарсы соғысқа дайындалды.
1.2. Омардың тұсындағы ... ... ... ... ибн ... ... еді. Мүсеннаның
әскері Хирада әскери орталықтарын ... ... ... Иран әскерімен Вавилон қаласының маңында кездесті. Қиян-
кескі шайқастың нәтижесінде Бехмен ... ... ... ... ... ... ... маңына дейін барды. Мүсенна кейін
Хираға ... ... Бұл ... сасанидтердің жаңа бір әскер жарақтап
жатқандықтары туралы ... ... ... бұл мәселе жөнінде науқастанып
жатқан халиф Хз. Абу Бакирмен ... ... ... ... ... Хз. Абу ... қайтыс болып, орнына Хз. Омардың халиф
жарияланғандығынан ... ... ... өз ... ... жаңа
халифке жеткізді. Хз. Омар болса Абу Убейденің басшылығымен Иракка ... ... ... ... ... Азер Мидхат мұсылмандарға қарсы
дайындаған әскердің басына Рүстемді тағайындады. Болған ... ... ... ... Ал ... әскерлері жеңіліске ұшырады.
Алайда, Рүстем жеңілуіне қарамастан Бехмен Джазуяның ... ... ... өзі ... ... ... қамтамасыз етті. Абу
Убейде бұл әскерлерге де шабуыл жасады. Сасанидтер әскерін алдына ... да, ... ... құрамындағы пілдер Ислам әскерінің жеңіліске
ұшырауына негізгі себеп болды. Евфрат өзенінің бойындағы көпірдің бұзылуына
байланысты ... ... ... ... ... ... батып өлді.
Мүсенна да шейіт болды.
Қадисия шайқасы (14/635): Хидраның 14 жылы ... ... бірі Сағд ибн Абу ... Иран ... ... ... ... мен Қадисия шайқасы болып табылады. Сағд
қолбасшы бола ... ... ... ... ... ... оқиғасында
өзенге батып өлген болатын.
Сейрафқа жеткен Сағд (р. а.) әскерді шайқасқа дайындап, Куфа қаласынан
30 км ... ... ... ... өз ... ... құрды.
Сөйтіп, Иран әскерінің келуін күтумен айналысты. Бұл ... ... ... баласы Йездү Джерд еді. 120.000 адамдық ... ... ... ... ... ... ... халиф Омардың бейбітшілік ұсыну мақсатымен алдына ... ... кері ... жіберген еді. Соғыспау мүмкін емес
еді. Кахка әскерлерімен қосып есептегенде Ислам жауынгерлерінің жалпы саны
45.000 ... ... Сағд ... ... Раби ибн ... оның ... бойынша елші ретінде Рүстемге жіберді. Раби қарулы және ... ... ... ... ... ... ... Ойланып-
толғанулары үшін үш күндік мерзім ... ... ... ... ... бір күн ... кейін Муғире ибн Шуғбе елші болып
жіберілді.
Дегенмен де жоғарыда аталған мерзім өтіп, шайқас ... ... ... ... төсегінде жатып әскерін басқарды. Иран әскерінің
құрамындағы пілдер мұсылмандарға көп зиян ... ... ... ... ... 10.000 адамдық резерв көмекке келіп
үлгерді. Соғыстың ... ... ... әр шабуылында ирандықтардың
бахадырларын өлтірумен болды, Шайқас толассыз төрт ... ... ... ... ... ... ирандықтардың қолбасшысы
Рүстемнің шатырына дейін жетті. Хильаль ибн Алькаме ... ... ... он мыңдаған жауынгерлерінен айырылды. Мұсылмандар үлкен
мөлшерде ... қол ... ... ең ... және ең ... туы ... "дрефшигавиани"-ді де қолға түсірді.
Хз. Омардың тұсында болған шайқастардың ең ... ... ... ... Барысында Халид ибн Велидтің үлкен ерлік танытқан Йермук
шайқасынан кейін ... ... ... ... ... ... әскері жеңіліске ұшырап, Шам мен Хымыс жауланды.
Қадисия жеңісіне қол жеткізуде астана Мәдинадан ... ... ... отырған Хз. Омардың ролі үлкен еді.
Хз. Омар әр уақытта сахабалармен ақылдаса отырып, Сағдқа бұйрықтар
жіберуде еді. ... ... ... тізіп, шабуыл жасаған сасанидтердің
әскерінің алдында көптеп шейіт болған ... ... жоқ. ... ... ... әлек болған Халид ибн Велидтің жауынгерлері
түйенің үстінде ... ... ... ... ... жауынгерлерді
жерге түсірулерінің нәтижесінде шайқастың даму ... ... күрт ... ... ... кейін Кадисияда жүктерімен және әйелдерімен бірге
қалдырған әскерінің бір ... Сағд ибн Абу ... ... ... ... ... ... жеңіліске ұшырап, қашқан жауынгерлер мен
қолбасшылар осы ... ... Бұл ... ... ... шайқасқа Фирузан,
Хүрмүзан. Фахиран, Мехриджан ... ... ... ... ... жеңіліске ұшыраған еді. Одардың бір бөлігі Эхразға,
бір бөлігі Нихавендке қашты. ... ... ... ... Сағд ... ... алу ... Иранның ішкі аудандарына кірді.
Джелула мен Кадисия шайқастарындағы жеңілістер Медайнның жаулап
алынуын жеңілдете(4) түсті. ... ... ... ... аль-Джазира
мұсылмандарға қаратылды. Аль-Джазираның жаулануымен қоса Ирак арабтарымен
Сирия арабтары бірікті. Иран ... мен ... ... Нихавенд
шайқасының нәтижесінде жойылды.
Ахнеф иби Қайстың басшылығындағы Ислам ... ... ... ... ... ... жаулау әрекеттерін де жалғастырған
болатын.
Нехавенд ... ... Бұл ... ирандықтар
мұсылмандардың жаулап алған жерлерін қайтарып алу мақсатымен үлкен әрекетке
көшті. 150.000 адамнан ... ... ... басшысы болып Хүрмүздің
баласы Мардан Шах тағайындалды. Әскер ... ... ... ... ... ... ... желбіреп шыққан еді. Ол
тұста Куфа қаласының уәлиі болған Аммар ибн Йасир ... бұл ... ... ... ... Хз. Омар Мәдинадағы ... бұл ... ... ... ... ... ибн Мукарринді қолбасшы қылып тағайындады. Оның қасына Муғира ибн
Шуғба, Хузайфа ибн ... ... ... ... Нуғман әскерді
бастап, алдынан еш бір дұшпанды кездестірместен ... ... ибн ... ... ... бейбіт келісім шарт жасасса
да, ... ... ... ... ... шешім қабылданды.
Нуғман өзінің қарамағындағы қолбасшылардыжиып, ... ... ... ... ... ... тұста Нуғман өз ... ... ... ... өз ... ... ... ілгерілеуіне мүмкіншілік бергеннен кейін ... ... ... бір ... қол жетті. Алайда осы ... ... ... ... Оның ... ... Хузейфа дұшпан әскерлерін
Хамаданға дейін қудалаған болатын. Қолға түскен түрлі асыл тастар ... ... ... еді. Бұл жеңіс "жеңістердің жеңісі" деп
аталғандығы белгілі. Византия ... ... ... Шам ... жаулануы: Сирияны жаулау барысында бірнеше шайқас жүзеге асты.
Византия әскерлеріне қарсы ... бұл ... мен ... ең ... ... ... шайқасы (хиджраның 13 немесе 15
жылы), Шамның (Димашықтың) жаулануы (хиджраның 13 немесе 14 ... ... ... 13 ... Мерджур-Рум шайқасы (хиджраның 14 кылы),
Хаманың ... ... 15 ... ... жаулануы
(хиджраның 15 жылы), Киннесрдің жаулануы (хиджраның 15 жылы), ... ... ... жерлердің жаулануы (хңцжраның 15 жылы), аль-Джазираның I
жаулануы ... 15 ... ... ... ... 13 жылы),
Құддыстың жаулануы (хиджраның 15 немесе 16 жылы) есептелінеді.
Йермук ... ... ... ... ... ... ... Шам ауданындағы Фихль мен Кихль жерлеріне
шегініп, ... Сол ... Шам ... жаулануына үлкен мән
берілетін болатын. Хз. Омардың тұсында жүзеге асқан алғашқы жаулау ... ... ... еді, ... ибн ... Абу ... Амр ибн ... сияқты
қолбасшылар Димашықта танытқан қаһармандықтарын Сирия-Палестина аудандарын
жаулап алу барысында да көрсетті.
Димашықтың жаулануы ... ... ... ма, ... жол ... ма?)
жүзеге асқандығы туралы жепе ... ... ... ... ... ... ... беріліп, халқымен қандай қарым-қатынас
жүргізу ... ... ... үлкен тартыстың тақырыбына айналған
болатын.
Палестина өңірін жаулау міндеті Амр ибн ... ... ... ... Ирак пен Сирия жерлерінде Абу Убейдаға ... ... Амр ... ... ... Аробонмен келіссөздер жүргізді. Бейбіт
жол арқылы жаулап алуды жүзеге ... ... көзі ... ... ... ... Бір жыл бойы Құддысты қорғаған ... ... ... ... ... ... тапсырды. 16/637 жылы Ислам
мемлекетіне қосылған Құддыс қаласына халифтің кіріп баруы мен ... ... ... да ... маңызды орын алды.
Хз. Омардың екінші мәрте Шамға баруының тұсында, 18/639 жылы ... мен ... ... оба ауруының пайда болуы байқалды. Хз. Омар
әскердің ... ... ... ... ... мен ... ұзақ ... бұйырды. Алайда, атақты сахабалар мен қолбасшылар:
Абу Убейда, Муаз ибн Джебель, Йезид ибн Абу Суфьян, ... ибн ... ... қайтыс болды. Мұндай жағдайда әскердің басына Амр ибн ... ... ... ... ... ... ... арасында оба
ауруының тарамауына мүмкіншілік жасады.
Осылайша, Шам мен Палестина жерлері Хз. ... ... ... ... назар аударылды.
Египет пен Александрияның жаулануы: Хз. Омар Египетті жаулау
міндетінАмр ибн аль-Асқа ... ... ... Ирак пен ... алу ... ... ретінде бағаланады. Египетті жаулап алу
үшін халифтің рұқсатын алған және ... ... ... болған Амр
Египетке бағыт алып, Ферема жерінде ... ... ... ... ... ... ... өз пайдасына шешкен ол
Фереманы тез арада езіне қаратып, артынан Бильбисті ... ... ... ... ... ... Омар ... Микдад ибн аль-Есвед пен Үбаде
ибн Самиттің басшылығында үлкен бір әскерді тағы ... ... ... ... қысқа бір мерзімнің ішінде (20/640) жаулауды
ойдағыдай жүзеге асырды.
Қуатты әскерлерден толассыз жеңіліске ұшыраған ... ... ... ... ... ... туралы ұсыныс жасаған еді. ... жыл ... ... ... ... ... жасалды. Бұл келісім шарт
румдықтар Египетте қалуды қалаған жағдайда қалулары мен қаламаған ... ... ... ... тәрк ... ... мәселе де
қарастырылған болатын. Бұл ... ... ... риза ... билеушісі Геракл наразылық білдіріп, Александрияны жаулап алу
мақсатымен әскер жіберді. Алайда, ... одан ... ... ... ... үш ... ішінде өздеріне қаратқан болатын.
Осылайша, 20-21/641-642 жылдар аралығында Египет ... ... ... ... еді. ... ... ... Нихавенд шайқасында қолға түскен тұтқындардың
арасында Абу Луғлу деген лақап атымен белгілі Фируз есімді ... ... да ... ... ... ... ... Басра қаласының уәлиі Муғира
ибн Шуғбаның құлы еді. Бірнеше ... иесі ... ... оның ... ... белгілі мөлшерде салық алып ... ол ... ... көп ... ... ... Хз.
Омарға шағымданды. ... ... ... ... ... Фируз: "ағаш ұсталығы, темір ... мен ... деп ... ... ... Хз. Омар бұл ұсталықтардың барлығын
барлығын есептеген жағдайда Фируздан ... ... еш ... жағы жоқ ... білдірген еді. Бұл шешім Фирузды ... ... ... ... ... түрде шығып кетуіне себеп болды.
Ертесі күні киімінің астына ... ... таң ... ... ... ... Намаздың оқылуы басталған ... Хз. ... ... ... ... қашу ... салынбақ болды.
Алайда, мұсылмандардан құтыла ... ... ол ... да
мұсылмандарға қарсы қанжар қолданып, өзін-өзі өлтірді.
Жараланған түрде үйіне ... ... ең ... ... ... салған
адамның кім екендігін сұрады. Мұсылман емес бір адам болғандығынан хабардар
болып, өзіне бір ... ... ... үшін ... ... ... ауыр ... өте қатты қиналды. Оның ел басқарғандығына риза
болған халық өзінен кейін халиф ретінде кімді ... ... ... болса, орнын басатын бір адамды атаудың орнына, мемлекеттің басшылығын 6
адамнан тұратын кеңеске тапсыратындығын мәлімдеді. Тең дәрежеде сайлау ... ... ие бұл ... ... ең қысқа уақыт ішінде араларынан
біреуін мемлекет басшысы ретінде сайласын деген ... ... Омар ... ... үш күн ... ... хиджраның 23
жылының зильхиджа айының 26 күні / б. з. 644 ... ... ... ... ... болды. Хз. Омарға жасалған қастандықтың Мәдинада ... және ... ... ... ... ... де
айтылған еді.
Хз. Османның халифтік кезеңі (23-35/644-656).
Ел басқаруынан риза болған халық Хз. Омардан (қайтыс боларынан ... ... ... халиф ретінде кімді ұсынатындығы туралы пікірін
сұрағанда, ол бұл ... ... ... ... ... ... сайлауда жаңа бір жүйе ұсынған болатын. Хз. ... ... ... алты ... ... ... халиф болып жарияланды. Хз.
Омар жараланып, жарасының асқынуынан кейін ... ... ... тағайындайтын адамның есімін атамаса да, Хз. ... ... ... ... ... алты кісіден тұратын
кеңестің құрылуын және ең кеш дегенде 3 ... ... ... бір ... дел ... ... тіледі. Кеңес 1)Осман, 2)Али, 3)Талха, 4)3үбейр,
5)Сағд иби Абу Ваккас пен 6)Абдуррахман ибн ... ... ... Абдуррахман ибн Аус болды. Сайланбау құқығына ие, тек бақылаушы
ретінде баға беру ... ... ... ... ибн Омар да кеңестің
құрамына кіретін. Талха ибн ... бұл ... ... қаласында
болмауына байланысты оның өкілі болу міндетін Сағд ибн Абу ... ... ... ... ибн ... ... жиналысқа шақыру мәселесімен, Абу
Талха сайлау барысындағы әділеттіліктің бұзылмауын қадағалау ... ... ... үш күндік мерзім аралығында жамиғатқа намаз барысында
имамдық қызметін аткару мәселесімен айналысты.
Бастапқысында хашимилер мен ... ... кім ... ... ... беріспейтіндей бәсекеге салынды. Халифтікке өз араларынан
біреуді сайлау ниетіне берілді. Көне саяси бәсеке қайта түлеген-тін. Күмән
жоқ, ... ... де, ... да ... ... ... ... мәжілісі өзінің сайлануынан (үміткерлігінен) баз ... ибн ... ... ... Мисвер ибн Махременің үйінде
жиналды. Сухейб ар-Руми мен ... ... ... ... ... ... Абдуррахман ибн Ауф халифтікке ұсынылған Османмен және
Алимен жеке-жеке сөйлесті. Осы тұста халықтың ойы ... ... ... ... ... мен базарларда адамдармен сұхбат ... ... ... сараптамасы жүргізілді. Мұсылмандардан дауыстарын Али мен
Османның екеуінен қайсысына беретіндіктерін сұрастырды.
Бұл әрекеттердің барлығының нәтижесінде ... ... мен ... бір ... ... ... ... ибн Аффан сайланды. Сөйтіп, Хз.
Осман хиджраның 24 ... ... ... (Б. з. 644 жылының ... 3 ... ... тарапынан бір ауыздан халиф болып сайланды. Сол
замат мүшелердің ... жаңа ... ... ... ... ант
берді.
Хз. Османның он екі жылға созылған халифтік құрған кезеңінде екі
маңызды оқиға болды. Оның ... ... ... болса, екіншісі
"ішкі қарама-қайшылықтар" еді.
1.3. Османның тұсындағы ішкі қайшылықтар.
Хз. Османның тұсындағы жаулау саясаты ... 23 ... ... ... ... халиф болғаннан кейін Иранда Рэй, Хамадан мен Истахыр
халықтарының, Әзірбайжан мен ... ... ... ... шабуыл жасауымен бетпе-бет келді. Әзірбайжан мен
Арменияның және Иранның жоғарыда аталмыш жерлерінің халқы ... ... ... ... ... ... Хз. Осман мұндай жағдайда
византиялықтарға қарсы және көтерілісшілерге қарсы ... ... ... Басқа бір жағынан әскери салық мөлшерінің артуына байланысты қарсы
шыққан Египет ... Амр ибн ... ... ... оның ... сүт ... ... ибн Сағд ибн Абу Серхтің тағайындалуы Египетте
көптеген ішкі қарама-қайшылықтардың туындауына себеп ... бір ... дер ... ... ... билеушісі Константин қуатты бір ... ... ... ... Александрияны мұсылмандардан кері қайтарып ... ... ... ... ... қайта тағайындағаннан кейін ол Александрияны
қайта жаулап алды.
Ал Ибн Серх болса Африкада маңызды жаулау ... ... ... ... алу ... ... ... істеген
зұлымдықтарына байланысты Ибн Абу Серхтің қанының төгіліп, өлтірілуі Хз.
Пайғамбардың (с. ғ. с.) ... ... ... ... ... ... айтылғаннан кейін сүт бауыры Хз. Османның ... ... ... ие ... еді. Египетті жаулап алушы Амрдің
әскеріндегі ... бір ... ... Хз. ... Ибн Абу ... бір ... дайындап, Африкаға жөнелдіруі туралы Амрге бұйрық
берді. Абдуллах ибн Нафи ибн ... пен ... ибм Нафи ибн ... ... ... ... оның ... тапсырды. Сонымен қатар
олардың арасында Ибн Аббас, Ибн Омар, Хз. Хасан, Хз. Хусейн, Абдуллах ... ибн Ас, ... ибн ... ... ... сахабалардың болуының
арқасында әскердің саны 10.000 ... асып ... ... ... шөлін
өтіп, Траблусқа тіке бет алды. Жолай Укбе ибн ... ... ... ... ... ... ... уәлиі Грегериус шамамен
120.000 адамдық әскерімен қарсыласын күтуге дайын тұрған ... ... ... ... Ұзақ ... ... ... нәтижесінен хабар ала
алмаған халиф Абдуллах ибн Зүбейрдің басшылығында көмекке жіберді. ... ... көзі ... ... ... ... үзілді.
Абдуллах ибн Зүбейртың әскерімен дұшпанға шап беріп, Рим әскерін жеңіліске
ұшыратты. Грегериусты ... ... ... ... аяқталды.
Енді Африка қақпаларының мұсылмандардың алдында ашылуына байланысты Ибн ... ... ... ... ... ... барды. (Хиджраның 25
жылы) Абдуллах ибн Нафи ибн Абдуқайыс пен Абдуллах ибн Нафи ибн Хусейннің
басшылығындағы ... ... ішкі ... аяқ ... ... ... ибн ... Африканың уәлиі болып тағайындалды.
Абдуллах ибн Абу Серхтің Африка жорығын аяқтауынан кейін жорықтан
түскен олжаның 1/5 ... ... алуы ... ... өсек-аян
сөздердің тарауына себеп болды.
Шам әмірі Йезид ибн Абу Суфьян мен ... ... ... ... ибн Сағд аль-Ансаридің науқастануы мен Палестина өмірі
Абдуррахман ибн Абу Алкаменің қайтыс ... ... ... Шам мен ... ... ... ... Йордания әміршісі Муавия ибн Абу
Суфьян хиджраның 29 жылы/ б. з. 648 жылы ... ... алу ... ... ... жолы ... алу жорығына көп мұсылман қатысты. Муавия
құрамы Абу Зер, Абуд-Дерда, Үбаде иби ... ... және т. б. ... тұратын әскерді хиджраның 28 жылы ... ибн ... ... ... Кипрге жолдады. Египет әміршісі болған
Абдуллах ибн Сағд та ... ... ... ... ... ... Египет пен Шам эскадралары алдынан шыққан ... ... ... ... тұтқын мен олжаға кенеліп, кері қайтты. Кипрліктер жыл
сайын 7.000 алтын өтеу ... ... ... ... (6)
Хиджраның 30 жылы Басра қаласыньщ уәлиі Абдуллах ибн Амр мен Сағд йбн
Ас бір-бірінен бөлек жолдар арқылы Хорасан мен ... ... ... Хорасан, Табаристан Сағд ибн Астың әскері тарапынан ... ... ибн ... әскері болса Кабул, Сиджистан мен Нишапурды
жаулап алды.
Осылайша, Хз. Османның ... ... ... батыс пен шығыста жаулап
алуға мүмкіншілігі жеткен жерлерді өзіне ... ... Одан ... орналасқан мемлекеттерге бару мүмкін емес еді. Ол мемлекеттерді
жаулап алған ... де өз ... ... ... ... ... ... алар еді. Ислам мемлекетінің шекарасы Азияда Анадолының, Қытай мен
Ресейдің, Африкада ... және ... ... ... ішкі
аудандарының, Еуропада Португалияның шекараларына дейін ... ... ... екі ... ... ... мен ... Ислам әлеміне
қосылуында үлкен роль ойнады. Мұндай жетістіктерге қарамастан жаулап ... ... ... әлеуметтік және ... ... ... ... ... біздің ойымызша жоғарыда аталған оқиғалар,
жағдайлар мен атқарылған ... Хз. ... ... ... дәрежеде емес еді. Мәселелерді ... ... ... ... ... ... ... ниетті жаманшылыққа
қолданатын және дұшпандықты өршіте түсетіндер болмағанда ғой, "мемлекеттің
басшысы Хз. Османның өлтірілуі аса ... ... ... Османның тұсындағы қарама-қайшылықгардың арқа жағында басқа бір
себеп бар. ... ... мен ... орын алуы ... ... ие
болып, "көрінбейтін бір күш" тарапынан жүзеге асқандығы ... ... ... Хз. ... өлтірілуінің арқасында сондай
бір күштің болғандығы ... ... ... ... ... ... пен Вакиди жөне олардың ... ... ... ... ... ... деген пікірге келген.
12 жылдық халифтігінің барысында өзіне қарсы көтерілістің туындауы мен
қанды бір ... ... ... ... болатын қандай да бір қадам
жасамаған Хз. Османды хиджраның 35 жылының зильхиджа айының 18 күні (б. з.
656 жылының ... ... 17 ... хиджраның 35 жылынын шавваль айында (б.
з. 656 жылының наурыз айында) қажылыққа бару сылтауымен ... ... ... ... ... келген, алайда, негізгі мақсаты халифті өлтіру
болған террористер Мәдинадағы Хз. Пайғамбардың мешіті мен ... ұзақ ... ... ... ... ... ... ұзақ уақыт жүргізген
төңкерісті жүзеге асыру әрекеттерін аяқтаған еді.
Хз. Алидің халифтік кезеңі (35-40/656-661). Хз. Османның ... ... ... ... ішкі ... орын алуына түрткі
болып, мазхабтардың арасында күрестің пайда болуына жол ... Екі ... ... ... ... ... ... 5 күнге тағы созылды. Хз.
Османды өлтірген ... ... ... орнатып, Хз. Османның орнына
өздері қалаған адамды халиф қылып сайлау мүмкіншілігіне ие болды.
Алайда, III Рашид халифасын ... ... бір ойды ... жаңа халифтің кім болатындығы туралы мәселеде түрлі пікірді
жақтаған еді. Талха мен Зүбейр ... ... ... ... ... ... ... жиналысқа шақырып, ең қысқа
мерзімнің ... Хз. ... ... ... оның ... ант ... ... бар екендігін хабарлап, оларға (тұрғындарға)
ойланулары үшін бір күндік мерзім ... ... ... Хз, ... ... оның ... ант ... Алайда, Мәдина тұрғындары 35/656 жылы
халиф болып сайланған Хз. Алиге шартты түрде ант берген болатын. Олар ... ... ... ... ең ... мерзімнің ішінде тауып алып,
жазалануы керектігі туралы шарт қойды. Осылай, Хз. Али Хз. Абу ... ... ... ... ... халиф сайланса да ант беру барысында
халық оған шарт қойды. Алайда, ... ... ... оған ... ... Шам мен ... ұқсас жерлердің халқы да Хз. Алидің
халифтігін мойындамады.
Хз, Алидің ... ... Хз. Али ... ... сай ... ... ... басқару мақсатымен халиф атанды. Ол Хз. Пайғамбардың тұсында
да, одан кейінгі кезеңдердегі үш халифтің ... да ... ... ... ... ... ... Хз. Али әр уақытта үш ... ... ... ... әрі ең ... ... қызметін
атқарған еді. Хз. ... ... ... ... ... ... күш салса да, әлі жетпеді.
Хз Али халиф бола салысымен Хз. Османның ... ... ... ... Бұл юті ... асыруда халықтың анттарын қабыл алу
мерзімін күтпестен, асығыстық танытты. Асығыс қадам жасап жатқандығы туралы
Мүғира ибн ... мен ... ибн ... оған ... де жасаған болатын.
Осының салдарынан уәлайаттарда Хз. Алиге ... ... ... ... ... ... қарсыластыққа тап болған Хз. Али хиджраның 35 жылының
26 зилхиджасынан хиджраның 40 ... 17 ... ... 5,5 ... кезең
бойы халиф қызметін атқарды. Халифтік кезеңінің барлығы дерлік ішкі ... ... толы ... Ішкі ... ... ... оның
кезеңінің ең маңызды оқиғалары болып табылды. Ішкі ... ... я да ... мемлекетінің шекарасы Хз. Османның тұсында
жетер нүктесіне жетіп ... ... ... ... территориясы
кеңейе алмады. Оның үстіне халифтің бұл мәселеге ... ... де ... ... ... ... Хз. ... өлтірілуі мұсылмандардың арасың
наразылық тудыруымен қатар ағайындардың арасында қақтығыстар мен осыға
байланысты ... орын ... өте ... ... ... Оның ... Хз. Али болса мұндай мирасты қабылдау бақытсыздығына ие болатын. Оға
шартты түрде ант берген халық одан тез ... Хз, ... ... жазаландыруын талап еткен еді. Хз. Али болса тыныштық орнап,
террористерді Мәдинадан ұзақ ... ... мен ... ... ... ... мойындалуына үміт артатын. Террористер ... ... ... ... жағдайда еді. Оның үстіне кейбір ... ... ... кейбір сахабаларды ... деп ... ие ... ... ... байланысты астана Мәдинада тәртіп жоқ еді. X.
Абу Бакирдің қызы әрі Хз. Пайғамбардың жесірі болып табылатын Хз. Айша ... мен ... ... жүйеге қарсы шықты. Халифке қарсы бірігіп ... ... ... ... ... ... ... алып IV халиф X:
Алиге қарсы көпшілік болып көтеріліске шықты. Мұсылмандар ... ... ... ... ... ... ... осы кезең болып табылады.
Куфа қаласының тұрғындары оларға қосылды. Басра ... ... ... Хз. ... ... бұл екі ... ... қазынадан күш
қолданып, ақша алды және ол ақшаны күреске жұмсады. (8)
Хз. Османды өлтірген адамдарды да өз әскерінің қатарына қосқан Хз. ... 16 ... 14 ... (б. з. 656 ... ... ... Хурейбе деп аталатын жерде әскери сап ... Хз. ... ең ... ... әрі ең ... жолдастары
болып табылатын екі топ шайқас майданында кездесті. Алайда, екі топ та
шайқасу ... ... емес еді. ... ... Хз. ... шайқаспау туралы
ұсынысын қабылдап, бір-бірімен соғыспау байламына келді. Хз. Османды
өлтіргендерді тұтқындап, ... ... де екі ... ... келісілді.
Хз. Алидің әскерінің кұрамындағы ұзақ уақыт Мәдина қаласын қоршауда ұстап,
Хз Османды өлтірген "сабалықтар" деп аталатын топ ... ... ... риза ... жоқ. Олар бекітілген бұл келісім шарт пен одақтасуды бұзу
мақсатымен әрекетке көшті. Өйткені, Али мен ... ... ... ... ... душар болуы деген сөз еді. Абдуллах ибн Саба,
Ильба ибн ... ... ибн ... Ади ибн Хатем сияқты кісілер өз
араларында ... ... түн ... біртіндеп бір-біріне қарсы
айдап салу қарарын алды. Өйткені, егер екі ... ... ... олар ... ... ... шамалары жетпес еді. Сөйтіп, бұлар
үкіметті өз қолдарына шоғырландырған жағдайда өз ... ... ... ... ... түрде шабуыл жасалынуының салдарынан екі тарап та
өз адамдарына: "Йа ағайындар! Бізге шабуыл жасалды" деген ... ... ... қару ала жөнелген болатын. Бұдан кейін Хз. Алидің
қақтығысты тоқтатарга қауқары болмай, Айша ... ... ... ... ... ... дұшпандарының мақсаты жүзеге асқан еді.
Соңында Хз. Алидің ... ... қол ... Талха мен Зубейр сияқты
атақты сахабалардан бастап, екі тараптың көптеген адамы қаза ... ... )да ... ... ... Хз. Али өзінің әскеріне тонау және соған ... ... ... ... Хз. Айша ... ... ... бұл шайқас "Джемел (түйе) шайқасы" деп аталды.
Осы тұста Ислам мемлекетіне бағынышты уәлайаттар мен ... ... ... ... ... бен ... Хз. ... ант
беретіндіктері және оның халифтігін мойындайтындықтары туралы ... ... Шам мен оның ... ... ... ... ... Муавия ибн Абу Суфьян оның халифтігін мойындамай, ант беруден бас
тартты.
Али мен Муавияның күресі және Сыффын ... ... Хз. Али ... ... Шам мәселесін қолға алды. Шам уәлиі Муавия Сирия ... ... ... ... ... үшін әу ... ... қойған болатын.
Сөйтіп, мұсылмандар хиджраның 36 жылының соңында саяси мақсатты ұстанып,
бір-біріне қарсы қылыш қолдану үшін ... ... ... ... болып, "Сыффын" атты жерге келіп, шайқасты өз пайдасына
шешу мақсатымен әскерін қолайлы деп ... ... ... Хз. ... өз ... оның ... жақын бір аумаққа орналастырған еді.
Муавияның әскері Алидің әскеріне Евфрат суын қолдануға мүмкіншілік ... мен ... келе ... екі ... күш қиян-кескі шайқаска кірісіп
кетті. Муавия әскері жеңіде ... ... ... ... ... ... Амр ибн ... Муавияға көмекке келді. Али әскерінің құрамында бәдәуи
(көшпелі) арабтардың, құранды жатқа ... ... мен ... саны көп болатын. Амр ... ... ... ... ұшына қадап, қарсыластарын (10)Құранның үкіміне
шақыруын ұсынды. Муавия бұл ұсынысты мақұлдап, жүзеге асырды. Алайда, Хз.
Али бұл ... бір ... ... ... олардың шақыруын қабыл алмады.
Не десек те, жоғарыда айтып кеткеніміздей бір мәдениеттің деңгейі ... ... ... ... оның ... ... ... Алиге Құранның үкіміне бой ұсынайық деген шақыру келді. Сабалықтар деп
аталатын топ, яғни Хз. ... ... Хз. ... "Ей Али, ... ... бой ұсын. Егер бой ұсынбасаң сені дұшпанның алдында жығып
береміз немесе саған да Османға не ... соны ... ... сөз айтты.
Айтылған бұл сөздерімен өздерінің нағыз кім екендіктерін білдіріп, ... ... бұл топ күн ... ... ... Хз. ... ... түсірген еді.
Мемлекеттің саяси тепе-тендігін қамтамасыз ете алмаған, халиф бола
салысымен ағайындардың арасындағы соғыстармен ... ... ... өз ... ... және оның ... ... Цезарьдің қылышына
ұқсап, төніп түру іс-әрекетіне салынған сабалықтар ... ... ... ... де ... өз қолдарында ұстаған болатын. Көптеген
тарихшылардың айтуы бойынша "құпия күш" ... ... ... міне осы күш еді. Хз. ... төрешісі ретінде Абу Муса аль-Ашаридің
тағайындалуын да осы күш ... ... ... ... екі ... жерінен кері шегініп, Абу Муса мен Амр ибн Астың айтатын төрелігін
күтумен болды.
Қорытынды
750-754 жылға дейін Абул-Аббас тақта отырды. Ол 1055 ... ... ... ... ... ... қалады. Жаңа халифаттың астанасы
Бағдад қаласы болды. Оны 768 жылдан бастап халиф Мансұр (754-775) тұрғызды.
Осы аббасидтер ... Араб ... ... ... ... жетті. Араб
мемлекетінің гүлденуіне зор еңбек сіңірген халифтер: Мансұр (754-755),
Харун-ар-Рашид (786-809), ... ... ... (892-902) болды.
Мұтадидтен кейін халифаттың құлдырауы басталады. Халифаттағы барлық жер
әуелде ... ... ... ... елді наместниктері арқылы
басқарды. Наместник өзі қызмет атқаратын ... ... ... ... ... ... жиналған салықтардың есебінен ол чиновниктер мен
әскер ұстады. ... келе ... ... бір ... ... тұрақты
иемденуіне берді. Шығыс елдерінде егіншілік пен ... ... ... ... еді. ... жер - өлі жер", - дейді араб мақалы. ... ... ... тұтқындар еңбегі де кеңінен пайдаланылды. Олар кен ... ... ... ... ... салды. Құлдар
шонжарлардың үйлерінде малай, халифті ... ... ... ... ... ... көпшілігі құлдар емес, тәуелді шаруалар еді.
Халиф өз әскер басыларымен ерекше енбек ... ... ... ... ... Ол үлес ... деп ... Ихта үшін онын иесі
салық төлейтін болса, Омар ... ... ол ... игеруді міндеттеді.
Егер бос жатса, үкімет қайта алып қоятын балды. Бұқара халық ұшыр (құшыр),
зекет, харадж (қалан) т.б. ... ... Ұшыр - жан ... ... ... ... дініне енбеген халықтар жизья деген ақшалай салық төледі.
Егер мұсылман болса, бұл ... ... ... ... егін ... Ол
жиналған өнімнің үштен бірін құрайтын. Зекет шариғатқа негізделген, ... ... мал ... алынған елдердің тұрғын халқына кару асынуға рұқсат ... ... ... ... да ... ... ... болатын.
Жаулап алушылар мұсылман емес халықтардың бәріне косымша салықтар ... өз ... ... қамтамасыз етуді міндеттеді.
Сілтемелер тізімі.
1. Орта ғасырлар тарихы Проф. Док. Сабри Хизметли. Шымкент 2001 ... ... ... ... ... Востока В средние века. М., 1957
ж.107 б.
3. История стран ... Азии в ... ... М., 1970 ж. 156 ... Орта ғасырлардағы шығыс елдерінің ... С.Ә. ... А., ... 60 ... ... ... Т. 2. ... в средние века М., 1995 ж. 102-130
б.
6. История Востока Васильев Л.С. Т. 2. М., 1998 ж. 206-208 ... ... С. ... ... 2000 ж. ... ... история М., 1957 ж. ІІІ т. 258 б.
9. Семенов В.Ф. История ... ... М., 1970 ж. 127 ... ... для ... по ... средних веков. Под. Ред. С.Д.
Сказкина Ч –І 1969 ж. 102 ... ... ... ғасырлар тарихы Проф. Док. Сабри Хизметли. ... 2001 ... В.Ф. ... ... ... М., 1970 ... стран зарубежного Востока В ... ... М., 1957 ... ... ... Азии в средние века. М., 1970 ж.
5.Орта ғасырлардағы шығыс елдерінің тарихы. С.Ә. ... А., ... для ... по ... ... веков. Под. Ред. С.Д.
Сказкина Ч –І 1969 ж.
7.История Востока Т. 2. Восток в средние века М., 1995 ... ... ... Л.С. Т. 2. М., 1998 ... С. ... ... 2000 ж.
10.Всемирная история М., 1957 ж. ІІІ т.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Араб шапқыншылықтарының мәні27 бет
Фатимидтер халифаты тарихындағы Убайдаллахтың алатын орны7 бет
Халифат территориясынң кеңейуі42 бет
Арабтардың Орта Азияны жаулап алуы және дінмен бірге келген тарихи білім57 бет
Ақжан әл-Машанидің Әбу Насыр әл-Фарабидің өмірі мен шығармашылығы жайында зерттеу жұмыстары66 бет
Махмұд Қашқари,Қожа Ахмет Ясауи, Әбу Насыр Әл-Фараби7 бет
Моңғолдардың қазақ жерін жаулап алуы4 бет
ХVІІІ- ХХ ғ.ғ. Орта Азия халықтары және Орта Азияны Ресейдің жаулап алуы. Еділ, Сбірі, Шығыс Түркістандағы түркі тектес халықтар68 бет
Шығыс ойшылдарының педагогикалық ой-пікірлері (Әбу-Насыр Әл-Фараби, Ж.Баласағұн, М.Қашқари)9 бет
Шыңғыс ханның жаулап алушылық соғыстары11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь