Биология пәнін оқыту әдістері

ЖОСПАР

І Кіріспе

ІІ Негізгі бөлім.
Биология пәнін оқыту әдістері
2.1 Оқыту әдістері және оның түрлері
2.2 Жаңа материалды оқытудың методтары
2.3 Білімді бекітудің методтары
І Кіріспе

Оқушылардың пәндер мен тірі табиғат құбылыстары танымынан сабақ үлгеруі көп жағдайларда оқыту методтарына байланысты болады. Мұғалім методты анықтау кезінде курстың жалпы қорытындылау сипаты мен мектегі оқушыларының жас ерекшеліктерін еске алуы қажет. Оқыту методын таңдап алу оқу материалының мазмұны және мектеп оқушыларының танымдық әрекеттері – репродукциялы (еске түсіру, иллюстрациялы) немесе зерттеу сипаттарымен анықталады.
Мектеп оқушысы репродукциялы танымдық әрекет кезінде мұғалімнен, кітаптан, оқу фильмінен даяр информация алатын болғандықтан оны онша көп қиналмай еске түсіреді.
Оқытуды өздігінен іздену жауабына мәжбүр етілетін зерттеу принципін пайдаланған кезде мектеп оқушыларының танымдық процесі мүлде басқаша өтеді. Оқушының танымдық әрекетін зерттеу сипаты өздігінен жұмыс істеу кезінде өте айқын байқалады.
        
        ЖОСПАР
І Кіріспе
ІІ Негізгі бөлім.
Биология пәнін оқыту әдістері
2.1 Оқыту әдістері және оның түрлері
2.2 Жаңа материалды ... ... ... бекітудің методтары
І Кіріспе
Оқушылардың пәндер мен тірі табиғат құбылыстары танымынан сабақ ... ... ... ... ... ... ... методты
анықтау кезінде курстың жалпы қорытындылау сипаты мен мектегі оқушыларының
жас ерекшеліктерін еске алуы ... ... ... таңдап алу оқу
материалының мазмұны және ... ... ... ...
репродукциялы (еске түсіру, иллюстрациялы) ... ... ... ... ... ... ... кезінде мұғалімнен,
кітаптан, оқу фильмінен даяр информация алатын болғандықтан оны онша ... еске ... ... ... жауабына мәжбүр етілетін зерттеу ... ... ... оқушыларының танымдық процесі мүлде басқаша өтеді.
Оқушының танымдық әрекетін зерттеу сипаты өздігінен жұмыс ... ... ... байқалады.
ІІ Негізгі бөлім
2.1 Оқыту әдістері және оның түрлері
Биология пәнінің мазмұны мен ... және ... ... ... ... ... ... басқа, ең бір ... ... бірі оның ... де ... қолдана білу болып табылады.
Пәннен сабақ өткізу әдісін дұрыс ... ... ... ... ... ... мақсатына жете алмайды.
Оқушылардың жас ерекшеліктеріне қарай оқу ... ... ... ... ... ... таңдағанда ғана сапалы білім
беруді қамтамасыз етуге болады.
Оқыту әдісі дегеніміз – оқушы мен оқушының алдына қойған мақсатына ... екі ... ... деп ... ... Сондықтанда осындай іс-
әрекетті дидактикалық принцип тұрғысынан қарайтын болсақ, білім беру мен
тәрбиелеуді дамыту деп те ... ... ... ... ... – ұстаздың білім беру әдістері ... ... ... ... ... игеру, қабылдау кабілеттілігі
немесе әдісі. Оқыту әдістерінің құрылымы сабақ өткізу тәсілдерінен ... ...... әдісінің бір ғана элементі, оның жеке бір бөлігі.
Биологиядан сабақ беру практикасында оның ... ... ... ... ... ... ... белгілеріне қарай отырып, былай
топтастыруға болады.
Дәстүрлі сабақ беру ... ол сол ... ... ... сабақ беру жүйелері болып есептеледі. Бұл әдістегі ең басты
мақсат оқушыларға ... ... ... ... ... қалай, қайдан алу
әдістері бойынша қолданады. Бүл әдіс бойынша білімнің қайнар көзі үшеу ... ... ... сөз. ... кездерде тағы бір әдістер
қосылды, ол – оқулық және әртүрлі техникалық жүйелер. ... бұл ... ... ... ... болады: практикалық, көрнектілік, сөйлеу,
оқулықпен жұмыс жүргізу, техникалық құрал-жабдықтарды ... ... ... тән ... ... ... ... қарай топтастыру әдістері. Сабақты өткізу
процесінің жүйелілік кезеңіне байданысты топтастыру. Ол мынандай ... ... ... ... мен ... ... білімді іс жүзінде қолдану;
в) шығармашылық қызметі;
г) алған білімді бекіту, баяндау;
ғ) білімін, шеберлігін, іскерлігін тексеру.
Осы айтылған әдістердің ... ... бірі оқу ... классикалық схемаларына сәйкестелінген, ұстаздарға оқу-
тәрбие ... іске ... ... ... ... айқын.
3. Танымдылық іс-әрекетіне сәйкес топтастыру (И.Я.Лернер, М.Н.Скаткин).
Бұл әдістердің көмегімен оқытушының көрсеткен тапсырмасы ... ... ... ... өз ... игеру. Бұл әрине әрбір оқушының ойлау
қабілеттілігін арттырады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... түсіндіру (ақпаратты-рецептивті);
- репродуктивтік;
- проблемалы мазмұндау;
- жартылай ізденіс (эвристический);
- зерттеу.
Егер, ... ... тек қана ... ... ... ... дайын материалдарды ұғып, есте сақтап, оны қатесіз айтып
берумен ғана шектелген ... ... ... ... деңгейінің
төмендігін көрсетеді.
Егер оқушының ойлау қабілеттілік деңгейі өте ... ... ... ... ... еңбектің нәтижесінде, өз ... ... және ... ... ... ... ғана ... байқауға болады.
Сондықтанда, әдістер осындай топтастыру өз қолдауын тауып, кең ... Енді осы ... ... ... ... берген жөн.
Ақпаратты-рецептивті (қабылдау) әдістің басты ... олар ... ... ... ... «дайын» күйінде ұсынады.
2. Оқушы дұрыс түсіну үшін, ... ... ... ... оқу ... ... Оқушы білімді қабылдап және оны есте сақтайды. ... ... ... ... (сөз, ... т.б.), ... ... және дедукциялық жақтарын дамытып пайдалану жолдарын іске
асырады.
- Репродуктивті әдіспен ... ... ... ... ... ... ... беру.
2. Мұғалім оны түсіндірумен қатар, оны әңгімелей береді.
3. Оқушы оны саналы түрде ұға отырып, түсініп, есінде ... ... ... ... ... ... жауабы болып танылады немесе дұрыс
есіне түсіру (воспроизведение, репродукция).
4. Білімінің тұрақтылығының ең басты куәсі, оны ... рет ... ... ... ... ... қолдану өте тиімді:
- оқу материалының мазмұны бірыңғай ақпаратта болса;
- практикалық және еңбек тану іс-әрекетін қолдануын сипаттауда;
- егер оқушының өз ... ... ... ... қиындақ жағдайлар
туатын болса;
- жаңа проблемалы материалдарды игеруге оқушының ... ... ... болған жағдайларда.
Бұл әдістің тағы да бір қолданылатын кездерінің бірі – проблемалық
маңызды мәселелерді өз ... шешу ... ... әлі дағдыланбаған
жағдайларда.
Репродуктивті әдістің тағы да бір ерекше пайдалы әсерлерінің бірі оқу
материалын жедел игеруді, ... ... ... шеберлігі мен
іскерлігін қалыптастыруды қамтамасыз ... ... оқу ... ... іскерлігін басқаруды, кейбір қателік жақтарын
айқындауына мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... әдістермен байланыстыра отырып, ... ... ... білген жөн.
Проблемалық-ізденіс оқыту әдістерінің ең ... ... ... ... ... ... ... проблемалық мәселелерді өз
бетімен шешуге әлі мүмкіншіліктері жоқ, ... ... осы ... үшін ... бір ... ... оқушыларды тарта отырып, олардың
белсенділігін арттыра ... жаңа ... ... жолдарын көрсету арқылы,
оқу материалының танымдылық жағын арттыруға ... ... ... көп ... ... ... дамытуда, оқу-танымдылық және еңбектену іс-әрекетінің дамыту,
ойлану және өз бетімен ... ... жеке ... ... ... ... ... саналылығын дамытуға ... бірі ... ... ... ... тағы да тиімді жерлерінің бірі
– оқу материалының мазмұнындағы жаңа ғылыми түсініктер мен заңдылықтарды,
теорияларды қалыптастыруда ең басты рөл ... Осы ... ... ... ... өз ... ... барысында жаңа ғылыми
мәліметтерді шешуге, игеруге, түсінуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, бұл
әдісті ең бір ... түрі деп ... ... ... бұл әдіспен оқыту
көп уақыт алумен қатар, жаңа оқу материалын ... ... ... ... оны қолдануда дұрыс нәтиже бермейді.
Егер оқу материалының күнделік деңгейі орта және оқушының ... ... ... олар ... ... ... мен
заңдылықтар арасындағы байланыстарды анықтауда осы әдісті қолдану өте
пайдалы деп ... ... ... мәні ... белгілі бір уақыт аралығында белгілі бір ... ... ... ... мен оқушы бірге жүргізеді;
- оқушыға проблема жайлы алдын ала ... оны өз ... ... қою. Онын шешу ... ... өзі тауып қорытындылайды;
- оқушының басты қызметі оперативті түрде берілген проблемаларды шешуді
басқару;
- оқу процессінің қарқыны жоғары, оқу өте ... ... ... ... ... ... ... көрініп
тұрады.
Сондықтан бұл әдіс оқушының білім алу ... ... ... ... ... ... Оның басты
кемшілігі – оқушыдан да, оқытушыдан да көп ... және ... ... ... және бұл ... ... ... білім деңгейінің
жоғары болуын талап етеді.
4. Дидактикалық мақсатқа байланысты екі әдістер тобын бөліп қарауға
болады:
1. Оқу ... ... ... ... ... ... ... білімді тиянақтау және жетілдіруге мүмкіндік жасау әдісі
(Г.И.Шукина, И.Т.Огородников).
Бірінші топқа жататындар: ақпаратгы-дамытушы (ауызша ... ... ... ... ... ... ... диспут,
лабораториялық жұмыс), ғылыми зерттеу әдісі.
Екінші топқа жататындар: жаттығу жұмысын ... ... ... комментариясы, вариативті жаттығулар т.б.), практикалық жұмыс.
5. Бинарлы және полинарлы ... ... ... ... ... ... ... әдісті жасады:
1. оқыту тәсілі;
2. оқу тәсілі.
В.Ф. Паламарчук және В.М.Паламарчук полинарлы әдісті ұсынады.
6. ... ... ... ең көп ... ... бірі және
соңғы он жыл бойы пайдаланылып келе жатқан ... бірі ... ... онда үлкен үш топ әдістерге бөледі:
1. Оқу-танымдылық қызметін ынталандыру-дәлелдеу (мотив).
2. Оқу-танымдық процессінің ... ... ... және өзіндік
бақылау.
3. Оқу-танымдылық процессін ұйымдастыру жәңе іске ... ... ... ... та оның ... ... ... процесінде
мынандай қызметтерді атқаруға бағытталған: оқыту, дамыту, тәрбиелеу,
дәлелдеу және бақылау. Осы әдістерінің нәтижесінде ... ... және ... ... ... ... Әдістердің атқаратын ... ... ... ... ... төмендеуі мүмкін.
2.2 Жаңа материалды оңытудың методтары
Әңгіме. Мектеп оқушыларының ... ... адам ... ... ... ... және басқада ғылымдардан алған
білім қоры жалпы биологияны оқытып үйрету практикасында әңгімені – ... ... ... ... екі ... ... ... баяндалатын
методты пайдалануға мүмкіндік береді.
Оқушыларды жаңа материалдың мазмұнын ашуға жұмылдыру олардың танымдық
әрекетін күшейте түседі. Мұғалім әңгіме ... ... ... ... ... баяндау сипатына түзетулер енгізеді, ... ... ... ... ... орай ... оқушыларды талдау жасауға, ... ... ... ... белгілер мен байланыстарды баса көрсетуге, қорытуға
бағдарлайды.
IX-X класс оқушылары осыған ... ... ... ... ... ұмытып қалатындығын жұмыс ... ... ... методты - әңгімені таңдап алу кезінде оқушылардың оған қаншалықты
дайын екендігін ескеру қажет. Егер оқушылардың білімі жеткіліксіз ... ... ... ... материалдармен, оқулықпен жұмыс істеуді
ұйымдастырып, тәжірибе көрсету керек, экскурсияға ... ... ... ... ... ... тарихы, органикалық дүние эволюциясы туралы нақтылы білім
жинақталып, ... ... ... ... ... ... оқып үйренудің жекелеген кезеңдері кезінде ... ... ... ... өте ... талданған, Ол негізгі ұғымдардың
дамуына мүмкіндік беретін жүйелілікте құрылып, ... ... ... Оқу ... жеке үзінділерге жіктеледі. Оларға мектеп
оқушылары өздігінен қорытынды ... ... ... ... ... әңгіме барысында әр түрлі көрнекі құралдар кеңінен
пайдаланылады.
Систематиканың пайда болуы ... ... ... ... ... ... оқушылары өткен сабақта қайта өркендеу дәуірі, географиялық ... ... ... ... ... ... тапсырма алды.
Мынадай құрал-жабдықтар даярланады: тарихтан таблицалар, жарты ... ... ... мен жануарлар бейнеленген таблицалар, қолдан
жасалған таблицалар («Линней бойынша жасалған өсімдіктер мен ... ... ... ... қазіргі системасы»), бөлме
өсімдіктері, гербарийлер, әр ... ... ... ... ... ... капитализмге алмасу
себептері, жылдық өнімдерді ... және ... ... ... ... ... биология ғылымының дамуы үшін ... ... ... ашылу маңызы туралы еске түсіру ұсынылады.
Мұғалім жануарлар мен өсімдіктердің жаңа ... ... ... түрдің өзіне ғана әр түрлі ат берілгендігін ... ... ... ... ... алға ... ... жылжуы үшін түрлердің атын бір
ізге салуға мүмкіндік болды ма? Осыған ... ... ... ... мәні ... Бұдан соң химияны дамытудағы элементтердің
периодтық ... ... ... Бұл ... ... үшін ... ролі ... қорытынды жасауына жәрдемдеседі.
Линнейді систематиканың негізін қалаушы ретінде хабарлау соңынан «туыс»
және ... ... ... ... ... ашып ... орынды.
Оқушыларға особьтарды бір түрге біріктіруге негіз боларлықтай принциптерді
анықтау ұсынылады. Оқушылар бір түр особындағы органдарының, дене пішінінің
және ... да ... ... ... ... ... ... оқушыларының система жасау кезінде мекен ортасы,
бейімделушілік ерекшеліктері, тіршілік бейнесі, шығу тегі де ... ... ... ... ... мен ... линнейлік
классификациясының принциптері туралы жариялайды, ал мектеп оқушылары
қолдан жасалған осы системаның ... ... ... ... қолдан
жасалған таблицадағы мысалдармен иллюстрациялайды.
Мұғалім әңгіме барысында қолма-қол оқушылардың танымдық әрекетіне
басшылық жасап, оларды ой ... ... ... ... білу, бақылау
ұйымдастыру арқылы сұрақтарға жауап іздестіруге бағыттайды.
Қазіргі уақытта әңгімені бір ... ... ... өздігінен жұмыс істеуді, таратпа материалдарды техникалық
құралдарды, кинофильмдерді, ... ... ... ... ... ... пікір дәлелденіп отыр.
Сабақтың жалпы құрылысындағы орны мен мәніне (экскурсия, ... ... ... байланысты кіріспе, қорытынды, ... ... және т. б. ... ... ... ... проблемаларды оқып үйрену кезінде әңгіменің әрқашан
жақсы нәтиже бере алмауы мүмкін, өйткені жаңа материал бөлшектеніп, аздаған
бөлімдермен баяндалады да, ... ұғым ... ... ... ... ... сөйлесу кезінде жүйелілік жойылатын болғандықтан мектеп ... ... ... ... Ең ... оқушыларға белгілі материалды оқытып үйрену кезінде
лекция жиі пайдаланылады. Оны ... ... ... ... ... ... ... болмағанда, программалық материалды оқытып
үйретуге уақыт жеткіліксіз болғанда қолданған орынды. Лекцияға әңгіме жиі
араласады, ол ... ... ... проблемалық жағдай туады да кері
байланыс іске ... ... ... іске ... ... ... жасауға,
мәселенің алдын ала қойылуына, оқушылардың ... ... ... ... туғызатын әр түрлі методикалық тәсілдерді пайдаланған
кезде лекцияның тиімділігі арта ... ... ... мектеп
оқушыларын түп нұсқамен жұмыс істеуге әзірлейді.
Мәселен, «Нуклеин қышқылдары – ... ... ... ... лекция осы заттардың ашылуы туралы қысқаша тарихи
анықтамадан басталады. Бұдан соң ... ... ... ... ... нуклеин қышқылдарының маңызы, құрылысы және қызметі
туралы проблемалар ұсынылады. Нуклеин қышқылдарының периодты емес ... ... ... «қос ... ... және азотты
негіздердің қосымша принциптеріне назар аударылады. Бұл кезде структуралық
формулалар пайдаланылады, ... ... ... ... ... ... суреттерге ауысуға болады. Азотты ... ... ... ... ... ... ... шығады.
Редупликация туралы информациялық проблеманың тууына – ДНК-ның ... ... ... емес биополимер екендігіне сүйене отырып,
биологиялық ролін анықтауға себепкер болады. Бұдан соң ... ... ... ... ... ... клеткалардың көбеюі мен
ДНК молекулаларының өздігінен ... ... ДНК ... мен
белоктар арасындағы байланысты анықтайды.
Бақылау. Тірі табиғат объектілерін бақылау (болмаған жағдайда олардың
модельдері мен көрнекі құралдарды) – ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде оқушыларда түсініктердің
пайда болуына негіз болатын ұғым қалыптасады, яғни зерттелетін ... ... ... ... ... ... арасындағы байланыс
белгіленеді.
Қойылған сұраққа жауап іздестіру мақсатындағы ... және ... ... ... ... ... ... сондай-ақ
экскурсия кезінде тірі табиғат объектілеріне, лабораториялық сабақта
өздігінен және ... ... ... ... қолдану дұрыс нәтиже
береді. Бұл методтың тиімділігі оқушылардың алдына қойылған ... ... ... қалай жасалғандығына, онда жұмыстың
негізгі кезеңдерінін ашылған-ашылмағандығына, ... ... ... ... ... ... ... немесе құбылысты жазып алуға және өздігінен қорытынды шығаруға ... ... ... ... ... етуінің қолайлы шарасы сақталып, олардың
зерттелетін ... ... ... бағытындағы танымдық әрекеті
жандандырыла түскенде бақылау өте ... ... ... дәрежеде өздігінен әрекет етуі оның жақсы ойлана
алатындығын дәлелдейді. Сондықтан мүмкіндігінше зерттеу ... ... ... жаңа білім алуға сілтеуге ұмтылу қажет.
Мысалы, тұқым қуалаушылық пен өзгергіштікті, қолдан сұрыптау ықпалының
нәтижелерін, организмдердің мекен ... ... ... ... ... ... методтарын, адамның жануарлардан шығу
дәлелдерін, модификациялық ... ... және ... және басқа объектілер мен процестерді оқып үйренген кезде
бақылау пайдаланылады.
Әдетте бақылау ісі лабораториялық сабақтың бір бөлімін ... ... ... өткізгенде, табиғатқа, оқу-тәжірибе учаскесіне, ... ... ... ... және ... оқып ... ... жасағанда методикалық тәсіл ретінде байқалады.
Оқу-тәжірибе учаскесіндегі, оқушылардың ... ... ... әр ... кластан тыс жұмыстар да бақылауды қамтиды.
Лабораториялық сабақ кезінде «Организмдердің мекен ... және оның ... ... ... ... ... ... Сабақ үшін табиғи объектілер - өсіп тұрған өсімдік,
сондай-ақ гербарийлер мен коллекциялар қажет. ... ... ... ... ... ... ... объектіні анықтау ұтымды болады. Жұмыс
міндетінің нақтылы анықталуы ... ... ... ... ... ... ... мекен ортасын сипаттап жазу.
2. Мекен ортасындағы организм құрылысының ұқсастық ерекшеліктерін табу.
3. Құрылыс белгілерінің барлығы бірдей ... да ... ... түсіндіру.
Бақылау ісі мектеп оқушыларына зерттелетін түр өткен ұзақ тарихи жол
процесіндегі адаптацияның ... ... ... ... ... ... ... ролін, тіршілік үшін күресін, сұрыпталу әсерінің
бағытын белгілеуге жәрдемдеседі. Оқушылардың ауызша берген ... ... ... ... ... тексеруге
көмектеседі.
Бақылау барысында алынған білімді бекіту мақсатында ... ... ... ұқсас жұмыс істеуді, сондай-ақ организмдердің ... ... ... ... бойынша мекен ортасын анықтауды
оқушыларға ұсынады.
Бақылау ісін ұйымдастыру үшін оқушылар экскурсия ... есеп ... ... ... мен ... ... Мәселен, оқушылар
түрлердің құрылыс құрамын, биоценоздағы коректену тізбегін зерттеу үшін
мынадай тапсырмалар алады:
1. Өсімдіктердің негізгі ... ... ... және ... болса, зерттелетін биоценозда орын тепкен жануарлар ... ... ... ... ... ашу және олардың
мекен ортасын сипаттап жазу.
3. Негізгі ... ... ... және ... бейімделу ерекшеліктерін анықтау.
4. Мүмкіндігінше биоценоздың мекендеушілері арасындағы қоректік
байланысты айқындау.
5. ... ... ... ... болса, жануарлардың да)
маусымдық өзгерістерді сипаттап жазу.
Оқушылар бақылау нәтижелерін жазбаша есеп ретінде дайындайды, оған қоса
гербарий материалдарын, коллекцияларды, фото-суреттерді, ... ... ... ... ... ... ... туралы
таблицаларды және т. б. әзірлеп береді. ... ... ... ... ... ... ... бақылаудың тиімділігі туралы пікір
айтуға мүмкіндік береді.
Эксперимент. Эксперимент тірі ... ... мен ... ең тиімді методтарының қатарына жатады. Ол зерттеу принципін кең
жүргізуге ... ... ... ... ... ... ойлануын
дамытады, ғылыми методтармен таныстырып, белгілі іскерлік қалыптастырады.
Эксперимент арнайы жасалған жағдайларда зерттелетін процесті жасанды
еске ... ... және ... ... ... ... тазартуға мүмкіндік береді. Бақылау – эксперименттің қажетті
компоненті.
Эксперимент оқу ... ... ... ... ... тәрізді формаларыңда цитология, генетика, селекция,
экология мәселелерін оқып үйрену кезінде жиі ... ... ... ... ... ... зат ... ферментативтік сипаты» тақырыбында пайдалану мысалын
қарастыралық.
Кезекші лаборанттар әрбір екі ... дер ... ... ... ... ... ... калийдегі йод ерітінділерін
даярлап, астық және бұршақ тұқымдастардың ... ... ... шикі картоптың шағын кесектерін, элодеяның бұтақшасын пробиркаларға
таратып салады. Олар сабақ басталардың алдында ... ... ... ... және жабын әйнектерді, шыны таяқшаларды, қандауырларды,
пинцеттерді, пробиркаларды таратып береді.
Оқушыларға эксперимент өткізу үшін мынадай жазба ... ... ... ... ... жапырағының клеткаларын микроскоппен қараңдар.
2. Элодея жапырағына сутегі асқын тотығының бір тамшысын ... ... ... ... жазыңдар.
3. Петри табақшасындағы крахмалды-желатинді пластинкаға ұзына бойына
тілініп, суға батырылып суланған үрме бұршақ (арпа, ас бұршақ) ... ... 30-40 мин ... ... ... ... 5 мин ... кезде өскінді пинцетпен абайлап алып, пластинканы
йодтың әлсіз ерітіндісімен ылғалдандырыңдар. Болып өткен құбылысты ... ... ... Пісірілген және шикі картобы бар пробиркаларға 0,5-1 мл-ден ... ... ... ... ... ... ... тәжірибелер мектеп оқушыларына зат алмасу ... ... ... ... ... ... мүмкіндік
береді.
Оқушылар сабақ бойында өткізе алатын қысқа мерзімде тәжірибелерден
басқа биология курсында ұзақ ... те ... ... ... оқып ... 1,5-2 ай ... оқушылар
традесканцияның есетін ортасын өзгертуі бойынша және оның ... ... ... тәжірибе жасай бастайды. Оқушылардың ... мына ... ... ... 20 күн бойы ... ... ... Осы мақсатқа сай өсірілген өсімдігі бар құмыраны су
құйылған басқа бір ... ... 1-2 см ... тұратындай етіп
орналастырады. 20 күн өткен соң өсімдікті суға жартылай малып, 10 ... оған суды ... ... ... бір ... алып, оны алдын ала әзірлеместен бірден
суға ... әр ... ... ... ... ... қоректендіру
жағдайларында өсіру бойынша жасалған тәжірибелер де ұзақ мерзімді ... олар ... ... ... ... ... материалды
игеруге көмектеседі. Оқушылар үздіксіз бақылау жасап, өсімдіктерді ... ... ... ... ... ... және ... оны толық жазып алып, барлық оқушылардың игілігіне қорытынды жасау
керек.
Курстың теориялық негіздерін игеруде ... ... ... ... байланысты эксперименттердің көп көмегі
болады.
Бұл тәжірибелер ... ... ... ... біркелкілік,
белгілердің ажырауы, белгілердің тәуелсіз тұқым қуалауын; гетерозис,
полиплоидияны; организмге экологиялық ... ... ... ... ... мақсатын көздейді.
Оқушылар VIII класты бітіргеннен кейін тәжірибелер өткізуге теориялық
жағынан даяр ... ... ... ... оларды толық
нұсқауландыру қажет.
Эксперимент нәтижелері сәйкес тақырыптарды оқытып үйретілген ... ... ... ... ... өткізген экспериментші-
оқушылар жаңа материалды баяндаған кезде мұғалімдерге белсенді ... ... ... ... ... ... ... демонстрациялаған
кезде эксперимент методикальгқ тәсіл ретінде сабақтарға пайдаланылады. Егер
тәжірибе мұғалімнің айтқанын иллюстрациялап қана қоймай, білім негізі ... онда бұл ... ... ... ... Мысалы, мұғалім клеткаға судың
келуі туралы әңгімелеу барысында Траубенің ... ... ... ... қояды: ««Клеткалардың» көлемі ненің есебінен
ұлғаяды?» Оқушылар сыртқы ... ... ... ... ... жасайды. Бұдан соң мұғалім осы ... мен тірі ... суды ... және ішкі ... ... ... өткізе беретін қасиеттерін салыстырады.
Өздігінен жұмыс істеу. Бұл метод жаңа материалды баяндаған ... ... ... ... ... ... де пайдаланылады.
Оқулықпен, хрестоматиялармен, оқуға арналған кітаптармен оқушылардың
өздігімен жұмыс істеуін ... ... ... ... ... ... орай ... Бұл методты пайдалануға тым
шектен тыс әуестенуге болмайды, алайда сипаттамалы ... ... ... оқу ... ... толық, түсінікті, жақсы
иллюстрациялармен баяндалған проблемаларды оқып ... ... ... ... ... өздігінен жұмыс істеу мұғалімге мектеп оқушысының бұдан білім
негізін меңгеріп, суреттерді, схемаларды, ... ... ... ... ... бүл түрі ... ... одан әрі өз
білімін көтеруіне негіз болады.
Кітаппен өздігінен жұмыс істеу, ... ... ... тәрізді
методтармен ұштастырылады.
Кітаппен өздігінен жұмыс істеудің ... ... ... ... ... ... тапсырмаларды пайдаланып, есеп беру формасын
анықтау, мектеп ... ... ... ... қажет.
Оқыту көрнекілігін кітаптағы иллюстрацияларды пайдалану ... ... ... Оқу әдебиеттерін оқыту барысында оқушыларды
табиғи объектілерді қарап көруіне бағыттау қажет.
«Ч.Дарвин ілімі шығуының ... алғы ... ... ... ... ... осы ... пайдалану мысалын қарастыралық. Кіріспе
әңгіме Линней мен Ламарктың органикалық ... ... ... еске ... ... ... ХІХ ғасырдың басында таза
ғылыми негізге ие бола ... ... ... жасалады. Ч. Дарвиннің
органикалық дүниенің эволюциясы туралы ілім ... ... ... ... беріледі. Ч.Дарвиннің теориясы биологияда революция
жасады, ол данышпандық ... және сол ... ... ... салыстыруға болмайтын еді. Ч. Дарвиннін, эволюциялық теорияны
жасауына мүмкіндік берген жағдайлар ... ... ... Э. А. ... ... для ... по дарвинизму» кітабы және
оқулықпен жұмыс істеу барысында мына сұрақтар мен тапсырмалар бойынша сол
жағдайларды өздігінен ... ... Ч. ... ... ... ... XIX ... басында
Англиядағы қандай әлеуметтік-экономикалық факторлар әсер етті?
2. XIX ... бас ... ... ... ... ... ... XIX ғасырдық ортасындағы селекцияның табыстарына не жатады, Дарвин
эволюция теориясын жасаған ... ... ... ... Ч. ... жер ... айналу саяхаты кезінде жинаған қандай
фактілері эволюциялық теорияны жасауға ... ... Ч. ... мінезіндегі қандай ерекшеліктер оның жаңалық ашуына зор
роль атқарды?
6. Ч. ... жер ... ... ... ... жүріп, оның
эволюциялық теорияны жасау үшін ... ... ... географиялық
пункттерін жазып алыңдар.
Оқушылардың оқулықпен өздігінен жұмыс істеуі үшін таблицаға өсімдіктер
мен жануарлар, ... және ... ... ... ... ... әр түрлі геологиялық эралардағы Жердегі тіршілік көрінісін
бейнелеуге арналған ... ... ... ... беру – ... ғалымдардың өмірі мен қызметі,
табиғатты қорғау, бионика, ... ... ... ... ... жаңалық хабарлар даярлау, сондай-ақ Ч. Дарвиннің «Түрлердің
шығу тегі», Ф. Энгельстің «Маймылдың ... ... ... ... ... ... оқып ... практикаға өнгелі көп болды.
2.3 Білімді бекітудің методтары
Оқушылардың білімін тексеру. Білім тексеру де ... ... ... ... ... және ... ... ету
мақсатын атқарады.
Оқытудың әр түрлі кезеңдерінде оқушылардың білім жағдайын анықтау – оқу
процесін жетілдіріп, оның сапасын арттырудың өте ... ... ... ... ... ... ... оқуға жауапкершілікпен қарау
әдеті тәрбиеленіп, олардың жеке ерекшеліктерін айқындауға мүмкіндік береді,
сөйтіп ... ... ... ыңғаймен келуге болады. Мектеп оқушылары
неғұрлым көбірек есепке алынып отырса, соғұрлым оқу процесін басқару ... кең ... ... ... ... ... ... мектеп оқушылары
оны ұзақ есте сақтап, ондағы кемшіліктерін толықтыруға ... ... ... тек ... ғана ... ... ... білімдерін де жүйелі
түрде тексеріп отыратын болса, оқушылар оқу материалын әрқашан да ... ... ... ... оқу ... жаңа ... тексерумен
ұштастыру курс бөлімдері арасындағы байланысты тиянақтап, ұғымдар тұтастық
жүйесінің қалыптасуына мүмкіндік береді.
Жалпы биология курсында мына ... мен ... ... ... ... ... сабақтарда дерлік қолданылатын жеке және жаппай
ауызша сұрау; класс оқушыларын толық қамтып ... ... ... ... ... үшін жазбаша жұмыс жүргізу; зачет алу, семинарлар мен
конференциялар өткізу; практикалық тексеру. Курстың теорияға ... ... ... мүмкіндігіне кедергі келтіреді. Солай болғанмен
де мектеп оқушыларының экскурсиялар, лабораториялық сабақтар және басқа
өздігінен істейтін жұмыстар ... ... ... ... ...
мектеп оқушыларының білімі туралы информациялардың маңызды көзі.
Ауызша тексеру. Мектеп оқушыларының сабаққа әзірлігін, үй тапсырмаларын
орындауын, ұғымдарынын, ... ... ... ... бақылап отыруға
мүмкіндік береді. ... ... ... жаңа ... ... ... қою мектеп оқушыларының жаңа оқу информациясын меңгеруге
негіз болатын ... ... ... ... ... ... қажетті тақырыпқа жатпайтын материалдан білім тексеру ... ... ... ... ... назарын аударады. Мәселен,
пән мен цитология методына арналған ... ... ... ... туралы мектеп оқушыларының білімін тексеру қолайлы емес. Одан да
мектеп оқушыларына органикалық дүниедегі клеткалардың ролі ... ... ... ... ... және жаңа материалды баяндау ... ... ... даму ... көп ... клетканың ролі және т. б. туралы ... ... ... болады.
Әдетте ауызша тексеру сабақтың басында өткізіледі де, ... ... ... ... ... ... ... ол жаңа ұғымдар мазмұнын ашуға тірек ... ... ... ... 4-5 ... ... 15-18 мин мөлшерінен артық
уақыт бөлуге ... ... ... осы ... ... ... мазмұнын баяндап бере алады.
Жеке сұрау берген кезде бүкіл класқа сұрақ ... ... ... ... ... жасауына (кейде тіпті жазбаша түрде) уақыт беру
қажет, оқушылардан жолдасының жауабын ... ... ... ... ... ... алуға, түзетулер мен қосымшалар
енгізуді талап ету керек. Жолдастарының ауызша ... ... ... ... ... ... ... орынды болады.
Жауабы дұрыс болмаған жағдайда оқушыны сыпайы ғана кідіртіп, класс
оқушыларының ... ... ... ... ... ... ойын ... жоғары класс оқушысы болғандықтан оның намысына тимеу
үшін әңгімелеу аяқталған соң ғана қосымшалар енгізген дұрыс.
Білім тексеру кезінде ... ... ... ... да ... ... ... артықшылығы бар, өйткені бұл ... ... ... ... ... және бүкіл класс қатысады. Алайда бұл
методтың көмегімен оқушылардың білімін тұтас қалпында айқындауға, ... ... ... ... ... дәлелді түсінік беруге
мүмкіндік бере алмайды.
Кейде білім тексеруді ... ... ... ... ... ... зерттеу методтары туралы білімін органикалық
дүниенің даму ... ... ... ... ... тексеруге
болады.
Тақырыпты аяқтаған кезде оны барлық оқушылардың қалай ... ... Бұл үшін не ... ... не конференция
ұйымдастырылып, бүкіл бөлімдер ... ... және ... ... ... оқушылардың баяндамалары, сөйлеген сөздері
тыңдалады.
Ауызша тексерудің басқа формасы – курстағы ірі бөлімдерді: дарвинизм,
цитология, генетика және селекция, ... ... және ... туралы
ілімді оқып үйренгеннен кейін сабақтан тыс уақытта жеке ... ... ... ... ... ... ... зачет туралы
алдын ала ескертіледі, үлгі ... мен ... ... ... ... ... арналған сұрақтар өте маңызды білімді тексеруге,
себеп-салдарлық байланысты қорытындылап, талдауға, салыстырып, тұжырымдай
білуге, оқу ... ... пен ... ... ... білуге жөн
сілтеуі қажет. Бір күнде сұралатын оқушылардың саны ... ... ... ... ... ... ала жасап, ол туралы оқушыларды
хабарландырып қою қажет. Алайда білім тексерудің бұл ... ... ... ... өйткені мектеп оқушылары зачеттық система
кезінде сабаққа үнемі дайындалмайтын болып ... ... ... ... ... бір ... қамтып, білім
деңгейін анықтауға мүмкіндік береді. Әдетте сабақ үстінде 15-20 мин ішінде-
ақ мектеп оқушылары курс ... ... ... ... ... ... генетикадан есеп шығарады, сынақ ... ... ... терминологиялық диктанттар жазады, схемалар,
таблицалар жасайды, суреттерге талдау ... ... ... ... ... мектеп оқушылары бір-бірінен
анықтамасын немесе сипаттамасын көшіріп алмау үшін кем дегенде терминдерді
екі түрлі ... ... ... ... дейінгі кезеңдегі биологияның
дамуы» тақырыбын оқып үйрену соңынан алынатын бес минуттық жидиктантта ... ... ... ... «эволюция», «биологиялық
түр», екінші қатардағылар «бинарлық ... ... ... ауытқу», «классификация» және т. б. терминдердің мәнін ашып
береді.
Тестілік бақылаудың мектеп оқушыларының үлгерімін есепке алуда ... ... ... ол ... ... ... ашуға мүмкіндік бере
алмайды. Алайда тексерудің бұл формасының сөзсіз бірқатар артықшылықтары
бар: оқушылармен қолма-қол ... ... ... ... жауабын
олардың көз алдында тексеру, түсініксіз сұрақтарды дереу түсіндіру
мүмкіндіктері ... ... ... а) ... ... ... меңгеруін тексеруге; б) алған білімін жаңа жағдайларда пайдалана
білетіндігін ... в) ... ... белгілеуді айқындауға
басқа да ойлана білу операцияларын жүзеге асыруға арналуы мүмкін.
Мәселен, тест ... ... ... ... ... ... ... алған білімді анықтауға болады.
Келесі тестің жәрдемімен Ламарк пен Дарвин ... ... ... ... түсінгендігін тексеруге болады:
Ең алдымен Дарвиннің (Д.) ... ал одан сон ... ... ... ... қозғаушы күштер атының қарсысында тұрған
цифрларды жазып шығыңдар: 1. Қолайлы белгілердің барлығы да тұқым қуалайды.
2. ... орта ... ... ... және сол өзгерістердің тұқым
қуалауы. 3. Қездейсоқ, әр бағытта ауытқи тұқым ... 4. ... ... Қолдан сұрыптау. 6. Организмдердің жетілу тенденциясы. Жауабы: Д-345, Л-
126.
Жаңа материалды оқып үйрену кезінде білім тексеру үшін ... ... ең ... ... үйректегі ароген өзгешелік (а) белгілері
сипаттамасынық ... ... ... ал ... идиогендік өзгешеліктің
(и) жанында тұрған цнфрларды көшіріп жазыңдар: 1. Жүрегі төрт камералы. ... ... 3. ... жүзу ... бар. 4. ... ... ... қапшықтары. 6. Сүзгілі тұмсық пішінді. 7. Нерв ... ... 8. Май ... 9. ... ... ... а — 124579, и ... класс білімін жазбаша тексеру суреттерді табиғи ... ... және ... құрал-жабдықтарды пайдалануға
есептелген тапсырмалар көмегімен де тиімді болады. ... ... ... ... ... және ... ... бар әр түрлі
геологиялық дәуірлердегі органикалық дүниенін, суреттерін ... ... ... ... ... мен организмдерді танып айыруды;
организмдердің систематикалық қалпын анықтауды; ... ... ... ... сипаттауды; эралардың климаттық және
геологиялық жағдайларын суреттеуді ... ... IX ... ... ... ... ... білім тексерудің
тиімді және орынды формасы толық қамтып ... ... ... әр ... ... мектеп оқушыларының көпшілігінің дайындық деңгейін
анықтауға мүмкіндік болады. 3-5 ... ... ... ... жауап
қайтаруға сұрақтар ұсынылады, 2-3 оқушы суреттер немесе микропрепараттар
бойынша жазбаша тапсырмаларды орындайды, тағы 2-3 мектеп оқушысы ... ... ... ... жоспарларын даярлайды, ал басқалары
класта қалған оқушылардың бақылауымен ауызша жауап ... ... ... ... ... «пікір» жазады.
Бақылау және эксперимент. Анықтауыштармен жұмыс істеу ережесін білуді,
микропрепараттарды даярлауды, микроскопты пайдалана ... ... ... ... ... ... және экологиядан тәжірибе
негізін салуды, бақылау өткізіп, оның ... ... ... ... ... ... болашақ қызметі үшін білуі ... ... ... ... ... методтардың жәрдемімен тексеруге
болады. Мектеп оқушыларының ... ... ... ... жұмыстарын орындау барысында, сабақта толық қамтып сұрау
кезінде, мына ... ... ... ... ... ... ... дайындап, объектілерді танып білуді; тірі
клеткалардағы ферменттердің әсері мен хлорофилдің оптикалық ... ... ... ... қозғалыс реакциясының
бейімділік маңызын эксперимент жәрдемімен ... ... моно ... шағылыстыруға арналған дрозофиланы ... ... ... ... ... ... ата-ана жұбының
генотипін анықтауды; ас ... және ... ... ... ... ... ... ажырауы мен тұқым қуалауы
сипатын дәлелдеуді; клеткалық мембрананың су ... ... ... кезде іскерлік пен дағды тексеріледі.
Әңгімелеу және әңгімемен салыстырғанда оқушылардың білімін бақылау ... ... ... ... ... мынада: олар мектеп
оқушыларының іскерлігі мен дағдысын айқындауға, ... ... ... оқушылардың білімін тексеруге, берілген сұрақтарға ғылымда
пайдаланылатын методтарға ... ... ... сондай-ақ жаңа
информацияларды оқып үйрену және баянды ету кезінде жөн ... ... ... экскурсиялар, лабораториялық сабақтар өздігінен
жұмыс істеу кезінде ... ... ... мен ... ... ... ... Есептерді салыстырып, бағалай білу үшін оқушыларға
жоспар ... беру ... ... ... сұрыптау – мәдени формалар
эволюциясынын, қозғаушы күші» ... ... ... ... ... мүмкін:
1. Бір түрдің (варианттар бойынша) 2-3 сортын ... ... және ... ... ... ... сорттардың (варианттар бойынша) халық шаруашылығындағы
маңызын ашу. Оны адамның өсіруі үшін қажетті белгілерін сипаттау.
3. Сол түр ... ... ... ... мен ... ... ... суреттеп беру.
Мектеп оқушылары өздігінен есепті баяндама жазу үшін оқушылардың ... ... ... ... оны ... ... тапсыру қажет.
Лабораториялық сабақтар да тапсырмаларға орай өткізіледі, онымен бірге
ол есепті ... ... да бола ... Кейде жұмыс нәтижелері
графиктер, салыстырмалы таблицалар ретінде дайындалады. ... ... ... ... ... ... сұрақтарға жазбаша
түрде жауап қайтару да ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Білімді тексерудің мазмұны. Тексеру ... ... ... ... үміт ... информация мазмұнына толық сай ... ... ... ... ... ... екі тобы пайдаланылады:
1) оқушылардың игерілген білімді жай еске түсіру бағытында; 2) мектеп
оқушыларының анализ, ... ... ... абстракция,
айқындауды творчестволықпен пайдалана білуге міндеттеу. Сұрақтардың бірінші
тобы ... ... ... оқиғалар туралы ... ... ... қажет болғанда орынды болады. Егер
заңдылықтарды қорытындылап, айқындауға себепші бола ... ... ... өте тәптіштеп, болар-болмас фактілерді сұраудың қажеті
жоқ. Мектеп ... ... ... ... оқулық
көлемінде еске түсіруді қажет ететін ... ... ... бас ... ... ... ... бөлімдерінің аттарын қайталайтын
тұжырымдар сондай механикалық, ешқандай ... ... ... еске ... ... болады.
Себеп-салдар байланыстарын айқындап, құбылыстар арасындағы заңды
қатынастарды ашуды, ескі және жаңа білім ... ... ... ... ... ... оқушыларының ой өрісін ... ... ... ... ... ...... мен концепцияларды жай
ғана атап өтпей, олардың арасындағы қатынасты ... ... екі, үш рет ... ... мұғалім алдын ала білімнін, ең маңызды ... ... ... ... ... ... ... талдау жасау оңайлап, бір
үлгіге келеді. Информацияның ойдағыдай ... ... тек ... ... ... асыруға болады.
Мысалы, митохондрийдің құрылысы және қызметі туралы ... ... ... ... элементтерінен құралады:
1. Митохондрийдің құрылысы (сыртқы және ішкі мембрана, кристалар).
Оларда толық тотығудың ферменттік жүйесінің ... ... ... қышқылдар молекулаларынан – шала
тотығу өнімдерінен сутегі мен көміртегі қос тотығынын, бөлінуі.
3. Электрондарды ... ... ... ... ... ...... синтезі.
4. Электрон ағынының АТФ синтезімен кездесуі. Толық тотығудың
энергетикалық тиімділігі.
5. ... ... ... қызметімен байланысы туралы
қорытынды.
Осыған ұқсас «бір үлгіге келтірілген» ойдағыдай жауаптар алдын ала жеке
қағаз парақтарына даярланып, ... ... ... ... талдау
үшін пайдаланылады.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Биология. Адам және оның денсаулығы» (8-сынып) пәнін оқытуда жеке тұлғаға бағытталған технологияны пайдалану39 бет
Биология пәнін оқытуда жергілікті жер материалдарын пайдалану20 бет
Биология пәнінен сыныптан тыс тәрбиелік жұмыстарды өткізу әдістемелері45 бет
Биология пәнінен тесттер8 бет
Биология және экология пәндерін оқытуда жергілікті жер материалдарын пайдалану35 бет
Биологиядан жалпы әдістемелік құралдарға талдау22 бет
Жалпы экология175 бет
Пайдалы өсімдіктердің зерттелуі50 бет
Педагогикалық практикадан есеп33 бет
Сұрақ кітапшасы 3804 нұсқа 8 сынып12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь