Түріктердің наным-сенімдері, діни ұғымдары

Кіріспе
1. Түріктердің наным.сенімдері, діни ұғымдары.
2. Түріктер мен Иранның дін мен руханият саласындағы байланыстар.
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиет:
        
        Жоспары
Кіріспе
1. Түріктердің наным-сенімдері, діни ұғымдары.
2. Түріктер мен Иранның дін мен ... ... ... ... ұлы ... ... ... Орта және Алдңғы ... ... ... жән ... ... ... дәрежеде өзгертті.
Қазақстан территориясында жергілікті тұрғындардың антропологиялық ... ... ... жайылуының алғашқы күшті толқындарының бірі
және, бәлкім, өлкенің бүкіл территориясында ... ... ... ғұндардың қысымымен болған шығыс тайпаларының ... ... ... Азия мен ... территориясында бірте-бірте патриархалды-
феодалдық қатынастар қалыптасып, ежелгі феодалдық мемлекеттер ... ... ... ... ... ... бірігіп пайда болған
осындай ежелгі феодалдық мемлекеттердің бірі – ... ... ... еді. Бұл қағандыққа енген тайпалар алғашында Алтай мен Жетісудің ... ... ... ... термин тұңғыш рет 542 жылы аталды. «Түрік»
этнонимі алғашқы кезде белгілі бір адамның ата-тегі шонжар ... ... ... ... ... ... бұл сөздің семантикасы
бірте-бірте ұлғайып, билік жүргізуші, үстемдік ... яғни ... ... ... ... Бертін келе сол билік етуші тайпаға бағынышты
болып қалған тайпаларды да көршілері түрік деп атап ... ... ... ... және қоғамдық өмірінде әскери
істер аса маңызды орын ... ... роль ... ... ... ... ... көсемдерінің бірі Бумын қаған болды. Оның билік
жүргізген кезінде көптеген ... ... ... ... ... ... ... өзенінің жоғарғы сағасында болды. Бумынның інісі Істемі қаған
6-ғасырдың орта ... Орта ... ... ... ... ... ... территориясы бұрынғыдан да ұлғайып, әскери қуаты арта
түсті.
Бірақ бұл ұзаққа созылған жоқ. ... ... ... ... ... ... бөліп алып, дербес басқаруға тырысты. Осыдан
саяси дағдарыс туып, билікке ... ... ... ... ... ... қағандығы бір-бірімен жауласқан екі қағандыққа бөлініп кетті: Шығыс
(Орталық Азия) және Батыс ... ... ... Шығыс Түркістан) Түрік
қағанаты.
Батыс Түрік қағандығы яки қағанаты Түрік қағандығының негізінде ... ... ... ... ... Ол қағанаттың территориясы
Жетісу мен Шығыс Түркістанды, Тянь-Шаньнің батыс беткейі мен Орта ... ... ... ... Шу ... Суяб қаласы еді. Қағанаттың
бірінші басшысы қаған, жоғарғы әмірші және ірі әскер басы болды.
1.Түріктердің наным-сенімдері, діни ... ... ... қос ...... (оны ... деп те ... Жерге (Жер-Суға) сыйынатын болғаны тарихтан жақсы мәлім.
Қарапайым түріктер өздерінің қағандарын сол ... ... ... отыр деп түсінген. Сонымен бірге, түріктер табынатын ... ... Ол – ... от ... ... ... әйел ... Ұмай.
Ежелгі түріктер жерді, дүние кеңістігін төртбұрышты ... ... ... Бұл ...... (күн ... «қурыйа» (күн батыс),
«берійе» (күн ортасы немесе ... ... (түн ... ... деп ... ... Оғыз батыр жорыққа аттанғанда Көкжал бөрі, яғни
арлан қасқыр қағанның сан мың әскерін бастап, жол ... ... ... ... киелі аң санап, оған арнап құрбандық шалатын болған.
Сонымен бірге, ежелгі түріктер иен даланы, орман-тоғайды, ... ... ... ... ... ... деп түсінген. Олардың адамдарға
деген қаһарын қайтарып отыру үшін жұрт сол рухтарғар ... ... ... ... ілімі бойынша, әлемдегі нәрсенің бәрі ... ... екі ... ... Олар – ... ... әлемі, бірі-сәулелі дүние, екіншісі-қараңғылық патшалығы.
Бұл екі күштің арасында ... ... ... ... отты киелі құбылыс есептеген, оны пір тұтқан. Зұлымдық,
қараңғылық, жамандық ... ... ... ... ... діни ... ... қағанына келген Византия елшісі Зимархтың өзін, тіпті киім-
кешегіне дейін қалайша отпен аластағанын атақты ... ... ... ... ... сақталған.
Ежелгі түріктер өлген адамды шаман рәсімі бойынша жерлеген. Дәлірек
айтсақ, биіктеу жерге киіз үй ... ... ... сол үйге ... ... ... ... малды байлаған. Өлген адамның жақындары жылап-
сықтап, бетін тілгілеп, шашын жұлып, өлік жатқан үйді жеті рет ... ... ... арасында ислам дінін зорлап тарату ... Ал ... ... қазақ жерін мекендеген тайпалар мен халықтар
арасында Көкті, Күнді, Отты құдай ... ... ... ... ... да ... орын алып келді. Көшпелі түріктер арасында исламды
бұл кезде интенсивті түрде ... ... да, ... ... ... дінді ұстанды. Бұл кезде қыпшақтар ата-баба рауағына сыйынып, тас
мүсіндерге табынатын еді. «Кумандар ... ... ... ... ... ... және ... оқып-үйренуге бейім
тұрады» - деп жазды араб саяхатшысы Абул Фида.
Ислам дінінің көбірек ... жері Орта Азия мен ... ... болды. Мұнда 10-12 ғасырларда мұсылман дінінің ... ... деп ... ... ... ... еді.
2.Түріктер мен Иранның дін мен руханият саласындағы байланыстар.
Орта ғасырлар бойы дала көшпенділерінің ... ... ... ... үшін олар ең ... осы аймақтағы ислам діні мен өркениетінің
өркендеуіне ат салысуымен ... ... ... ... ... ... дала ... белгілерін байқауға болады. Бұл
белгілер кездейсоқ қосылған құбылыс емес, керісінше, түркі ... ... іске ... ... еді. ... ... басып алған
жерлердегі қабырғасын қалаған мемлекеттеріндегі биліктерінің табысты
болуына ... ... ... үшін ... ... болып табылатын
кез-келген басқа бағыттарға қарсылық тудырып, дәстүрлі исламды ... ... ... ... болды. Діни алауыздықтардан қажыған
ислам әлемінің біртұтастығы мен қауіпсіздігі үшін бұл өте маңызды шара ... ... ... көп ... өте ... ... ... жауласушы бірнеше ағымдарға бөлініп кетуі Исламның
біртұтастығына кері әсерін тигізерін ұққан түркілер Құран ... ... ... ... діни ... қолдау көрсетіп отырды. Селжүк билігі
Тоғрул бектің ... ... ... ... ... ... ... кейін олар шафийлік бағытын да кезек қолдап, ауысып отырды.
Осы ... ... ... ... ... өз салмағы бар ақсүйек
таджы ал-Мүлік Бағдадта таджийа медресесін салдырды. Селжүктер дәуірі
кезінде ... ... ... мен ... ... ... мұсылман
теологиясы мен құқық (фикх) шафийлік мазхаб және ашарит бойынша жүргізілді.
Бұл ... сол ... ... ... дәріс берді. Мысалы,
Бағдадтағы низамия медресесінде 1067 жылы лекцияны негізінен Абу Хамит ... мен ... мен ... ... ... мен философтары
жүргізді. Сұлтан уәзірі Низам ал-Мүліктің ... ... ... ірі ірі ... ... ... салынып, жұмыс істеді. Бұл
медреселерде сабақ айрыкша бағдарламамен жүргізілді.Осындай оқу орындары
Бағдадта, Мосулда, Басра, Дамаск, Нишапур, ... ... ... ... болды.
Селжүк билеушілері медреселер құрлысының барлық сән- ... ... мән ... ... ... Бағдатта өзінің салдырған
Низамие медресесіне 200 мың ... ақша ... ... ... ... ... ... салды. Бұлардың барлығ медресеге «Вакф» ретінде
берілді. Медреседе тәрбиеленушілер шафиилік –ханифилік ілімдерді ... ... ... ... ... ... ақы алды (147,98).
Егер хронологиялық жағынан назар аударсақ, бұл медреселердің дені
түркілік әулеттер ... ... ... ... жергілікті халық өкілдері
уәзірлердің ат салысуымен жұмыс істегенімен, бұлардың түркі билеушілерінің
тікелей бақылауында болып, ... ... іске ... ... болып
отыр. Г.Лейзердің айтуынша, медреселер ғазнауилер кезінде ... ... ... ... жайды (148,17). Жалпы, негізі түркілік мемлекеттер
тұсында қаланып, жұмыс ... ... ... белгілерінің бірі болып
саналатын осы медреселердің мұсылман мемлекеттерінде маңызы ... ... ... Дж. ... ... сүйенсек, медресенің негізгі мақсаты
«қоғамда мұсылман заңын яғни діни және ... ... ... ... ғалымдар тобын даярлап шығару болды» (149,121). Г. Лейзердің
айтуынша, медресе шиизммен ... және ... осы ... арқылы діни
элитаны бақылауда ұстау еді ... ... сол ... жая ... мен дінбасылардың, тіпті, әрбір қарапайым мұсылманның күпір деп
таныған және империяда ғана емес бүкіл ислам ... ... ... ... ... ... ... сақтап қалу үшін селжүк билеушілерінің
тарапынан жасалған ... еді. ... ... жауы ... қарсы
мемлекет тарапынан берік ғылыми база қаланды. Медресе өздерінің орналасқан
қалаларында өздерінің негізгі діни ... ... ... пен ... ... да атқарды.
Негізі түркілердің дәстүрлі мекен ету аймағымен жапсарлас орналасқан
шығыс Иранда ... ... ... ... ... ... ... да
неғұрлым шеткірек аудандарына ауысты. В.Бартольдтың айтуынша ... ... ... ... ... ... мәдениеттің таралуы қоса жүрді;
Шығыс Иранда ... ... діни ... бір түрі ... ... ... мен ... Африкаға біртіндеп ауысу
процесі жүрді» (104,286).
Қол астындағы елдерге билігінің ... ... ... ... ... осы ... ішкі саяси тұрақтылыққа баса ... ... ... ... дінбасыларына құрметінен сол саяси
тұрақтылық пен дінбасылар ... ... ... ... ғана ... емес ... еді. Дін мен дін қызметкерлеріне деген ... ... әу ... ... ... ... еді. Моңғол-түркілер
билігі кезінде болсын, ... ... ... ислам пайғамбары (ғ.с)
ұрпағы билеушілер тарапынан қорғауға ие ... ... ... ... ... біріккен саийдтар(пайғамбар ұрпақтары) бірқатар
жеңілдіктерге ие ... ... ... вакф ... түскен
материалдық игіліктерді бөлуді Накиб жүргізді. «Атабат ал-Катаба» құжаттар
жинағында осындай накибтердің бірі ... ... ... жазылады. Оның
қызметіне әрбір сайдтың жалақысын белгіленген тәртіппен төлеп отыру кірді.
Сонымен қатар ережеге сай ... ... ... ... ... да оның ... ... (147,101). Накиб сондай-ақ әрбір сайдтардың
ататегін зерттеді. Егер ол ... ... ... ... тапса оны
бұл дәрәжеден айырып, жазалау белгісі ... ... ... ... ... ... накибтың қызметіне көмек көрсетуге тиіс болды.
Моңғолдар да ... ... аса зор ... ... ... ... кезінде ханака, медресе, мешіт салынып, әртүрлі діни ... ... ... Ол өз ... ... кезінен-ақ тустағы
Қасиетті мазарға, Сұлтан Баязидтің мазарына, Абул Хасан, шейх Абу Сайд
Абульхайр ... ... да ... бабалардың мазарларына зиярат етіп
барды. Бұдан соң ол өзі «аль-баб ал-бирр» мазарын ... ... Ол ... жер ... ... Әрине, бұл жерде ... ... ... ... ислам қағидаларына сәйкес әрекет жасауға итермелегендерін
теріске шығаруға болмайды. Дегенмен, түркілердің дүниетанымының ... ... ... келмеуі түркі билеушілерінің бабалар рухына
тағзым, дін басыларға құрмет сияқты ортақ дәстүрлерді ... ... игі ... ... ... ... кезінде осы аймақта сопылық ілім кең етек ала
бастады. Бұл тұрғыда сопылықтың түркілік және ... ... ... ... ... дамыды. Бұл жағдайда сопылық исламға қарсы айрықша ағым
емес, керісінше, әрқашан исламмен ... ... ... ... ... айрықша сатысы болды. Бәрінен бұрын сопылық мұсылмандардың
құрметіне исламның тазалығына ... ... ... қуғынға ұшырағанда ие
болды. Тұтас мұсылман әлемінің рухани өмірінің ... ... ... ... этика, әдебиет пен поэзияда сопылық күшті әсер етті
(150,39).
Атақты сопы рубайлардың, хорасандық Абу Сайд ибн ... ... ж.ж), ... ... қауым құрып, парсы сопы поэзиясының
негізін қалады. Оның ... ... араб ... көп ... Ол ... ислам қағидаларын сопылықпен біріктірген Бағдад сопысы
Джонейдтің шәкірті болды (150,68). Көрнекті парсы ... ... ... ... ... ілімінің әсері күшті болды.
Селжүк билігі кезінде тәрбиеленген (1059-1111 ж.ж) Ғазали батыс
сопылығы мен ... ... ... ... ... ... уль-ислам», яғни, исламның дәлелі деп атады. Теологтар ол ... ... ... кеткенде, онда бәрібір, исламды Ғазалидің шығармалары
арқылы қайта қалпына келтіруге болады» деп ... ... ... ... ... ... күшеюіне түркілердің
шапқыншылығы мен селжүк империясындағы саяси-әлеуметтік жағдай мен ... мен ... ... ... әсер етті ... ... да ... сопылықтың қалыптасып дамыған жері түркілердің дәстүрлі
мекенімен көршілес ... ... ... де ... ... VIII
ғасырдан-ақ бұл аймақ түркілердің жаппай қоныс аударуына ұшырап, бұл үрдіс
селжүктер мен ... ... ... ... ... ... ... кезінен бастап бір тұтас түркілер аймағына айналды. ... ... осы ... ... ... ең ... парсылар мен
түркілердің дәстүр мен мәдениет жақындығына алып келгендігі сөзсіз. ... ... ... бір жай, бұл ... ... да бір ұлттың немесе
мәдениеттің басымдығымен іске асқан жоқ, керісінше екі ... ... ... ... ... Иран үшін сопылықтың таза ирандық қалыпқа көшу кезеңі болды.
Бұған сопы ақындары Мейхани мен Абу Иакуб Юсуф ... ... жол ... ... өз ... жері ... ... келіп
шафиилік факих Абу Исхак Ал-Ширазиден (1023ж. ө) дәріс оқыды. Ол Хамаданға
қайта оралып, одан ... ... Осы ... ... ол өз уақытын осы қала
мен Герат ... ... ... Ол ... ... сопылық
тармақтарында шәкірттер тәрбиеледі. Бұлардан соң сопылықтың парсы тармағын
Абдалхалик ал-Гиджувани алып кетсе, түркі тармағын ... ... ... ұлы орта азиялық сопылар түркі билеушілері орнатқан біртұтас ... ... ... ... ... түркі жаулап алушыларын пана
етті. Бұл өз кезегінде олардың ислам ... ... ... ... ... ... (151,56). Қожа Ахмет Яссауи барлық түркі сопылардың
атасы, түркі шейхы Арыстан Бабтан ілім алып, ол қайтыс ... соң ... де, ... ... ... ... оның ... халифасы болды.
Кейін ол Түркістанға ... ... ... ... ... ... селселейе машайх-е-торк) негізін қалады.
Қазан хан кезінде (1295-1304 ж.ж) Ирандағы сопылықтың жағдайының селжүк
түркілері мен ... ... ... ... ... ... ислам дінінің беделді өкілдеріне айналды. Бұл кезеңде сопы
халық үшін хабар жеткізуші болды. ... ... ... ... ... мен ... ... айырмашылықты жоюға
тырысушылық себеп болды. Мұсылман болған моңғолдар сопылыққа құмар болды»
(152,108). Біздіңше, ислам ... ... ... ... ... көзқарасы оның түркілік дүниетаным элементтерін молынан қабылдап, өз
қағидалары арасынан орын ... ... ... ... ... ... шиизм де сопылық ағымдардан қорғаныш іздей
бастады. Осы орайдаең көрнекті шииттік сопылық ... ... ... ... ... Оның ... ... Сафа ид-дин (1249-
1334 ж.ж) өзін жетінші имам Мұса ... ... деп ... ... ... бес жыл оның ... ... щах Исмаил (1524 ж.ө) Иранда тек
шиизмнің 4 тармағы ғана маңызға ие ... ... 1) ... ... ... ... ... көтеретін насриэ тармағы, 2)зидийлер, 3)
исмайлшылар, 4) имамийа, (он екі ... ... өзі ... өзара қарсылас жорвадие (бұлар Әлиден басқа халифтерді ... ... ... ... ... ... т.б. ағымдарға бөлінді.
Селжүктер кезінде шииттер үнемі қудалауда ... Олар ... ... Мысалы, Низам ал-Мүлк өзінің «Саясат-намасында», Махмұд,
Масуд және Алп Арслан (Алла оларға ... ... ... еш ... ... немесе шиит жоғарғы қызметке қол жеткізе ... ... тек ... мен ... ... ... хорасандықтар араласты. Ирактан
шыққандар, тіпті, салық жинаушы қызметін де ала алмады. Түркілердің ... ... ... ... ... ... діні
дейлемдіктердің дініндей, егер олардың қолына билік тисе әрі түркілердің
мүддесіне қарсы келеді, әрі ... ... ... Ең ... өз ... орын бермегеніміз дейді түркілер» (29,219). ... ... ... ... ... жандана
бастады. Шииттер өздерінің мешіттерін, медреселерін, кітапханаларын сала
бастады. Олар енді билеуші сарайларына қызметке ... ... ... түркілердің сарайында кемінде он-он бес шиит қызмет атқарады
деп, тіпті, ... ... ... ... ... соң ... ... алуы себепті мадақтайды (29,294).
Жоғарыда атап өткеніміздей шиизм ильхандар дәуірінде ... ... ие ... ... ... ... ... табуға тырысып, осы
арқылы қоғамдағы өз ... ... ... ... өзі ... ыдырауы кезінде пайда туғаны себепті арабтарға жаңа қоғамдық
қатынастарды қалыптастырушы ... ... ... ... ... ... құрметті сақтап қалды. Осылайша барлық мұсылман
әлемінде, Мұхаммед ... ... ... ... ... ... идеясы негіз болды. Ирандықтардың көбісі, ... мен ... ... де ... ... ... ... де,
шиизм бұл дәуірде өз жақтастарын көбейте бастаған болатын. Шиизмнің сол
кездегі ірі ... Наср ... Туси (1274 ж.ө) мен оның ... ... ж.ө) ... Иран сопылығына енуіне Кабарие мектебі зор маңызды болды.
Кабаридің өзі үлкен сопы болып, Хорезмге 1221 жылы ... Ол ... ... оң ... ... Бірақ оның мадақ өлеңдері Әли ... ... ... ... Тағы бір ... ... бұрған
сопылық ағым сефевилер болды. Бұл ағым біртіндеп Ирандағы билікті ... ... ... елді ... ... Түрік қағандығынан кейін Жетісу өңірінде құрылған феодалдық мемлекет
– Түркеш қағанаты (704-766 ж.ж.) болды. Ал ... ... ... ... ... Ол Жетісу мен Қашғардан бастап, Ферғана мен ... ... ... ... ... ... орта және төменгі ағысында және соған жақын жатқан Батыс
Қазақстан жерінде түркі халықтарының арғы аталарының бірі оғыз ... – Оғыз ... (9-11 ... ... Оғыз ... Сыр ... Янкигент қаласы еді. Бұлар негізінен көшпелі
тайпалар саналған, сондай-ақ, отырықшы оғыздар да ... Олар Сыр ... ... Сығанақ, Қарнақ сияқты қалаларда мекен ... ... ... шыдай алмаған оғыздар Шығыс Еуропа мен ... ... ... ... ... ... мемлекеті – Қарахан мемлекеті
(940-1212 ж.ж.) болды. Қарахан әулеті батысында Амудария мен Сырдарияның
төменгі ... ... ... ... мен ... дейінгі өлкеде екі
ғасырға дейін билік жүргізді. Астанасы – ... ... ... алып ... ... мемлекетінде экономикалық-әлеуметтік және
мәдени жағынан өрлеу болды.
Батыс ... ... ... ... ... ... қимақтар мен
қыпшақтар бөлініп шықты. Қыпшақтар – ерте кезден-ақ Орталық Азияны мекен
еткен көне тайпалардың бірі ... ... ... ерте ... ... бірлестігі ретінде өмірге
келді. Олар Ертіс өзенінен бастап, сонау Дунайға ... ... ... ... ... ... ... арғы аталарының бірі саналатын
қыпшақтарды Еуропада ... ал ... ... деп ... Сонымен, 6-
7 ғасырларда көшпелі және жартылай көшпелі өмір сүрген қаңлылар, қарлұқтар,
шігілдер, тухсилер, ягмалар, оғыздар, қимақтар, қыпшақтар т.б. ... келе ... ... ... этникалық құрамына негіз болып
қаланды.
Пайдаланылған әдебиет:
1. «Көне түріктер тарихы» Келімбетов
2. Қазақстан тарихы, І том.
3. «Көне ... Л.Н. ... ... ... І том.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Түркі мәдениеті. Қазақ философиясының және дүниетанымының қалыптасуына түріктердің мифологиялық ағымдарының әсері4 бет
Сайлау технологиялары4 бет
Дүниетану сабағында жаңа технологиялар28 бет
Мектеп жасына дейінгі баланың қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру әдістемесінің теориялық негізі48 бет
10 сынып бағдарламасындағы элементтер химиясы курсы бойынша табиғатқа әсері бар деген негізгі тақырыптар бөліп алып, осы элементтердің адам ағзасымен, қоршаған ортамен байланысты экологиялық, химиялық және табиғатты қорғау ұғымдарының проблемалары негізінде бағдарламалар дайындау58 бет
Mario ойынның алғашқы ұғымдары12 бет
Windows жүйесінің негізгі ұғымдары6 бет
WINDOWS-тың негізгі ұғымдарымен танысу6 бет
«жанұя» және «неке» ұғымдары4 бет
«Қазақ халқының идеалындағы «жетілген адам», «толық адам» ұғымдары»6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь