Қасым хан, Есім хан, Тәуке хан, жеті жарғы

I Кіріспе

II Негізгі бөлім

а) Қазақтың әдет.ғұрып құқығының бастаулары.
ә) «Қасым ханның қасқа жолы».
б) «Есім ханның ескі жолы».
в) Тәуке хан кезіндегі «Жеті жарғы».

III Қорытынды
IV Қолданылған әдебиеттер
        
        Жоспар
I Кіріспе
II Негізгі бөлім
а) Қазақтың әдет-ғұрып құқығының бастаулары.
ә) «Қасым ханның қасқа жолы».
б) «Есім ханның ескі жолы».
в) Тәуке хан ... ... ... ... ... ... хан, Есім хан, ... хан
Кіріспе
Қазақтардың құқықтық жүйесін әдет-ғұрып құқығы құрайды. Бұл жүйені
"адат" деп атады. Адат ... ... ... Бұл ... ... ... ... реттеп отырды. "Адат" араб тілінде ... ... ... ... "Адат" өте ерте кезден ... ... және ... ... ... ... ... ретінде 1917 жылға дейін созылды. Дегенмен "адаттың" құқықтық
институттары ғасырлар барысында үлкен өзгерістерге ... ... ... ... ... ... Рулық, патриархалдық әдет-ғұрыптардың ұзақ ... ... ... ... ... заңды нәрсе. Ру қазақ
қоғамының негізі болды. Ал рудың ... ... ... ... ... ... ... отағасы отбасындағы шешуші фигура болды. Бұл
ерекшеліктердің бәрі де ... ... ... ... ... ... әдет-ғұрпы құқығы барымта, қанға-қан, жанға-жан, әмеңгерлік, ... сот ... ... өтпелі институттардың сақталуын қамтамасыз
етті. Бұл институттар қазақ қоғамында және оның құқықтық жүйесінде ... ... ... бұл институттарды айьштамады.
3. Әдет-ғұрып құқығы бойынша қылмыстық ... мен ... ... ... ... мән бере ... ... жеке меншік құқының болмауы; қоғам мүшелерінің құқықтық жағынан
тендігі қазақ аристократиясының ... ... ... ... ... ... ... сұлтандар мен қожалардың
артықшылығы ресми заңдастырылды. Ал ел билеу ісі тек ... ... ... Мұндай тәртіпті қоғамдық пікір де мойындады.
5. Жазаның түрлері салыстырмалы түрде гуманистік сипатта болды.
6. Құқықтық жүйе мен оның ... ... және ... ... ... ... ... сипаты. Әдет-ғұрып нормаларындағы
басты нәрсе — ол нормалардың өздерінен гөрі олардың ішкі мәні еді, ... ... ... еді. Ең ... ... сол ... ... мазмұнын жоймай іске асуы ... ... ... пен ...... кек не құн ... қағидасы, неке саласында — жеті атаға
дейін қыз алыспау ... сот ... ... ... ... ... ... құқықтық әдеттер жинағы ғана емес, ол ... ой ... ... де болып табылады.
Әрине, әдет-ғұрып нормаларының белгілі бір ... ... ... тапты. Мемлекет оларға баса көңіл бөліп, өз мақсат-мүддесі
тұрғысынан әсер етуге, өз қызметіне жаратуға ... ... ... өз ... ... ... әдет-ғұрып нормалары оның ішінде
Ереже жарғылары да, одан мемлекет заңына айналған жоқ, өзіндік өмір ... ... ... ... ... ... әдет-ғұрып нормаларын сақтап
орындау да көшпелілердің "автономиялығына", дербестігіне, өздерін өздері
басқаруға ... ... ... ... бастаулары
Қазақтың әдет-ғұрып құқығы мынадай бастаулар негізінде қалыптасты:
а) әдет-ғұрыптар — ... б) ... ... ... ... ... сьездерінің ережелері; г) шариғат нормалары.
Ауызша әдет-ғұрыптар ең көне заманнан, рулық қауымның ... ... ... ... ... ... ... артуына
орай ауызша әдет-ғұрыптар құқықтық сипат алып билеуші топтардың ... ете ... бұл түрі ... ... ... мен ... келді. Көшпелі қоғам жағдайында ұзақ уақыт сақталып қалған рулық
қатынастар, патриархалдық ... ... мал ... т.б. ... бірден-бір тиімді жолы әдет-ғұрып құқығы болып табылды.
Қазақ хандары әдет-ғұрып құқығының нормаларын ... ... ... орай ... ұшырап, оларға ресми сипат ... ... ... ... ... ... хан ... Оның
зандары бес бөлімнен тұрды. Бірінші бөлім — мүліктік және жер қатынастарын
реттеуші нормалардан тұрды. Екінші бөлім — қылмыс пен ... ... ... жинақтады. Үшінші бөлім әскери міндеттілік жәнс оны орындау,
сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... Төртінші бөлім — елшілік ... ... ... және қабылдау тәртібі, шет ел өкілдерімен келіссөздер
жүргізу, ... ... ... ... ... ... Бесінші
бөлім — қайтыс болғандарды жерлеу, еске алу, мерекелер өткізу ... ... ... ... соң ... жүз ... кейін әдет-ғұрып
құқықтары Есім ханның тұсында қайта жүйеленді. ... ... ... Есім хан ... ... ... әскери
тәртіпті бұзғаны үшін жазаларды қатайтты. Есім хан негізінен ... ... ... ... ... қайталады. Сондықтан оны ескі жолды
жалғастырушы ... " Есім ... ескі ... деп атап ... Тәуке хан
Есім ханнан соң шамамен 80-90 жылдан соң дала заңдарына ... ... ... оны ... ... ... атаумен қайта қабылдатты. Тәуке
хан әдет-ғұрып заңдарын ... ... көп ... ... Аты аңызға
айналған Төле би, Қазыбек би, ... ... ... ... ... ... білгірлері бірнеше рет жиналып "Жеті жарғының" нормаларын
талқылаған " Күлтөбенің ... ... ... деген сөз сол кезден калган.
Ақырында ... ... ... жарғы" зандар жинағы дүниеге келген.
"Жеті жарғының" алғашында қағазға түскен нұсқасы да бар ... ... ... ... ... ... жеткен қазіргі нұсқаларының бір-
бірінен өзгешеліктері бар. Оның қазақша нұсқасы ... ... ... XIX ... ... ... орыс ... жазып алған
нұсқалары.
Кіші жүздің жаппас руының ... ... ... ... ... ... жарғының" нұсқасын алғаш рет ... ... ... ... жариялады, Екінші нұсқа атақты тарихшы
А.Левшиннің 1832 жылы Санкт-Петербургхе жарық көрген ... ... или ... орд и ... атты кітабында келтіріледі.
Бұл нұсқа 34 фрагменттен тұрады. Нұсқаларды мұндай ... ... ... ... ғасырлар бойы қалыптасқан құқық дәрежесіне ие болған
әдет ғұрып қағидалары, солармен бітіскен хан би ... ... ... ... ... қарамастан өзіндік алғашқы ішкі қасиеттері мен
құрылымдарын сақтап қалды, жаңа ... ... ... ... ... мен
қасиеттерін сақтап қалған ата-баба заңдары қазақ қоғамы тарихының ажырамас
бөлігі.
Белгілі бір жүйе есебінде қазақ әдет-ғұрып заңдарының ... ... ... өз ... ... ... сыры неде еді? ... бұл өзгерістердің қоғамның әлеуметтік-экономикалық негіздеріне
тигізген әсерінің аздығында еді.
Қазақ халқының мемлекеттік ... ... ... мен
санасында халықтың әдет заңының мәдени-әлеуметтік, ... ... ... ... ... хан тұсында жүйеге түсіп қабылданған әдет заңы тұсында ел
өмірінде өлшеусіз маңызды қызмет ... Жеті арна ... ел ... жеті
саласын тұтас қамтыған әдет заңының жүйесі ... ... жеке ... ... бағыты бойынша белгілі өлшемдерді қағидалар мен
ережелерді қалыптастырды. Әдет ... ... ... ... мен
тармақтары, салалары Тәуке ханға дейін де, халық арасында, ... ... ... сөз жоқ ... ... ... "Есім ханның ескі
жолы", "Қасым ханның қасқа жолы" - бұлардың да заң ретінде қызмет атқарғаны
анық. Тәуке хан ... әдет ... ... мен ... ... көне Түркі қанағаты кезінде де болған. Бұдан ... ... әдет ... ... ... көне ... Ғұн
мемлекеттерінің біздің заманымызға дейін де әдет, салт ... ... ... ... атқарғанына көз жеткізуге болады. "Жылнама",
"Ханнама" секілді ертедегі ... ... ... бұл пікірді
растайтын толып жатқан мәліметтер сақталған. Ол мәліметтердің біразы нақты
тұжырым ... ... ... көзге түссе, енді біреуінің туу,
қалыптасу процесіндегі жай күйі аңғарылады.
Осы ретте Ғұн мемлекетіндегі жерге ... ... ... ... тарихында назар аударуға болар еді. Ғұн ... құты ... ... ... ... ... беру ... ұсынысқа қолдау көрсеткен
кеңесшілер мен уәзірлерін өлім жазасына қиып, жер-елдіктің негізі, оны
қалайша жат елге ... - деп ашу ... ... ... иелігіндегі
жер туралы осы көзқарас бірте-бірте ... ... ... ... ... Түркі мемлекеті, қазақ хандығы тұсында заң тармағы, одан
соң әдет заңының тұтастай бір ... ... ... ... ... ... ... алған қайнар көздері тереңде жатқанын білдіретін басқа ... ... бар. Әдет ... ... ... ... тіршілігінде
көптеген әдет өлшемдері қалыптасты. Қазақ халқының дәстүрлі мәдениеті
жүйесіндегі әдеп өлшемдерінің ... әдеп ... ... ... сол ... ... негіздер кейінгі тұстарда ... ... ... ... ... ... да ... айналады. Мұндай
әдеп өлшемдері елдің тұрмыс-салтында күні бүгінге ... ... ... ... ... халқының Абай тұсындағы және Абайдың қатысуымен
жасалған.
Қазақстандағы заң жүйесінде халықтың әдет ... ... ... ... ... Әдет ... ... өлшемдері баптары күні
бүгінге дейін өз мәнін практикалық маңызын жойған жоқ десек, бұл ... ... ... ... ... ... ... тұрған шақта көне
дәуірлерден үзілмей жалғасып келіп, әдет заңының жеке бір ... ... ... заң ... жөнінде бүгінде заң танушылар мен ел танушылар аз
шамымызды өзіміз жаға алмай ... ... өз ... ... ... бір ... ... отыруына көндік. Заң да мемлекет те ел
иелігіндегі ... ел ... суды ... ... қорғады. Заңның
әділеттегі оның иелігіне қызмет істеуінде. Ел иелігіне түпкілікті ... заң ... ... ... заң ... та бола ... ... ел мен жер тарихы осылай деп тұжырым жасайды. Бұл ... ... ... ... құқықтың таным беретін тәлімнің мәні зор. Көне
түркі әдеби ескерткіштері де осындай маңызды ойларға бай. ... ... ... ... емес, оған қажеттілікте жоқ, табиғат заңына ешкім билік
жүргізе алмайды. Бірақ одан ... ... және ... ... ... ... еткен жағдайда, жаңадан опа табу қиын.
Халықтың байырғы заң ... ... ... ... ... ... болумен қатар бүгінгі заңгерлерді, қоғамдық ой өкілдерін
ойландыратын, тарихи да, ... да, ... те ... ... ... ... табылады.
Көшпенділердің құқықтық мәдениетінің халық тұрмысына және
тіршілігіне ... ... оның ... ... қолдауына
бейімделген сүбелі бір бөлігі әдет-ғұрып құқығы ... мен ... ... ... ... мен ... зерттеуде
кемшілік кеткен тұстар мен олқылықтар да жоқ емес.
Айталық, әдет-ғұрып ... ... әлі ... ... көп ... заңдарын зерттеу әдістері тұрғысынан ... ... ... қолдану арқылы танып-біліп жүр. Әдебиетте әдет-ғұрып нормалары,
негізінен статистикалық тұрғыдан ... Біз ... ... ... ... ... жүрміз. Мысалы: әдет-ғұрып құқығы нормалары тұп-
тура және дәлме-дәл іске асып қолданылуға, орындалуға арналмаған. ... ... ... ... ... ... ... еді.
Қоғамдағы әдет-ғұрып құқығы нормаларындағы басты нәрсе ... ішкі ... ... ... жатқан принциптері еді. Ең басты нысана - сол
принцинтердің өз мәнін, ... ... іске асуы ... Әдет-ғұрып
нормалары сол үшін қызмет ететін және осы жолда өздерінің формальды жағын
"құрбандыққа" ... ... ... осы ... іске асу үшін ... қолданылу ортасының әр түрлі жағдайына бейімделіп, түрлі-түрлі
болып айтылып ... ... бір ... ... ... ... ... ие болатын.
Бұл құбылмалылық осы нормалардың өміртеңдігінің қоғамдық
қатынастардағы титтей де ... ... және ... ... ... еді. ... ... құқығы нормаларының негізінде
жатқан принциптердің тұрақтылығын, біркелгілігін, мызғымас беріктігін
қамтамасыз ... және ... ... ... жол ... осы еді; ... құқығы дегеніміз, ең бірінші ол құқықтың принцип, көзқарас, ой-
түсінік жүйесі және соларды іске асыруға бағытталған нормалар ... ... ... қоғамындағы іс-қимылдың, тәртіптің негізі болатаын.
Әдетте, әдет-ғұрып құқығы нормаларының көп ... ... ... ... ... бағаланбай, керісінше кері түсініп оның
тұрақсыздығы, табансыздығы, үйлесімсіздігі деп жазылып жүр. Шын мәнінде бұл
әдет-ғұрып ... ... ... беріктігін, бірлігін ... ... еді. Олар ... ... елгезек өзгергіш болу
арқылы өздерінің мақсаттарына жетіп, ... ... ... тұрақтылығын бір қалыпта сақталуын қамтамасыз етеді. Тағы бір
айта кетер жәйт ... ... ... ... және ... ... қоғамдағы талас-тартыстарды, дау-дамайларды шешу еді.
Көшпелі қоғамдағы құқықтың ... ... ... ... ... бір ... Олар өзгеше бір әлеуметтік кеңістіктің,
қоғамдық өмірдің көріністері. Сондықтан олардың параметрлері, ... ... ... ... әдет-ғұрып құқығы нормаларын дұрыс ұсынып
түсіну үшін оларды ішкі мәніне сай ... ... ... ... Әрине,
әдет-ғұрып нормаларының белгілі бір бөлігі мемлекет тарапынан қолдау ... ... аса ... ... өз ... ... тұрғысынан әсер етуге,
өз қызметіне жаратуға әрекет жасады. ... ... ... ... ... ... ... да одан мемлекет заңына айналған жоқ.. Ал бұл
мәнер көш-қоғамның ішкі ... ... ... ... қоғам мүшелерінің тәртібін реттеу, ... ... ... ... ... ... ... хандығында "Қасым ханның қасқа жолы", ... ... ... ... ... жеті ... деп ... заңдар болды. Бұл заңдар
сол заманда ислам ... ... ... пен орта ... бір ... ... мемлекеттер мен хандықтарда жаппай қолданылып отырған
ислам дінінің "шариғат" заңынан мүлдем басқаша ... Бұл ... ... ... әлеуметтік-экономикалық және саяси жағдайының
туындысы еді. Қазақ хандығының заңдары "Жарғы» деп ... ... ... ... ... ... қолданған ярғу заңынан алынған.
Қазақша "Жарғы" әділдік деген ... ... ... мәні ... ... бір ... аудармай, дәл, әділ айырудан шыққан. Дауды әділ, тура
шешкен билербі ... ... ... ... қылды қақ жарған" деп
мадақтаған. Оның екі жағының ... ... ... дәл ... ... ... Жарғы заңының негізі, міне, осында: Өзінің
мазмұны ... бұл ... ... ... ... ... ... барып тіреледі.
Қазақ хандығы заңдарының түп-төркіні қазақ халқында ұрпақтан-ұрпаққа
жалғасып келген әдет-ғұрыптық ережелерден шықты, Бұл ... ... ел ... сіңген. Халық бұқарасына түсінікті заң болды.
Қазақ халқының ғасырлар қойнауына кетер ... ұлы ... ... ... және тек ... ғана тән ерекшеліктерге толы ұлттық
құқықтық мәдениеті бар. Бұл мәдениеттің бастаулары дүниесаулық ... ... мен ... ... бір "өтпелі кезең" атты ... ... ... бүгінгі ұрпақтың басты міндеті елеусіз қалған осы асыл қазынасына
көңіл ... оны ... ... ... айнымас тіректерінің біріне
айналдыру. Әрине, бұл оңай шаруа ... ... оның ... ... ... бүгінгісі мен болашағының мызғымас қателіктерінің бірі
екендігін мойындағанымыз абзал. ... ... ... ... ... ... оны өзіміздің төл мемлекетімізбен ... ... ... ... ... ... ... құрамыз
деудің өзі - "көзжұмбайлыққа" салыну, тарих тағлымына немқұрайлықпен қарау,
қазір жүргізіліп және ... ... ... ... ... берері асыл арналарды тануда кешірілмес селқостық таныту.
Ұлттық құқықтың мәдениетіміздің ғылыми түр-тұлғасын сомдап, шынайы
табиғатын ашу әлі де ... ... ісі. ... ... біз бұл мәселеге тек
танымдық ғана мәні бар деген көзқарас төңірегінен қаралық, сөйтіп оның
тарихи ... ден ... ... ... ... мен
болашағы туралы сұрақты анық та ашық қоя алмадық.
Қорытынды
Жалпы қорытындылайтын болсақ, қазақтардың құқықтық ... ... ... ... ... ... ... бойы қалыптасқан құқық
дәрежесіне ие болған әдет-ғұрып ... ... ... хан ... ... ... ... кешірді. Соған қарамастан өзіндік алғашқы
ішкі қасиеттері мен ... ... ... жаңа ... ... Ертедегі тұғыры мен қасиеттерін сақтап қалған ата-баба заңдары
қазақ қоғамы ... ... ... ... ... ... ханның
қасқа жолы», «Есім ханның ескі ... ... ... жеті жарғысы» деп
аталатын заңдар болды. Бұл ... сол ... ... ... тұтынатын. Қазақ
хандығының заңдары «Жарғы» деп аталды. Негізгі орта ғасырларда қыпшақ
шағатай ... ... ярғу ... ... ... ... ... ұғымды білдіреді. Түпкі мәні жарудан нәрсенің салмағын бір
жағына аудармай, дәл, әділ ... ... ... ... ... қазақ халқында ұрпақтан-ұрпаққа
жалғасып келген әдет-ғұрыптық ережелерден шықты. Бұл әдет-ғұрыптық ережелер
ежелден ел ... ... және ... бұқарасына түсінікті заң болды. Тағы
бір айта ... ... ... ... ... принциптерінің және
нормаларының басты мақсаты қоғамдағы талас-тартыстарды, даудамайларды шешу
еді.
Әдет-ғұрып нормаларындағы басты нәрсе – ол ... ... ... ішкі ... еді. Ең басты нәрсе сол принциптердің өз ... ... іске асуы ... Айталық, қылмыс пен жаза саласында –
қанды кек не құн төлеу қағидасы, неке саласында - жеті ... ... ... ... сот ... - ... жариялылық, шешендік қағидалары.
Әрине, әдет-ғұрып нормаларының белгілі бір бөлігі мемлекет тарапынан
қолдау тапты. Сонымен әдет-ғұрып құқығы ... ... ... ғана ... ... ... ой түсінік жүйесі де болып табылады.
Қолданылған әдебиеттер:
1. «Тарихи таным». Байұзақ ... ... ... ... ... энциклопедиясы Алматы 2000ж.
3. Қазақстан тарихы. Мусин Ч. Алматы 2003ж.
4.Ортағасырлардағы Қазақстан тарихы. Байпақов К.М. ... ... ... ... тарихы. Ғ.Маймақов.
Алматы
«Ғылым» 2000 ж.
6. Қазақстан ... ... К.Р ... ... 2004 ж.
7. История государства права Казахской ССР. 1982 ... 1.стр ... ... по ... ... ... ... 1998. стр 353.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қасымханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы», Әз Тәуке ханның «Жеті жарғысы». Үндістандағы «Ману заңы»12 бет
Қазақтың көне ел билеу заңы – «Жеті жарғы»28 бет
«Китаб муқаддима» ерекшеліктері173 бет
М. Әуезовтің «Абай жолы» роман-эпопеясындағы есімді сөйлемдер119 бет
Сын есімді оқыту барысында оқушыларға ұлттық тәрбие беру96 бет
«Алматы газ тармағы» жшс-нің жарғылық капиталын қалыптастыру мен есебін ұйымдастыру18 бет
«ЕСІМ ХАН» ЖЫРЫНЫҢ НҰСҚАЛАРЫ МЕН ТАРИХИЛЫҒЫ42 бет
«Жеті жарғы» атауының мәні мен мағынасы19 бет
«Қазақстан Республикасының Судьялар одағы» Республикалық қоғамдық бірлестігінің жарғысы7 бет
«Қыз Жібек» жырындағы сын есімдердің танымдық сипаты114 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь