Кінәсіздік презумпциясы түсінігі, құқықтық негізі және мәні

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
I.тарау. Кінә ұғымы және оның нысандары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.1. Кінәнің түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2. Қасақаналық және оның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
1.3. Абайсыздық және оның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19

II.тарау. Кінәсіздік презумпциясы түсінігі, құқықтық негізі және мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28
2.1. Кінәсіздік презумпциясы ұғымы мен мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
2.2. Кінәсіздік презумпциясы принципінің ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32
2.3. Кінәсіздік презумпциясы заңдылық қағидат ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...36

III.тарау. Кінәнің екі нысанымен жасалатын қылмыстар, олардың себебі мен мақсаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .41
3.1. Екі нысанды кінәнің түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .41
3.2. Қылмыстың себебі мен мақсаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...43
3.3. Қате және оның маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 46

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..54
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.....................................................3
I-тарау. Кінә ... және ... ... ... және ... ... және ... ... ... ... ... негізі және
мәні........................................................................
.....................................................28
2.1. ... ... ... ... ... ... принципінің
ерекшелігі.........................................32
2.3. ... ... ... ... екі нысанымен жасалатын қылмыстар, олардың себебі мен
мақсаты.....................................................................
........................................41
3.1. Екі ... ... ... ... ... Қате және ... ... принциптері қоғамдық және мемлекеттік құрылыстан
туындаған және қолданылып жүрген заңмен орнықтырылған, мемлекеттік органдар
ұйымдастырылуының мәнін айқындайтын ... ... ... ... ... ... мемлекет сот ісін жүргізудің алдына қойған ... ... ... ... ережелер.
Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 9-бабына сәйкес қылмыстық сот ... ... мәні ... "оларды бұзу олардың сипаты мен мәніне
қарай, іс бойынша болған іс жүргізуді ... деп ... ... іс
жүргізудің барысында шығарылған шешімдерді бұзуға не осы тұрғыда ... ... күші жоқ деп ... ... ... 1995 ... ... Конституциясы тұңғыш рет сот төрелігінің негізгі
принциптерін құрады. Сот төрелігі ... ... сот ... мен ... ... ... ... құқықтық нормалардан тұрады.
Бұл ретте сот төрелігі принциптердің соттар ... ... ... және ... ... ... етуде маңызды рөл атқаратынын
айта кету керек. Сол ... ... ... "адамның
кінәлі екендігі заңды күшіне енген сот үкімімен танылғанша ол жасалған
қылмысқа кінәлі емес деп ... ... ... - лат. ... сөзінен алынған
1. ықтималдыққа негізделген жорамал; 2. кері дәлел келтіргенге ... заң ... шек ... деп ... ... кінәлі екені сот
арқылы анықталғанға дейін оның кінәсіз деп саналатынын білдіреді.
Ю. И. ... мен А. М. ... ... ... ... -
қылмыстық сот ісін жүргізудің принципі ғана емес, ол ... ... ... ... ... ... презумпциясы өте ерте заманнан бері қолданылып келеді. Ол
__________________________
1ҚР Қылмыстық іс ... ... ... Алматы, 2000 162-167 б.
2ҚР Конституциялық құқығы" 106 ... ... және ... ... ... ... ... Грекия, Ежелгі Франк, Рим ... ... ... ... ... ... ... нысаны қазіргі кезге қарағанда
өзгеше. Мысалы, ... ... ... ... Сот ... ... шығьш сөйлейтін, сондай-ақ, олардың туыстары да сөйлей алатын.
Сотта сөйлейтін сөздерін оларға заңгерлер ... ... ... ... ... ... әрі ... айту шарт еді. Яғни, айыпталушы ... ... сот ... өзі ... тиіс. Бұл Ежелгі Грекияда жүзеге
асырылатын. Ертедегі ... өз ... ... бір ... өту ... ... ... сумен сынап көру. Ежелгі Франк ... ... ... байлап, оны судан шығарып, кінәсіз деп соттан
босататын. Су кінәлі адамды өзіне алмайды деген ... келе ... ... ... адам ... ... ... тағы бір ерекшелігі, ол
кездерде тергеу, анықтау органдары болмаған. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... және оны ешкім де ... ... ... болмады.
XIX ғасырда құқық саласының дамуы өз өрісін кеңейтті. Жаңа заңдар,
нормативтік ... ... ... ... Кодексте кінәсіздік
презумпциясына байланысты баптар енгізілді. Мысалы, Францияның 1810 ... ... 4-ші ... "Жасалғаны заңмен анықталғанға дейін
бірде- бір тәртіп бұзушылық, ... жаза ... ... ... ... ... (1795 жылы 22 ... «Адам және
азаматтардың құқығы мен міндеттерінің декларациясы») «заңдардың қағидалары
тыңдалмағанға дейін ешкім де ... ... ... ... мен ... ... қоғам дамыған сайын тереңдей түсті.
Кінәсіздік презумпциясының түсінігі, мәні, құқықтық ... ... ... ... ... ... ... бастауы ретінде
тақырыпқа түсінік беруі, оның амаңыздылығын ашады, ерекшелігін, құқық
_____________________
1ҚР ... іс ... ... Б.Қ. Төлеубекова 162-167 б.б.
саласында қолданылуын баяндайды. Бұл бөлімде кінәсіздік ... ... мен оны ... сот ... ... айтылады.
Тақырыптың маңыздылығы алға қойылған мақсаттарынан көрінеді, ол ... бойы өз ... ... келе ... ... болу мен ... ара
– жігін ажырату, сол арқылы қылмыскердің жауаптылығын, қылмыстың ... ... іс ... ... пен ... ... ... отырып ғалымдардың ой пікірлерін ортаға сала ... келе ... ... ... ... жасау болып табылады.
Негізгі мақсат - ерте ... ... ... келе жатқан кінәсіздік
презумпциясы принципімен кінәлі болудың кемшіліктері мен ... ашып ... ... ... үш бөлімнен тұрады. I-тарау. Кінә ұғымы және оның
нысандары. II-тарау. Кінәсіздік презумпциясы түсінігі, ... ... ... ... Кінәнің екі нысанымен жасалатын қылмыстар, олардың себебі
мен мақсаты. Аталмыш тараулар өзіндік ... ... ала ... ... ... ... жұмысты жазу барысында мен көптеген ғалымдардың еңбектерін, оқу
әдебиеттері мен құралдарын, ... ... ... ... соңында көрсетілді.
I-тарау. Кінә ұғымы және оның нысандары.
1.1. Кінәнің түсінігі
Егер қылмыстың объективті жағы - қылмыстың сыртқы сипаты болса (қоғамдық
қауіпті ... ... ... ... ... ... ... қылмыс жасау орны, уақыты, тәсілі, жағдайы, қаруы мен құралдары),
субъективті жағы оның ішкі (обьективті жаққа қатыстылығынан) ... ... өзі ... қылмысқа ішкі, яғни кінәмен, ниетпен және
мақсатпен сипатталатын ... ... ... ... ... ... ... жағын құрайтын белгілерге, аталып өткендей, қылмыстың
кінәсі, себебі мен мақсаты, сонымен қатар, қылмыс жасау ... ... күйі ... Бұл белгілердің әр түрлі мазмұнына қарамастан олар
субъективті жағын құрайтын бір ... ... ... ... барлығы
қылмыс жасаушы тұлғаның психикасында болатын процестерді сипаттайды.
Психика адам өмірінің ішкі мазмұнын, оның ойын, ... ... ... ... ... әдетте, интеллектуалдық, сезімдік және
еркіне қарай болып бөлінеді. Сөйте тұра ... ... ... ... ... ... ... жекелеп (әрқайсысы өз бетімен) өмір сүрмейтіндігін
ескеру керек. Тек бірлікпен, интеллект (таным), сезім мен ... ... ғана ... ... ... Қылмыстың, тұтас ... жағы ... оны ... ... де ... мен
мазмұнын анықтау үшін, психиканы құрастырушы элементтерге көңіл ... ғана ... ... те.
Қылмыстың субъективті жағын құрайтын белгілердің әрқайсысы ... ... ... ... әрқайсысы өзінше сипаттайды. Мысалы,
кінә - бұл тұлғаның өзі жасаған қоғамдық қауіпті ... ... ... және оның қасақаналық немесе абайсыздық нысанындағы
салдарына психикалық қатынасы. Кінә - қылмыстың субъективті жағының, тіпті
оны толық қамтымаса да, негізгі ... ... ... ... ... де
құрастыру кезінде заң шығарушы психиканың екі-ақ - интеллектуалдық және
еркіне қарай эдементтерің ... ... пен ... ... үшін психикалық процестердің сезімдік мазмұны
есепке алынбайды. Керісінше, қылмыстық іс-әрекеттің қоздырушы ... ... ... ... ... ... ... қылмыс
жасаушы тұлғаның психикасында болып жатқан, көбінесе, сезім процестерінің
таңбасы болады. Жеке жағдайларда қылмыс жасаушы тұлғаның ... ... ... күйінде болуы, яғни аяқ ... ... ... ... дербес қылмыстық-құқықық мағынаға ие болады (ҚР ҚК-нің 98-
бабы). Қылмыстың мақсаты, кінә ... ... және ... ... шектеледі.
Кінә - қылмыстың субъективті жағының міндетті белгісі. Кінә болмаған
күнде ... ... да ... және болуы да мүмкін емес. Бұл
субъективті жақтың қылмысты істі ... емес ... ... бөліп
отыратын негізгі белгісі. Заң шығарушының кінәға маңызды мағына беретіндігі
соншалық, тіпті кінәлі жауаптылық Қылмыстық ... ... ... ҚР ... ... ... ... адам соларға қатысты өз
кінәсі анықталған қоғамдық ... ... ... немесе
әрекетсіздігі) және пайда болған ... ... ... үшін ... ... ... тиіс. Осы баптың 2-бөлімінде объективті
айыптауға, яғни кінәсіз зиян ... үшін ... ... атап ... ... қағидасы - заңгерлердің ойлап шығарғаны емес, бұл -
адам қылығын заңды және әлеуметтік ... ... ... ... ... Көрнекті Кеңес психологі С.Л. Рубинштейн атап өткеніндей,
«жалған, абстрактілі «обьективизімге» қарама-қарсы айтылатыны: қылықты
бағалау ... ... орын ... түгел барлығына емес сол объективті
түрде ізінше орын алғанның ішінен қайсысы алдын-ала ... ... еді ... ... ... ... ... қылмыстық құқық теориясы мен құқықтық тәжірибе,
қылмыстық жауаптылықтың тұлғаның жасайтын ... ... ... ... ... және оның салдарынан психикалық қатынасын
(қасақаналық немесе абайсыздық күйінде) ескерумен ғана шектелмейтініне
_______________________
1Рубинштсйн С.Л. Бытие и сознание. М., 1957. С. ... ... ... кез ... жағдайы (әсіресе ауырлататын)
соттың оларға байланысты кінәлі қатынасын, яғни ... ... ... ... ... анықтауынан кейін ғана
айыпқа жүктеле алады (заң ... бұл ... ... ... ... ... мақсаты, себебі мен қылмыс жасау кезіндегі тұлғаның сезім
күйінің кінәдан айырмашылығы - олар ... ... ... ... ... Заң ... ... барлық емес, тек кейбір қылмыстардың
ғана құрамының белгілерінің қатарына қосады және бұл ... ... ... негізіне айналады. Қылмыс құрамының белгілері
болмаған ... де олар ... не ... ... ... ... ... ықпал жасайды. Тіпті, бұл белгілердің қылмыстық
жауаптылық пен жаза үшін жеке ... ... ... да, ... ... ... кінә мен ... ажыратудағы
мағынасының маңыздылығы сирек емес. Сондықтанда қылмыстық құқық кінәлі
жауаптылық қағидасымен ғана ... ... ... субъективті жүктеу
көзқарасын ұстайды. Оның мағынасына үңілсек, қылмыс жасаған тұлғаның
қылмысты жауаптылығы мен оны ... ... ... ... ... ... қоғамдық қауіпті іс-әрекеті (әрекеті мен әрекетсіздігі) мен оның
салдарына кінәлі қатынасы ғана ... ... ... ... ... ... де, яғни ... себебі мен мақсаты, тұлғаның
қылмыс жасау кезіндегі сезімінің күйі де ескеріледі. Тегеу мен сот ... және ... ... ... ... ... ... ішіндегі ең күрделісі – дәл осы ... жағы ... Бұл ... де, себебі қылмыс жасаушының ойына, ... ... жол ... ... ... ... анықтаудан
анағұрлым қиындау. «Ішінде не барын кім білсін» деген бекер емес ... ... өзі ... ... ... ... мен оның
салдарына психикалық қатынасының қандай да болмасын ... ... ... мақсатын, сезімдердің («әдетте осылай болады», «көбіне осылай
жасайды» деумен дәлелдеиетін) анықтрауда барлығына ... ... ... және олай ... мүмкін емес. Орыстың көрнекті әдебиет сыншысы В.Г.
Белнискийдің әр--түрлі ... ... ... үшін ... тәсіл
қолдануға қарсы: «Тұлғалар сансыз және алуан түрлі, адам рухының ... ... оның ... жағының да жасап келе ... - ... ... ... ... ... тұлғасына шақтаудан
асқан әділетсіздік жоқ, ол, бәрі-бір, ешқашан дәл келмейді, бәрі-бір одан
өзгешелігі болады»1. ... ... ... жағын бағалауға
біркелкі (жеке басқа бейімделмеген) ... ... ... одан ... ... бойынша әділ сот аясындағы адам құқығын пайдалануда өте
өрескел қателерге соқтыруы ... ... ... кінә - бұл ... өзі ... ... ... мен оның қасақаналық және абайсыздық ... ... ... ... ... ... кінә - бұл әрқашан не
қасақаналық, не ... ҚР ... ... ... бойынша қасақана
немесе абайсызда іс-әрекет жасаған адам ғана қылмысқа кінәлі деп танылады.
Қасақаналық та, ... та ... ... пен оның ... ... ... ... болып табылады. Бұл - олардың ұқсастығы.
Ал, айырмашылығы — қасақана және абайсыз ... ... ... ... қарай сәттердің ерекше, өзіне ғана тән мазмұны мен ара
қатынасында.
Қылмыстың жасалуына ... кінә ... та, ... та) ... (сот, тергеуші) санасынан тыс орын алады. Ол - ... ... ... ... мен сотта істі қарау кезінде ... ... Ол - іс ... ... ... ... кезінде жүзеге асады.
Осыған орай, кінә тек заңдық-психологиялық қана емес, ... ... ... ... керек. 40-шы жылдары кеңестік заң әдебиетінде
кінәлінің өзі жасаған қоғамдық қауіпті іс ... мен оның ... ... ... салдарына, соттың санасынан тыс орын алатын психикалық
қатынасы ретіндегі кінә түсінігін, оның ... ... ... ... ... жасалды. Б.С. Утевский «кінәні қылмыс
құрамының элементі ретінде,
__________________
1Белинскин В.Г. Избранные филосовские произведения Т. 2. М-, 1948. С. ... пен ... яғни ... ... ... жағы ... ... тайыз түсінумен қатар, қылмыстық құқықта кінәнің қылмыстық
жауаптылықтың негізі ... ... ... де ... деп ... ... ... қылмыстық жауаптылыкгың негізі ретінде былайша
түсіндіреді, яғни ол ... ... ... ... ... ... ... бағаға лайық және сотталушының қылмыстық
жауаптылығын талап етуші жағдайлар жиынтығы»2.
Оның кінәні ... ... ... ... ... заң басылымдарында
өткір, тіпті күйретуші сынға ұшырады. Оның себептері негізінен идеологиялық
сипатта болды. Авторды ... ... ... ... ғалым-
заңгерлердің ұсынған теорияларын пайдаланғаны үшін айыптады: Алайда, соңғы
кездері кеңестік қылмыстық құқықта кінәні - ... ... ... ... ... ... кінәлі жауаптылық қағидасы (яғни кінәні
қылмыстық жауаптылықтың негізі ретінде мойындау) ... ... ... ... тұжырымын тапты. Мұны дұрыс деп мойындауға
тиіспіз, себебі, қылмыстық заң, қылмыстық жауаптылықты тұлғаның өзі ... мен оның ... ... ... кез ... ... тек қана қасақаналық пен абайсыздық сияқты белгілі түрімен ғана
байланыстыруы бекер емес. ... ... дәл осы ... ... ... ... ... яғни жеке бастың, қоғам мен
мемлекеттің ... ... ... ... ... жасалған қылмыстарда)
немесе немқұрайлы (абайсыздан жасалған қылмыстарда) қатынасын білдіреді.
Сондықтан, кінә - тұлғаның ... ... ... ... ... ... көрсететін өзінің жасаған қылмысты әрекеті
немесе әрекетсіздігінен туындаған зиянды салдарға психикалық қатынасы.
Жоғарыда айтылғандай ... заң, ... оның ... ... ... еркіне қарай және интеллектуалдық сәттерді қосады. Дәл
осы сәттердің жиынтығы кінәның мазмұнын ... ... ... ... Б.С. Вина в ... ... праве. М. 1950, С. 39.
2Утевский Б.С. Вина в советском уголовном праве. М. 1950. С 103.
мазмұны мен ара ... ... ... және абайсызда жасалған қылмыстардың
бір-бірінен айырмашылығы қандай болса, олардың қылмыстық ... ... де тап ... ... Интеллектуалдық және еркіне қарай
сәттердің мазмұны мен арақатынасының бұл ... ... ... ... ... ... ... және абайсыздық сияқты екі
нысандарын қарастырады (ҚР ... ... 3-ші ... ... ... ... және ... ал, абайсыздық - менмендік ... ... ... ... ... заң ... ... тек қасақана жасалады
деп анық атап көрсетеді. Мысалы, ҚР ... ... ... ... ... зиян келтіргені үшін жауаптылық қарастырылады. Қасақана
жасалатын қылмыстардың басқа ... ... заң ... ... деген анықтама бермейді. Мысалы, ҚК-тің 106, 107-баптарында ұрып-
соғу, азаптау кездерінде кінәнің түрін атап көрсетпейді. Мұңдай ... ... ... үшін ҚК-тің 19-бабының 3-ші бөлігін басшылыққа алу
керек. Абайсызда жасалған іс-әрекет ҚР ҚК ... ... ... ... ... ... ... ғана қылмыс деп саналады. Сонымен,
Брекше бөлім бабының диспозициясы кінәнің түрін нақты көрсетпесе, осы ... ... тек ... ... ... ... ... бағаламасқа болмайды.
Біріншіден, кінәлі жауаптылық. қағидасына сүйене отырып, кінә - қылмысты іс-
әрекетті ... ... ... ... ... ҚР. ҚК-нің 19-бабының
2-бөлігіне сәйкес, обективті түрде, яғни ... зиян ... ... ... жол ... ... егер заң ... кінәнің түріне қарай ажыратса, кінә- қылмысты саралауға әсер
етеді ... сөз, ... кісі ... ҚР ... ... бағаланса,
абайсыздықтан өлімге соқтыру - ҚР ҚК-нің ... ... ... сонымен қатар денсаулыққа келтірілген зиянның қасақана ... ... ... 103, ... ... белгі болып
табылады. Үшіншіден, кінәнің түрлері қылмыстарды заңды негізде саралау
кезінде ескеріледі. Онша ауыр ... ... ... ... ... ... да, ... жасалғаны да жатқызылса, ауыр, аса ауыр
қылмыстар - қатарына тек қасақана жасалғаны ғана ... ... ... мен ... ... жүзеге асырар ... да ... ... және ... ... ... айырмашылығы
ескеріліп отырады.
1.2. Қасақаналық және оның түрлері.
ҚР ҚК-нің 20-бабының 1-бөлігіне сәйкес қасақаналық тікелей және ... ... Осы ... ... сәйкес, егер адам өз іс-әрекетінің
(әрекетсіздігінің) қоғамға қауіпті екенін ұғынып, оның ... ... ... ... ... ... болмай қоймайтынын алдын-ала білсе
және осы зардаптардың болуын тілесе, қылмыс тікелей қасақаналықпен жасалған
деп танылады.
Кінәнің ... да ... ... және ... ... ... ... жасаған қоғамдық қауіпті іс-әрекеті (әрекетсіздігі)
мен оның салдарына психикалық ... ... ... ... заң ... ... және ... қарай элементтерінің де мазмұнын
пайдаланады, Қылмысты ... ... ... ... сот - ... ... ... қоғамдық
қауіптілігін саналы түрде түсініп, оның зиянды салдары болуы ... ... ... ... болатындығын алдын-ала көріп білуінде. Жасалатын іс-
әректтің қоғамдық қауіпті ... сезе білу - оның әрі ... ... сипаттарын түсінгендікті білдіреді. Мысалы, ұрлық кезінде тұлға,
бөтен мүлікті жасырын иеленбекші екендігін жете ... ... ... ол ... осы ... ... жәбірленушінің меншіктік құқығын бұзып
отырғандығын да жете түсіне алады. Жасайтын ... ... жете ... сезу - бұл ... оның ... ... сипатын
да түсінуі.
Заң шығарушы интеллсктуалдық, элементі жасалған ... тек ... ... шектеп, кінәлінің өз ісінің заңға қарсы
екендігін түсінуін талап етпейді. Расында, көп тараған ... ... ... ... ... ... жыныстық қылмыстар, талан-таражға салу
және т.б.) әрине, олардың ... ... ... ... тұра ... ... ... түсіну, жалпы ереже ... ... ... ... ... ... кейбір жағдайларда, заң шығарушы
Ерекше бөлімнің арнайы құрамын жасау арқылы, кінәлінің өз ... ... ... оның ... ... екендігін түсінумен байланыстырады.
Бұл жағдай көбінесе, әр саладағы арнайы ережелерді қылмысты ... ... ... ҚР ... ... ... қылмыстық
жауаптылық есірткі заттарды, жүйкеге әсер ... ... улы ... ... ... ... алу, ... есепке алу, босату, тасымалдау,
әкелу. әкету, жөнелту не жою ережелерін бұзу, егер бұл әрекетті ... ... ... ... адам ... тағайындалады. Субъектінің
бұл әрекеттердің қоғамдық қауіптілігін түсіне білгендігі, оның айтылған
заттарды пайдаланудың (мысалы, сақтау және ... алу) ... ... түрде білгендігін көрсететіні анық. Ал ... ... ... ... ... ... интеллектуалдық сәті жойылады,
демек, кінә - қасақана емес, бұл тұлға ... ... ... ... орын ... ... көре білу -тұлғаның жасаған
қоғамдық қауіпті әрекетінің (әрекетсіздігінің) нәтижесінде орын ... ... ... кінәлінің өзі алдын-ала көре білгендігін
көрсетеді. Заңды тұжырымдамаға сәйкес, тікелей ... ... ... көре білудің сипаты екі жақты болуы мүмкін. ... ... ... ... орын алуы мүмкін екендігін де, ... ... ... ... ... де ... біледі.
Қылмысты салдардың орын алуы мүмкін екендігін көре білу - бұл салдардың
белгілі бір себептер арқылы ... ... да ... ... ... ... ... екендігін көре білу - өзінің тілеген ... ... ... әлде бір ... ... ... мүлдем шығарылып
тасталғандығын білдіреді. Мысалы, дене күші ... ... И. ... арақ ішіп ... ... ... жанжалдасу кезінде оны
14 қабаттағы бөлменің ашық ... ... ... ... ... Бұл
жерде жәбірленушінің сөзсіз өлетіндігін кінәлінің алдын-ала ... ... ... анық нәрсе. Егер бұл әрекет екінші қабаттың бөлмесінде
жасалса, кінәлі адам қылмысты салдардың болуы мүмкін деп болжар еді.
Заң ... ... оның кез ... ... (кінанің абайсыз түрі
сияқты) материалдық құрамы бар, яғни объективті жағына қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... кінәні
тұлғаға кез келген зияңды салдары алдын-ала көре білгендігі үшін ... ... ... ... жағының белгілері ... көре ... үшін ... ... еркіне қарай сәті қылмысты салдардың орын алуын
тілеуімен сипатталады. Бүл ... ... ... бір ... ... Ол үшін ... ... салдар - оның қоғамдық
қауіпті әрекетінің (әрекетсіздігінің) саналы, әрі мақсатты түрде ... ... ... ... ... қылмыстық құқықтық бағалау
тұрғысынан қарапайым мысалмен көрсетейік. Э. мен О.-нің шекесінен атқанынан
жәбірленуші сол ... қаза ... Э. кісі ... ... ... Бұл ... ... сәті – кінәлінің өз
әрекеттерінің қоғамдық ... яғни ол ... ... ... ... ... түсінгендігінде және
оның өлуі мүмкін немесе сөзсіз екендігін алдын-ала көре ... ... ... О.-ны шекесінен атқандығы, - қасақаналықтың еркіне қарай
сәті, жәбірленушінің ... ... ... өз ... ... қоғамдық қауіптілігін түсіне
біліп, қоғамдық қауіпті салдардың орын алатындығын алдын-ала көре ... ... ... сол ... салдарға саналы түрде жол ... ... ... қараған кезіндегі қасақаналықтың түрі - ... ... ... сәті ... ... қасақаналық тікелей
қасақаналықпен көп жағдайларда бір жерден ... Бұл ... ... - тек ... ... ... көре ... сипатында ғана.
Жоғарыда айтылғандай тікелей қасақанадық кезінде ... ... ... ... ... ... сөзсіз болатындығын да алдын-ала болжап біле
алады. Ал жанама қасақаналық кезінде кінәлінің алдын-ала ... ... ... ... ... ғана ... Жанама
қасақаналықтың бұл ерекшелігі - оның қасақаналық ... ... ... үшін ... еркіне қарай сәтімен тығыз байланысты. Жанама
қасақаналық ... ... ... салыстырғанда, тұлға қылмысты
салдардың болу мүмкіндігін алдын-ала көре білгенімен ... ол ... ... ... ... заң мұндай тілемеушіліктің
екі түрін ажыратады: қылмысты салдарға саналы түрде жол беру және оларға
немқұрайды ... ... ... өзі ... әрекеттердің
(әрекетсіздіктің) салдарына психиалық ... көп ... ... ... ... ... ... түрде жол берушіліктің
бірігіп кетуін болжайды.
Сонымен, ... ... ... ... салдардың болуын тілемеу -
тұлға өз ісінің қауіпті ... ... ... ... ... ... ... жол бере тұра, өз ісінің қоғамдық ... ... ... ... білдіреді.
Жанама қасақаналық кезінде, кей уақытта қылмысты ... орын ... ... жол беру ... оларға немқұрайды қарау) бұл салдардың орын
алуын тілемеумен ... ... ... ... ... үйінде
болмаған кезін пайдаланып одан өшін алу мақсатымен, түнде үйіне өрт қояды
және ол ұйде жәбірленушінің қартайған ... бар ... ... ... Бұл жерде кінәлі қарттардың өртке шалынбай, одан ... шыға ... ... мүмкін. Ал егер бұл сенім қылмысты салдардың
орын алуының алдын алатындай ... бір ... ... ... бұл - ... ... ... өліміне саналы түрде
жол беру түріндегі еркіне қарай ... ... ... Бұл жағдайда тұлға
аяқ астынан болып қалуы мүмкін әлде бір ... ... ... жәбірленушілердің өлмеуі мүмкін болатындай). Алайда, А.А.
Пионтковскийдің өте орынды айтқанындай «бұл кімге ... - бұл ... ... деген сөз1. Осыдан шығатын ... - ... қаза ... ... ... арқылы қасақана ... ... ... ауырлататын мән-
_______________________________________
1Пионтковский А-А. Учение о преступлении по советскому уголовному праву.С
358.
жайлар арқылы кісі өлтіру деп бағалануы тиіс.
Қасақаналықты тікелей және ... деп ... - ... ... ... және жазаны жеке басқа қарай бейімдеу үшін маңызы
үлкен. Мәселен, формальды құрамдас, яғни құрамына ... бір ... ... ... Тек тікелей қасақаналықпен ғана жасалуы мүмкін.
Мысалы. қауіпті жағдайда ... яғни ... ... ... өзінің шарасыздығына байланысты өмір мен денсаулық үшін
қауіпті жағдайда ... әрі ... ... алу мүмкіндіктерінен
айырылғандарды тұлғаның кепе-көрнеу көмексіз қалдыруы, егер кінәлінің ол
тұлғаға көмек көрсете алу ... ол ... ... ... ... ... ... мен денсаулығы үшін қауіпті жағдайға өзі әкелген ... ... ... ауыр ... ... ма, жоқ па, ... қылмыс аяқталған дел мойындалады. Бұл жағдайда кінәлінің
психикалық қатынасы оның қоғамдық қауіпті ... ... ... ғана ... ... және бұл ... қоғамдық
қауіптілігін түсінуімен, өз міндетін атқарудан бас тартқысы келгендігінен
білінеді. Қасақаналықтың тікелей және жанама болып бөлінуінің ең маңызды ... ... - ... бөлудің қасақана кінәні абайсыздықтан болған
кінәдан ажыратып алу үшін маңыздылығында, себебі дәл осы жанама қасақаналық
абайсыз кінәнің бір түрі ... ... ... жеңілтектікпен ұласушы
психикалық қатынас болыл табылады. Және де, дәл осы ... ... ... ... ... ... пен абайсьндықтың «қақ
айырылатын» жігі жатыр.
Қасақаналықты тікелей және жанамаға бөлудің қылмысқа оқталуды ... ... үшін де ... ... бар. ... ... құқық
теориясы мен сот тәжірибесі қылмысқа оқталу ... ... ... ... ... ғана ... Мысалы, М.Ч-ны
өлтіруге әрекеттенгені үшін сотталады. Кінәлі, өшін алу ... ... ... ... Ол ... соққысын беруге
ыңғайланғанда, жәбірленуші қарсылық көрсетіп бұл ... ... ғана ... ... ... де ... ... ұмтылғанымен Ч-ның көмек сұрап ... ... ... ... оған жол ... РФ ... ... істер жөніңдегі Сот алқасы М. жәбірленушінің мойнына пышақ сала
отырып және екінші рет пышақ ... ... өз ... ... сипатын түсіне білді, жабірленушінің өліп кететінін алдын-ала біле
тұра, оған ... ... жол ... яғни ... ... ... ... ... ... ... денеге қасақана түрде
ауыр зақым келтіру деп қайта бағалаған. Алайда РФ Жоғарғы Сотының Төралқасы
бұл ... ... ... ... бұза ... кінәлінің
қасақаналығының мазмұны туралы мәселені шешер кезде, соттың «жасалған
қылмыстың ... ... ... ... ... ... ... қылмыстың тәсілі мен қаруын, жаралар мен ... да ... ... ... ... ... адамның өмірлік маңызы бар
мүшелері болуы мүмкін), қылмыстық әрекеттердің тоқтау себептерін және т.б.
ескеруі ... атап ... Бұл ... ... ... ... ісі осы шешімнің дұрыстығын растай түсті. Өмірлік маңызы бар
саналатын мүше - ... ... ... ... рет тек бөтен адамдардың
араласуынан ғана беті ... ... ... ... және қазіргі
заманғы дәрігерлік көмектің арқасында ғана ... тиіп ... ... ауыр ... ... ... ... барлығы жиыла келіп, М.
жәбірленушінің өліп кету ... ... көре ... және де ... ... орын ... қалағандығын, яғни тікелей қасақаналықпен
әрекеттенгендігін дәлелдейді. Олай болса, кінәлінің әрекетін ... ... кісі ... ... деп ... ... қатар, қасақаналықты тікелей және жанама деп бөлудің - жазаны
жеке басқа қарай бейімдеу үшін де маңызы бар. ... ... ... тікелей
қасақаналықпен жасалғаи қылмыстардың қауіптілігі жанама ... ... ... деп ... Бұл ... ... ... санасы мен еркі қоғамдық қауіпті іс-әрекет жасап қылмысты салдар
келтіруге тікелей ... ... ... 1991 №1. ... ... ... ... және жанама сияқты екі түрін атаумен
шектеледі. Алайда, ... ... ... мен сот ... ... да ... белгілі. Мәселен, пайда болу уақыты бойынша
қасақаналық алдын-ала ойластырылған және аяқ ... ... ... ... ... ... ... - қылмыс жасау туралы қабылданған
ниет пен сол қылмыстың өзі ... ... бір ... ... тұратындығымен сипатталады. Осы уақыт аралығында субъект қылмыс
жасау ... мен ... ... ... ... мен ... және ... құрастырумен болады.
Аяқ астынан пайда болған қасақаналық - (аяқ астынан) кенеттен пайда болып
бірден жүзеге ... ... ... ... ... ... алдын-ала ойластырылған қасақаналықпен жасалған ... ... ... ... қасақаналықпен жасалғаннан қауіптірек деп саналады.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі аяқ астынан пайда боған
қасақаналықпен ... ... ... ... ... ... ... Бұл - мұндай қасақаналық аффектнің әсерінен ... ... ... ... заң шығарушы аффект күйінде кісі өлтіру немесе денсаулыққа
ауыр не орташа дәрежеде зиян келтіруді жеңілдетуіш ... бар ... ... ... (ҚК-нің 98 108-баптары). Аталған жағдай: ... ... ... ... ... ... ... қарсы не
аламгершілікке қарсы әрекеттері сияқты жеңілдетуші жағдайлар аясында
ескерілуі ... өзі ... ... ... ... ... туралы
түсінгінің айқындылығы мен дәрежесіне қарай қасақаналық анықталған ... ... ... ... ... ... өзі жасайтын
қоғамдық қауіпті әрекетінің немесе ... ... ... мөлшерін анық түсінуімен сипатталады. Сонымен ... ... ... ... ғана қылмысты салдардың орын алуын
көре білуі, яғни қарапайым және кінәлі екі ... одан да көп ... орын ... ... ... көре ... - екі ұшты болып келеді.
Мысалы, пышағын жүрекке жұмсайтын кісі өлтіруші, өлімнің орын алатынын
алдын-ала ... ... ... ... ... ... жәбірленушінің ішіне салатындар екі ұшты ... ... ... ... ... жәбірленушінің не өлетіндігін, не ... ауыр ... ... біле ... бұл ... кез
келгенінің орын алуына саналы түрде жол береді.
Анықталмаған қасақаналық кезінде кінәлі ... ... ... көре
білгенімен - нақтыламаған. Бұл - қолданылуы әр ... ... ... ... мен ... ... отыра, жәбірленушінің өмірі мен
денсаулығына қол сұғушылық кезінде ... ... ... ... ... ұру, оның ... таспеп ұру, аяқпен бастан, кеудеден, іштен
ұру. Мұндай ... әр ... ... ... - денсаулыққа жеңіл
зақым алуға дейін орын алуы мүмкін. ... ... ... мен ... мұндай жағдайларда жауаптылықтың шын мәнінде келтірілген
салдарға ... ... ... ... ... бұл салдардың кез
келгенінің орын алатынын көре білді және олардың орын алуына саналы түрде
жол ... ... ... бағалау тек анықталмаған қасақаналық анықталған
жағдайда ғана негізгі ... ... Егер ... бір ... ... таяқпен ұру кезінде оны өмірден айыруға бағытталған
тікелей қасақаналық анықталса, жәбірленушіге шын мәнінде келтірілген ... емес ... ... ... денсаулыққа орташа ауыр зақым келтіру)
қасақака кісі елтіруге оқталғандық деп бағалау керек.
1.3. Абайсыздық және оның түрлері.
Сот тәжірибесі абайсыз ... ... ... ... ... байланысты, қасақана жасалған қылмыстармен көбірек ұшырасады.
Алайда, бүгінгі күні абайсыздықтан жасалатын қылмыс саны ... ... ... ... атап өту керек. Оның үстіне ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... ... ... бұзуға
байланысты қылмыстардың, сол сияқты, экологиялық қылмыстардың қауіптілігі
елеулі түрде арта ... - бұл ... ... ... яғни ... өзі ... не ... зиянды салдарына психикалық қатынасының
ерекше ... ... ... ... ... ... белгілі бір
қоғамдық қауіпті салдар кіретін, яғни ... ... бар ... ... ... ... ҚР ... абайсыздықтың екі түрі
қарастырылған: 1. Меңмеңдік. 2. Немқұрайлық.
Қазақстан Республикасыньщ ... ... ... 2-ші ... егер адам өз ... ... қоғамға қауіп туғызуы
мүмкін екенін алдын-ала білсе, бірақ бұл зардаптарды жеткілікті негіздерсіз
жеңілтектікпен болғызбау мүмкіндігіне сенсе, қылмыс меңмендікпен ... деп ... ... яғни жеңілтектікпен қылмыс жасаған
тұлғаның істегенінің салдарына психикалық қатынасы абайсыз және қасақана
кінәнің ... түрі ... ... және ... қарай сәттерден
тұрады. Интеллектуалдық сәт тұлғаның өз әрекетінің не әрекетсіздігінің
қоғамдық қауіпті ... орын алу ... ... көре ... Еркіне қарай сәт, бұл - салдардың алдын алуға негізсіз ... ... ... ... ... келе ... жүргізуші
жылдамдықты ұрықсат етілген мөлшерден асырыл жібереді де, осыған орай ... бір ... ... ... үлгере алмайды. Ақырында, ол ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдамасында оның интеллектуалдық сәті тікелей
және, әсіресе, жанама ... ... ... ... ... да ... өз іс-әрекетінің қоғамдық қауіпті салдарының орын
алатындығын алдын-ала көріп біледі. ... заң ... ... ... ... ... көре білу ... шынайы
мазмұнының дәл осы түсінікті кінәнің ... ... тағы бір түрі ... ... суреттеуде қолдануынан түбірлі айырмашылығы бар. ... ... көре ... сипатында. Қасақаналық кезінде (тікелей
немесе жанамасында бірдей деңгейде) алдын-ала көре білу ... ... ... ... ... ол - абстрактілі түрінде. Мұның мағынасын бұлайша
түсіндіруге болады: қасақаналық кезінде кінәлі тұлға тап осы кезде, белгілі
жерде, ... ... ... ... нақты әрекеттерінен
(әрекетсіздігінен) ... ... ... ... ... орын ... ... көре біледі. Жәбірленушінің кеудесіне пышақпен ұра отыра, ... дәл ... ... ... осы ... соғу ... өлімге ұшырататынын
алдын-ала көре білген. Ал қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... өзінің әрекетінің (әрекетсіздігінің)
қылмысты салдарының әйтеуір бір орын алатынын жалпылама түрде алдын-ала
көріп ... ... ... ... ұрықсат етілген жылдамдықты асыра
пайдалана отырып, бұл ісінің жаяу жүргіншіні ... ... ... ... біле ... және бұл ... білу ... емес, жалпы, яғни
абстрактілі сипатқа ие. Тұлға көрсетілген қауіпті салдарды жалпы алдын-ала
көріп біле тұра, оның өзінің де ... ... ... ... ... есіне алмайды. Ол мұндай салдар басқа жүргізушілер тап келген
жағдайларда орын алады деп ... өзі үшін ... ... ... де ... көреді, себебі ол өзі ... ... ... ... ... яғни ол жаяу жүргіншімен
қақтығысса, оған залал келтірудің алдын-ала алады деп ... ... ... (ең ... ... ... еркіне қарай болатын сәтінде. Бұл сәт абайсыз кінәнің бір түрі
болып табылатын менмендік кезінде, тұлға өз ... ... ... ... алатындығына жеткіліксіз негізде сенетінімен сипатталады.
Жанама қасақаналыққа қарағанда, қылмыстық ... ... ... еркі
өз іс-әрекетінің (әрекетсіздігінің) қылмысты салдарының ... ... ... оның ... ... ... орын ... жол
бермейтіндей нақты бір жағдайларға сенім артады. ... ... ... ... мамандық біліктілігіне, машинаны ұзақ уақыт бойы
апатсыз жүргізіп келе жатқан ... оның ... ... жол ... ... ... және т.б. көптегеп жағдайларға
сенім артады. Өкінішке орай, (бұл үміттерге қарамастан) ... бір ... ... ... жансақ болып шығады да, машинаны жүргізуші жаяу
жүргіншіні бәрі-бір ... ... оны ... ... ... ... негізсіздігі - жасалған іс-әрекеттің ... ... ... меңмендікке айналдырып, істің өзін қылмысқа жеткізеді.
Менмендік бойынша абайсыздан жасалған қылмыстың көрнекті мысалы ретіріде
Ш.-ның ісін келгіруге болады. Ол, ... ... ... ... ... ... ... Бұл үшін ол өзінің үйінен өзендегі ауын бекітетін
өткелге ... сым ... оны 220 ... бар ... ... ... ... үйінің ішіне орнатып қояды. О. және С. ... екі ... ... ... ... ... Олар ... өзеннің ағысына қарсы
жоғары қарай өтуін бөгеп тұрған ауларды үзіп, бұл ауларды өзеннің ағысымен
төмен қарай ағызып ... ... Және де олар ... ... ... ... тастауды ұйғарады. Сымдарды тістеуікпен ажырату
кезінде О. электр тоғына соғылып, қаза болады.
Жауап алу ... Ш. ауыр ... орын алу ... ... ... ... Ш. ... бергіш қондырғыны орнатқанын
айналасындағылардан жасырмаған. Ол туралы ... ... ... соның
ішінде, оқиға болған күні ау қойылған жерге балық ұстауға ... де ... Істе ... Ш. ... ... ... жеріне балаларын жібермеуі жөнінде көршілерін алдын-ала ескертіп,
ол жерін ... да ... ... ... ... ... ... жерімен, бұталарымен жүргізіп, үстін бұтақтармен және басқа да
заттармен жауьш тастағаңдығы, ал өзенге жақындай бере ... ... ... ... ... ... сот ісі ... анықталған.
Жалғау жұмыстарына Ш. 1000 вольтқа дейінгі кернеуге шыдайтын берік сымды
таңдап, пайдаланған. ... ... мен ... ... түрде ажыратылған.
Кернеудің күшін төмендету үшін Ш. қоңыраудан алдына шам орнатып қойған. Ал
дыбыс бергішті тек өзі үйінде болған ... ғана іске ... ... О.-ны ... ... ... үшін ... Алайда, КСРО
Жоғарғы Сотының Пленумы бұл ... ... яғни оның ... ... абайсыздықтан болған кісі өлтіру бабына әділетті балап,
«бұл жағдайда Ш. қылмыстық ... ... ... ол 220 вольттық
кернеудегі электр тоғының адамға қаншалықты қауіпті ... біле ... ... ... ... ... сенім артты. Және де
ол кездейсоқтыққа ғана сеніп қойған жоқ, оның пікірінше ауыр ... ... ... объективті факторларға сенген»1 деп атап
көрсетті.
Абайсыз кінәнің екінші түрі - ... ... ... табылады. ҚР
ҚК-нің 21-бабының 3-белігіне сәйкес, егер адам ... ... пен ... ол ... ... білуге тиіс және болжап біле алатын бола
тұра өз іс-әрекетінің (әрекетсіздігінің) ... ... ... ... ... болжап білмесе, қылмыс немқұрайдылықпен жасалған қылмыс
деп танылады.
Қылмыстық ... ... ... ... жөне ... сол сияқты, қылмыстық менмендіктің де,
интеллектуалдық ... ... ... бар. ... ... ... өз іс-әрекетінің қоғамдық қауіпгі ... орын ... ... ... білмейді. Сонымен, абайсыздықтан болған кінәнің
бұл түрінің интеляектуалдық сәті өз қылығының қоғамдық қауіптілігін бағалай
білу - ... ... ... ... Бұл ... сәттің теріс бағаға ие болатындай бір кезі. Сондықтан, бұл
жағдайда кінәнің мәні - ... ... ... ... ... себебі
тап осы психикалық қатынас, өзінің қылмыстық-құқықтық бағасын тек еркіне
қарай сәтке байланысты алады.
Қылмыстық немқұрайдылықтың ... ... ... ... анықтамасы
объективті («тиісті еді») және субъективті («көре алар ... екі ... ... ... мен сот ... ... ... өз әрекетінің немесе әрекетсіздігінің қоғамдық қауіпті салдарының
орын алуын алдын-ала көре ... ... ... мамандығы бойынша
мәртебесіне және жалпыға бірдей қоғамдық ережелерге ... ... тек ... ... ... ... тиісті психикалық қатынасты
абайсыз кінәнің түрі болып ... ... ... ... ... 1969. №1.С. ... Бұл үшін әлі ... шарт міндетті түрде анықталуы тиіс. ... ... ... ... орын ... алдын-ала болжап білудегі жеке
қабілеттілігін білдіреді («болжап біле алатын еді»). Бұл ... ... ... орын ... ... жеке басының қасиетіне, мамандығына және
қылмысты ... ... ... ... ... жасалған
жағдайлардың ерекшеліктеріне байланысты алдын-ала болжап білуге тиіс ... ... мен К. С-ны ... ... өлтіргендігі үшін сотталды (бұзақылық
ниетпен). Ол күні қосалқы шаруашылықтың жұмысшылар бригадасы шөп дайындау
үстінде еді. С. ... жүру үшін ағаш ... ... өз ... ... ... ... жұмысшылары К. мен 3., ауылдың қалыптасқан
дәстүрі бойынша, С.-ны өзенге шомылдырып алуды ұйғарады. Осы мақсатпен олар
оны суға ... ... С. ... ... ... ... келе жатады да, сосын
суға батып кетеді. РФ Жоғарғы Сотының ... ... ... Сот ... ... ... кісі ... құрамы бар деп тапты.
3. мен К. алдын-ала тергеу кезінде де, сот ... де С-ны ... ... ... ... оны ... ... үшін
шомылдырғылары келгендігін және оның дәл осылай қайғылы түрде аяқталатынын
алдын-ала ойламағандарын алға тартты. ... сол ... ... ... О. өзін ... жіберген соң су бетіне қалқып шығып,
бүкіл бойымен ... де, ... ... жүзе ... 3. ... кәпірдің астына қарай жүз» деп айқайлайды, себебі дәл сол жерден
жағаға ... ... еді. Іс ... ... 3. ... ... тұрган Г-ны шомылдырьш алуды да ұсынады, бірақ ол суға өзі
секіріп түседі. Біздің пікірімізше Жоғарғы Сот, 3. мен ... ... ... өлтіру туралы қасақаналықтың болмағанын дәлелдейді деп, әділетті шешім
қабылдаған. К. мен 3. С-ны суға итергенде, оның ... ... ... олар ... ... ... аталған
салдардың орын алуы мүмкін екендігін алдын-ала болжай білуі тиіс еді ... біле алар да еді. ... ... ... ... ... емес, абайсыздықтан болған кісі өлтіру деп бағалануы тиіс1.
Қылмыстық ... ... деп ... яғни ... зиян ... білу ... ... 23-бабының 1-бөлігіне сәйкес, егер іс-әрекет
жасаған адамның іс-әрекеті ... және одан ... ... ... ... зардаптар оның ниетімен қамтылмаса, ал осы Кодексте
абайсызда мұндай әрекет жасағаны және қоғамдық ... ... ... қылмыстық жауаптылық көзделмесе, әрекет жазықсыз жасалған деп
танылады. ... Л.-ды ... ... ... С.-ны ... ... абайсыздықтан өлтірді деп айыптады. ... Л., М., 3., Р., X. және С. аң ... ... ... ... аспен
бірге олар бір шөлмек шарап ішеді де, содан соң ... ... ... ... ... ... мен шөлмектерді кезекпен ата
бастайды. Бірнеше рет атып болған соң, С, X. және Р. ... ... ... ... пленкасымен қапталған терезенің алдындағы стол басына
отырады, ал Л., М. және 3. атуларын жалғастыра береді.
Кешкі сағат ... ... ... ... ... ... Л. өзінің көзі
нашар көре тұра, әрі мас ... ... ... шүріппесін қайырып алып
атуға жарайтын үлкенірек меже іздеп, қыстақтың маңайында жүгіре бастайды.
Қыстақтың дәл қасынан өте бергенде, Л. ... ... де, ... бара ... ... пистолеттің шүріппесін басып қалады. Бұл атылған оқ
қыстақтың ішінде терезеге ... ... ... сол жақ ... ... өкпесіне тиеді де, соның салдарынан қайтыс болады.
Аудандық халықтық сот, әрекеттерінде қылмыс құрамы болмағандықтан Я.-ны
абайсыздықтан кісі өлтіруден ... ... ... және ... де бұл үкім ... қалдырылады. РФ Бас ... өз ... ... ... ... ... туралы және істі
сотта қайта қарауға жіберу ... ... ... Л. өз ... алдын-ала көріп білмеді, бірақ істің жағдайы бойынша, оларды көре
алар еді және солай істеуге міндетті деп атап көрсетті. РФ ... и ... но ... ... ... Суда ... 1981-
1988 гг. 1989 С. 170-171
Сотының Сот алқасы бұл қарсылықты қанағаттандырмай тастады ... ... ... ... ... ... сот дәлелді
шешім қабылдаған, атап айтқанда, Л. қыстақтың терезесінің түбінен аузы
төмен ... ... ... ... бара ... алдындағы
шслекті байқамай қалатынын, оған сүрініп кететінін, құлап бара жатып екі
қолын жоғары көтеріп қалатындығын, еріксіз шүріппені ... ... ... терезесі жаққа атылатынын, одан С. қазаға ұшырайтыңдығын алдын-
ала білмеді және біле алмас та еді. ... сот ... ... ... ... дұрыс шешім қабылдаған, және оған қарсы ақтау
үкімін ... ... - ... ... ... не ... де (объективті
және субъективті), не біреуінің болмауымен сипатталады. Оқиғаны ... ... ... өз ... ... ... ... белгілі бір
жағдайда әрекеттенуші (әрекеттенбеуші) тұлғаның, ... ісі ... ... ерекше нсихикалық күш деп санау керек..
ҚР ҚК-нің 23-бабының 2-бөлігі жазықсыз зиян келтірудің ерекше түрін
қарастырады. Егер ... ... адам ... ... қоғамдық қауіптілігін ұғынбаған және ... ... ... ... ... не ... ... зардаптардың пайда болуы
мүмкін екенін алдын-ала білмесе және істің мән-жайы бойынша оларды алдын-
ала бліуге тиіс ... ... ... ... ... ... жазықсыз
жасалған деп танылады. Егер ... ... ... ... ... ... ... алдын-ала білген адам оны болғызбауға жеткілікті
негізде ... ... не ... ... ... ... талаптарына сәйкес келмеуіне немесе жүйке-психикалық
ауыртпалықтарға байланысты осы зардаптарды болғызбауына шамасы келмесе де,
әрекет жазықсыз ... деп ... ... ... арту қағидасын дамытады, оған сәйкес, өте қауіпті
және жүйке мен психикаға шамадан тыс ... ... ... РФ 1994. № 4. С. ... іс ... ... егер оның субъективті қасиеттері жағдайдың
объективті ... сай ... ... ... өз ... ... қауіпті сипатын түсінген болса, одардың
қоғамдық қауіпті салдарын алдын-ала көре ... ... ... болса,
бірақ өзінің субъективті жеке басының қасиеттеріне қарай оларды алдын-ала
көріп біліп, ... алуы ... ... ... ғана кінәлі деп ... ... ... ... ... негізі және мәні.
2.1. Кінәсіздік презумпциясы ұғымы мен мәні.
Демократияның аса маңызды сипатты белгісі мынада, азаматтардың ... ... ... қана ... ... ... кепілдіктер де
беріледі. Олар экономиккалық, әлеуметтік, ... ... ... ... ... ... ... ішінен құқықтық
кепілдігіне тоқталып өтейік. Ол дегеніміз құқық пен ... ... ... ... олардың қорғау шараларын, бұзылған кезіндегі
жауапкершілігін тағайындайтын құқық нормалары, ... ... ... мемлекеттік органдардың қызметі елеулі орын алады. Азаматтардың
өздерінің ... мен ... ... ... де ... жүрген Қазақстан Республикасының Конституциясы ... ... " Адам және ... " деп ... ... ... ... кепілдік дегеніміз қамтамасыз ету деген мағынаны білдіреді. Ал заң
кепілдігі дегеніміз - қолданылып жүрген ... ... ... ... ... ... ... құралдары мен
тәсілдері. Бұл ең алдымен әркімнің өз құқықтары мен ... ... ... ... заң ... алу құқықтары, тағы басқа.
Осы құқықтарға кінәсіздік презумпциясын қосу керек: заңыз тәсілмен алынған
айғақтардың заңды күшінің ... ... ... ... ... заңды үқсастығына қарай қолдануға ... бір ... ... үшін ... қылмыстық немесе
әкімшілік жазаға тартуға ... салу тағы ... ... ... ... ... бар ... мен лауазымды адамдардың өздеріне жүктелген
міндеттерді теріс орындауының кесірінен жазасын өтеп қайтқан ешбір кінәсіз
адамдарды қылмыскер деп танудың куәгері ... ... Ұзақ ... ... мен ... кінәсіздік презумпциясының өзіне күдік туғызды. Ал
белгілі бір кезеңдерде ол өзінің ... ... ... Тіпті заңда тікелей
кінәсіздік презумпциясы жөнінде түсінік жоқ. Осыған қарамастан қазіргі
кезде Қазақстан ... ... ... ... кінәлі екендігі заңды күшіне енген сот үкімімен танылғанша ол
жасалған қылмысқа кінәлі емес деп ... "- деп ... ... ... 1-ші ... ... өзінің кінәсәздігін дәлелдеуге міндетті емес;
адамның кінәлі екендігі жөніндегі кез келген күдік ... ... ... ... ... ... заңды күші болмайды;
1. ешкім де өзінің жеке мойындауы негізінде ғана сотталуға тиіс емес;
Осыған байланысты айтатын бір жәйт - ... ... ... өз ... және ... белгіленген шектегі жақын туыстарына қарсы айғақ
беруге міндетті емес. Діни қызметшілер ... ... ... ... куәгер болуға міндетті емес. Сөйтіп, бұрын қолданылып келген қалай
болса да айласының түп ... ... ... деген қағидажоққа шығарылды.
Конституцияның 77-бабының 3-тармағының 2-тармақшасы сот әділдігін
жүзеге асырудың конституциялық принципінің бірін сақтайды, оны сот ... ... ... ... ... заңмен көзделген соттылығың оның
келісімінсіз ешкімнің өзгертуіне болмайды".
Іс жүргізу заңымен ... ... ... соттылығын анықтағанда
өзіндік ерекшелігі, күрделілігі, істің қоғамдық мәні, оны тез және тиімді
шешудің қажеттілігі ... ... іс ... ... ... іс жүргізу кодесінің нормаларында көрсетілгендей, Конституцияньвд
77-бабының 3-тармағы ... ... іс ... тараптардың
келісімінсіз істің соттылығын өзгертуге болмайды.
Бұл Республиканың барлық аумағында тікелей қолданылатын конституциялық
нормалар мен заңдардың және ... да ... ... ... үстемдігін белгілейтін 4- баптың 2- тармағының конституциялық
нормаларынан туындайды.
Адамға және оның ... ... ... ... ... оның ... жоқ ... сотты болушылығын анықтауды егізгі заңның 77-бабы 3-
тармағы 3-тармақшасының конституциялық нормасын бұзу ретінде қарау ... ... ... ... ... ... 1997 жылғы
8 наурыздағы №3 қаулысында1.
Кінәсіздік презумпциясының құқықтық негізі – Қазақстан ... ... онда ... ... ... ... ... күшіне енген сот үкімімен танылғанша ол жасалған қылмысқа кінәлі емес
деп есептеледі ". Бұл тұжырым Қылмыстық іс ... ... 19-шы ... ... ... адам оның ... ... үшін кінәлілігі Кодексте көзделген
тәртіппен дәлелденгенге дейін кінәсіз деп саналады;
айыпталушының кінәлілігіне сейілмеген күдік оның пайдасына
түсіндіріледі;
қылмыстық және ... іс ... ... ... кезінде пайда болған
күмәндер де айыпталушының пайдасына шешілуге тиіс;
айыптау ... ... ... ... және ол ... ... ... тиіс.
Презумпциянын құқықтық негізіне жасалған талдау оның мазмұнын ... ... Осы ... ... ... мына ... айыпталушының қылмыс жасауға кінәлі екені алдын ала тергеу жүргізген
және ... ... ... ... ... ... ... беру оның кінәлі екені туралы мәселені алдын ... қою үшін ... ... ... ... ... ... негізделе алмайды және сотталушының
кінәлі екені іс сотта қаралған кезде дәлелденген жағдайда ғана шығарылады.
Қаралып ... ... ... ... ... И. Д. ... былай деп
жазды: "Осы тұжырымдардың бәрі бір қатарда тұр және бір-бірімен ажырамас
________________________
1Мемлекет және құқық негіздері". Алматы, 2001 ж. 188 ... ... ... презумпциясы идеясын, оның мазмұнын толық
білдіреді"1.
Кінәсіздік презумпциясы әлі де ... ... ... деп
ешқашан санауға болмайтындығы туралы идеяға негізделген. Принциптің терең
ізгілік, адамгершілік мәні міне, ... Ю. И. мен ... ... ... ... ... сот ісін жүргізудің принципі ғана емес, ол ... ... ... ... құқықтық принцип2.
Қылмыстық сот ісін жүргізуде кінәсіздік презумпциясы ықпалының шептері
мынадай құқық формаларымен айқындалады:
а) ... ... ... заңды түрде анықталғанға дейін оны кінәлі деп
санамау жөніндегі талапты қылмыстық сот ісін ... ... ... мен ... ... бәрі ... алуға тиіс;
ә) кінәсіздік презумпциясының принципі ... ... ғана ... ... ... ... аумағындағы
шетелдіктерге және азаматтығы жоқ адамдарға да ... ... ... принципі істі жүргізу кезіне және іске
нақты қатысушы ... ... ... қылмыстық іс жүргізу құқық
қатынасына ықпал етеді;
в) айыпталушының еңбек қатынастары тек ... ... ... ... әрі ... ... ... заңды күшіне енгенде ғана
тоқтатылады;
г) соттың айыптау үкімі заңды күшіне енгенге ... ... оқу ... ... адам ... және ... ... кезде оны тұрғын үйге деген құқығынан
айыруға болмайды (адамның келісімінсіз ... үйді ... ... жаңа ... ... ... қамауға алынған адам жаңа
тұрғын үй алу ордеріне жазылуға тиіс).
_________________
1Перлов И.Д. Об основах уголовного судопроизводства. М., 1960. С ... Ю. И., ... А.М. ... ... обеспечения
обвиняемому права на защиту. М., 1986. С 46
Кінәсіздік презумпциясынан, қылмыскерге қатысты қолданылатын ... ... ... ... қолданылмауы керек. Айыпталушы
қамауда болса да, үйге қүқығы, сайлауға ... ... ... ... ... ... ... мүмкін емес.
Барлық айыптаушыларға қатысты конституциялық ... ... ... ... ... болған жағдайда, бақылап қолдану
керек.
Кінәсіздік презумпциясының негізінің мазмұны бойынша ол ... ... ... Кінәсіздік презумпциясы –демокративті, гумманизмді
және Қазақстан Республикасының құқықтық іс ... ... ... ... Кінәсіздік презумпциясы принципінің ерекшелігі.
1995 жылғы Қазақстан ... ... ... рет ... ... принциптерін құрады. Сот төрелігі принциптері біртұтас
сот жүйесін ұйымдастыру мен ... ... ... ететін құқықтық
нормалардан тұрады. Бұл ретте сот төрелігі принциптерінің соттар ... ... адам және ... ... ... етуде маңызды рөл ... айта кету ... ... ... қарастыратынымыз : "адамның кінәлі екендігі заңды
күшіне енген сот үкімімен ... ол ... ... ... емес ... ... негізгі ерекшеліктері - оның кылмыстық сот
ісін жүргізу принциптері ... орны мен ... ... ... өзге ... ... ... көрсететін
ерекшеліктер мыналар:
1. адамды мемлекет атынан айьгаты деп тану - ... ... ... ... ... ала ... барысында айыпталушы ретінде тарту оның кінәлі
немесе кінәсіз екені ... ... ... қабылдауына бөгет
______________________________________
1Уголовный процесс. С.Д. Оспанов. Алматы, 2003 г.
болмайды;
3. айыпталушының кінәләмен ұқсас еместігі;
4. адамды ... деп тек ... ... ... ... ... ... ғана
тануға болады;
5. айыптау үкімін қылмыс жасалуына сотталушының кінәлі екені сотта
қарау ... ... ... ғана ... ... қадағалау ретінде соттың істі тоқтату туралы қаулысьша, неғүрлым ауыр
қылмыс туралы заң қолдану қажеттілігінің ... ... ... ... ... немесе сотталушының жағдайын нашарлататын
өзге де негіздер бойынша, сондай-ақ соттың ақтау үкіміне, яки ... ... ... шағым жасау, наразылық білдіру мүмкіндігі.
Кінәсіздік презумпциясының маңызы мынада:
а) оны дүрыс түсіну мен дүрыс қолдану, қате пікірге, ... ... жол ... ... және іс жүргізу қүқығы нормаларының қалай болса ... жол ... ... ... тек кінәлі адамға қолданылуына себептеседі .
Жауапкершілікті белгілейтін немесе күшейтетін, ... ... ... ... ... ... заңдардың кері күші
болмайды. Егер қүкык бүзушылық жасалғаннан кейін ол үшін ... ... ... ... ... жаңа заң қолданылады. Бүл да
адамдарға берілетін кепілдіктерді толықтыра түседі.
Осыдан әркімнің қүқық субъектісі ретінде танылу ... және ... мен ... ... қорғанысты қоса алғанда, заңға қайшы
келмейтін тәсілмен қорғау ға қақылығы туындайды. ... ... өз ... таңдай алады, мысалы, сотқа жүгіну, жоғарғы сатыларға
арыздану, шағымдану, тағы ... ... ... ... ... ... іс қозғалған
адам (әкімшілік құқық туралы), оның ... ... ... ... және істі ... ... ... (лауазымды адамньщ)
күшіне кірген қаулысына анықталмайынша кінәсіз деп саналады.
Жауапқа ... адам ... ... екенін дәлелдеуге міндетті емес.
Бұл тезисті растау үшін Әкімшілік ... ... ... ... онда ... бүзушылық жасаған адамның кінәсін анықтау міндеті
уәкілетті органға (лауазымды адамға) жүктелген.
Мысалы, ... ... ... ол Қазақстан Республикасының
Конституциясын және заңдарын бүзған жағдайда немесе өзінің ... ... мен ... тыс ... неше ... ... ... ішкі істер органдарының үсынысы немесе азаматтық
шағымдары ... сот ... үш ... алты айға дейінгі мерзімге
тоқтатылуы мүмкін. Біздің алдымызда өз ... ... ... ... ... жағдай тұр. Мұны конституциялық баптар да дәлелдейді:
заңды күшіне енген сот үкімі бойынша кінәлі екендігі танылмайынша ... деп ... ... - ... ... Бұл қағида бойынша сот арқылы
кінәсі белгіленіп дәлелдейінбейінше, адам қылмыскер деп ... да, ... ... қолданған кезде төмендегі қағидаларды басшылыққа
алуы тиіс:
1. Әр адам оның қылмыс жасағандығы үшін кінәлілігі Қылмыстытық ... ... ... ... дәлелденбегенге дейін кінәсіз деп
саналады;
2. Ешкім де өзінің кінәсіздігін дәлелдеуге тиіс емес;
3. Айыпталушының кінәлілігіне сейілмеген күдік оның пайдасына
түсіндіріледі. Қылмыстық және ... іс ... ... ... кезінде
пайда болған күмәндер де айыпталушьшың пайдасына шешілуі тиіс.
4. ... ... ... ... ... және ол ... ... жиынтығымен расталуы тиіс.
Осындай түжырымдардың мазмүны Конституцияның басқа да ... ... А. ҚР ... іс жүргізу құқығы, Алматы, Жеті- жарғы. 1999ж.
2Мемлекет және ... ... ... 2001 ... ... ... сотының "Қылмыстық процесті жүргізуші
органдардың заңсыз іс-әрекеттерімен келтірілген зиянды өтеу жөніндегі
заңнаманы қолдану тәжірибесі ... 1999 жылы 9 ... ... жеке ... тікелей қол сұғушылыққа байланысты органдардың заңсыз іс-
әрекеттерімен келтірілген зиянды өтеу жөніндегі азаматтардың құқығын
анықтады. ... ... ... ... ... ... ... өзге де іс жүргізу
мәжбүрлеу шараларын қолдану;
қылмыс жасады деген сезік бойынша немесе қылмыс жасауға әрекет
етті деген сезік ... ... ... жасауға әрекет етті деген сезік
бойынша ұсталған адамды немесе бұлтартпау шарасы ретінде қамауға алу
белгіленген адамды оның өмірі мен денсаулығына ... ... ... жөнінде соттың шешімі болмаған жағдайларда сот -психиатриялық
немесе сот - медициналық ... ... үшін ... ... ... мекемесіне мәжбүрлеп орналастыру;
зорлық - зомбылық көрсету;
қатыгез немесе адамдардың ар-намысын кемсітетін қарым-қатынас ... ... ... ... қатысатын адамдардың өміріне немесе
денсаулығына қауіп төндіретін жағдайларда жүргізу;
- қылмыстық процеске қатысатын адамдардың ар-намысын кемітетін
немесе ... ... ... ... немесе іс-әрекеттер жасау;
- адамдардың жеке өмірі туралы, сондай-ақ кұпия сақтағысы келген жеке
сипаттағы өзге де ... ... іс ... ... ... пайдалану және тарату.
Кінәсіздік презумпциясы принципі дегеніміз өзіне қатысты іс қозғалған
адам (әкімшілік ... ... ... оның ... ... ... дәлелденбейінше және істі қараған уәкілетті органның (лауазымды
адамның күшіне кірген қаулысымен анықталмайынша ... деп ... ... адам ... ... ... ... міндетті емес.
Бұл тезисті растау үшін Әкімшілік құқық ... ... ... ... ... онда құқық бұзушылық жасаған адамның кінәсін анықтау
міндеті ... ... ... ... ... қоғамдық бірлестіктің қызметі ол Қазақстан Республикасының
Конституциясын және ... ... ... ... ... тыс ... неше қайтара жасаған жағдайда прокуратура, ішкі
істер органдарының ұсынысы немесе азаматтық шағымдар негізінде ... 3 ... 6 айға ... ... тоқтатылуы мүмкін. Біздің
алдымызда өз кінәсін дәлелдеуге міндетті емес екендігін ... ... Мұны ... айтып өткен Конституциялық баптар да дәлелдейді.
2.3. Кінәсіздік презумпциясы - ... ... ... - ... қағидат. Бұл қағидат бойынша сот
арқылы кінәсі белгіленіп дәлелденбейінше, адам қылмыскер деп ... да ... ... қолданған кезде төмендегі қағидаттарды басшылыққа
алуы тиіс:
Әр адам оның қылмыс жасағандығы үшін кінәлілігі Қылмыстық іс ... ... ... ... және ... ... ... енген
үкімімен белгіленгенге дейін кінәсіз болып саналады;
2. Ешкім де өзінің кінәсіздігін дәлелдеуге міндетті емес;
Айыпталушының кінәлілігіне сейілмеген күдік оның ... ... және ... іс жүргізу заңын қолдану кезінде
пайда болған күмәндер де айыпталушының пайдасына шешілуі тиіс.
4. Айыптау үкімін ... ... ... және ол ... ... жиынтығымен расталуы тиіс1.
Қоғам мен адамдардың мүдделерін қылмыстық қиянаттан қорғау және ... ... үшін ... жүзеге асыратын шараларды орындауда басты
рөл атқаратын қүқық қорғау органдары (прокуратура, алдын ала ... ... ... ... мен сот ... ... Бүл ... қүқық
қорғау органдары мен соттың атқаратын қызметтері бірдей
________________
1Қылмыстық іс ... ... (19 - ... ... ... ... сипаттайтын негізгі мәселелерге, жалпы
алғанда, мыналар жатады:
3. қылмыстарды ашу;
4. қылмыс істеген адамдарды толық әшкерелеу;
5. ... ... ... ... ... ету ... жүргізу.
Аталған органдардың қызметтері бір - бірімен байланысты болса да, олардың
өкілеттіктері бірдей емес. Мысалы, алдын ала ... ... ... ашып, оны істеген адамды әшкерелейтін дәлелдемелер
жинағьшыңөзінде айыпталушының ... ... ... ... ... ... және "кінәлі адам" дегеніміз екі түрлі ұғымдар)
және оған жаза ... ... ... ... заңмен орнатылған тәртіп
бойынша, алдын ала ... ... ... соң ... іс ... ... прокурорға жіберіледі.
Ал прокурор тергеу органының жасаған тұжырымдарымен келіскен жағдайда бұл
қылмыстық істі ... ... ... Ал ... ... органының
жасаған тұжырымдарымен келіскен жағдайда бұл қылмыстық істі тиісті сотқа
жіберуге міндетті. Содан кейін сот ... ала ... ... ... дәлелдемелердің және айыптаушы мен қорғаушы жақтарының келтірілген
дәлелдемелерінің негізінде сотталушының кінәлі немесе кінәсіздігі, және
оған жаза ... ... ... ... үкім шығарады.
Қүқықтық мемлекеттің белгісінің бірі - сот билігінің заң шығарушы және
атқарушы билік тармақтарының тәуелсіз ... ... ... ... ... сот ... ... Конституциясымен және 2000
жылы 25 желтоқсандағы "Қазақстан Республикасыныңсот жүйесі мен ... ... ... ... және ... да заң ... ... конституциялық сот тәжірибесін жинақтап, қазіргі
заманның талаптарына сай келетін мазмүнмен байланысты. Онда:
1. ... сот ... ... ... ... ... көтеру мен әлеуметтік кдмтамасыз етуге бағытталған
бірқатар прогресшіл ережелер енгізілген;
2. Судьялар ... - ... ... материалдық -техникалық
қамтамасыз ету жөніндегі функциялар түсінігі енгізілді, оны Қазақстан
Республикасьшың жоғарғы ... ... ... құрылған Сот
әкімшілігі жөніндегі комитетке жүктеді. Бұрын бұл ... ... ... ... ... ... ... және Жоғарғы Соттардағы алқалар мен Жоғарғы Сот
пленумының орнына ... ... мен ... отырыстар құру көзделді.
Мұның өзі төралқа сияқты ... ... ... нормаларына
сәйкестендіруді жүзеге асыру еді.
Сөйтіп, соттардағы сот төрелігін тек ... ... ... - алқалар ғана жүзеге асыратын болады. Бұл жаңа конституциялық
заң біздің мемлекетіміздің жоғарғы ... ... ... ... - ... тиіс ... сүйеніп отырмыз. Демек, мұның ... бірі ... одан әрі ... және ... ... ... біз жеке ... мүддесі үшін жаңа өмірді құруды өзінің алдына
мақсат етіп қояды. Барлық соттардың судьялары Республикалық бюджет қаражаты
есебінен судьялық ... ... ... Сот ... ... қызметін ұйымдастыру және оның ... ... ... нақтыланады және мынадай конституциялық
принциптерге негізделеді:
9. сот төрелігін тек сот қана жүзеге асырады және ... ... ... ... мен ... ... ... Конституциясының, заңдарының, өзге де нормативтік күкықтық
актілердің, халықаралық шарттардың орындалуьшқамтамасыз етуге қызмет
етеді.бүлар қылмыстық, азаматтық және заңда белгіленген өзге де сот ... ... ... жүзеге асырылады;
10. ешқандай өзге органдар мен түлғалардың судья өкілеттігін немесе сот
билігі функцияларын ... ... ... сот ісін ... ... қаралуға тиіс өтініштерді, арыздар мен
шағымдарды басқа ешқандай органдардың, лауазымды немесе өзге де
адамдардың қарауына немесе бақылауға ... ... ... сот ... іске ... сот ... қандай да бір араласуға жол
берілмейді және ол заң ... ... әкеп ... нақты істер бойынша судьялар ешкімге есеп бермейді. Тек қана сот
қылмыстықіс бойынша айыптау не ақтау үкімін, азаматтық іс ... ... ... ... сот шешімдері мен судьялардың өз өкілеттіктерін жүзеге асыру кезіндегі
талаптарын барлық мемлекеттік органдар мен олардың лауазымды адамдары, жеке
және заңды ... ... ... сот ... мен ... талаптарын орындамау заңмен
белгіленген жауапкершілікке әкеп соғады
- қазақстан Республикасында Сот билігін тұрақты судьялар, сондай-ақ
заңда көзделген жағдайларды және тәртіппен қылмыстық сот ісін ... алқа ... ... ... ғана ... ... 77- бабының 3-тармағының 2-тармақ-шасында
көзделгендей, егерде айыпты адамның ... ... ... ... ... үкім ... егер оның ... емес екендігін айқындайтын мән - жайлар
сотта каралып, өз дәлелін тапса, онда ондай іс сот мәжілісінде ... ... кез ... ... лауазымды адамның іс - қимылы өзінің
конституциялық күкығына қысым ... отыр деп ... ... қолданылып жүрген заңдарына сәйкес шағым ... ... ... әділ сот азаматтар күкықтарын қорғаудың заңдылығы ... ... ... Егер ... ... ... ... органдар
жүргізсе, қүқық қорғау актілерін мәжбүрлеп жүзеге асыруды осы сот органдары
қамтамасыз етеді.
Конституциямен баянды етілген адамдардың және азаматтардың ... ... де ... ... актілерді қолдануға қақысы жоқ.
Дегенмен заңдар мен өзге де нормативтік ... ... ... ... ... оқиғалары, әсіресе мүндай әрекеттер өкілетті
органдар тарапынан кездесетін ... ... ... ... ... ... ... және тағы басқа да оқиғалар болып жатады. Бүл
жазықсыз адамдарды жауапқа тарту мен басқа да ... ... ... ... ... ... 2 тармағьшда: «Адам
қүқықтары мен бостандықтары әркімге тумысынан жазылған, олар абсолютті деп
танылады, ... ... ... ... ... мен қзге де ... мазмүны мен қолданылуы осыған қарай анықталады» деп ... ... ... ... ... ... ... басты өзіндік
қаруы етіп көрсетеді. Мәселен, 1948жылы 10 желтоқсанда ... ... ... ... Декларациясында»: « әрбір адамның өз өмірі мен
бостандығына қол сүғуға болмайтындығы» (3 -б), ... ар мен ... және тағы ... ... ... ... атап көрсетілген .
Алайда халықаралық құқықтық мәртебе шын мәнінде адамдардың қауіпсіздігін
тудырып отыр ма ? ... ... ... ... өз ... ... ? БҮҮ ... неге кеңінен қолданылмай отыр ? ... ... ... ... адамзаттың толығымен адам құқығын
қорғай алмай отырғандығы шындык. Адам күқығы толғандырмаған ел жоқ ... адам ... ... ... ... ... аталмыш тақырып та
күрделене беретін тәрізді1.
III-тарау. Кінәнің екі нысанымен жасалатын қылмыстар, олардың себебі мен
мақсаты.
3.1. Аралас нысандағы кінәнің түсінігі.
Жеке бір ... заң ... ... ... екі ... ... -
тұлға жасаған қоғамдық қауіпті іс-әрекетке (әрекет немесе әрекетсіздікке)
қатысты кінәні және, жеке ... ... орын ... қоғамдық қауіпті
салдарға қатысты кінәні анықтау қажет болатындай ... Бұл ... ... (ауырлататын мән-жайларсыз) жасайтын ... тек ... ... ... ал сол ... саралаушы (ауырлататын ман-
жайларымен) құрамын жасайтын, орын алған салдарға ... ... - ... ... ... ... ... шектеледі. ҚР ҚК-нің 103-бабы
3-бөлігінде және 117-бабының 4-бөлігінде ... ... ... ... бола ... ... жағдайда, сөз абайсыздықтан
жәбірленушінің өліміне ... ... ... ... ауыр ... туралы. Бұл жағдайда, кінәні психикалық қатынас ... бір ... ... ауыр зиян келтірілуіне қасақаналық
қатынас және осының нәтижесінде орын алған ... ... ... ... жағдайда кінә заңсыз түрде іштегі баланы альш
тастау және осының нәтижесінде, жәбірленушіні өлімге ... ... ... ауыр зиян ... ... ... жекелей анықталады.
Әрекетке (баланы алып тастау) психикалық қатынас тек тікелей ... ал ... ... ... ... ауыр зиян келтіруіне
абайсыздық түрінде болуы мүмкін. ҚР ҚК-нің 22-бабында кінәнің екі нысанымен
жасалған ... үшін ... ... ... ... қылмыс жасаудың салдарынан заң бойынша неғұрлым қатаң жазаға әкеп
соқтыратын және адамның ниетімен қамтылмаған ауыр ... ... ... үшін ... ... егер адам ... ... алдын-ала білсе-, бірақ осыған жеткіліксіз негіздерсіз ... ... ... ... ... егер адам бұл ... болуы мүмкін екенін алдъш-ала білмесе, бірақ болжауға тиіс және
болжай алатын ... ... ғана ... болады. Тұтас алғанда мұндай
қылмыс қасақана жасалған деп ... ... ... ... теориясында кінәнің екі нысанымен жасалған
қылмыстар аралас ... ... деп ... ... бұл атау онша ... Аталған жағдайларда, қасақана және абайсыз кінәнің ешқандай ... ... екі ... жасалған қылмыстарды бөлу - қылмыстарды бағалау
үшін, әсіресе, ... ... ... ... үшін ... ... ... өлімге ұшыратқан, денсаулыққа қасақана ауыр
зиян ... ... екі ... ... осы құрамын бір жағынан
қасақана кісі өлтіруден, екінші жағынан - абайсыздықтан өлімге ... ... ... Қасақана кісі өлтіруден бұл ... ... ... ... ... ... Қасақана кісі
өлтіруде - қасақаналық тек өлімге ұшыратуға, ал ҚР ... ... ... ... қылмыс жасауда - қасақана денсаулыққа ауыр зақым
келтіруге батытталған, ал өлімге ... бұл ... ... көз ... ... ... (ҚР ҚК ... бұл қылмыс қасақаналықтың
денсаулыққа зақым келтіруге бағытталғанымен ажыратылады, ал абайсыздықтан
кісі өлтіруде бұл жоқ.
Сөйте тұра, ... екі ... ... ... ... бір ... бағалануы тиіс екендігін атап өту керек, яғни қылмыстың жалпы,
абайсыз не ... ... ... ... Бұл, ... ... аса ауыр
қылмыстар категориясына жатқызу үшін керек, ҚР ҚК-нің 10-бабының ... ... тап ... ... ... қылмыстар, яғни заң
бойынша ең ауыр жаза - 12 ... ... ... бас ... ... жаза ... өлім жазасы көзделген қасақана жасалған әрекет аса
ауыр қылмыстарға жатады. Бұл жағдайда, жалпы алғанда қылмысты қасақана ... ... деп ... ... ... анықтау үшін, қылмыстың
(ауырлататын мән-жайларсыз) негізгі құрамын жасайтын тұлғаның өзі жасаған
іс-әрекетіне (әрекет немесе ... ... ... негізге
алынады. ҚР ҚК-нің 22-бабына сәйкес кінәнің екі ... ... ... қасақана деп мойындалады.
Мұның, сол сияқты, қылмысты қайталауды және аса ... ... ... ... ... ... мәселесін шешу
үшін, қатысушылықпен жасалғандығын анықтау, ... ... ... шешу үшін, шартты мерзімнен бұрын босатуды өзгерту үшін маңызы
бар.
3.2. Қылмыстың себебі мен мақсаты
Себеп - ... ... ... ... себеп. Қылмыс адамның жеке
кәсібінің түрі (психологиялық тұрғыда). Сондықтан қылмыстың себебі туралы
қылмыстық-құқықтық түсінік жалпы ... ... ... ... ... Психология ғылымы себепті жеке бастың белсенділігінің
факторы, адам қылығының негізінде ... ... күш деп ... ... оятушы сылтау деп бір ... ... ... адам ... ... ... ... қандай нақты
факторларды жатқызу керек екендігі туралы ... ... ... ... себептің жалғыз-ақ факторы бар деп есептейді, ол - белгілі
кезеңде адамның бір нәрсеге зәру болып ... ... ... ... ... пен тілеу түрінде сезілетін ... ... адам ... негізгі факторы ретінде мойындай
отыра басқа да қозғаушы факторлардың болу ... ... ... соңғы көзқарас қылмысты іс мазмұнының психологиялық ерекшеліктерімен
жақсы үйлесімін табады. Қылмыстың субъективті ... ... - ... ... кез ... ... оған әр ... әсер ететіндігін
дәлелдеп берді. Кейбір жағдайларда олар оның ... іске ... ... басқа кездері қылмыстық істі басқа факторлар арқылы
тудыра отырып, ішкі ... ... ... Бұл ... ... негізінде үш психологиялық түрге жіктеуге болады: Қажеттілік,
сезімдер және мүдде. Қажеттілік сияқты себеп ... ... ... (мысалы, әйел зорлау). Сезім түріндегі себеп жеке басқа қарсы
жасалатын ... ... тән ... ... немесе
өшпенділіктен кісі өлтіру). Мүдде көбінесе жасөспірімдер жасайтын қылмыстың
себебі болып келеді, ... ... ... ... ... ... ... т.б.), техникамен айналысуға себеп болуы мүмкін.
Қылмыстың себебі бұл қылмыс жасаушы тұлғаны түртуші. Алайда, ерікке
түрткі ... әлде бір ... ... әлі адам ... ... ... ... ішкі серіппесін түгел табу деген емес. Бұл
факторлардың қажеттілік сезім неге және қалай себепке ... ... ... де кем ... ... шын ... іске асуы үшін ... сәйкес
анық мақсат қойылуы керек. Себеп пен ... ... ... ішкі
байланыс бар.
Қылмыстың мақсаты себепке қарағанда - қылмыс жасаушы тұлға ... ... ... ... жасырын жатқан әуестік пен сезімді
қозғап себепке айналдыратын дәл осы - мақсат. Істің түрі, оның ... ... да осы ... ... ... ... пен ... әрқайсысы жеке
түсінік болғанымен себептің - түрткі, мақсаттың - қылмысты іс барысындағы
қалаулы ақтық нәтиже ... ... ... бір-бірінен ажырату керек.
Мысалы, шабуыл жасап тонау кезінде кісі өлтірудің себебі - жеке бас ... ... ... ... айыру.
Жоғарыда айтылғандай, қылмыстық жауаптылық үшін себеппен мақсаттың
маңызды мағынасы бар. Біріншіден, себеп пен ... ... ... ... бола ... Бұл ... тиісті қылмыстың құрамы да бола
алмайды. Мысалы, қызмет өкілеттілігін теріс пайдаланудың құрамы (ҚР ... 1-ші ... егер ... ... өз ... ... ... пайдалануы, егер бұл әрекет пайдакүнемдік немесе өзге де
жеке басының мүддесі үшін жасалса ғана көз ... ... Ал егер бұл ... ... ... ... ... онда бұл - қылмыс құрамы емес
тәртіптік теріс қылық болып табылады.
Екіншіден, себеп пен мақсат - ... ... ... ... ... ... бар қылмыс құрамы). Егерде қасақана кісі
өлтіру өш алу немесе қызғаныштан ... ... ... ... ... ... орын алмаса, бұл ҚР ҚК-нің 96-бабының 1-бөлігіне
сәйкес қарапайым кісі өлтіру болып ... ... кісі ... бұзақылық
түрткі болса, ол ҚР ҚК-нің 96-бабының 2-бөлігінің «И» ... ... Егер кісі ... ... ... жасырын қалу немесе оның
жасалуын жеңілдету үшін жасалса (ҚК-тің 96-бабының ... ... ... ... бар кісі ... ... жатады.
Үшіншіден, себеп пен мақсат жаза тағайындау кезінде жауаптылықты
ауырлатушы немесе жеңілдетуші жағдайлардың ... жүре ... ... ҚР ҚК-
нін 54-бабының І-бөлігінің «Е» тармағы бойьшша, ұлттық. нәсілдік және діни
өшпенділік немесе араздық себебі бойынша басқа ... ... ... ... сондай-ақ басқа қылмысты жасыру немесе оны ... ... ... ... ... ... жағдай болып табылады.
Қылмыстық жауаптылық үшін ... ... ... ... іс ... да мадызды дәлелдеуші мағынасы бар. Қылмыстың себебін
анықтау қажеттілігі ең алдымен, іс бойынша ... ... ... ... Егер ... ... ... болса, тергеуші мен
сот өздерінің тап осы ... ... ... ... ... істеп
отырғаңдығы туралы шешімді кесіп айта алмайды. Тонауға, мысалы, бұзақылық
түрткі ... ол ... ... сыртқы белгілері бойынша кісі өлтіру
болып табылатын қылмыс - қажетті қорғану және т.б. болып ... ... ... ... ... қылмыстық іс жүргізу
заңында да бекітілген. Тиісті қылмыс құрамына ... не, ... ... әр ... іс ... ... ... жағдайлардың
қатарына жатады. Қылмыс себебі әрқашан дәлелдеу затына жатады. Ол ... іс ... ... ... ... онсыз қылмысты саралау мәселесің
ғана емес, жазаны кінәліге бейімдеу мәселесінде ... шеше білу ... ... аффекті әсерінен жасалған қылмыстың қауіптілігі азырақ
деп есептейді. Аффект - бұл қылмыс жасалу кезіндегі қатты көңіл толқынысы.
Психологияда ... деп ... тез ... ... қызу ... қысқа мерзімді
психикалық күйді атайды (ашыну, ыза, үрей аффектілері). Бұл кезде сана мен
ойлау қабілеті төмендей ... ... ... ... ... әрекеттенуші
тұлғаның өз әрекеттерін бақылау ... ... ... ... ал бұл ... жауаптылықка негіз болады.
Қылмыстық заң қылмыс жасау кезіндегі ... ... ... бұл ... ... ... субъективті жағы біраз
жағдайларда толық болмайды. Біріншіден, аффект күйі жеңілдететін мән-жайы
бар қылмыстардың құрамын жасауда ... ... ҚР ... 98-бабына
сәйкес, жәбірленушінің күш қолдануынан, қорлауынан немесе ... не өзге де ... ... ... ... жат ... ... пайда болған жан күйзелісі (аффект) жағдайында,
сол сияқты жәбірленушінің жүйелі түрдегі заңға қарсы немесе моральға ... ... ... ... созылған психиканы бұзатын жай-
күйде адам өлтіру - жеңілдететін мән-жайлары бар кісі өлтіруге ... ... ... ... ... күйінде денсаулыққа ауыр және орташа
дәрежеде ... ... де осы ... жеңілдететін мән-жайы бар құрамын
құрайды.
Екіншіден, ҚР ҚК-нің 63-бабының 1-бөлігінің «И» тармағы бойынша қылмысты
аффект күйінде жазаны жеңілдетуші мән-жайдың ... ... ... ... үшін ... ... табылған жәбірленушінің заңға қайшы немесе
адамгершілікке ... ... Қате және оның ... - бұл ... өзі ... ... не ... және оның
салдарының нағыз заңды немесе шынайы сипаты туралы теріс түсінігі. ... ... ... жағын анықтауға көп ықпал етуі мүмкін, демек,
қылмыстық жауаптылық мәселесін шешуде де ықпалы мол. Қылмыстық құқықта қате
мәселесі субъективті жауаптылық ... ... ... ... түрде, оқулықтың қылмыстың субъективті жағы туралы ... ... ... ... ... қате ... және шын мәнінде
болуы мүмкін.
Заңды қате - бұл ... өзі ... ... ... ... пен оның ... ... істегенінің заң тұрғысынан
(қылмыстық-құқықтық) бағалануы, бұл істі жасағаны үшін тағайындалуы мүмкін
жазаның мөлшері мен түрі туралы теріс түсінігі. ... ... ... ... мең сот ... ... ... төрт түрі
ажыратылады;
1. Тұлғаның өзі ... ... ... ... ... туралы қате түсінуі, қылмыстық
заң бұл істі қылмысты немесе жазаланушылар қатарына қоспайды. Мысалы,
тұлға, құны ең ... ... ... ... ... ... ... істеп жүрген өндіріс орнынан ұрлап алады да, өзі қылмыстық ... ... ... деп ... ... іс жүзінде бұл әрекет қылмыс
құрамын құрамайды, тек әкімшілік ... ... ... және оған ... ... ... шаралары
қолданылады; Мұндай әрекеттер («жасалған қылмыстар»)
қылмысты әрі жазаланушы болып табылмайды, демек, оларға
қылмыстық жауаптылық та болмайды;
2. Тұлғаның өз ... ... емес деп ... ... ал
шындығында бұл іс-әрекет белгілі бір қылмыстың құқықтық тыйымға қарсы, ... әрі ... ... ... ... қылмыстарға (әсіресе ең
қауіптілеріне) қатысты мұндай қателер тіпті де орын алмайды ... ... ... кісі ... әйел ... ... ... қылмыстық-құқықтық
тұрғыдан тыйым салынғандығын білмейтіндігін сылтаурататын адам табылар ма,
сірә. Осыған орай, қылмыстық ... ... ... ... ... деген қағида бар екенін естен шығармау керек,
Алайда, мұны нақты қылмыстық іс ... ... ... мүмкін жалпы
ереже екенін де ескеру керек.
Бірқатар қылмыстарды жасау кезінде, әсіресе қылмыстық заңның ... ... ... ... абайсыздықтан
жасалынған) жасауда, кей кездері қылмыстық іс белгілі бір арнайы ержелерді
бұзумен байланыстырылады және бұл ... ... ... ... субъектінің тиісті нұсқауларды, ережелерді және ... ... ... ... ... ҚР ... небір
жұмыстардың қауіпсіздік ережелерін бұзуға байланысты ... ... ... - ҚР ҚК 244-б, ... ... құрылыс
жұмыстарын жүргізу кезінде - 245-б., жарылыс қаупі бар объектілерде -246 ... т.б.) ... ... ... ... бар. Бұл ... ... өзгертуді, тап сол қылмыстық заңды езгертпей-ақ,
құқықтың басқа салаларыңдағы нормативтік ... ... ... ... Ал ... ... ... тыйымның мазмұнын
өзгертетін жаңа ережелер мен нұсқаулармен таныспаса, ол ... ... ... оның әрекеттерінен қасақана да, абайсызда
да кінә байқалмайды.
3. ... өзі ... ... заң ... бағалануы туралы қате
түсінуі. Мысалы, тұлға ... ... ... ... мүлікті иеленіп
алады, ал өзі ұрлық жасадым деп ойлайды. Заңды бағаға ие болу ... ... ... және ... ... ... ... жатпайды, сондықтан кінә мен жауаптылыққа әсер етпейді. ... ... ... ... үшін емес, шын мәнінде жасаған қылмыс үшін жауап
береді;
4. Өзі ... ... үшін ... ... жазаның мөлшері мен ... ... қате ... Бұл қате де кінә мен ... ... ... бұл ... қасақаналық пен абайсыздықтың шегінен тыс
жатыр.
Шын мәніндегі қате - бұл тұлғаның өзі ... ... ... мен
объективті жағына жататын шынайы жағдайлар туралы теріс түсінігі. ... ... 1. ... объектісіндегі қате; 2. Қылмыс құрамының
объективті жағын құрайтын шын жағдайларға қатысты қате.
Объектідегі қате - бұл ... ... ... ... ... әлеуметтік және заңды мазмұнына қатысты қателері. Бұл ... көп ... түрі ... ... ... ... мысалы, тұлға қоймадан
жарылғыш заттар салынған жәшікті ұрлаймын деп, оның орнына аяқ ... ... ... ... ... ... объектіге қол сұғушылық
қарулыға, оқ-дәріні, жарылғыш заттар мен жару ... ... ... ... (ҚК ... Ал шын ... жасалған қол
сұғушылық бөтен мүлікті ұрлау (ҚК 175-б.) құрамына жатады. ... ... - ... ... ... ... ... Бұл
объектілер заң тұрғысынан тең емес, себебі ... ... қол ... ... ... қарағанда қаталдау жаза белгіленген. ... ... бұл істі ... ... ... ... қол ... оқталғандық үшін бағаланады.
Объектідегі қатеден қылмысты қиянаттың заты мен жәбірленушінің ... ... ... ... білу керек. Өздігінен бұл ... ... жоқ. ... ... шет ел ... ... шет ел ... бар деп ойлап, ұрлап алады, ал, шындығында, теңге
мен ірі ... ие ... Екі ... да, ... бөтен мүлік ұрлағаны үшін
(ҚК 175-б.), ұрлық затында ... қате ... ... ... Алайда, кейбір жағдайларда мұндай қате жасалған ... әсер етуі ... Бұл, ... ... қол ... ҚР ҚК-
нің шынайы затқа қол ... ... ... ... ... ... тиіс ... орын алады. Мәселен, жоғарыда келтірілген
жоба бойынша шет ел ақшасы болуы тиіс ұрлау мысалында, ... өз ... ... ең ... айлық есеп көрсеткішінің 500 есе
мөлшерінен астам ... еді, ... ең ... айлық есеп
көрсеткішінен 15 есе көп мөлшердегі отандық валютасы бар әмиянға ие болады,
мұындай қатенің қылмыстық-құқықтық ... ... ... тұлғаның шын
қол сұққан ұрлығы не ауырлататын мән-жайсыз ұрлық, не жәбірленушіге ... зиян ... ... не ... ірі ... ұрлауға оқталғандық деп
бағалануы тиіс. Ал жоғарыда көрсетілген мысал бойынша тұлғаның қылмыстық
әрекеті бөтеннің мүлкін ірі мөлшерде ... ... деп ... ... ... 24-бабы 3-бөлігі бойынша 175-баптың ... «Б» ... бас ... ... жәбірленушінің бұл қатесінің мәні мынада: субъект,
мысалы, белгілі бір тұлғаның өміріне ... ... ... шындығында
басқа адамның өмірне қиянат жасайды, себебі оны өзі ... ... ... ... ... ... қате жасалған істі басталуға да, қылмыстық
жауаптылыққа да, кінәліні жазалуға да әсер етпейді. Кісі ... ... ... ... жеке ... ... яғни ... объектісінен
қателесуді білдіретін жағдайлар ұшырасуы мүмкін. Айталық, кінәлі сот, оның
нақты бір ісіне ... ... ... ... ол ... ... ... бір адамды қорқытады. Бірінші жағдайда сот ... ... ... ... үшін ... ... ал екінші жағдайда қорқыту
(ҚК-тің 12-б.) үшін бағалануы керек. Алайда жабірленушінің жеке ... ... ... іс, ... ... ... ... жасауға оқталу деп бағалануы тиіс (ҚК-тің 24-
бабы 3-бөлігі бойынша ... ... ... құрамының объективті жағын құрайтын шынайы жағдайларға ... Бұл қате ... ... ... ... ... әрекетсіздіктің сипатына қатысты қате;
2. Қоғамдық, қауіпті салдардың орын алуына қатысты қате;
Себепті байлынысты дамытудағы қате.
Жасалған әрекеттің немесе ... ... ... ... қателесіп, өз ісін қоғамдық қауіпті деп санамауынан тұрады, ... ол тап ... ... ... және ... ... ... тұлға, өзі оны білместен, жалған ақша пайдаланады (ақша қағазының
жалған екенін білмейді). Бұл ... ... ... ... үшін
жауаптылық шығарып тасталынады да, әңгіме тек ... өз ... ... ... ... ... көріп біле
алмағанымен оны білуі керек еді және білуге ... ... ... ... ғана ... ... ақша қағазын пайдалану оқиғасына келсек,
қолдан жасалған ақша немесе құнды қағаздарды шығару ... ... ... ... тек ... ... ... тұлға
қылмысты жауаптылықтан, оның ісінде қылмыс құрамының болмауы себепті
босатылады. Ал ... ... ... ... ... қажетті дәрінің
орнына қателесіп, басқасын жіберіп осының нәтижесінен ... ... ... әңгіме басқаша болуы тиіс. Бұл жағдайда, ... ... ... ... ... қате - көз алдында. Алайда, бірінші
жағдайға (жалған ақша қағазын қателесіп өткізу) қарағанда, тұлғаның ... ... ... ... орындамауы салдарынан, абайсыздықтан
қазаға ұшыратқаны үшін қылмысты жауаптылық кінәнің дәл абайсыз түрімен
байланыстырылады. Бұл ... ... өз ... алдын ала білмеді, бірақ
оны білуі керек және ... ... де еді. ... ... ... ... кінә - көз алдында, сондықтанда медбике қылмыстық
жауаптылықтан босатылмайды,
Қоғамдық қауіпті салдарға байланысты қате, ... ... ... ... ... туралы қате түсінігінде. Мұндай кезде ... ... ... ... ... екі жолы болуы
мүмкін. Біріншіден, тұлға қателесіп, оның келтіретін ... шын ... аз ... деп ... ... тұлға жәбірленушінің
денсаулығына жеңіл ғана зиян тигізбекші болып оның ... ... ... Алайда бұл соққыдан жәбірленуші құлап, басы тасқа тиіп қаза табады.
Бұл жағдайда, қате жіберілген ... яғни осы ... ... қасақана
жасалғандығы үшін жауаптылықты шығарып тастайды. ... ... ... ... үшін ... ... тиіс. Себебі
жәбірленушінің бетінен ұра тұра, ол осының нәтижесінде жәбірленуші тасқа
құлап, өлім жарақатын алатынын алдын-ала білмеді, ... ... ... ... ... көре білуі керек және тиісті еді.
Шынайы қатенің аталған түрінің ... жолы - ... өзі ... сан ... ... қате түсінігі. Мысалы, тұлға, ірі мөлшерде бөтен
мүлік ұрлау ниетімен сейфті бұзып ашады, алайда, сейфтегі ... ... ... ... ... ... ... өзі қалаған қылмысты нәтиженің
орын алуы үшін қолынан келгендігінен бәрін ... ... ол ... тыс ... ... орын ... дәлелдейді. Осыған
байланысты, тұлға шындығында азғантай мөлшердегі аяқталған ұрлық үшін емес,
ірі мөлшерде ұрлық жасауға оқталғаны үшін ... ... ... ... мазмұны біршама басқа да болуы мүмкін. Себебі ұрлық, егер ұрланған
мүліктің құны заң ... ... ... ... ... ең ... ... көрсеткішінің мөлшерінен 500 есе асып түссе ғана, ҚР ... ... ... ... ірі ... ... ... Кінәлі сейфті бұзған кезінде, ең төменгі ... ... ... 1000 есе ... ақша ұрлауды көздеген ... ... ол ... 500 есе ... ақша ... ол оны ... жағдай болуы мүмкін. Мұндай қатенің қылмыстық-құқықтық мағынасы
болмайды, себебі заң шығарушы қол сұғушылықтың Ірі ... ең ... ғана ... ал енді осы ... ... кез ... мөлшер ірі деп
саналады.
Себепті байланыстың дамуын бағалаудағы қате - ... өзі ... ... пен орын ... ... ... салдар арасындағы себепті тәуелділік
туралы теріс түсінігіңде. Бұл жерде себептіліктің ... ... ... ... ... бағалауға негіз болатын басқа қылмысты
нәтиженің орын алуына әкеліп соқтыратын қате ғана ... ие ... ... ... жәбірленушіден өш алу үшін, оны өлтіру
мақсатымен басынан бірнеше рет балғамен ұрады. Оны өлген екен деп ... ... ... ... жәбірленушінің өлімі оның ... ... емес суға ... ... анықталады. Тұлғаның
қылмыстық әрекеттері, бұл арада, екі қылмыстық ... ... ... ... түсіру және кісі өлтіру. Кінәлінің орын алған ... ... ... ... ол ... кісі ... ... үшін
(қылмыскер жәбірленуші қаза болуы үшін қолынан келгеннің ... ... ... еркінен тыс себептер арқылы ... орын ... ... ... ... үшін ... ... лақтырғанда
қылмыскер оның суға батып өлетінін алдын-ала біле алмаған еді, себебі оның
әлі тірі ... ... ... оны ... мүмкін және тиіс те еді) жауапты
болуға ... ... ... ... да ... барлығында да
жоғарыда көрсетілген шын қателердің түрі ... ... ... ... заты мен ... және жәбірленушінің жеке басына
қатысты қате, сол ... ... ... салдарға, қылмыс жасаудың
бағалаушы мағынасы бар ... ... ... ... ... мен
құралдарына қатысты қате).
Қорытынды
Қорта айтқанда кінә-қылмыстың субьективтік жағының маңызды ... ... ... ... ... да болмайды және болуы да мүмкін емес. Бұл
субьективті жақтың қылмысты істі қылмысты емес ... ... ... ... белгісі. Заң шығарушының кінәға маңызды мағына беретіндігі
соншалық тіпті кінәлі жауаптылық Қылмыстық кодекстің қағидасына ... ҚР ... ... ... ... адам соларға қатысты өз
кінәсі анықталған қоғамдық қауіпті ... ... ... және пайда болған қоғамдық қауіпті зардаптар үшін ... ... ... тиіс. Осы баптың 2-бөлімінде объективті
айыптауға, яғни кінәсіз зиян келтіргені үшін ... ... атап ... жауаптылық қағидасы - заңгерлердің ойлап шығарғаны емес, бұл -
адам қылығын заңды және ... ... ... ... ... ... Көрнекті Кеңес психологі С.Л. Рубинштейн атап ... ... ... ... ... ... ... ізінше орын алғанының түгел барлығына емес сол ... ... орын ... ... ... ... ... мүмкін еді -
тек соған сүйену керек»1.
Осыған байланысты, қылмыстық құқық теориясы мен ... ... ... ... ... қоғамдық қауіпті іс-әрекетіне
(әрекеті немесе әрекетсіздігіне) және оның салдарынан психикалық қатынасын
(қасақаналық немесе абайсыздық күйінде) ... ғана ... ... қылмыстың кез келген жағдайы (әсіресе ауырлататын)
соттың
оларға байланысты кінәлі қатынасын, яғни ... ... ... психикалық қатынасын, анықтауынан кейін ғана айыпқа
жүктеле алады (заң ... бұл ... ... ... ерекшеліктерше байланысты).
Ал енді кінәсіздік мәселесіне келетін болсақ, ... ... С.Л. ... и ... М., 1957. С. ... мен мәні ... 80-ші жылдардың аяқ кезінде орын алған айтыстар
бұрынғы КСРО-ның ғана ... ... ... ... социалистік елдердің
ғылыми мектептерін қамтыды.
Мәселен, қарама-қарсы көзқараста болған поляк процессуалистері М.Шерер,
Л.Шафф теориялық пікірталас жүргізіп, онда бір жағы ... ... емес ... дәлелдеді, ал екінші жақ бүл пікірдің демократиялығын
дәйекті түрде қорғады. Мүндай кереғар пікірлер ГДР ... ... ... ... да орын ... іс жүргізу ғылымы да кінәсіздік презумпциясына ... ... Онда мына ... ... ... ... ... презумпциясы принципінің теориялық-қүқықтык ... ... өзін «Жел ... ... басы ... ... ... тым қарабайыр баға - қылмыстық іс қорғауға және оны тергеуге
себеп болған заңды негіздер бар ... ... ... деп іс жүргізуде
тануға болады. Бұл түсіндірмеде бастапқы идеяның бүрмаланған соншалық, ... ... ... ... егер адам ... жауапқа тартылған болса,
ол, сөз жоқ, кінәлі. Түбірінен қате осы көзқарасты қорғай ... ... деп ... «... дәл осы ... факті бойынша дәл осы нақты
адамдардың кінәсіз тергеуге де, сотта қарауға да болмайды».
К.А.Мокичевтің және оның ... ... ... ... және ... да ғалымдар орынды түрде қатты сынады.
2. Екінші бағыт қылмыстық жауаптылыққа тартылған адам күні бүрын кінәлі деп
саналады, сондықтан дәлелдеу ... ... ... тиіс деген көзқарасты
жақтады. Проблеманың осылайша ... ... ... ... ... «... ... мен ... айыпталушьшың кінәлі екенін қалай дәлелдесе,
ол өзінің кінәсіз екенін солай дәлелдеуге ... ... ... ... теориялық та, практикалық та негіздемесе жалпы
қылмыстық іс ... ... ... жок, бұл ... және ... ... ... дәрежеде айқын
көрсетілген.
3. Қылмыстық іс жүргізу құқығы принциптің жүйесін ұғынудың үшінші бағыты
- қылмыстық ... ... ... ... ... да ... жаман
ойдан бас тарту. Осы көзқарасты жақтаушы С.А.Голунский «... айыпталушы
кеңестік процесте кінәлі деп те, кінәсіз деп те ... ... Оның ... ... ... ... ... бейтарап болуы - іс
бойынша шешім шығару куәгерге әділдіктің ... ... қоса ... ... ... ... ... тікелей атап көрсетілген. Бұл түсініктің қате
екені мынада: кінәсіздік презумпциясы принциптерінен ... ... ... мен ... ... ... ... шарттары мен
негіздері, сейілмеген күдіктің айыпталушы ... ... және ... ... ... ... принципін қабылдау құқық
демократизмі мен адамгершілігінің көрінісі болып табылады. ... ... ... заңгерлердің көпшілігі арасында танылып отыр. Айтыс
оншалықты маңызды емес ... ... ... ... ... " Кінәсіздік презумпциясы" деген бап енгізуді ұсынады,
ал С.А.Голунский болса, принцип керек, бірақ ... ... ... ғана
түсінікті "презумпция" сөзін қолданбаса да болады деп санайды. Осы және
басқа айтыстар проблеманың ... әсер ... ... ... бұл ... ... ... отырған мәселе
бұрынғы кезде де, қазір, келешекте де ... ... дами ... ... біз, ... ... ретінде өз азаматтарымыздың
құқықтарын қорғап, заң алдында тиісті адамдардың жауап беруін қадағалаймыз
деп ... ... да, ... ... келісіп, «кінәсіздік
презумпциясы» ұғымын демократиялық мемлекеттердің заңдарының баптарына
енгізу дұрыс деп ойлаймын.
Қолданылған әдебиеттер :
1. Нормативтік актілер.
1.1. ... ... ... ... ... баспасы.,
1995.
1.2. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі.-Алматы: Жеті-жарғы, 1997.-
2706.
1.3. ... ... ... іс ... ... ... ... Республикасы Жоғарғы Сотының №18 нормативтік қаулысы, ... 13 ... ... ... жемқорлыққа байланысты қылмыстық
істерді қару практикасы туралы». - Қазақстан ... ... ... 2001. ... ... Республикасы Жоғары Сотының №15 нормативтік қаулысы,
2001 жылғы 19 қазан. «Бас бостандығынан айыру жазасын тағайындаудың кейбір
мәселелері туралы». - ... ... ... Сотыньщ бюллетені,
2001. №10.
1.6. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2002 жылғы 15 ... ... ... ... ... Негізгі әдебиеттер.
2.1. Брайнин Я.М. Уголовная ответственность и ее ... в ... ... М., ... "Юридическая литература", 1963, 167 б.;
2.2. Гелъфер М.А. Некоторые вопросы общего учения об объекте преступления в
советском уголовном праве, М., ... ... ... вып. 17, 1959. 45 ... Джекебаев У.С., Рахимов Т.Г., Судакова Р.Н. ... ... ... ... ... ... 1987. ... Кудрявцев В.Н. Теоретические основы квалификации преступлений. М.,
Госюриздат, 1963, 175 б.
2.5. Қазақстан Республикасының ... ... ... 2001. -70 ... Комментарий к Уголовному кодексу РСФСЕР / Под. Ред. Ю.Д.Северина.-М.,
1980. -с. 39.
2.7. Кудрявцев В.Н. Теоретические основы квалификаций ... - ... 1963, 10 ... ... М.Г., ... Д.М. Корысть. Криминологические и уголовно-
правовые проблемы. –СПб., 2001. –367 ... ... А.В. ... ... ... часть. Курс лекции. Издательство
БЕК М., 1996.
2.10. ... Н.И. ... ... ... по ... ... ... проведения -Киев, 1984 Вып.45. 72 б.
2.11. Пионтковский А.А. ... о ... по ... ... - М., 1961. ~ 138-142 ... ... Н,С. Русское уголовное право. Лекции. Часть. Общая. М.,1994.
Т.1-406.
2.13. Трайнин А.Н. Общее учение о составе преступления. — М., ... С.А. ... ... ... и ... черты.
М., 1974. - 219с.
2.14. Уголовное право Республики Казахстан.
2.15. Уголовное право. Часть Общая. - М., 1948, 291 ... ... ... ... ... ... ... — Алматы, 1999.
2.17. Уголовное право России. Общая часть. Под ред. Рарога А.И. -М, ... ... ... ... А. ... құқықтың принциптері // Тураби, 201-01. №5. -25-
32 бб.
3.2. Волков Б.С. ... ... ... и ... ... ... 1982. - ... Ворошилин Е.В., Кригер Г.А. Субъективная сторона преступления. М. ... МГУ, 1987. –76 ... ... Н.А. Цена ... М., 1985.- ... ... Г.А., Никифоров Б.С. Умысел и его ... М., 1972. -262 ... ... А.Ф. ... опыт криминологического и психологического
анализа / ГП, 1993. N 3. С.67-72.
3.7. Иванов Н. Умысел в ... ... ... / РЮ, 1995. N 12. ... Козаченко И.Я., Сухарев Е.А., Горбуза А.Д. Понятие вины в ... ... и ... ... ... УЮА, ... с.
3.9.Квашис В.Е. Преступная неосторожность: социально-правовые и
криминологические ... ... ... ДВГУ, 1986. –191 с.
3.10. Кравцов С.Ф., Модняк К.В. Уголовная ответственность лиц, совершивших
преступление по неосторожности. ... ... Л., 1978. - ... құқық, Жалпы бөлім. Наумов А.В. Астана «Фолиант» баспасы,
2001ж.
3.12. Қылмыс құрамы. Рахметов С.М. ... ... ... ... іс жүргізу құқығы. (Жалпы бөлім) Төлеубекова Б.К. Алматы
«Жеті жарғы» 2000ж.
3.14. Лунеев В.В. ... ... ... М., Наука, 1991. –383с.
3.15. Лунеев В.В. Субъективное вменение. М., 2000. –70 с.
3.16. Молчанов Д-М. Совокупность преступлений. Автореферат ... ... ... ... ... юрид. наук. -М., 2000, -С.31.
3.17. Макашвили В.Г. ... ... за ... М.,
1957- 209 с.
3.18. Нерсесян В.А. Неосторжные преступления. (Уголовная ответственность
и наказуемость). М., ВЮЗИ, 1990. –76с.
3.19. ... Б.С. ... с ... ... ... и ... собственность по уголовному праву. -М., изд-во АН
СССР, 1952, 103 б. 3.14
3.20. Нуртаев Р.Т. ... с ... ... преступлений: проблемы
эффективности. Алма-Ата, Наука КазССР, 1990. -208 с.
3.21. Нерсесян В.А. Ответственность за неосторожные ... ... ... ... Б.Я. ... и практика установления субъективной стороны
преступления в процессе расследования. М., Акад. МВД РФ, 1992. –163 ... ... А.А. ... ... ... с ... и смешанной
формами вины. Учебное пособие. Харьков, 1984. -51 с.
3.24. Рарог А. Направленность умысла и ... ... / ... N 13. ... Рарог А.И. Принципы виновной ответственности / СЮ, 1989. N 4. ... ... А.И. Вина и ... преступления. Учебное пособие, М.,
1982.
3.27. Сергеева Т.А. Вопросы ... и вины в ... ... ... по ... ... М., 1950. -181 с.
3.28. Тяжкова И.М. Неосторожные преступления. –СПб., 2002. –278 с.
3.29.Трухин А.М. Вина как субъективное основание ... ... КГУ, 1992. –87 ... К.Ф. ... ... ... (проблемы
социологического содержания вины). Саратов. 1969. - 104с.
3.31. Чинхоев Ш.И. ... за ... ... по
неосторожности, Алма-Ата, 1983. - 45с.
3.32.Филановский И.Г. Социально-психологическое отношение субъекта ... М., 1970.- ... ... В.А. ... и ее ... ... ... ун-та, 1988. -128 с.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алдын ала тергеудегі конституциялық қағида ретіндегі кінәсіздік презумпциясы29 бет
Алматы 1986 жылғы желтоқсан оқиғасы және оның бағасы11 бет
Ауыл мектебі оқушыларының экологиялық тәрбиесін қалыптастырудың теориялық негіздері5 бет
Діни экстремизм мен терроризм 10 бет
Қазақстан Республикасының прокуратурасы3 бет
ҚР-ның прокуратурасы8 бет
Қылмыстық іс жүргізу принциптері60 бет
Қылмыстық іс жүргізу қағидалары79 бет
Microsoft PowerPoint программасы Презентациялар құру6 бет
Rixos Prezident Astanа қонақ үйі. Ұйымдық құрылымы22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь