Тыңайтқыштардың топтары мен қасиеттері

Мазмұны:

1. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1.1. Тыңайтқыштардың топтары мен қасиеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4

2. Негізгі минералды тыңайтқыштар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
2.1.Табиғи жағдайда өсімдіктерге қажетті минералды элементтерді анықтау әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
2.2.Тыңайтқыштарды қолданудың физиологиялық негіздері ... ... ... ... ... ... ..13
2.3.Тыңайтқыштарды қолдану тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
3. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Мәдени және жабайы өсімдіктерден жыл сайын шаруашылыққа пайдаланылатын өнімнің құрамында біраз мөлшерде макро- және микроэлементтер де болады. Сондықтан өнімдерді минералдық элеметтермен қамтамасыз ету және топырақ құнарлығын қалпында сақтау мақсатында жасанды минералдық және органикалық тыңайтқыштар кеңінен қолданылады.
Тыңайтқыштарды ұтымды және тиімді пайдалану үшін, ең алдымен өсімдіктің биологиялық ерекшеліктерін,соның ішінде қоректік элементтерді пайдалану деңгейін, екіншіден өсімдіктен алынатын өнім мөлшерін, оның ішіндегі элементтердің мөлшерін алдын-ала болжау қажет. Осыған байланысты әртүрлі топырақ құрамындағы элементтер мөлшері олардың қосындылар құрамындағы күйлерін, яғни сіңгіштік деңгейін анықтау керек.
Тыңайтқыштарды қолданбайынша тұрақты әрі мол өнім алу мүмкін емес. Әсіресе, өсімдіктердің өсе,өркендей бастаған кезінде фосфор өте қажет. Сондай-ақ вегетацияның екінші жартысында да топырақта фосфордың жетерліктей болуы өсімдіктің ауруларға қарсы төзімділігін арттырады. Генеративтік (жатын,гүл, жеміс) мүшелердің шынығуына және өсуіне әсер етеді, жемістердің пісуін тездетеді және қыста сақталған кезде олардың сақталғыштығын күшейтеді.
Өсімдіктердің элементтік құрамын анықтау минералдық қоректену теориясының негізін неміс химигі Ю. Либих 1840 жылы «Егіншілік пен физиологияда химияның қолданылуы» деген кітабында жариялады. Фотосинтез процесі ашылған соң өсімдіктердің негізгі органогендерді ауа мен судан сіңіретіні белгілі болса, минералдық қоректену теориясы өсімдіктердің құрамына енетін барлық басқа элементтер топырақтан қабылданатынын көрсетті. Бұл элементтер топырақта негізінен минералдық тұздар және ішінара органикалық заттар түрінде кездеседі. Органикалық заттардың көп бөлігі минералдық заттарға дейін ыдырайды да, осыдан кейін ғана өсімдіктер оны қа-
былдай алатын болады. Өсімдіктер топырақтағы органикалық қосылыстардың кейбір түрлерін ғана қабылдай алады.
Пайдаланған әдебиеттер:

1. Н. Кенесарина. «Өсімдіктер физиологиясы және биохимия негіздері» Алматы, Мектеп 1998 жыл. 170-173 бет.
2. Ж.Қалекенұлы «Өсімдіктер физиологиясы» Алматы 2004 ж, 273-276 бет.
3. Ж.Жатқанбаев «Өсімдік физиологиясы» Алматы 1998 жыл 174-178 бет.
4. Кретович В.Л. «Обмен азота в растениях. М., 1972 г. 58 стр.
5. Мосолов И.В. «Физиологические основы применения удобрений» М., 1979г. 14 стр.
        
        Мазмұны:
1.
Кіріспе.....................................................................
...............................................3
1.1. Тыңайтқыштардың топтары мен
қасиеттері..................................................4
2. Негізгі минералды
тыңайтқыштар................................................................
......9
2.1.Табиғи жағдайда ... ... ... элементтерді анықтау
әдісі.......................................................................
....................................................11
2.2.Тыңайтқыштарды қолданудың физиологиялық
негіздері..........................13
2.3.Тыңайтқыштарды қолдану
тәсілдері............................................................17
3.
Қорытынды...................................................................
...................................19
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Мәдени және жабайы өсімдіктерден жыл сайын шаруашылыққа пайдаланылатын
өнімнің құрамында біраз мөлшерде ... және ... де ... өнімдерді минералдық элеметтермен қамтамасыз ету және топырақ
құнарлығын қалпында сақтау мақсатында ... ... және ... ... қолданылады.
Тыңайтқыштарды ұтымды және тиімді пайдалану үшін, ең алдымен өсімдіктің
биологиялық ерекшеліктерін,соның ішінде қоректік элементтерді пайдалану
деңгейін, ... ... ... өнім ... оның ... ... алдын-ала болжау қажет. Осыған байланысты әртүрлі
топырақ құрамындағы элементтер мөлшері ... ... ... яғни ... ... ... ... қолданбайынша тұрақты әрі мол өнім алу мүмкін ... ... ... ... кезінде фосфор өте қажет.
Сондай-ақ вегетацияның ... ... да ... фосфордың жетерліктей
болуы өсімдіктің ауруларға қарсы төзімділігін арттырады. Генеративтік
(жатын,гүл, жеміс) мүшелердің шынығуына және ... әсер ... ... тездетеді және қыста сақталған кезде олардың сақталғыштығын
күшейтеді.
Өсімдіктердің элементтік ... ... ... ... ... ... химигі Ю. Либих 1840 жылы ... ... ... қолданылуы» деген кітабында жариялады. Фотосинтез
процесі ашылған соң өсімдіктердің негізгі органогендерді ауа мен ... ... ... минералдық қоректену теориясы өсімдіктердің
құрамына енетін барлық басқа элементтер топырақтан ... ... ... топырақта негізінен минералдық тұздар және ішінара
органикалық заттар түрінде кездеседі. ... ... көп ... ... ... ... да, ... кейін ғана өсімдіктер оны қа-
былдай алатын болады. Өсімдіктер топырақтағы органикалық қосылыстардың
кейбір түрлерін ғана қабылдай ... ... ... мен ... кезде ауыл ... ... ... ... ... фосфорлы,калийлі, микроэлементтерді) және
жергілікті (көң,шымтезек, күл) жәй және күрделі құрамды ... ... амин ... мен ... ... үшін, әсіресе вегетативтік
мүшелердің тез өсуі үшін аса ... ... азот тым ... аяздар мен ауруларға қарсы тұру қабілетін
кемітеді,жеміс салу ... ... ... ... ... кезде сақталғыштығы нашарлайды. Азотпен тым артық, ... мен ... ... ... алмау) қоректендіру өсімдіктердің
жемістері мен азықтық мүшелерінде адам денсаулығына ... ... ... ... ... ... ... көкөністерде
нитраттардың барынша мүмкіндік шоғырлануы мынадай болуы керек 1 кг-ға:
томат-60 мг, түсті капуста мен ... 150 мг, пияз ... мг, ... ... азот ... ... өлшеусіз біржақты енгізу
өнімнің сапасын нашарлатуы мүмкін.
Фосформен, калиймен, ... ... ... ... ... ... ... бордың. марганецтің, мыстың, сиректеу- молибденнің,
темірдің, кобальттың жетіспейтіні байқалады.
Бор мен марганецтің жетіспеуі жеміс салуға әсер етеді және ... ... ... не ... түсіп қалуына әкеп
соқтырады. Жеміс пен тұқымның түсімін төмендетеді, басқа ... ... ... мүшелерінң құрылуы мен өсуін реттеп отыратын
ферменттердің құрамына ... ... ... ... ... ... мен басқа мүшелерінің бояуы ауытқиды, ... ... мен ... ... ... ... белгілер микроэлементтердің
өте көп және ұзақ уақыт жетіспеген кезде ғана ... ... ал ... білінбестен көп бұрын зардабын тигізеді. ... ... ... ... немесе олармен тұқымдары себер
алдында өңдеу өнімді жоғарылатуға мүмкіндік береді.
Азот жетіспеудің ... ... ... ... ... ... ... дерлік енеді. Жапырақтар, сабақ-бұталар, азықтық
мүшелері ... Ал азот тым көп ... ... ... жасыл болады,
тез өседі, бірақ шанақ салуы мен гүлдеуі тоқтап қалады.
Фосфор ... ... ... ... ... ... жапырақтарында қызғылт күлгін түс пайда болады.
Өсімдіктің өсуі кешеуілдейді, генеративтік мүшелердің салына ... ... ... ... ... ... ... көбіне солып қалады. Марганец жетіспегенде, ал кейде
магний жетіспегенде хлороз ... ... ... ... ... ашырқану белгілерінің дәрежесі мен сипаты өте-мөте дақылға,
топырақ түріне, метеорологиялық жағдайға байланысты болады. Мәселен, ... ... ... ... ... ... ... салқын әрі
дымқыл ауа райында,ал калийдің жетіспеуі- ыстық әрі ... ... ... ... малдың қиы,шірінді,фекалий,қорда,қи суы, шымтезек,
жуынды, лайқа, сиыр қиы, құс қиы, көк тыңайтқыш) және ... ... ... ... күлдің, сондай-ақ микротыңайтқыштардың, әк
тыңайтқыштарының, бактериялық тыңайтқыштардың бір-бірінен айырмасы бар.
Азотты тыңайтқыштар. Азотты тыңайтқыштар төрт ... ... ... NaNO3, Ca(CO3)2 – физиологиялық сілтілі, қышқыл
топырақтарда тиімді ... ... және ... ... ... ... сусыз аммиак (82,2% азоты
бар),
аммиакты су ( NH4OH –аммиактың 25% ... ... ). ... болғандықтан бейтарапты және шамалы сілтілі, топырақтарға қолдануға
қолайлы. ... ... ... ... ... қоса
қолданылады. Аммонийлі – нитратты тыңайтқыштар. Негізгі азоттың мөлшері
34%, физиологиялық ... ... ... ... ... ... нашарлау.
Несеп нәрі (мочевина) CO(NH2)2- құрамында азоттың ... ... ... сілтілендіретін тыңайтқыш. Азот ... ... азот 33,9%), ... ... (20,5%), ... ... (46%), натрий селитрасы (16%), калций цианамиді ... ... ... ... ... ... ... кезде немесе жерді жыртқан
кезде және өсімдіктердің вегетация кезінде үстеп ... ... ... бұлар суда жақсы ериді, сондықтан күні бұрын ... ... ... Азот ... құрғақ қора-жайда сақтайды.
Фосфорлы тыңайтқыштар. Бір гектар жерге егілген дақыл бір вегетациялық
кезеңде 60 кг Р2О5 ... Оның көп ... ... қайтпайды.
Сондықтан топыраққа белгілі мөлшерде ... ... ... ... ... тыңайтқыштың қажеттілігі өсімдіктер азотпен жақсы
қамтамасыз етілгенде арта түседі.
Фосфорлы тыңайтқыштар үш түрде шығарылады. Суда еритін жәй ... ... және екі ... ...... .Н2О, ... бос ... қышқылы бар тыңайтқыш. Суперфосфаттар құрамындағы фосфор
нашар ... ... ... ... Суда ... ... ... қышқылдарда еритін фосфорлы
тыңайтқыштарға преципитат, томосшлак т.б. жатады. Олардың құрамындағы
фосфор ... оңай ... ... болады. Суда ерімейтін әлсіз
қышқылдарда нашар еритін фосфорлы тыңайтқыштарға – ... және ... да ... ... ... ... ... (онда фосфор 19,5%),
түйірлі жай суперфосфат (14%), аммонизацияланған ... ( ... ... 2,3%), қос ... ( ... 46%), ... ұны (25%), фосфатшлак
(14%). Фосфор тыңайтқыштарындағы фосфорды топырақ мықтап ... ... ... ... ... ... фосфор тыңайтқыштарын ошақ әдісімен
жүйекшеге, бороздаға, ұяға себу кезінде тұқыммен бірге, сондай-ақ
органикалық –минералдық қоспа және үстеп қоректендіру ... ... ... ... ... және ... ұнын – қорда дайындаған
кезде пайдаланған жөн.
Калийлі тыңайтқыштар. Өсімдіктердің ... ... ... ... хлорлы калий құрамынан оңай ... ... ... ... және ... ... ... болады. Хлорға
сезімтал өсімдіктер үшін ... ...... ... ... ( K2SO. MgSO4 . 6H2O) құрамында калийі мен магнийі аз ... ... ... үшін ... ... ... ... физиологиялық қышқылдығы оларды көп жыл
қатарынан қолданғанда байқалады. Өсімдіктер азот пен ... ... ... калийдің әсерінен өнімді әжептеуір көп береді.
Калий тыңайтқыштары негізгі тыңайтқыш және үстеп қоректендіру ... ... ... өсімдікке зиянды хлор көп, сондықтан оны, хлор
топырақтан шайылып кету үшін, күзде енгізеді (калий топыраққа сіңеді, ... ... ... ... калий (онда калий 57%) араласқан
калий тұздары (40%), калий ... (50%), ... (14%), ... ... тыңайтқыштар. Құрамында екі немесе үш элемент бірдей болатын
күрделі тыңайтқыштарға ... ... ... ... ... нитрофос және нитрофоскалар жатады. Аммофос (азот 12%, фосфор 50%),
нитрофоска (азот 12% фосфор 12%, ... 12%), ... ... ... 44%), ... (азот 18,5%, фосфор 18,5%, калий ... ( азот 21%, ... 53%), ... ... ... ... күрделі тыңайтқыштар ондағы азоттың, фос-
фордың, калийдің мөлшеріне қарай қолданылады; ... ... ... қосу аркылы толықтырылады.
Микротыңайтқыштар: марганец шламы (марганец 14%), аммоний молибдаты-
натрий ... 36%), ... ... (бор 13%), ... ... 0,3%). ... микроэлементтердің жетіспеуі азоттың, фосфордың,
калийдің жетіспеуіне қарағанда сирек байқалады. ... және ... ... ... ... ... өте-мөте аз болады. Мұндай топырақтарға микроэлементттер
енгізу өнімді айтарлықтай ... ... ... әк тас (онда кальций және магний 85%),
сланец күлі (кальций 50-70%), ... ұны ... және ... ... ... ... азот, фосфор, калий жеткілікті мөлшерде
болғанымен өсімдіктер ... ... ... ... ... ... молибден тапшылығы – қышқыл, бор және ... - ... ... ... және ... ... ... топырақтарда жиі ... ... ... ... бар ... қолдану негізгі тыңайтқыштардың
тиімділігін арттырады. Осы мақсатта құрамына микроэлементті ... ... ... және таза ... ... кездерде
көбірек ... ... ... – көң, ... құс саңғырығы, жасыл
тыңайтқыштар, минералдық тыңайтқыштармен қосылып қолданғанда өсімдіктердің
өсіп дамуына, түсіміне өте пайдалы әсер етеді.
Қиды негізгі ... ... ... ... және көктемгі жырту
кезінде толық тереңдікке (27-30см) сіңіреді. ... мен ... ... ... мына ... ... ... жергілікті-15%, және үстеп қоректендірумен бірге -25%.
Азот минералды тыңайтқыштарды суарылатын ... ошақ ... ... ... ... ... (85) енгізеді. Өсімдікке
қажетті қоректік заттардың бәрі қида бар- бұл толық тыңайтқыш. ... ... ... тобы органикалық қосынды күйінде, ... ... тек ... ... ... ғана ... Қи іріп-шірігенде көп
мөлшерде көмір
қышқылы бөлінеді, осының арқасында өсімдіктердің ауадан қоректену ... ... ... ... ... пайдалы микроэлементтер бар. Бактериялық тыңайтқыштарға
мыналар: азотобактер микробы бар топырақты азотпен байытатын азотбактерин (
азотоген); ... ... ... ... ... ... ... тұқымдас өсімдіктердің түйнектік бактериясы бар
нитрагин жатады. Азотобактеринді барлық ... ... және ... ... ... көшет арқылы енгізеді. Енгізу нормасы – га/ 5-6 кг.
Фосфобактеринді де азотобактерин енгізілген ... ... ...... кг. ... ... баданаға тұқым арқылы
енгізеді. Нормасы – га/0,5-1 кг.
Өсімдіктерді әрбір тіршілік кезеңінде қорекпен үнемі ... ... ... ... ... мезгілде: а) жерді жыртар кезде ( негізгі
тыңайтқыш); б) топырақты тұқым себер алдында өңдеу ...... ... в) ... ... ... ... өсу кезінде енгізеді.
Топырақтың биологиялық қасиеттерін ... ... ... ... да ... ... ... фосфорлы қосындыларды ... ... ... ...... ... ... топырақты азот игеруші
бактериялармен байытады.
3. Нитрагин – түйнек бактерияларының ... ... ... тұқымдастар арқылы игерілуін жақсартады.
4. Силикатты бактериялар препараты. Өсімдіктердің калиймен қоректенуі
жақсартады.
Топырақтағы минералды элементтердің мөлшері ... ... ... ... ... ... ... минералды тыңайтқыштар азотты, фосфорлы және калийлі болып үш
топқа бөлінеді. Азот тыңайтқышы өсімдіктердің күл ... ... ол ... өсуі мен дамуына үлкен әсер етеді. Ол топырақта
жеткілікті мөлшерде кездеспейді. ... ... оған өте ... ... тыңайтқышы ретінде калий тұзы пайдаланылады. Калий тұзындағы
таза калий мөлшері 40 ... ... ... ... ... ... . NaCI) немесе карналит (KCI . MgCI 2 .6H2O) қолданылады. ... ... ... ... ... ... ... орынды азот
тыңайтқышы алады. Әсіресе күлгін – сары топырақта азоттың атқаратын ролі
орасан зор. Екінші орында фосфор ... ... ... ... ...... Ол ... күкірт қышқылымен әсер етіп
алынады:
Са3(РО4)2 + 2Н2SO4 = 2CaSo4 + ... ... Р2О5 ... оның мөлшері 20 процентке жетеді.
Суперфосфат өндірісі соңғы жылдарға дейін тыңайтқыштар өндірудің ірі саласы
болып келеді.
Преципитат – қазір де ... ... ... ... көп
өндірілетін тыңайтқыш. Мұның химиялық формуласы – СаНРО4. Ол тыңайтқыш суда
нашар ерігенімен топырақтағы түрлі қышқылдарда жақсы ... ... екі ... ... ... ... ... қышқылын алады, ол ... ... ... ... ... қышқылымен әрекеттестіреді:
Са3(РО4)2 + 3Н2SO4 = 3CaHPO4 + H3SO4
Бұл реакция нәтижесінде тұңған гипстің үстіндегі ... ... ... екі ... фосфатын түзуге болатындай етіп әкті су араластырады:
Н3РО4 + Са(ОН)2 = CaHPO4 . H2O ... ... 30-35 ... дейін Р2О5 болады. Қос суперфосфат
шығару тыңайтқыштар өндірісінің соңғы кездегі жаңа бағыты, ол ... және ... ... тыңайтқыштар даярлау болып отыр. Он екінші бес
жылдықта қос суперфосфат мол шығарылады.
Қос ... алу үшін ... ... жолмен фосфор
бөліп, оны фосфор қышқылына айналдырады. Бұдан кейін фосфор қышқылы ... ... + ... = 3Ca(H2PO4)2
Қос суперфосфатта Р2О5 мөлшері 40-45 процентке жетеді.
Сөз болып отырған тыңайтқыштардың барлығында, 3 кальцийлі фосфаттағы
кальцийдің жартысының орнын сутегі басады. ... ... тұз ... ... жүру үшін ... ... керек. Күкірт қышқылы басқа орындарда да
қажет, ол өте ... ... ... ... фосфаттағы кальцийдің
орнына сутегі емес, ... ... ... сілтілік металл.
Түйіршіктелген минералды тыңайтқыштар. ... ... ...... ... ... ... үлкен
жетістіктерінің бірі. Олардың ішінде суперфосфат тыңайтқышын түйіршіктеу
өте үлкен роль атқарады. 1942 жылы ... ... ... себуді ұйғарды. Ұнтақталған суперфосфатты жерге сепкенде біркелкі
болып түспейді. Сондықтан өсімдіктер онымен бірқалыпты қоректене алмайды.
Тыңайтқыштағы фосфор қышқылы топырақтағы ... ... ... ... ... ... кетеді. Түйіршіктелген тыңайтқыштарды жерге
сепкенде олар бірден еріп кетпей, біртіндеп ериді де ... ... ... тыңайтқыштарды тұқыммен бірге себу керек. Ол
үшін құрастырылған сеялкалар қолданылады. Қазіргі ... ... ... өнеркәсіп орындары суперфосфат түйіршігінің әртүрлі мөлшерін
шығарады. Шөптесін өсімдіктер дәнімен ... ... ... ... ... болады. Ал дәнді дақылдармен бірге себілетін
тыңайтқыштардың ... ірі ... ... жас ... ... ... ... қарқынды
сіңіреді.
2.1. Табиғи жағдайда өсімдіктерге қажетті минералды
элементтерді анықтау әдісі.
Өсімдіктер табиғи жағдайда минералды ... ... ... ... ... ... ... сарғайып, күңгірт тартады.
Мұндай белгілерге қарап қандай элементтер жетіспейтінін көз ... қиын ... ... ... минералды элементтерді дер
кезінде
білетін болсақ, біз өсімдікке сол ... ... ... және ... ... ... ... заттар жетіспейтінін қалай анықтауға болады деген
сұрақ туады. Бұл сұраққа тиянақты жауап беру үшін ... ... ... қорытыңдысы бойынша агрохимиялық картограмма жасалады.Сонда ғана
топырақтағы ... және ... ... ... жетіспейтін заттарды білу,соған байланысты минералды
тыңыйтқыштарды қолдану -өте маңызды іс. ... ... ... ауыл ... ... ... ... болады. Өсімдікке
анализ жасап, минералды элементтердің жетіспеуін анықтаудың да маңызы өте
зор.Оның бірнеше ... ... ... әдіс ... ... ... ... қарап, оларға қандай минералды элементтер
жетіспейтінін ... ... азот ... ... ағарып
кетеді, ал фосфор жетіспесе жапырақтары қоңырқай тартып біртіндеп ортасына
қарай жайылады.Жеміс ағаштарының ... мыс ... ... ... ... ... ... Өсімдікке темір ... ... Бұл ... ... натрий бикарбонаты
NaHCОз көбейіп кетеді. Калий жетіспегенде өсімдіктің жапырақтары ... ... ... ... ... ... ... кемшілігі
бар.Бұл әдіс бойынша қандай элементтер өсімдіктерге ... ... білу ... Өйткені,өсімдіктің түсі бірден бұзыла қоймайды.Ол үшін
бірқатар ... ... ... ... ... ішкі ... ... байланысты болатыны белгілі.
2.Химиялык диагностика.Өсімдіктің жапырақтарына анализ жасап, ондағы
жетіспейтін минералды ... ... ... ... үшін ... реактивтер пайдалынады. Бұл әдіс жапырақ
диагностикасы дап те аталады.Дала жағдайында ... ... ... ... ... кезде оған қатысты жаңа тәсілдер табылды. Кейде ... ... ... деп те ... Бұл үшін дала лабораториясында
бірнеше аспап, олар: Г.С.Давтян аспабы, К.П.Магницкий дорбасы, В.В.Церлинг
аспабы қолданылады.
Г.С.Давтян аспабымен азоттың жетіспеуін анықтайды. К.П.Магницкий
дорбасы бойынша ... ... ... ... ... ... ... жетіспейтіңдігін білуге болады. В.В.Церлинг аспабымен азот,
фосфор және ... ... ... ... мен ... өсімдік шырынын сығымдап шығарады. В.В.Церлинг аспабымен ... ... ... ... ... мен ... ... жапырақтардан бөлініп алынған шырыннан немесе жапырақтардың өзінен
жетіспейтін элементтерді анықтайды.
2.2. Тыңайтқыштарды ... ... ... ... ісі ... ... элементтерге
мұқтаждығы мен жекелеген элементтердің физиологиялық әсерін білуге
негізделуі тиіс. Сонымен ... ... ... ... ... ... сіңіре алатын формалары мен түрлерінің бар-жоқтығын да
ескеру қажет. Топыраққа элементтердің осыншама мөлшері ... ... ... босқа ысырап болып, көбіне өсімдіктерге зиянды
әсер етеді. ... қара ... ... ... қоректік
элементтермен жеткілікті қамтамасыз етіледі. Қоңыр топырақты жерлердің
өсімдіктері біршама аз, ал сұр ... пен ... ... ... ... аз қамтамасыз етіледі. Орташа және шамалы құнарлы топы-
рақ үшін ... ... ... түрлеріне азот, фосфор және
калий тыңайтқыштары жатады. Күкірт пен кальций сияқты ... ... да ... мөлшерде кездеседі. Сондықтан оларды тыңайтқыш
есебінде енгізбейді. Алайда кальций қышқыл ... ... ... ... ... де тыңайтқыш ретінде қолданылады. Олар
әсіресе ... бір ... ... ... үшін аса ... ... Белоруссия мен Балтық бойы республикаларының батпақты топырағында
мыс, Украинаның қоңыр және сұр ... ... қара ... ... ... ... топырағында бор
элементі жетіспейді.
Кейбір жекелеген элементтердің физиологиялық ролімен танысу олардың
әрқайсысы белгілі бір ... роль ... ... Сондықтан бір
элементті екінші элемент алмастыра алмайды. Белоктар мен ... ... ... бола ... азот ... ... түзілуі
және өсімдіктердің өсуі үшін қажет ... ... өсе ... ... ... ... азотты қорекпен қамтамасыз ету қажет. Алайда жас өсімдіктер
қоректік заттар концентрациясының жоғары болуынан зардап шегеді. сондықтан
егісті себу алдында ... ... ... ... ... мөлшерін ғана
қосқан жөн, ал азоттың негізгі мөлшерін өсімдік вегетациясының алғашқы
жартысында ... ... ... ... ... ... бұл ... енгізу
репродуктивтік мүшелердің ойдағыдай өсуін қамтамасыз ететін жақсы жетілген
тамыр, сабақ пен жапырақтың түзілуіне ... ... ... ... ... ... енгізуді шектеген жөн, өйткені ... ... ... ... өсуі ... созылады да,
олардың синтезделген органикалық заттары жапырақтардың өздерінің өсуіне
жұмсалады, ал репроодуктивтік мүшелердің түзілуі мен ... ... ... үшін вегетативтік мүшелердің құнды болып саналатын
жағдайлар-
да азоттық қоректі кешіктіріп беру пайдалы.
Фосфордың ... ... ... алу, ... ... белоктар мен көмірсулардың алмасуына қатысуы және оның ... ... ... ... ... енуі өсімдік-
тердің тіршілік етуінің алғашқы күндерінен бастап оның қажеттігін айқындай
түседі. өсімдік өсуінің бастапқы кезеңінде ... ... ... ... ... ... ... өсімдіктің қуаңшылық пен
аязға және әртүрлі ауруларға төзімділігін арттырады. Өсімдіктерді фосфор
элементімен жақсы қоректендіру олардың пісіп ... мен ... ... ... түсімінің сапа көрсеткіштерін жақсартады. ... орай ... ... ... өсе ... ... мен жемісі толық пісіп жетілгенге дейін енгізіп отыру қажет. Өсімдік
өсуінің бастапқы кезеңінде фосфордың шамалы мөлшерін ғана ... ... ... ... ... жақсы өсуіне мүмкіндік береді. Өсімдіктің гүлдеуі
алдында фосфор ... оның ... ... ... ... себепші
болады.
Калийдің цитоплазманың коллойдтық-химиялық күйіне, көмірсулардың
өзгерісі мен қозғалысына, белок ... мен ... ... ... ... бұл ... өзінің тіршілігінің алғашқы кезеңдерінен бастап-ақ
көп қажет ететінін көрсетеді. Өсімдіктердің суыққа төзімділігі мен ... ... ... ... ... ... ... калийдің
маңызды ерекшелігі болып саналады.
Өсімдіктердің өсіп жетілуінің әртүрлі кезеңдерінде элементтерді
түрліше ... етуі ... ... ... ... ... дақылға қажет болып саналатын тыңайтқыштың барлық мөлшерін бір ретте-ақ
енгізген жағдайда оның едәуір мөлшері өсімдіктерге қиындықпен сіңетін түрге
көшіп, ... ... ... ... ... ... топырақтың төменгі
қабаттарына қарай шайылып ... ... ... ... ... ... ... тежейді. Тыңайтқыштың қажетті мөл-
шерін өсімдіктерге бірнеше бөлікке бөліп енгізу неғұрлым тиімді ... ... ... тыңайтқыштың бір бөлігі дақылды себуге
дейін,
екінші бөлігі – себу ... ... ... ... бөлігі – үстеп
қоректендіру түрінде жүйектерге енгізіледі. Дақылдардан жоспар бойынша
алынуға ... ... ... қарай үстеп қоректендіруді бір
немесе екі рет ... ... ... өсімдіктің мұқтаждығын ескере отырып, ... бір өсу ... ... Қазақ Ұлттық Ғылым академиясы ботаника
институтының ғалымдары Л. Г. Добрунов пен Ф.А. Полымбетованың басшылығымен
республикада ... ... ауыл ... ... минералдық
қоректену ерекшеліктерін зерттеді. Ғалымдар қант қызылшасының вегетация
дәуірінен екі кезеңді бөліп ... Оның ... ... ... ... және кең ... ... жетіледі.
Екінші кезеңде негізгі тамыр өсіп, пісіп ... онда қант ... ... ... ... оны ... элементтермен қамтамасыз ету ... ... ... көп ... аз ... ... азот пен
фосфордың көп және калийдің біраз мөлшері ... ... ... Өсім-
діктің тамыры өсіп жетілетін екінші кезеңде азоттық қоректі кемітіп, ... ... және ... ... ... ... Полымбетованың басшылығымен республиканың тың ... ... ... ... ... ... ... Ол
минералдық қоректенуді реттей ... ... және ... ... ... ... олардың қуаңшылық пен ... ... ... бар ... ... ... бидайдың
суыққа төзімділігін арттыру үшін күз маусымында фосфор-калий тыңайтқыштарын
мол, ал азот ... аз ... ... ... ... ... тіршілігінде минералдық қооректенуге
байланысты қиын кезеңдер болуын анықтады. Жүгері мен күріште бұл кезең ... ... 6-7 ... түзілуіне дейінгі мерзімге сай келеді.
Күріштің қиын кезеңінде енгізілген тыңайтқыш оның ... ... ... ... ... және дән ... арттыруына себепші болады.
Дақылдан неғұрлым
мол өнім алу көзделсе, қолданылатын тыңайтқыштың мөлшері соғұрлым ... ... ... ... шығаруынан бастап оны үстеп қоректендіру
ұсынылады.
Енгізілген ... әсер етуі ... ... мен
сорттарының биологиялық ерекшеліктеріне ... Оны ... ... ... ... ... жүйесіндегі вегетация
барысында өтетін өзгерістерінен, топырақ ерітіндісі концентрациясының
өзге-
руін өсімдік сорттарының түрліше сезінуінен және ... ... ... ... ... және ауыл ... дақылдарының сорты мен
түріне, топырақтың түрі мен қасиетіне, ... ... ... алынатын өнімнің мөлшеріне және т.с.с. қарай өсімдікті тыңайтқышпен
қоректендіру осы ... ... ... ... ... Тыңайтқыштарды қолдану тәсілдері
Енгізілу мерзімдеріне байланысты тыңайтқыштар негізгі (егілгенге
дейін), егу кезеңіндегі және ... ... ... қоректендіру) деп
бөлінеді.
Егуге дейінгі қолданатын бүкіл тыңайтқыштардың 2/3-3/4 ... ... Бұл әдіс ... ... ... ... қоректік
заттармен қамтамасыз етіп, топырақтың құнарлығын жақсарту, оның биологиялық
ырықтығын, физикалық, химиялық қасиеттерін арттыру үшін қолданылады. ... ... ... немесе ерте көктемде топыраққа егістеліп
шашылады. ... жер ... ... ... ... ... ... және калийлі тыңайтқыштармен өңделеді.
Егу кезіндегі тыңайтқыш тұқыммен бірге ... ... ... өсімдіктер қатарынан сәл қашықтау ... ... ... ... пайдаланылған тыңайтқыштар жас өсімдіктердің
қоректенуін жақсартады. Бұнда жақсы еріп, оңай игерілетін ... аз ... ... ... ... өнгеннен соң екі-үш жетіде
өсімдіктер фосфорды ... ... ... егу ... бір
гектарға
30 кг шамасында аммофос ... ... ... ... ... тыңайтқыш өсімдіктердің дамуының жауапты, маңызды кезеңдерінде
қоректік
элементтермен қамтамасыз ету ... ... ... ерте көктемде
қыстап шыққан күздік дақылдар қоректендіріледі.
Өсімдіктен алынатын түсімнің ... және ... ... мақсатында
тамырдан тыс үстеме қоректендіру әдісі де жиі қолданылады. Мысалы ... ... ... ... ... бидай дәнінің белоктылығы 0,5-
1%-ке көбейеді.
Егер тыңайтқыштар өсімдік қажеттілігіне көп мөлшерде қолданылса
түсімділігі көбеймей, өнім сапасы ... ... және ... ... ... ең ... биологиялық ерекшеліктерін, соның ішінде қоректік элементтерді
пайдалану деңгейін, екіншіден өсімдіктен алынатын өнім мөлшерін, ... ... ... ... ... ... ... байланысты
әртүлі топырақ құрамындағы ... ... ... ... күйлерін, яғни сіңгіштік деңгейін анықтау керек.
Фотосинтез процесінің тиімділік коэффициентін 4-5% -ке ... ... ... ... ... үшін ... тығыз
байланысты екі жағдайды қамтамасыз ету қажет, олардың біріншісі, өсімдікпен
сумен қалыпты мөлшерде қамтамасыз ету, ... ... ... ... мол, ... ... ... дамуының алғашқы сатыларында негізгі тұқым құрамындағы ... ... ... ... ... айтарлықтай мөлшерде түзе
алмайды. тұқым толық өніп, жас өскіндер қалыптасқаннан кейінгі сатыларында
өсімдіктің ... ... ... ... үдей ... ... жер үстілік мүшелері мен тамыр жүйесі толық ... ... өте ... ... және көбею органдары қалыптасқан кезеңдерде
өсімдіктің қоректік заттарды ... ең ... ... жетеді.
Органикалық заттардың жинақталуы тоқтағасын өсімдіктің ... ... күрт ... ... ... ... ... топыраққа
бөлініп шығады.
Топырақтың сіңіре алу бейімділігі физика-химиялық сіңірумен
шектеледі. Физика-химиялық сіңіруді суда ... ... ... ... ... бір бөлігінің алмасуы арқылы жүзеге
асады. Топырақ тек ... ғана ... ... да ... ... алу бейімділігі әртүрлі топырақта әрқилы болады. Ол
топырақтағы минералды элементтердің дисперстігіне ... ... ... ... ... ... ... Топырақта
неғұрлым органикалық заттар мол болса, соғұрлым катиондар мол сіңіріледі.
Пайдаланған әдебиеттер:
1. Н. Кенесарина. «Өсімдіктер физиологиясы және биохимия негіздері» ... 1998 жыл. 170-173 ... ... ... физиологиясы» Алматы 2004 ж, 273-276 бет.
3. Ж.Жатқанбаев «Өсімдік физиологиясы» ... 1998 жыл 174-178 ... ... В.Л. «Обмен азота в растениях. М., 1972 г. 58 стр.
5. Мосолов И.В. «Физиологические основы применения удобрений» М., 1979г. ...

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауыл шаруашылық машиналары31 бет
Экология және қоршаған ортаны қорғау: жоғары оқу орындарына арналған оқулық106 бет
Қазақстандағы минералды тыңайтқыштар өндірісін дамыту67 бет
Организмнің арнайы және арнайы емес қорғаныс реакциялары.Қан топтары16 бет
Организмнің арнайы және арнайы емес қорғаныш реакциялары. Қан топтарының түрлері және оның сипаттамасы6 бет
Ферменттер және коферменттер туралы4 бет
Қан топтары және оның қызметі, ағзаның қорғаныш қызметтері3 бет
Қылмыстарды тергеудегі іздеу тактикасының теориялық және қолданбалық мәселелері87 бет
Қыпышақ мемлекеті8 бет
Әлеуметтік топ6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь