Парламеттік реформа

Мазмұны

Кіріспе

Негізгі бөлім:
2.1 Парламеттік реформа
2.2 Парламеттік реформа халық өкілдігі туралы акт
2.3 Парламент депутаттарының құрылу жағдайы

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Шетелдердің конституцияларын құқықтық-салыстырмалы тәсілімен талдай отырып, белгілі бір өзіне тән ерекшелік сипаттарына қарамай, бәрін де парламент мемлекеттік биліктің жоғары өкілеттік органы болатынын көреміз. Сондай-ақ, Парламенттің сайып келгенде, заң шығарушылық қызметіне, мемлекеттік бюджетті қабылдауда, мемлекет басшыларын және одан да басқа мемлекеттік билік органдарын құруда, сол сияқты заңдарды орындау барысы жайлы үкіметті бақылауда шексіз құқыққа ие болатыны анықталады.
Мысал ретінде АҚШ Конституциясын алайық. Оның 1-бабына көз жүгіртсек, АҚШ-тың конституция заңдарына байланысты барлық заңдық өкілеттік сенат пен палаталар өкілдерінен тұратын Құрама Штаттары Конгресіне берілетініне куә боламыз. Сол сияқты Жапония Конституциясының 41-бабында да: "Мемлекеттік биліктің жоғары органы және мемлекеттің бірден-бір заң шығарушы органы Парламент болып табылады", — деп жазылған.
Эстония Республикасы Конституциясында заң шығарушылық билігі Мемлекеттік жиналыска тиесілі (59-бап) екені жазылған. Осы Конституцияның 65-бабында Мемлекеттік жиналысқа негізгі өкілеттік құқық бекітіліп, осыған орай Мемлекеттік жиналыс заңдарды қабылдайды; Президентті сайлайды; Премьер-министрге кандидатқа үкіметті құруы үшін өкілеттік береді; Үкіметке, Премьер-министрге немесе министрлерге сенімсіздік жайлы шешім қабылдайды; мемлекеттік бюджетті қабылдап, оның орындалуы жайлы есепті бекітеді; Президенттің ұсынысымен Мемлекеттік сот төрағасын, Эстония Банкі кеңесінің төрағасын, мемлекеттік бақылаушыны, әділет канцлерін, Қорғаныс күштерінің қолбасшысын немесе Бас қолбасшысын тағайындайды, сондай-ақ елдің Конституциясына сәйкес Мемлекеттік өмірдің басқа да мәселелерін шешеді.
Түркия Республикасы Конституциясынын 7-бабында: "Түрік ұлты атынан заң шығарушылық міндеті Түркияның Ұлы ұлттық жиналысына тиесілі. Бұл міндет еш уақытта ажыратылмайды",— деп жарияланған. Осы Конституцияның 87-бабында Ұлы ұлттық жиналыс міндетіне: зандарды шығару, өзгерту, жою; Министрлер Кеңесі мен министрлерді бақылау
Пайдаланылған әдебиеттер
1. З.О.Ашитов, Б.З.Ашитов «Егемен Қазақстанның құқы» А., 1997
2. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Қазақстан Республикасының Кодексі А., 2002
3. А.Ибраева, Г.Әлібаева Қ.Айтқожин «Қазақстан Конституциясы, Қазақстан Республикасының Парламенті, Қазақстан Республикасының Үкіметі» А., 2006
4. Ғ.Сапарғалиев «Қазақстан Республикасының құқығы» А., 2004
5. Н.Р.Күнқожаев «Адам және қоғам» А., 1997
6. Н.Дулатбеков және т.б. «Мемлекет және құқық негіздері» А., 2001
7. Ғ.Маймақов «Қазақстан Республикасының саяси-құқықтық тарихы»
А., 2000
8. Д.А.Булгаков, А.Ж.Истаев «Мемлекет және құқықтық жалпы тарихы» А., 2000
9. Ө.Қ.Қопабаев «Шетелдердің Конституциялық құқығы» А., 1998
10. Ғ.Сапарғалиева «Қазақстан мемлекеті мен құқығының негіздері»
А., 1994
11. С.С.Алексеев «Теория права» М., 1993
12. А.Қ.Мұхтарова «Шетелдердің мемлекет және құқық тарихы» А., 1999
        
        Парламеттік реформа
Мазмұны
Кіріспе
Негізгі бөлім:
2.1 Парламеттік реформа
2.2 Парламеттік реформа халық өкілдігі туралы акт
2.3 Парламент депутаттарының құрылу жағдайы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Шетелдердің конституцияларын құқықтық-салыстырмалы ... ... ... бір ... тән ... ... ... бәрін де
парламент мемлекеттік биліктің жоғары өкілеттік органы болатынын ... ... ... ... заң шығарушылық қызметіне,
мемлекеттік ... ... ... ... және одан да ... билік органдарын құруда, сол сияқты заңдарды ... ... ... ... шексіз құқыққа ие болатыны анықталады.
Мысал ретінде АҚШ Конституциясын алайық. Оның 1-бабына көз жүгіртсек,
АҚШ-тың конституция ... ... ... ... ... ... пен
палаталар өкілдерінен тұратын Құрама Штаттары Конгресіне берілетініне куә
боламыз. Сол сияқты ... ... ... да: ... ... органы және мемлекеттің бірден-бір заң шығарушы ... ... ... — деп ... ... ... заң ... билігі
Мемлекеттік жиналыска тиесілі (59-бап) екені жазылған. Осы Конституцияның
65-бабында Мемлекеттік жиналысқа ... ... ... ... ... ... жиналыс заңдарды қабылдайды; Президентті сайлайды; Премьер-
министрге кандидатқа үкіметті ... үшін ... ... ... немесе министрлерге сенімсіздік жайлы шешім қабылдайды;
мемлекеттік бюджетті қабылдап, оның ... ... ... ... ... ... сот ... Эстония Банкі кеңесінің
төрағасын, мемлекеттік бақылаушыны, әділет канцлерін, ... ... ... Бас ... ... ... ... сәйкес Мемлекеттік өмірдің басқа да мәселелерін шешеді.
Түркия Республикасы Конституциясынын 7-бабында: "Түрік ұлты атынан заң
шығарушылық ... ... Ұлы ... жиналысына тиесілі. Бұл міндет еш
уақытта ажыратылмайды",— деп жарияланған. Осы Конституцияның 87-бабында Ұлы
ұлттық жиналыс міндетіне: зандарды шығару, өзгерту, жою; ... ... ... ... ... ... реформа
Министрлер кеңесіне белгілі бір мәселелер бойынша заң күшіне ие
қарарлар қабылдауға ... ... ... ... ... ... қарап, әрі оның орындалуын бекітеді, тағы басқа да ... ... ... ... мемлекет басшысын да Ұлы ұлттық
жиналыс сайлайтыны жайлы ... ... ... ... 54-бабына сәйкес "Қырғызстан
Республикасында Жоғарғы Кеңес тұрақты жұмыс істейтін жоғары өкілетті ... ... заң ... ... жүзеге асырып, сондай-ақ ... де ... — деп ... ... осыған ұқсас ережелер
дүние жүзіндегі барлык жазылған конституциялардың бәрінде де ... ... бір ... екі палаталы (бикамералық), кейде ерекше
жағдайларда (мысалы, Оңтүстік ... ... 1984 ... бойынша парламентке ақ түстілер, түрлі түстілер және
индиялықтар үшін жеке ... ... үш ... парламенттер бар
екенін де ескеруге тура ... ... ... ... ... ен ... ... болады. Мысалы, бикамералық парламенттердің төменгі палаталары
мен бір палаталы парламенттер іс ... ... ... де тікелей сайлау
аркылы, яғни, тұрғындардың ... ... ... арқылы сайланады. Ал,
жоғарғы палаталардың құрылу тәртібінің біраз ерекшеліктері бар әрі ... ... ... ... өз ... бар. ... ... негізгілері жайлы айтып өтейік.
1. Көптеген елдерде парламенттің жоғарғы палатасы тікелей сайлау арқылы
құрылмайды. Осының ... ... ... ... штаттар
Одағы мүшелері екі сатылы сайлау жолымен сайланады. Осындай екі сатылы
сайлау ... ... ... де ... ... ... ... палаталарға бөлмей сайлайды, Кейін барып,
стортингтер депутаттары ... ... ... ... Олар ... төрттен бір бөлігінен тұрады. Ал, қалған депутаттардың
төрттен үш бөлігі төменгі ... ... ... Ал, ... Жоғарғы палатасы (сенат) үш сатылы сайлау арқылы сайланады.
2. ... ... ... ... сайлау арқылы
сайланады. Бірақ, ... ... ... ... ... ... бір айырмашылықтары болады. Мысалы, АҚШ-та бір сайлау
корпусы конгрестің екі ... да ... ...... ... ... ... палатасын) депутаттарын сайлайды. Алайда, есте тұтатын бір жағдай
жоғарғы палата ... ... ... ... ... бір ... ... бойынша сайланбайды, олар әрбір ... екі ... ... беру ... ... жүйе ... көпшілік
даусымен анықталады.
Италияның екі парламентінің палатасы да тікелей елдің тұрғындары арқылы
сайланады. Алайда, сенат сайлауында (жоғарғы ... ... ... те ... жүйелері қолданылады. Бұл елдің қолданыстағы заңдарына
байланысты сенат мүшелері облыстарға бөлінген сайлау округтары ... Ең көп ... ... ... арқылы өткен депутат сайланды деп
саналады.
Жапония парламентінің жоғарғы палатасына ... ... ... ... 47 ... ... ал қалған 100 депутат саяси
партиялар тізімі бойынша сайланады.
3. Тікелей ... ... ... ... құрылуы. Дәл осы
жолмен ФРГ парламентінің (Бундесрат) жер өкілдігі палатасы құрылады. Ол ... ... ... ... ... ФРГ ... тағайыңдап, кері
шақыра алады. Бундесратқа жер өкілдерінің саны ... ... ... Оның ... ... ... жер ... тағайындалғандықтан, жер өкілдігі палатасына сайлау өткізілмейді.
Бундесрат ... ... ... ... ... болатын сайлаулар
нәтижесінде оқтын-оқтын өз құрамын өзгертіп, соның ... ... ... ... ұшыратып отырады. Бундесрат жер өкілдері арасынан белгілі
кезекпен бір жыл ... өз ... ... ... ... ... қызметін, егер ол қызметін атқаруға қабілетті
болмаса, атқарады.
4. ... ... ... ... ... ... жолдармен
құрылады. Мұндай реттер барысында сайланатын және ... ... ... (оған Бельгиямен Ирландия сенатын мысалға ... ... ... ... ... ... ... өмірлік сенаторлар,
құқықтық
хақы барлар (республиканың бұрынғы ... сол ... ... өзі ... ... ... ... бес азамет енеді.
Венесуэлада Республика Президенті қызметін халықтық сайлауда дауыс беру
нәтижесінде немесе президент міндетін конституциялық ... ... ... ... (егер ол, әрине, президенттік қызметін ... ... ... ... жасамаса) әрбір азамат сенатор болуға
құқығы бар. Индия парламентінің штаттар Одағының 12 ... ... ... ... ғылым, өнер және қоғамдық қызметте тәжірибесі
бар немесе ... ... ... ... ... ... ... қарағанда жоғарғы палата санының ... Оған ... ... ... 577 ... ... төменгі
палатасына (Ұлттық жиналыс) қарағанда жоғарғы палатасы ... ... ... ... ... ... ... — 100 сенаторлардан,
ал өкілдік палатасы — 435 мүшелерден тұрады. Ал, ... ... ... және 511 ... ... ... ... мүшелерінің өкілеттік мерзімі ұзағырақ ... ... ... ... мүшелерінің (кеңесшілер палатасы)
өкілеттігі — 6 жыл, ал ... ... ... ... палатасы) — 4 жыл
ғана. АҚШ-та төменгі палата екі ... ... ал ... 6 ... жогарғы палаталары құрылымына ішінара жаңарту тәртібін
енгізу. Мысалы, әрбір үш жыл ... ... ... үштен бір бөлігі қайта
сайланады; әрбір екі жылда АҚШ сенатының үштен бірі жаңартылады; ... ... ... ... ... ... ... жаңартылады.
Кейбір елдерде жоғарғы және төменгі палаталарға сайлаулар бір мезетте
өткізілмейді. Францияда сенатқа және ... ... ... бір ... әр ... ... еткізеді. Жапонияда да осындай тәртіпте
өткізіледі.
Шетелдер тәжірибесінде жоғарғы палатаны феодальдық ... құру ... ... ... осы ... ... ... лордтар палатасы
құрамына төмендегілер кіреді:
Мұрагерлікті пэрлер, яғни, бароннан ... емес ... ... дворяндар династиясы. Бұлар титулмен бірге парламентгің
жоғарғы палатасына мұрагерлікті сақтай ала отырып, оны ... ... ... ... яғни, ерекше еңбектері үшін барон немесе баронэсса деген,
мұрагерлікке беру құқы берілмеген, дворян тутулдарына ие ... ... ... ... және Йорктік архиепис-коптар; Лондон, Дарем
және Уинчестер епископтары мен ағылшын ... бас ... ... ... шіркеулік лауазымдарда қызмет етіп жүрген кезде ғана палата
мүшелері болып саналады.
4) Шағым арыз бойынша 20 лорд ... ... ... ... ... ... ... палатасының сандық мөлшері
заңмен анық көрсетілмеген. Сондықтан да монарх пэрлер титулын беру құқығын
пайдалана ... ... ... ... ... ... ... шексіз ұлғайта алады.
Әрине, бүгінгі дүние жүзіндегі 180 парламенттің бір-біріне ... ие ... ... ... бұл оларды құрылым міндетіне,
әлеуметгік құрамына, т.б. ерекшеліктеріне карай жіктеуге ... ... ... ... ... ... жүйелеу құрылысы —
бикамерализм (яғни, екі палаталы құрылымнан) болып табылады. Мұндай ... ... ... ... бар: АҚШ ... ... ФРГ ... Бундестаг), Ресей (Федераиия Кеңесі,
Мемлекеттік Дума), Канада (Сенат, Депутаттар палатасы), ... ... ... ... ... ... Ұлттық кеңес), т.б. Екі
палаталы парламенттер төмендегі (унитарлық) мемлекеттерде бар: Ұлыбритания
(лордтар палатасы, қауымдастық палатасы), Нидерландия ... және ... ... ... ... ... және т.б.
Анықтама үшін. Парламенттердің ең күшті әрі ықпалды жоғарғы палаталары
— АҚШ-тың сенаты. Жапонияның кеңесшілер ... ... ... және
т.б. Бұүлардың бәрі де тікелей сайлау ... ... ... ... ... сөз ... ең бастысы (мысалы, ... ... ... ... ... ... Кеңесі), заң
әдебиеттеріне сүйенсек, сайлау корпустарының қатысуынсыз құрылады.
Қазіргі кезде көптеген парламенттер бір ... ... ерте ... ... ... алулары нәтижесінде бикамерализм әдісінен бас
тартқанын айта кеткен жөн.
Оның үстіне, басқаша айтқанда, парламенттердің эволюциялық құрылымында
бикамерализм әдісінен бас тарту ... ... ... 1950 жылы ... ... Заң шығарушы Кеңес таратылған: 1953 жылы Дания
Конституциясы бір палаталы ... ... ... 1917 жылы ... ... ... жойылды; 1976 жылы Португалия Конституциясы
бір палаталы Республика Ассамблеясын қарастырды; 1975 ... ... ... бір ... болды. Ал осыған қарамастан, керісінше,
Польша, Румыния, Чехияның заң ... ... ... ... қайта
құрылып (ұйымдастырылып), жұмыс істеуде. Дәл қазіргі кезде АҚШ-тың ... екі ... ... ... істесе, біреуінде ғана бір палаталы
парламент жұмыс істейді. Сондай-ақ, Кентукки ... заң ... 138 ... ... саны — 3,8 млн.) 38-і 4 ... ... ... ал қалған 100-і әр екі жылда қайта сайланатын
өкілетті палата мүшелері. Заңдарды ... ... ... ... жүргізіледі. Заң шығарушы жиналыс құрамы 246 ... ... ... ... — жылына 60 күн істейді.
2.2 Парламеттік реформа халық өкілдігі туралы акт
Парламент өкілеттігін конституцияландыру барысында оларды төмендегі үш
топқа бөледі:
— абсолютті ... ... бар ... ... АҚШ, Франция
конституциялары осы елдердің парламенттерінің заң ... ... ... да айқын мәселелер тізімін береді;
айқын да нақты міндеттері жоқ парламенттер, ... олар кез ... ... заң ... ... ... (Үлыбритания, Жақа Зеландия, Италия,
Ирландия, т.б. елдердің парламенттері);
біршама белгілі міндеттері бар парламенттер. Олар әрекет ету ... ... Өз ... ... ... ... ... жүзеге асырады (мысалы, Индия парламенті).
Парламенттер депутаттары өздерінің әлеуметтік құрамы бойынша әлеуметтік-
топтық және кәсіби сипатынан гөрі ... ... ... ... ... осы ... алғанда парламенттерді екі негізгі топқа бөлуге болады:
әлеуметтік бірыңғай партиялар фракциясынан тұратын парламенттер (мысалы,
АҚШ конгресі);
әлеуметтік бірыңғай емес ... ... ... ... ... Италия, Франция, Швеция, Индия, Финляндия, Жапония).
Енді партиялық фракциялардың ... ... ... аздап айта
кетейік. Мысалы, Францияда (1959 ... 3 ... ... ... ... ... ... депутаттар өздерінің саяси бағыты
бойынша фракция құра алатын болған. Фракция 20 депутаттан бола алады. Ал,
егер де ... ... ... ... ... ... өз қалауы
бойынша әрі сол фракция бюросының келісімімен кез келген фракцияға мүше
бола алады.
1956 жылғы 7 ... ... ... ... Заңға сәйкес бір саяси
партияға тиесілі Германия Бундестагының ... ... ... жету мен бағдарламаларын жүзеге асыру мақсатында ... ... құра ... ... ... органы болып табылмайды,
қайта парламенттің конституциялық бір органы болып саналады. ... ... деп тек ... ... ... саны Бундестагтағы барлық
депутаттардың 5 процентінен кем болмаған жағдайда ғана ... ... ... бәрі бір партиядан, не болмаса федеральдық жерлердің
ешбірінде өздерінің саяси мақсаттары жағынан бірімен-бірі бәсекелеспейтін
партиялардан болуы керек. ... кім өз ... ... шықса, онда бір
мезетте өз фракциясын да тастап кетуі тиіс. Ең кемі 26 депутаттан ... деп ... ... ұйымдасуға болады. "Ton" деп аталатын
мәртебе алу үшін ... ... алу ... ... ... ... ... тәжірибеде өз франкциялары мен партияларына
берілгендігімен қатар әрі ... жеке ... ... туып ... ... ... тұрғындардың өкілі болып
табылады. Сондықтан да олар тек ... бір ... ... ... жеке ... емес, барлық қоғамның мақсат-мүддесіне қызмет
етулері қажет. Егер де депутат өз ... ... ... онда ол
тиісті фракциясын да тастайды. Бірақ мұндай жағдайда ол ... ... ... ... ... ... және де
басқа заңдар, регламент пен әдет-ғұрып арқылы анықталады.
Парламент депутаты, әдетте тұрақты негізде жұмыс ... ... ... ... ... есептеледі. Басқаша айтқанда, депутаттық қызмет
ешқандай мемлекетгік немесе басқадай ... ... тек бір ... ... ... айналысуды талап етеді.
Алайда, кейде өзіндік ерекшеліктері бар. Мысалы, Түрікменстанның 1992
жылғы 30 қыркүйектегі "Халық өкілдері мәртебесі туралы" атты заңына ... ... ... халық билігінің Жоғарғы өкілетгі органы — Халық
Мәслихатына тікелей халықтың өзі сайлайтын мүшесі болып табылады.
Халық өкілі өзінің өкілеттігін ... ... ... ... ... ... ... қол үзбей атқарады.
Алыс шетел мемлекеттерінің мемлекеттік тәжірибелерін ... ... ... өзін ... ... ... ... ғана емес,
бүкіл ұлттың екілі болып табылатынына көзіміз жетеді. Мұны депутаттарға
бұйрықты мандат беріліп әрі кері ... ... ... ... ... Италия Конституциясы бойынша: "Парламенттің әрбір
мүшесі барлық ұлттың өкілі болып ... әрі өз ... ... атқарады". Ал Франция Конституциясына сай: "Кез ... ... ... ... ... негізгі заңында төмендегіше: "Германия
Бундестагының, депутаттары ешқандай жарлық пен тапсырмаға ... ... ... үшін ... ... ... өкілі".
Алайда, мұндай бұйрықты мандат пен кері қайтарып алу құқығына тәуелсіз
парламент депутаттарын толығынан тәуелсіз деп те айтуға болмайды. ... ... ... ... бар. ... әдетте, депутат бір партияның
мүшесі болып, партиялық тәртіпке саналы түрде бағынады, сайып келгенде,
депутат ... ... өзін ... ... ... ... болашақ депутат өзі дауысқа түсетін окгругтік сайлау
корпусына да тәуелді келеді. Өйткені, оның тағдыры ақыр ... ... ... шешілетіні анық.
Депутаттық мандатқа төмендегі екі негізгі ... ... ... кіреді.
Индемнитетке келсек, депутат парламенттік қызметі үшін, оған ... ... қоса ... ... сыйлық алады.
Мысалы, американ конгрессменінің бір жылдык ... ... ... ... ... ... қаржылай тәуелсіздігі оның
Бундестагтағы депутаттық орнына сәйкес ... ... ... (диета)
қамтамасыз етіледі. Сондай-ақ, ФРГ парламенті құрамында кемінде 8 жыл
істеген Депутаттар зейнетақы ... ... ... зейнетақымен қамтамасыз
етіледі.
Канада парламенті қауымдастық палатасының депутаты, мысалы, 1987 жылы
бір жылда 56.100 канада ... (1 ... ... — 0,77 АҚШ ... ... ... Оның ... жыл сайын салық салынбайтын 18.700
доллар көлемінде жәрдем ақы ... ... ... өз резиденциясын,
Оттавадағы және ез сайлау округіндегі штатты қызметкерлерін ... тұру ... 100.400 ... көлемінде дотация алған, тағы да депутаттың
сапарларға жүріп-тұру, телефонмен сөйлесу, почталық және т.б. ... ... ... болады. Сейтіп, қауымдастық палатасының бір
депутатына бір жылда орташа есеппен кеткен ... 300 мың ... ... адам ... ... орташа табыс 15 мың долларды құрайды).
Литва Республикасының (1992 ... 19 ... ... ... Кеңесі депутаттары мен Үкіметі мүшелерін әлеуметтік тұрғыдан
қамтамасыз ету ... ... ... ... Республикасы Жоғарғы Кеңесі
депутаттары мен осы Жоғарғы Кеңес ұйымдастырған үкіметтің мүшелеріне,
олардың өкілеттік ... ... соң, олар ... ... ... жалақысының 6 айлық көлемінде жәрдемақы төленеді. Сондай-ақ,
Жоғарғы Кеңес депутаттарына 6 ... ... ... ... төленген.
Егер Жоғарғы Кеңес депутатының немесе Үкімет ... ... ... үшін — 52, ... үшін — 57 ... ... ... жұмыс
стажы 30 жылдан, ал ерлердін жұмыс стажы 35 ... кем ... ... онда ... алып ... еңбек ақы мөлшерінің 75 проценті
көлемінде зейнетақы тағайындалады.
Ұлыбританияда қауымдастық палатасының мүшелері алатын ... ... ... 37.854 ф. ст. Оның ... жылына офис ұстауға, жүріп-тұру
шығындарын төлеуге, Лондонда жалдап тұратын үй үшін және т.б. ... ... ... ... ... ... ... сарайы
мен өзінің сайлау округтері аралығына, Вестминстер мен үйі арасында, Құрама
корольдіктің кез келген жеріне, егер бұл ... ... ... ... ... ... ... құқы бар. Оның үстіне
парламент ... ... ... ... ... көмекші
жалдауға, кеңсеге қажетті құрал-жабдықтарға, қызметкерлерге жалақы төлеу
мен ... ... ... ... қаржы бөлінеді.
Ал, лордтар палатасы мүшелері парламентте істегені үшін ешбір ақы
алмайды. ... тек ... ... ... ... көлік және тағы
басқа шығындар ғана төленеді.
Жапония Парламентінің қатардағы депутаттары ай ... 1 млн. ... ... ... (жапондардың жалдамалы жұмысшысының орташа айлық
табысы 350—400 мың иен), ал екі палатаның төрағаларын қаржылап қамтамасыз
ету үшін 1 млн. 835 мың иен ... Оның ... ... төрағалары,
олардың орынбасарлары, парламент комиссияларының арнайы және тұрақты
басшылары ... ... ... ... күні ... ... күн), бір ... есептегенде, 4500 иеннен қосымша сыйлық ретінде жалақы
алады. Оларға темір жол мен ұшақтарды пайдаланғаны үшін ... ... Ай ... ... ... почта шығындары үшін
мемлекеттік қазына 750 мың иен каржы телейді. Токиодан алыс ... ... ... ... ... қамтамасыз етіледі.
Парламент депутаттары жұмысқа екі хатшы жалдауға құқылы. Оларға әр айда 280-
400 мың иен жалақыны мемлекет ... ... Оның ... ... ... орай ... ... қаржыландырудың қосымша көзі
есебінен өз хатшыларының немесе ... ... ... 10 адамға
дейін жеткізе алады. ... ... ... ... ... ... әрбір депутатка қызмет көрсететін арнайы автопарк
бар. Әрбір парламент фракциялары өзіне ... ... ... ... бір ... ... машиналарды пайдалануға құқылы. Ерекше төртіп
ретінде парламенттік қызмет стажы 25 жылдан ... ... ... ... ... бір мемлекеттерде берілген иммунитетке
сәйкес, олардың тәуелсіздігін қамтамасыз ету үшін, бірқатар ... ... ... Сонымен қатар: сөз және дауыс беру ... ... ... ... ... депутат парламентте айтқан сөзі
үшін және дауыс ... өз ... ... үшін ... ... тартылмайды. Ал, депутаттық дербес құқықты алсақ, депутат
қылмыс үстінде ... ... ... ... ... ... палаталарының санкциясынсыз оны қылмыстық қудалауға немесе қамауға
алуға болмайды. Иммунитетінен айыру тек депутаттың өз ... ... ... ... мандаттың әрекет ету мерзімінің тоқтатылуы: парламенттік
өкілеттік ... ... ... ... ... өткенде;
депутаттың өлуі нәтижесінде; депутатты мандатынан айырған ... ... деп ... ... Парламент әдетте өз депутаттарының
өкілеттігіне жоғарғы сот іспетгі болады. Сондыктан да, ол ... ... ғана ... ... ... оның мандатын заңсыз
деп тануға да құқығы бар.
Парламент қызметін ұйымдастыру. Франция Парламентінің Ұлттық жиналысы
өзінің төрағасын ... ... ... ... ... ... ... ресми түрдегі төртінші адам болып саналады
(Республика Президенті, Премьер-министрі, Парламентгің ... ... ... ... ... Ол ... ... үлкен де нақты рөлге
ие. Жарыс сөздерді дайындап және ұйымдастырады, пікір-таласты ... ... ... тәртіпті қамтамасыз етеді; отырысты кез
келген кезде үзуге, токтатуға құқықты (бірде бір депутат төрағадан ... ... ... жоқ); Ұлттық жиналыстың дұрыс жұмыс істеуіне жауап
береді. Ол сондай-ақ Ұлттық жиналыстың Бюро отырысына ... ... ... ... ... мүшесінің үшеуін тағайындау құқы берілген. Ол
бүл Кеңеске не ол, не бұл заң, не ... ... ... ... деп
тапса, онда қалаған кезінде өтінішпен баруға ... ... әр 3 ... ... ... ... қайта сайланады,
әр Ұлттық жиналыс төрағасы иеленген құқықтарды иеленіп, пайдаланады.
АҚШ Конгресі өкілдері палатасының спикері — Конгрестің ... ... ... Бұл орынға кандидатураны палатадағы ең көп фракция
ұсынады және палата ... ... ... ... құрылу жағдайы
Палата спикері палата жұмысына төрағалық жасайды, ең кеп ... заң ... ... ... ... ... заң
жобаларын комитеттерге жібереді, реттік мәселелердің бәріне соңғы шешім
шығарады. Оған палата мүшелеріне сөз беру не сөз ... ... ... оның ... ... санаса отырып елдің Президенті,
кабинет мүшелері спикермен іскерлік байланыс ... және ... ... оны хабардар етіп отырады. Спикердің ролі әсіресе әкімшілікпен қарым-
қатынаста, егер президент басқа ... ... ... ал ... палатасын
басқа партия бақылайтын кезеңде күшейе түседі.
Сенат төрағасы болып АҚШ-та вице-президент саналады. Вице-президент
сенат төрағалығы міндетін ... ... ... ... ұсынысымен Сенат өз қатарындағы көпті көрген, құрметті қайраткердің
бірін уақытша тераға етіп сайлайды. Ол өзіне бұл фракцияны ... ... ... заң ... қол ... Әрине, Сенат төрағасының қызметі
мен өкілеттік аумағы өкілдер палатасының спикері қызметі мен ... ... ... жағынан кемшін жатады.
Ұлыбританияның лордтар палатасына лорд-канцлер — Үкімет мүшесі
төрағалық ... (ол пэр ... онда бұл ... құрамына енбейді, ал пэр
болса, онда жарыссөздерге де, дауыс беруге де ... ... ... ... ... рөлі онша ... ол лордтарға
жарыссөзде сөз бере алмайды, тәртіп ... ... де ие ... ... жоқ ... ... отырыстарын оның орынбасары (комитеттердің лорд-
төрағасы. Оны әрбір сессия басталғанда тағайындайды. Ол жоғарғы палатаның
барлық ... ... ... Лорд-төраға және оның бірінші
орынбасары лордтар палатасының қызметкері ... ... ... алады.
Сондай-ақ, лорд палатасының тұрақты ... ... ... ... айта ... жөн. Хатшы палата отырысының күн тәртібін әрі монарх
жолдауын окып, таныстырады, қауымдастар палатасына ... ... қол ... екі ... қабылдаған заң жобаларын сақтайды. Одан
соңғы тұрақты қызмет атқаратын — герольдмейстер ("Қара жез", "асатаяқ"). ... ... ... таққа арналған сөзіне шақырады, ... ...... ... берілген бұйрықты орындайды. Вестминстер
сарайының лордтар палатасы жайғасқан бөлігінің тәртібі мен қауіпсіздігіне
жауап береді. Лордтар ... заң ... ... ... ... және сот салаларын жетілдіруде, ... ... ... ... ... рөл ... Сонымен қатар лордтар палатасы
жоғарғы апелляциялық саты ... ... ... ... ... ... деректерге
жүгінгенде, төменгі палатаның 511 депугаттарының 170-ке жуығы әулетімен
саясаткерлер екеніне көз жеткіземіз. Сондықтан ... ... ... төменгі
палата депутаттарының 30 проценттейі бүрынғы жергілікті дәрежедегі саяси
қайраткерлерден ... ... ... одан ... ... ... кәсіподақ қайраткерлері мен мемлекеттік қызметкерлер иеленеді.
Сондай-ақ төменгі палата ... ... ... ... жеке ... (76 ... бар. Парламентария
арасында 16 журналист, 28 заңгер, 22 кәсіпкер, ... ... ... 29 қызметкері бар.
Ал, әйелдер саны қазіргі жұмыс істеп жатқан ... ... ... 14-ақ адам ... ... да ... 12 ... яғни, 2,3 проценттей
ғана болған). Соған қарамастан соғыстан кейінгі ... бұл ... ... ... болып отыр.
Қазіргі төменгі палатадағы депутаттардың ... жасы — ... ең қарт ... — 86 жаста, ал ең жас депутат жасы — ... ... ... ... ... бір мемлекеттің мемлекеттік билік жүйесіндегі парламенттің
нақты рөлін дәл бағалай білу ... ... оның ... ... мен ... бағыттарын анықтап алу орынды.
Парламенттің ең басты қызметі — заңдар қабылдау болып табылады. Сондай-
ақ Парламенттің маңызды қызметтерінің қатарына Үкімет пен оның ... ... ... ... ісін жатқызуға болады.
Мына әдістер бірден-бір нәтижелі деп саналады. Мысалы, "сұрақтарға —
сағат" деп аталатын ... ... ... ... ... Мұнда министрлер мен өкіметтің басқа да мүшелері ауызекі немесе
жазбаша түрде депутаттардың әр түрлі сауалдарына жауап береді. Бұл ... ... ... Сөйтіп, жоғары дәрежелі шенеуніктердің
өздеріне лайықты имиджі қалыптасады. Осындай ... көп ... әте жиі ... басқару нысанына қарамастан, дүние жүзі елдерінің бәрінде ... іс ... ... ... мен тексеру комиссияларын
құрады. Мұндай комитеттер мен комиссиялардың рөлі мен саяси-құқықтық маңызы
ең алдымен олардың жариялы ... ... ... әрі ... ақпарат
құралдары арқылы қалың жұртшылыққа насихатталып, қоғамға ашық жетуінде.
Жоғарыда айтып өткеніміздей, көп елдердің ... ... ... (импичмент) жүргізуге құқық беріледі. Онда лауазымды ... ... деп ... ... ... ... өкімет қызметі мен
лауазымды адамдарды үздіксіз қадағалауды қамтамасыз етуде ерекше рөл
атқарады. Қазіргі кезде ... ... ... ... астам елдерде
кеңінен қолданылады. Бұл институттың жүзден астам түрлері бар. Бір ... ... ... ... деп ... ...... (сарапшы (медиатор) үшінші бір елде (Ұлыбритания) —
парламенттік өкілеттік және т.б. деп аталады.
Бұл арада, ерекше айта кеткен жөн ... ... ... ... ... оқиғалардың қалың жұртшылыққа ашық жетіп жатуын
аса көздейді. Алдымен, ... ... өз ... ... ... әсіресе, белгілі бір басқару органдары мен лауазымды
адамдардың азаматтар құқығын бұзғандығы жайлы кеңінен хабардар ... ... ... ... ... ... ... оны азаматтардың
бұзылған, кемсітілген, не шектелген ... ... ... ... ... ... мен ... адамдарға әсер етіп), мемлекеттік басқару
органдары жұмыстарында анықталған жетіспеушіліктер мен теріс құбылыстарды
көпке жеткізу мақсатында пайдаланады. ... ... ... ... омбудсмен парламентке арнайы баяндама тапсырады.
Алайда, омбудсмендер институтының әр елде әр ... ... ие ... де ... ... ... ... олардың
бакылау аясы, қызметі, өкілеттігі бірдей емес. Оның үстіне ... ... ... ... мен оған қойылатын талаптар да әр
алуан; ... ... ... құрамы мен құрылысы да бір-біріне
ұқсамайды. Әр ... ... ... ... мен ... заңды
мүдделерін мемлекеттік басқару мен лауазымды адамдардың бұзуынан қорғаудың
заңдық тетіктері де әр алуан. ... ... ... ... ... ... пен ... қадағалау мен бақылаудың әлемдегі ең
жетілген, күшті де тиімді органдары жүйесінің ... ... ... ... ... ... іс ... асырып отыруда
парламенттік омбудсмен аса маңызды да белсенді қызмет атқарады.
Сол үшін де ... ... ... көз ... оны ... ... ең ... да тиімділерін пайдаланудан ... ... ... ... осы ... қызметіне азырақ тоқтап өтейік.
Алғаш рет омбудсмен институты Швецияда құрылған болатын. 1809 ... ... ... ... ... ... ... парламент
комиссарын (омбудсмен) сайлауға, оған соттар мен тағы да басқа билік
органдары ... ... заң ... ... ... ... еді, ... омбудсмен — мемлекеттік-
құқықтық тұрғыдан: "Барлық мемлекетгік лауазымдар мен өкілдері үстінен кең
көлемді парламенттік бақылау ... жеке ... ... алайда, парламент қабылдаған зандарды өзгертуге құқығы жоқ,
сенімге ... ... ... өкілдік берген адам".
Ақыры келіп, осындай институттар басқа да көптеген елдерде құрылды.
Зерттеушшердің тұжрымдарына қарағанда, мұндай ... ... ... құрылымдардың өздері ... ... ... ... мен лауазымды адамдардан толық ... ... ... ... 1949 жылы ... ... Конституциясында бекітілді. 1952 жылы осындай институт Норвегияда
құрылды. 1953 жылы ... ... ... ... 1962 жылы осындай
институт Жаңа Зеландияда, 1967 жылы Канаданың бірқатар ... Сол ... ... ... АҚШ, Ресей, Австралия,
Португалия, Испания, ... ... ... ... Франция,
Польша, Венгрия және т.б., көптеген Еуропа, Америка, Азия, Африка, Мұхиттық
елдерде, былайша айтқанда ... ... ... ... ... да әдістері енгізілді.
Сенім жайлы мәселенің қойылуы. Мұндай әдіс өз қызметі жайлы үкімет
парламент алдында ... ... тек ... ... ... ... палата алдында). Бұл әдіс онша ... де, ... ... көп ... таппаған әрі кеп таралмаған. Өйткені, сенім
жайлы мәселенің өзін үкімет өз ... үшін қоюы ... Егер де ... сенімсіздік көрсету вотумын шығарса, онда ол парламентті
таратып, ... ... ... алады.
Ұялту резолюциясы. Сенімсіздік көрсету вотумынан өзгешелігі — үкімет
ынтасымен емес, парламент ұсынысымен ... ... ... ... ... көрсету вотумына ұқсас.
Интерпелляция (үкіметке, парламентке жазбаша түрде қойылатын сұрау,
тілек) — үкіметгің ... ... ... де нақты сұраққа түсінік
беруді міндеттейтін үкіметке арналған үндеу. Интерпелляция ... ... ... ... ... ... жиі
қолданылады. Интерпелляция салдары, егер үкіметтің қызметі қанағаттанғысыз
деп танылса, үкіметті отставкаға кетуге дейін апаруы ... ... ... ... ... негізгі сатылардан тұрады:
Заң шыгару ынтасын жүзеге асыру. Заң ... ... ... ... ... ... ... мемлекет басшысы,
үкімет және атқарушы өкімеггің орталық органдары болып табылады. Заң
жобаларын заң ... ... ... ... ... және ... ... болады. Өз мазмұнына сай заң ... ... ... ... ... ... тұрмыстың белгілі бір саласын
реттеуге шақыратын);
қаржылық; жеке (азаматтардың не заңды тұлғалардың нақты жеке ... ... ... мен ... ... қабылдау қажеттілігі, әдетте, заң
жобалау жұмыстарының тиісті жоспарларына байланысты қарастырылады.
Мысалы, ... ... 1949 —1990 ... аралығында, шамамен
6700 заң жобалары енгізілген ... ... 4400-і ... ... ... (биллалар) басым кепшілігі федеральдық үкімет тарапынан
енгізілді.
Парламенттегі жалпы жарыссөздер заң жобаларын өзіне тиісті комитеттерде
қарау алдында, болмаса оны ... ... ... ... ... палаталары осы кезенде "барлық палатаның комитеттеріне"
айналып кетеді (әрине, бұл, парламенттік пікір-таластарды азайту тұрғысынан
жасалады). Көптеген ... (АҚШ, ... ... т.б.) ... ... мен радиодан тікелей беріліп, сондай-ақ басқа ... ... ... ... ... жобаларын парламент комититтерінде қарау заң шығару процесінің ... ... ... ... ... Парламенттік комитеттердің рөлі бұл
процестерде кеп жағдайда мемлекеттік басқару нысанына ... ... ... ... ... ... комитеттердің рөлі
айтарлықтай емес, сондықтан заң шығарушылық ісін үкімет пен оның мекемелері
қолына алып, өздері жүзеге ... ... ... ... рөлі ете ... Олар іс ... заң шығару қызметіне байланысты мәселелерді әр
түрлі атқарушы өкімет органдарымен ... ... ... ... ... ... қабылдау. Заң жобаларын енгізіп, ... ... әр ... жеке дауыска салып барып, ол заңды (билл)
палата қабылдайды. Бұл сол заңды (билл) ... ... ... алдындағы
қорытынды саты болып табылады. Палата биллді (заңды) өздері енгізіп,
қуаттағаннан кейін, заң ... енді ... үшін ... ... ... бұл ... біз заң жобаларын басқа палатаға беру, онда оны карау
тек бикамералық парламентке ғана ... ... ... жөн (өйткені,
бір палаталы парламентте билл қабылданған соң, парламент ... ... алу үшін ... басшысына жібереді (яғни, мемлекет
басшысының қол қоюымен ресми ... ... ... ... ... (бикамералық парламентте) заң жобасы алғашқы палата
енгізіп, қарағандай сатыда өтеді.
ФРГ-да, мысалы, ... ... ... ... ... Бун-десрат
тарапынан келісім алынбай өз күшіне ене ... ... мәні ең ... өзінің келісімі талап етілетін заңдар
бойынша оның шешім қабылдау құқына саяды. Бұл Бун-десратқа сонымен ... ... да ... ... заң ... ... федеральдық
дәрежеде әсер етуге мүмкіндік әпереді. Сөйтіп, іс жүзінде, ... ... ... осы ... ... керек. Былайша
айтқанда, әрбір екінші заң ... ... ... алмай Бундестаг
тарапынан қабылданылмайды. Әсіресе, Бундестаг пен Бундесраттағы партиялық-
саяси құрам мен арақатынас күші әр түрлі болса, онда ... ... ... болуы да мүмкін. Осындай теке-тірес кезінде Бундесрат өз қарсылығын
білдіруіне болады, бірақ оның бұл ... ... ... ... тек
табанды ескерту құқығы ғана болып табылады. Бундестаг мұндай жағдайда
Бундесраттың қарсылығын абсолютті көпшілік ... ... ... ... ... палата жұмысына төрағалық жасайды, ең кеп ... заң ... ... ... белгілейді, қабылданған заң
жобаларын комитеттерге жібереді, ... ... ... ... шешім
шығарады. Оған палата мүшелеріне сөз беру не сөз бермеу құқығы берілген.
Конгрестегі оның ... ... ... ... елдің Президенті,
кабинет мүшелері спикермен іскерлік ... ... және ... ... оны ... етіп ... Спикердің ролі әсіресе әкімшілікпен қарым-
қатынаста, егер президент басқа партияға ... ... ал ... ... ... ... кезеңде күшейе түседі.
Сенат төрағасы болып АҚШ-та ... ... ... ... міндетін оқтын-оқтын атқаратындықтан, көпшіліктен тұратын
фракция ұсынысымен Сенат өз қатарындағы көпті көрген, құрметті қайраткердің
бірін ... ... етіп ... Ол ... бұл ... ... ... қуаттаған заң жобаларына қол қояды. Әрине, Сенат төрағасының қызметі
мен өкілеттік аумағы өкілдер палатасының спикері қызметі мен ... ... ... ... ... жатады.
Ұлыбританияның лордтар палатасына лорд-канцлер — ... ... ... (ол пэр ... онда бұл палата құрамына енбейді, ал пэр
болса, онда жарыссөздерге де, ... ... де ... ... ... ... ... рөлі онша емес: ол ... сөз бере ... ... ... ... де ие емес. Лорд-
канцлер жоқ кезінде палата отырыстарын оның орынбасары ... ... Оны ... ... ... ... Ол ... палатаның
барлық комитеттерінде төрағалық етеді). Лорд-төраға және оның бірінші
орынбасары лордтар палатасының қызметкері ... ... ... ... лорд палатасының тұрақты қызмет адамдарынан палата хатшысын
ерекше айта кеткеніміз жөн. Хатшы ... ... күн ... әрі монарх
жолдауын окып, таныстырады, қауымдастар ... ... ... қол ... екі палата қабылдаған заң жобаларын сақтайды.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. З.О.Ашитов, Б.З.Ашитов «Егемен Қазақстанның құқы» А., 1997
2. Әкімшілік құқық ... ... ... ... Кодексі А.,
2002
3. А.Ибраева, Г.Әлібаева Қ.Айтқожин «Қазақстан Конституциясы, Қазақстан
Республикасының Парламенті, Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... А., 2004
5. Н.Р.Күнқожаев «Адам және қоғам» А., 1997
6. Н.Дулатбеков және т.б. «Мемлекет және құқық негіздері» А., 2001
7. Ғ.Маймақов «Қазақстан ... ... ... ... ... А.Ж.Истаев «Мемлекет және құқықтық жалпы тарихы» А.,
2000
9. Ө.Қ.Қопабаев «Шетелдердің Конституциялық құқығы» А., ... ... ... мемлекеті мен құқығының негіздері»
А., 1994
11. С.С.Алексеев «Теория права» М., 1993
12. А.Қ.Мұхтарова ... ... және ... ... А., 1999

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қасымханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы», Әз Тәуке ханның «Жеті жарғысы». Үндістандағы «Ману заңы»12 бет
Жанұяның тәрбиелік мүмкіндігінің диагностикасы4 бет
Мэйдзи дәуіріндегі Жапониядағы жаңа саяси жүйенің қалыптасуы49 бет
Польшадағы постсоциалистік кезеңдегі демократиялық өзгерістер87 бет
Шет елдердегі жеке табыс салығы19 бет
Шығармашылық құқық37 бет
Электронды үкіметті құру мемлекеттік бағдарламаның жүзеге асырылу нәтижелері6 бет
Қазақстан жайлы13 бет
Қазақстан Республикасы мен америка құрамы штаттары арасындағы қатынастар туралы4 бет
Қазақстан Республикасы парламентінің имиджі42 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь