Кәмелетке толмағандарды жазалаудың ерекшеліктері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1. Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы түсінігі
1.1 Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы
ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2. Кәмелетке толмағандарды қылмыстық жауаптылықтан босату ... ... ... ..
2. Кәмелетке толмағандарды жазалаудың ерекшеліктері
2.1 Кәмелетке толмағандарға тағайындалатын жазаның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
2.2 Кәмелетке толмағандарға жаза қолданудың ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .38
3. Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығының мәселелі сұрақтары
3.1 Бүгінгі күнгі кәмелетке толмағандарға қатысты сот төрелігі жүйесінің ұтымдылығы туралы сұрақ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...50
3.2 Кәмелетке толмаған құқықбұзушылармен жұмыс істеу тәсілдерін өзгерту бойынша шаралар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..54
3.3. Пайда болған жағдайды шешу тәсілінің бірі ретіндегі . ювеналды әділет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3.4. Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығының мәселелі сұрақтары
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .62 Қосымша
        
        Мазмұны
Кіріспе…………………………………………………………………………..3
1. Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы түсінігі
1.1 Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы
ерекшеліктері………............................................................
.......................7
1.2. ... ... ... ... ... ... ... жазалаудың ерекшеліктері
2.1 Кәмелетке ... ... ... ... толмағандарға жаза ... ... ... ... ... мәселелі сұрақтары
3.1 Бүгінгі күнгі кәмелетке толмағандарға қатысты сот төрелігі жүйесінің
ұтымдылығы туралы ... ... ... толмаған құқықбұзушылармен жұмыс істеу тәсілдерін өзгерту
бойынша шаралар ….........…….…………………………………….....54
3.3. Пайда болған жағдайды шешу ... бірі ... - ... Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығының мәселелі сұрақтары
............................................................................
....................................
Қорытынды……………....…………………………………………………........60
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... кіре ... бүгін Қазақстан
Республикасы халықаралық БҰҰ Ең ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету ісінде және
кәмелетке толмаған құқықбұзушыларға сот төрелігін іске асыруда ... ... ... ... ... ... ... белгілері
Қазақстан Республикасында заң шығарушыны қылмыстылық жауаптылық ... ... ... мен ... ... , кәмелетке
толмағандардың қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... жаза түрлерін белгілеудің,
оларға жаза тағайындаудың, оларды ... ... пен ... ... ... есептелуінің және соттылықты жоюдың ерекше
шарттары көзделген.
Тақырыптың актуальдығы мынада, кәмелетке толмағандар қылмыстылығының
өсуі ... ... ... тұрғындардың көпшілік бөлігінің өмірлік
деңгейі төмендеуі, неке-отбасы қатынастарының қолайсыз дамуы, кәмелетке
толмағандарға ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік, экономикалық және тәрбие-профилактикалы шаралардың
басты маңызы бар. Дегенмен, қылмыс жасалғаннан кейін ... ... ... ... ... ... құқықбұзушылықтарын алдын-алу бойынша
бірқатар тұжырымдамалар әзірленгене, заңнама гуманизацияланғанына, ... ... ... ... ... ... ... өсуі қолданылып жатқан шаралардың жеткіліксіз
екендігін куәландырады.
Статистикалық мәліметтерге сәйкес Қазақстанда қылмыстылықтың өсуімен
қатар ... ... ... ... ... ... ... 2001 жылы кәмелетке толмағандармен жасалған 7021 ... онда 2007 жылы - 5137. ... ... ... ... қылмыстылығының үлесі сәйкесінше 2001 жылы -12,2 % және 2007
жылы -11, 5%.
Қылмыстық жауаптылыққа тартылған ... ... үлес ... ... ... жалпы санының 15,8% құрайды, бұл 2004 жылғы
18,7% қарсы. Сондай-ақ абсолюттік ... де ... ... ... ... (2004 жылы - 926, 2005 жылы – 694, 2006 жылы – 551) ... толмағандарға қатысты қылмыстық жауаптылықты ... ... ... тұлғалардың негізгі бөлігі, қылмыс
жасағанына қарамастан (әдетінше, ауырлығы орташа және онша ауыр ... ... ... ... да, бұл өз ... ... әрекеттердің екінші
жасалуына, яғни қылмыстың қайталануына алып келеді.
Қылмыстық жауаптылыққа тартылатын жасқа жетпегендіктен, ақтау емес
негіздері ... ... ... ... ... ... ... уайымды тудыратын факт, бүгінгі күнге ... ... ... ... ... 14 жасқа дейінгі тұлғалар саны өсті.
Осылай, егер статистикалық мәліметтерді ... ... іс ... ... ... ... толмағандар құқықтарын
қорғауды жетілдіру және кәмелетке толмаған құқықбұзушыларға сот төрелігін
жүзеге асыру ... ... ... ... айыпталған кәмелетке
толмаған сот алдында болғанда ғана танытады.
Тап осы кезеңде проблемалар туындайды: әлде кәмелетке толмағанды ... ... ... ма, әлде ... ... қоғамымыздың сапалы
субъектісі ретінде, кейініректе өзінің қызметін игілікке жүзеге асырауға
қабілетті жас өспірімнің ... ... ... бұл ... ... ең ... жолын іздеу ма.
Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы мәселелерін зерттеуде
ең үлкен үлес қосқандар М.Б. Нәрікбаев, Н.И. Архипцев, Л.А. Андреева, ... М.П. ... У.Б. ... М.М. ... И.И. ... және
т.б.
Бұл жұмыстың мақсаты – қылмыстық-құқықтық ... ... ... ... ... теориясында, сондай-ақ тергеушілік және соттық
тәжірбиеде туындайтын кәмелетке толмағандар жауаптылығының даулы сұрақтары
мен қарама-қайшылықтарын ... ... жету ... келесі нақты міндеттерді шешу мақсатқа
лайық деп ойламыз:
1. Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы түсінігіне зерттеу
жүргізу.
2. Кәмелетке толмағандардың ... ... ... мәселелі
сұрақтарды айқындау мен талдау жүргізу.
3. Теориялық қортындылар мен тәжірбиелік ... ... ... шешу үшін ... әдістерді қолдану қажет:
а) құрылымдық талдауды;
ә) синтезді;
б) салыстырмалы құқықтануды (кәмелетке толмағандардың жауаптылығын
алдын-алудағы ортақтықты және әртүрлілікті ... ... ... ... ( ... ... ... кейін,
белгілі қортындылар жасап, даулы сұрақтар мен қарама-қайшылықтарды ... ... ... ... ... түсінігі
1.1 Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы ерекшеліктері
Қолданыстағы заңнама алғаш рет ... ... ... ... ... ... ... қарастырады.
Гуманизм қағидасына негізделген мұндай тәжірбие, БҰҰ мақұлдаған,
қазіргі шетелдік ... ... ... ... ... ... ... ақырында, қылмыстық және қылмыстық іс-жүргізу
құқығы ... ... ... ҚР ҚІЖК ... ... ... істер бойынша іс жүргізу» тарауы бар және онда мұндай
процессуалдық әрекеттердің ерекшеліктеріне ... ... ... /3/. ... ... ... 1997 жылғы ҚР ҚК алғаш ... ... ... түсінік берілген: жасы он төртке толған,
бірақ он ... ... ... Жасы он төртке толмаған тұлғалар – жас
балалар, он сегіз жастан үлкендері –кәмелетке толғандар.
Арнайы ... ... ... ... ҚР ҚК ... ... мен жазалау мәселелерін регламенттейтін кейбір
баптарын қолдану мүмкіндігін болғыза алмайды. Мысалы, ... ... ... ... жаза тағайындау, бас бостандығынан айырудың ең
аз мерзімдері және т.б. ... заң ... ... белгілі болмаған басты
ерекшелік, психикасы бұзылумен байланысты емес, психикалық дамуы қалып қоюы
нәтижесінде өз ... ... іс ... ... ... ... ұғыну не оған ие болу мүмкіндігінен айырылған,
қылмыстық жауаптылық ... ... ... толмағандарды қылмыстық
жауаптылыққа тартпау құқығын сот және тергеу органдарына беру ... ... өте ... ... ... ... ... теориялық
кішірейтілген есі дұрыстық мәселесі мен оның жас ... ... ... ... ... ... ... аяқталды.
Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы ерекшеліктерін дербес
бөлімге бөлу, бұл тұлғаларға қатысты қылмысты жауаптылық туралы ... ... ... ... ... ... отырып қолданылатынын
білдіреді. Мұндай ерекше жағдайлардың ҚР ҚК енгізілуі, осы жас санатындағы
тұлғалардың әлеуметтік-психологиялық ерешеліктерімен ... Он ... он ... жас ... ... ... бір жағынан
социализацияның жеткілікті жоғары деңгейіне ... ... ... өз ... ... ... өзін ұстай білу қабілеті пайда
болады), екінші жағынан – жеке тұлғаның онан арғы ... ... ... ... оқуы жалғасады немесе бітеді, қоғамдағы өз орнын
анықтайды, жеке адам ... ... ... көрсеткендей кәмелетке толмаған құқықбұзушылардың көбінде
өлшем мен борыш сезімі, жөнсіздік пен ... ... ... жоқ.
Жасөспірім өздерінің құмарлықтары мен құшартарлықтарының құлы ... ... ... ... ... көбіне примитивті,
материалдық қажеттіліктері руханиға қарағанда басымырақ /5, 7б./.
Бұд балалар өздерінің құмарлықтарын қанағаттандырудаға қол ... ... да ... ... ... құқықбұзушылық арқылы. Ұрлық, тонау
пен бұзақылық әрекеттерін жасап, сотталған ... ... ... ... үкім шли ... деп ... өйткені олар «ерекше
ештеңе істеген жоқ». ... ... ... ... «ынжықтығын, ерік
күші жоқтығын» белгілеген. Көбісі қылмыстық ... ... ... ... ... ... жоқ /6, 45б./.
ҚазКСР ҚК да сияқты, жаңа ҚР ҚК қылмыстық жауаптылық туындайтын екі
жас ... ... ... ... бойынша көптеген қылмыстарды жасаған
үшін ... ... он алты ... ... Тек қана, көп жылғы
тәжірбие көрсеткендей, қоғамдық қауіптілігі мен ... ... он ... жеткен жасөспірімдерге де белгілі кейбір қылмыстар үшін ... ... осы ... ... басталады.
Он төрт жастан қылмыстық жауаптылық басталатын қылмыстардың тізімі ҚР
ҚК 15-бабының 2-тармағында ... Бұд ... ... ... ... сот пен тергеу органдарына кәмелетке толмағандар ... ... ... ... ... ... ... кететіні, он
алты жастан бастап қылмыстық жауаптылыққа тартылатын қылмыстарда, он ... ... ... жауаптылыққа тартылатын қылмыстардың элементтері
бар /8, 86б./.
Осылай, бандаитаизм үшін (ҚР ҚК 237-бабы) ... ... ... ... ғана ... ... ... күрделі қылмыс болғандықтан,
ұрлық, тонау, қарақшылық, кісі өлтіру және т.б. тұруы мүмкін. ... ... он төрт ... ... ... ... басқа
айтылған қылмыстар үшін қылмыстық жауаптылыққа тартылады, бірақ бандитизм
үшін ... ... ... жас өспірімдердің басқа кейбір қылмыстары үшін,
қылмыстық жауаптылығы туралы мәселелерді шешкенде туындауы мүмкін, мысалы,
тонаудан (ҚР ҚК ... ... (ҚР ҚК ... және ... ҚК 258-бабы) тұратын жаппай тәртіпсіздіктерге қатысқанда (ҚР ҚК 241-
бабы). Олардың әрекеттері сәйкесінше, тек қана 178, 257, 258 ... ... ҚР ҚК ... емес.
Он алты жастан қылмыстық жауаптылыққа ... ... ... ... және ҚР ҚК ... ... ... ... болмаған жағдайда, он алты жасқа ... ... ... ... ... Осыларға және қоғамдық
қауіпті ... ... он төрт ... ... ... қылмыстылық
жауаптылыққа тартпай, оларға тәрбиелік әсері бар ... ... ... жас ... анықтай отырып, заң шығарушы барлық
жағдайларды ескереді, дегенмен ... ... ... ... сәйкес келетін психологиялық ерекшеліктерге, әрекетінің қоғамдық
қауіпті екендігін ... ... ... ... ... ... типтік болып келетін нақты жасқа жеткен, оның
интелекті мен еркінің даму ... ... /10, ... ... ... ... тиісті тәртіп нұсқасын таңдай
алады, яғни құқық нормаларының және адамдық ережелердің талаптарына сәйкес
әрекет ете алады. Ең ... ... ... ... ... жауаптылық он
жас емес, нақты кейбір қылмыстар үшін он төрт жастан, ал ... ... он алты ... ... түсініледі.
Он төрт пен он алты жасқа жеткен ... ... ... ... әрекеттерінің заңмен қылмыс деп танылатынын, олардың
қоғамдық ... ... ... ... кәмелетке толмағандар осыған
қарамастан қылмыстардың сәйкес түрін жасайтын ... олар ... ... ... ... мүмкін, және де тартылуға міндетті /6,
52б./.
Заңмен көзделген жасқа жету ... ... ... ... ... ... бірі болғандықтан, әрбір
жағдайда олардың қылмыс жасау сәтіндегі жасын дәл анықтау қажет /11, 63б./.
Қылмыстарды ... және ... ... ... ... прокуратуражәне сот қылмыстық ... ... ... ... ... ... міндетті. Әдетте тиісті құжаттар (төл
құжат, туу туралы куәлік) бойынша жас ... тез әрі ... ... ... жас ... ... ... жоқ болатын болса, онда жас шамасы
сот-дәрігерлік сараптама сияқты басқа да дәлелдемелер арқылы анықталады.
Жас өспірім ... ... ... ... ... келесі күнен, яғни келесі
күнгі нөл сағаттан бастап, ... деп ... ... ... ... күні ... сарапшылар көрсеткен жылдың соңғы күні саналады.
Сарапшылар жасты ең аз және ең көп ... ... ... ... ... 15 жасқа дейін), сараптама ұсынған ең аз мөлшердегі ... ... бір айта ... қажет, кәмелетке толмағандар жауаптылығының
ерекшелігі, олар кейбір ... ... бола ... Олардың
санына ең біріншіден қылмыстардың екі санаты жатады:
1. ... ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмаған адамды қылмыстық іске тарту (ҚР ҚК
131-бабы) , кәмелетке толмаған адамды қоғамға ... ... ... (ҚР ҚК 132-бабы), кәмелетке ... ... ... ... ... (ҚР ҚК ... ... он сегізден жастан үлкен тұлғалар болып ... ... ... – 21 жас, сот пен ... – 25 жас ... ... жасы мен есі ... басқа, онсыз
қылмыстық жауаптылық ... ... ... ... ... кінә ... Кінә ... немесе абайсыздық түрінде болуы мүмкін.
Он төрт пен он алты жас ... ... ... ... ... қылмыстық қаудастықты (қылмыстық ұйымды), құру және оны
басқару, қылмыстық қоғамдастыққа қатысуүшін ... ... (ҚР ... ... ... жасалаған әрекеттердің сипатына қарай оларға он
төрт ... ... ... ... да бір ... ... ... қарақшылық шабуылына (ҚР ҚК 96, 179-баптары) дайындық үшін ҚР ҚК 24-
бабы 1 және 2 ... ... ... жаза ... не ... үшін жаза ... толмағандар, ересектер сияқты қылмысты аяғына дейін жасаудан
өз еркімен бас тартқаны үшін қылмыстық жауаптылықтан босатылады.
Сот ... ... ... ... ... жуығы
кәмелетке толмағандармен қылмысқа қатысумен ... ... ... ... бірлесе орындаушы ретінде көбіне қылмыстық
тәжірбиесі бар ересек тұлғалар болып ... ... ... ... әртүрлі жастарына байланысты қылмысты саралаудың
әрқандай нұсқасы болуы мүмкін. Кәмелетке толмаған ... ... ... ... ... ... тұлға жасалған қылмыс үшін ҚР
ҚК ... ... ... қатысушы ретінде жауап береді.
Кәмелетке толмаған қылмыстық жауаптылыққа тартылатын жасқа ... ... ... тек қана ҚР ҚК ... ... ғана ... толмағанмен (біреу арқылы орындау) жасалған қылмыс үшін осы
қылмыс ... ҚК бабы ... ... ... Бұл ... басқа
жағдайларда да растығын табады. Осылай, қарақшылық шабуылын немесе тонауды,
қылмыстық жауаптылыққа тартылатын жасқа жетпеген ... ... ... ... ... ҚР ҚК 179-бабының 2-тармағы «а»
тармақшасы немесе ҚР ҚК ... ... «а» ... ... ... ... ... көрсетілген негіздер бойынша
қылмыстық жауаптылыққа ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылыққа ... ... топ ... ... ... бойынша ересек
қатысушыларға қылмыс топпен жасалды деп саналмайды және ҚР ҚК ... ... ... ... ... ... қатысуымен жасалған, ... ... ... ... ... ... пен жасөспірім арасындағы
өзара қатынастардың сипатын мұқият айқындау қажет, өйткені ... ... ... ... ... басқа қоғамға қарсы іс-әрекеттер
жасауға тарту бойынша ролін белгілеуде бұл мәліметтердің шешуші маңызы бар.
Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылық ерекшеліктерін айқындап,
заңнама ҚРҚК ... ... не ... ... жауаптылығын әдейі
регламенттейтін, не кәмелетке толмағандарға таралатын бірқатар жағдайлардың
бар екендігінен шығады. Нақтырақ ... ... он ... ... ... ... ... үшін соттылығы қылмыстың қайталануын тану кезінде
ескерілмейді (ҚР ҚК 13-бабы), қылмыстық жауаптылыққа тартылатын жастың шегі
жалпы және ... ... үшін ... (ҚР ҚК ... ... толмауы жеңілдететін мән-жай ретінде қарастырылады (ҚР ҚК ... ... ... кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы
мәселелерін шешкенде тергеушілер, прокурорлар және соттар тек қана жаңа ... ... ... ғана ... ҚК Жалпы бөлімі ... ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылықтан босату
Кәмелетке толмаған жалпы негіздер бойынша да, тек қана осы санаттағы
тұлғаларға қатысты арнайы жағдайлар бойынша да қылмыстық ... ... ... ... да, тек қана осы ... ... ... арнайы
жағдайлар бойынша да қылмыстық жауаптылықтан босатылуы мүмкін. ... бір ... ... жауаптылықтан босатудың жалпы түрлерін
қолданғанда он сегіз жасқа толмаған тұлғаларды ... ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылықтан
шын өкінуіне ... (ҚР ҚК ... ... ... (ҚР ҚК ... ... мерзімінің өтуіне байланысты (ҚР ҚК 69-
бабы) ... ... ... ... ... ... ... жалпы
ережелерден қандай да бір алып тастауларды қарастырмайды. Ескіру мерзімінің
өтуіне байланысты (ҚР ҚК 69-бабы) кәмелетке ... ... ... ... кәмелетке толмағандарға қолданылатын ... ... есте ... ... ҚР ҚК ... сәйкес
кәмелетке толмағандарға қатысты бұл мерзімдер тең жартысына қысқартылды.
Ересек ... ... он ... ... толмаған тұлғаларға да,
рақымшылық пен кешірім жасау қолданылуы мүмкін.
Заңнамада қылмыстық жауаптылықтан босатудың жалпы ... ... ... ... ... ... ғана ... арнайы түрлері де бар. ҚР
ҚК 81-бабының 1-тармағына сәйкес: «Кішігірім ауырлықтағы ... ... ... рет орташа ауырлықтағы қылмыс жасаған ... ... егер оны ... жауаптылыққа тартпай-ақ түзеуге болады деп
белгiленсе, сот оны ... ... ... ... ... ... тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу шараларын
қолдану арқылы ... ... ... ... ... ... түрлі жағдай міндетті түрде болғанда мүмкін:
1. кәмелетке толмаған адамдның кішігірім немесе орташа ауырлықтағы
қылмыс ... осы ... ... ... рет істеуі;
3. кәмелетке толмағанды түзеуге қылмыстық ... ... ... бар ... ... ... жолымен қол жеткізуге
болатындығы жөнінде сендіретін жағымды мінездеменің болуы.
Мұндай соттың сенімі кәмелетке толмағанның істеген әрекетін, ... оның ... ... мән-жайын, құқықтық сана-сезім деңгейін,
адамгершілік қасиетін, ... ... ... қарым-
қатынасын жан-жақты талдау негізінде қалыптасады.
Жоғарыда айтылған жағдайдардың болғанына, сондай-ақ жасалған қылмыстың
уәжі мен кінәлінің қылмыс жасағаннан кейін ... ... оған ... бар ... шараларын қолданды ма және қандайы қолданғаны туралы
сұрақтар анықталғаннан кейін, оған тәрбиелік ... бар ... ... ... ... ... Бұл тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу шараларын
қолдану туралы ... ... ... да, ... ... ... да ... тергеу сатысында тергеуші прокурордың келісімімен, не
прокурордың өзі қылмыстық істі қысқарту және оның материалдарын ҚР ҚК ... ... ... ... ... бар ... шараларын
тағайындайтын арнайы мемлекеттік органға беру ... ... ... ... ... сатысында соттың өзі кәмелетке толмағанды қылмыстық жауаптылытан
босату туралы қаулы ... және бір ... ... ... ... бар
мәжбүрлеу шараларын тағайындайды.
Он сегізге толмаған тұлғаларды қылмыстық жауаптылықтан босатудың
барлың арнайы түрлері тәрбиелік әсері бар ... ... ... яғни ... ... орташа ауырлықтағы қылмыс істеген
кәмелетке толмағандарды қылмыстық жауаптылыққа тартпай, ... ... ... ... мақсатымен, заңмен ... ... ... ... ... деп аталдығының себебі,
олар кәмелетке толмағаннң немесе оның ... ... ... ... және ... әрі қылмыс жасаған тұлғаларғада, ... ... ... ... ... ... асырылуы арнайы
өкілеттіктері бар ... ... ... ... ... ... заңда тікелій қарастырылған,
жағымсық құқықтық салдарларға алып келеді.
ҚР ҚК 82-бабында қарастырылған ... ... ... ... сипаты бар. Оларды қолданғанда кәмелетке толмағанға ... ең ... оны ... ... ... ... ... жеткізу,
қоғамға қауіпті тәртіптің жол ... ... ... ... қылмыстық жауаптылыққа тартпай және ... ... ... ... ... ... ... мақсатына
жетеміз /15, 96б./.
Бұдан шығатыны, жоғарыда айтылған шаралар мазмұны ... ... ... ... ...... ... табылады. Қылмыстық жазамен
олардың тек қана сыртқы ұқсастықтары бар. ... ... ... ... ... сапалық әртүрліліктербар. ... жаза беру ... жоқ. Олар ... және ... ... салдар ретінде соттылықты болдырмайды. Кәмелетке толмағанға бұл
шараларды тағайындайтын органның өзі ... ... ... мен ... ... мәліметтеріне негізделіп, олардың мерзімін анықтайды.
Кәмелетке толмағанмен тәрбиелік әсері бар ... ... ... ... ... мемлекеттік органның ұсынынмымен және материалдарды
сотқа жіберумен, оны қылмыстық жауаптылыққа тарту ... ... ... бар ... ... тағайындау сәтінде кәмелетке
толмағандарға ғана қолданылады да, тұлғамен он сегіз жасқа жету ... ... ҚК ... ... ... дейді, сот кәмелетке толмаған адамға
тәрбиелік әсері бар мынадай мәжбүрлеу шараларын тағайындауы мүмкін:
а) ескерту;
ә)ата-аналардың немесе олардың орнындағы адамдардың не ... ... ... ... ... ... ... келтіру міндетін жүктеу;
в) бос уақытын шектеу және кәмелетке толмаған адамның жүріс-тұрысына
ерекше талаптар белгілеу;
г)кәмелетке ... ... ... ... емдеу-тәрбиелеу
мекемесіне орналастыру.
Адам мен азаматтың құқықтарын шектейтін тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу
шараларын (ҚР ҚК 82-бабында айтылған) қолдану ҚР ... ... ... ... ... ғана ... асырылады /16/.
Тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу шараларының мазмұны ҚР ҚК 83-бабында
ашылады.
ҚР ҚК ... ... ... ... ... ... адамға
оның әрекетімен келтірілген зиянды түсіндіруден және Кодексте көзделген
қылмыстарды қайталап істеудің зардаптарын түсіндіруден тұрады. ... ... және ... мәні бар. ... беру ... олардың орнындағы адамдарға не мамандырылған мемлекеттік органға
кәмелетке толмаған адамға тәрбиелік әсер ету және оның ... ... ... ... ... бұл бақылауды жүктеуге мүмкін екі субъектіні қарастырады:
1 ата-аналар ... ... ... ... мемлекеттік орган.
Ата-аналардың немесе олардың орнындағы адамдардың міндеттері отбасы
құқығынан туындайды. Ата-аналар өз балаларын ... ... ... қабілеттері шегінде балалардың дене, психикалық, ... ... ... ... ... өмір сүру жағдайларын қамтамасыз ету
үшін негізгі жауапкершілікті болады. Бұл ... ... ... ... осы міндеттерді орындаудың әдістерімен шектеледі: ... ... ... ... ... бос ... бақылау,
баланың белгілі уақыттан кейін үйден шығармау тапсырылады. Бұл шар ... ... мен өзге ... ... балаларын жауаптылыққа
тарту мүмкіндігі жөніндегі ескерту болып саналады да, ... бала ... ... ... ... Ата-аналар мен ... ... ... қадағалау қолынан келмейтін не ... ... ... ... ... олардың балаларын
қадағалауды мамандырылған мемлекеттік орган мойнына алады.
Келтірілген зиянды қалпына келтіру міндеті кәмелетке толмаған адамның
мүліктік жағдайын және оның ... ... ... ... ... ала ... Заң ... зиянды жою мақсатын қоймайды, қалпына ... ... ... ... ... келтірілген зиянды кішірейту.
Заңмен оның түрлері де белгіленбеген, қылмыстарда ол ... ... та ... ... ... ҚР ҚК ... 3-тармағына назар
аударсақ, кәмелетке толмаған адамның мүліктік жағдайы мен оның ... ... ... заң ... ... ... мүліктік нұқсан
туралы айтып тұрғандығын куәландырады. Оның ... ... ... ғана ... ... жеке ... бар (еңбек ақы,
стипендия, зейнетақы, басқа заңды қайнар көздер) әлде ... ... ... ... ... ... тиісті еңбек дағдысы болуы (зақымдалған
затты жөндей, үй-жайды тиісті күйге ... және т.б.). ... ... ... ... ... оның ешқандай маңызы жоқ. Залал ақша беру,
зақымдалған ... ... ... зат ... ... ... орнатуды
жүзеге асыру және т.б. арқылы өндіріле алады. Ақша өтемақысы түрінде
залалдың орнын ... өте ... ... ... ... ... жаңа қылмысты болдырмай жүргізу қажет. Заладың
орнын толтыру сот орындаушысы арқылы ... ... ... ... төрт пен он ... жас аралығындағы кәмелетке толмағанның залалдың
орнын ... ... ... ... жеке ... болмаған жағдайда,
ол залады ... не ... ... ... немесе олардың
орнындағы ... ... егер ... олар ... емес ... ... адамның бос уақытын шектеу және оның жүріс-тұрысына
ерекше талаптар белгілеу, белгілі бір орындарға ... бос ... ... ... оның ... ... көлік құрамын басқаруға байланысты
нысанын пайдалануға тыйым салудығ, тәуліктің белгілі уақытынан ... ... ... болуын, мамандырылған мемлекеттік органның ... ... ... ... ... ... Бұл ... барлығы
позитиытік мақсатты көздейді – жасөспірімді зиянды микро ортаның ықпалынан
қорғау, ... ... ... оның ... ... ... ... білім беру мекемесіне қайта оралу, оқуын
жалғастыру немесе аяқтау, не мамандырылған мемлекеттік ... ... ... ... да ... мүмкін. Кәмелетке толмаған адамға
қатысты оның түзелуі үшін орынды болып ... ... да ... ... ... ... ... қолданылатын шаралардың үлгілі тізімі
берілген және толық болып табылмайды. Мұндай талаптар орынды ... ... ... адамның өміріне дақ салатындай қатаң болмауы, оның ар-
намысына тиетіндей мақсат ... ... ... ... адамға
қолданылатын шаралар жасалған қылмыстың ... ... ... оның ... ... ... бағытталған бірлестіктерде қатысын,
оқу немесе ... ... ... қызметтік, материалдық және
басқа да тәуелділігін, жәбірленушімен өзара қатынасын және т.б. ... ҚК ... ... алты ... екi жылға дейiнгi мерзiмге
арнаулы ... ... ... ... ... ... ... қасақана орташа ауырлықтағы қылмыс жасаған адамға
тағайындауы ... ... ... ... ... – бұл қылмыстық белгісі қоғамдық қауіпті әрекет ... ... ... он бір ... он сегіз жасқа дейінгі
аралықтағы кәмелетке толмағандарды ... ... және ... ... ету ... ... ... режимде ұстап білім беретін ұйым.
Аталған мекемелерде болу мынадай жағдайларда мерзімнен бұрын ... ... ... ... байланысты;
2 түзетудi қамтамасыз етушi мамандандырылған мемлекеттiк органның
қорытындысы негiзiнде сот кәмелетке ... адам ... ... үшiн бұдан
әрi бұл шараны қолдануды қажет етпейдi деген тұжырымға келгенде.
Кәмелетке толмаған адамға қатысты тәрбиелік ... бар ... ... ... қылмыстық кодексіне де мәлім болды. Бірақ жаңа ҚК
кейбір бұл ... ... ... ... басқа маңызды
айырмашылықтар бар. Ең біріншіден ... ... бар ... ... тек қана ауыр емес ... ... ғана ... (бұрын, үлкен
қоғамдық қаупі жоқ қылмыстар) ... ... ... ... да
қолданылады. Бұдан басқа жаңа ҚК кәмелетке толмаған адамға тәрбиелік әсері
бар мәжбүрлеу шараларын ... ... ... ... кім (қай ... жүзеге асыратыны және оны кім (қай ... ... ... ... адамға тәрбиелік әсері бар
мәжбүрлеу шараларын қолдану ... ... ... ... ... ... ... Кәмелетке толмаған адамға бір
мезгілде тәрбиелік әсері бар бірнеше тәрбиелеу шаралары қолданылуы ... ... ... ... ... мазмұны мен әсер ету бағыты жағынан олар
әртүрлі және іс жүзінеде үйлесуі мүмкін. ... ... , бір ... мен ... ... беру, келтірілген зиянды қалпына
келтіру міндетін жүктеу мен бос уақытын ... бір ... ... ... толмағандарды жазалаудың ерекшеліктері
2.1 Кәмелетке толмағандарға тағайындалатын жазаның түрлері
Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы қылмыстылықпен күрестің
жалпы қағидалары: заңдылық, азаматтардың заң ... ... ... ... ... ... Қалай дегенмен, кәмелетке
толмағандарға ... бұл ... ... ... бар. ... ... толмағандарды жауапқа тарту оларды түзеуді, тәрбиелеуді
және олардың қайталап қылмыс істемеуінің алдын алуды мақсат тұтады.
ҚР ҚК 38-бабы 1-тармағына ... ... ... ... ... ... ... мәжбүрлеу шарасы. Жаза қылмыс жасауда кінәлі деп
танылған аламға қолданылады және ол адамды құқықтары мен бостандықтарынан
осы ... ... ... ... ... шектеу болып табылады».
Жаза түрлерінің барлық көлемінің арасынан кәмелетке толмағандарға
қолданылатын жазалар тізімі ... ... ие. ҚР ҚК ... ... үшін қолданылатын жазаның саны жаза түрлерінің жалпы
санымен салыстырғанды (ҚР ҚК ... ... ... ҚК ... ... ... кәмелетке толмағандарға
қолданылатын жаза ... ... ... табылады:
а) айыппұл (ҚР ҚК 40-бабы) ;
ә) белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айыру (ҚР ҚК 41-бабы);
б) қоғамдық жұмыстарға тарту (ҚР ҚК ... ... ... (ҚР ҚК ... бас ... ... (ҚР ҚК 45-бабы);
ғ) бас бостандығынан айыру (ҚР ҚК 48-бабы).
Жазаның белгілі бір лауазымды ... ... ... бір ... ... ... әскери қызмет бойынша шектеу, тәртіптік әскери
бөлімде ұстау, өлім жазасы ... жаза ... әлі де ... өз ... ... ... жағдайына не жекелеген жазалардың ... ... ... толмағандарға қолданылмайды. Бұл олардың
істеген қылмыстардың ерекшеліктерімен де, ... ... ... жаза ... тұрған мақматтарының ерекшеліктеріне де ... ҚР ҚК ... ... негізгі он жаза түрінің алтауын
ғана кәмелетке толмағандаға қолдануға болады. Ал 1959 жылғы ҚазКСР ҚК ... ... ... үшін ... ... ... ... алтауы
кәмелетке толмағандар үшін қолданылатын.
Кәмелетке толмағандарды жазалаудың ерекшеліктері тек қана ... ... ғана емес ... ... сол жаза
түрлерімен салыстырғанда мерзімдердің шектелуі болып ... ҚК ... ... ... ... ... ... қолданудың өзіндік ерекшеліктері болады.
ҚР ҚК 40-бабына сәйкес, ... ҚР ... ... ... ... ... ... айлық есептік көрсеткіштің белгілі бір
мөлшеріне сәйкес келетін мөлшерде не сотталған адамның ... ... ... ... ... ... бір кезең ішіндегі өзге де ... ... ақша ... алуды көрсетеді. Айыппұл мөлшері
істеген қылмысының ... мен ... ... ... ... ... ... заңмен белгіленген ақшалай түрінде әртүрлі болуы
мүмкін. ... ҚР ҚК 79 ... ... ... ... ... сотталған адамның дербес табысы немесе өндіріп алуға жарайтын мүлкі
болған жағдайда ғана тағайындалады. Айыппұл ... бес жүз ... ... дейінгі мөлшерденемесе кәмелетке толмаған адамның жалақысынң не
өзге табысының екі аптадан алты айға ... ... ... 1959 ... ... Қылмыстық кодексінде айыппұлдың сандық
шеңбердегі мөлшері белгіленбеді, сондықтан айыппұл ... ... ... ... істеген қылмысының ауырлығына байланысты
белгіленеді. (ҚазКСР ҚК 28-бабы).
Белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан ... ... ... бір
кәсіби немесе өзге де қызметпен айналысуға тыйым салуды білдіреді. Белгілі
бір кәсіби немесе өзге де ... ... ... ... ... ... ... кәсіби шеберлігі мен дайындығына қарамастан кәсібіне,
арнайы дайындығына байланысты немесе нақты ... ... ... деп ... ... Бұл жағдайда сотпен ... ... ... ... кәсіби қызметпен айналысуда ғана қолданылып қоймайды,
сонымен бірге жеке меншік ұйымдарында ақылы жұмыс ... ... ... ... ... бір ... айналысу құқығынан айыру
бір жылдан екі жылға дейінгі мерзімге ... (ҚР ҚК ... ... ... үшін бұл ... бір ... бес жылға дейінгі мерзімге
тағайындалады. 1959 жылғы ҚазКСР ҚК ... ... бір ... құқығынан айыру кінәлінің жасына қарамастан бір жылдан бес ... ... ... ҚК ... ... қоғамдық жұмыстар сотталған адамның негізгі
жұмыстан немесе оқудан бос уақытта тегін ... ... ... ... ... түрлерін жергілікті атқарушы органдар немесе
жергілікті өзін-өзі басқару органдары ... ... ... ... ... тарту тәртібін
нақты белгілеген, сәйкесінше, қоғамдық жұмыстар алпыс сағаттан екі ... ... ... белгіленеді және күніне төрт сағаттан аспайтын уақытта
өтеледі.
Кәмелетке толмағандарды қоғамдық жұмыстарға ... ... ... ... ... ... мерзімге тағайындалады, ол кәмелетке толмаған адамның
қолынан келетін жұмысты орындауы болып табылады және ол оны ... ... ... бос ... ... Он алты жасқа толмаған адамдардың
бұл жаза түрін орындауының ... ... екі ... ал он ... ... жасқа дейінгі адамдар үшін күніне үш сағаттан аспауы керек (ҚР ҚК 79-
бабының 4-бөлігі). Бұл жерде кәмелетке ... күші ... ... денесінің дамуына зақым келтірмейтін қоғамдық жұмыстарға тартылады.
Кәмелетке ... ... ... ... немесе негізгі
жұмысынан бос уақытында атқаруы тиіб.
Қолданыстағы кылмыстык заң бойынша ... ... — бұл ... ... белгілі бір бөлігін мемлекет пайдасына асыру. Түзеу
жұмыстары сот үкім шығарған кезде он алты ... ... ... толмаған
адамдарға бір жылға дейінгі мерзімге тағайындалады (ҚР ҚК ... ... ... үшін айта ... ... үшін түзеу жұмыстары екі
жылға дейінгі мерзімге тағайындалады.
1959 жылғы ҚазКСР ҚК 25-бабы бойынша түзеу жұмыстары бір ... ... ... ... ... Ал 1959 ... ҚазКСР ҚК 25-бабының
4-бөлігінде бас бостандығынан айырмай-ақ түзеу жұмыстарын тағайындау үкім
шығарылатын кезде жасы он ... ... үшін ... ... ... ... ... бетке басу жазасы тағайындалатындығы
айтылған.
Бас бостандығын шектеу кәмелетке толмағандарға қатысты қолданылатын
қылмыстық ... жаңа түрі ... ... Бас ... ... ... адамға оның бас бостандығын шектейтін белгілі бір міндеттер
жүктеуінен тұрады және ... ... бір ... бес ... дейінгі
мерзімге мамандандырылған органның қадағалауымен оның тұрғылықты жері
бойынша өтеледі. Өзге жаза ... ... ... ... жұмыстарына
тарту) бас бостандығын шектеуге ауыстырылған жағдайда, ол бір ... ... ... ... Сот бас ... шектеу түрінде
жаза тағайындай отырып, ... ... ... ... ... тұратын, жұмыс істейтін және оқитын жерін өзгертпей,
мамандандырылған органның ... ... бір ... бармау, оқудан
және жұмыстан бос уақытта тұрғылықты жерінен кетпеу, басқа да жерлерге
бармау ... ... ... Сот, бас бостандығын шектеуге
сотталған адамға оның ... ... ... ... да міндеттерді
орындауды: алкогольге ... ... ... ... ... ... аурулардан емделу курсынан өтуді, отбасын
материалдық қолдауды ... ... ... ... ... ... бостандығын шектеу жазасы екі жылдан бір жылға дейінгі, ал ... бір ... бес ... дейінге мерзімге тағайындалуы мүмкін.
ҚР Қылмыстық-атқару кодексінің 46-бабының 2-бөлігінде, бас ... ... ... ... сотталған адамдарға жазаны өтеу орны бойынша
облыс ... ... ... және арнаулы орта оқу орындарында оқуға
рұқсат етіледі. Сотталған адам ... ... ... өзге ... ... ... және ... оку орындарында оқи
алады.
ҚР ҚК 48-бабыньщ ... ... бас ... ... колония-қонысқа жіберу, жалпы, қатаң, ерекше режимдегі түзеу
колониясына ... ... ... ... оқшаулаудан тұрады
ҚР ҚК 79-бабының 7-бөлігіне ... ... ... ... ... он жылдан аспайтын, ал ауырлататын мән-жайларда ... үшін ... ... ... ауырлататын мән-жайларда кісі
өлтіру болып ... ... ... бойынша — он екі жылдан
аспайтын мерзімге тағайындалуы мүмкін. Он төрт жастан он сегіз ... ... емес ... және он төрт ... он алты ... ... ... ауыр
қылмысты бірінші рет істеген ... бас ... ... ... ... ... 2001 жылғы 19-қазандағы «Бас
бостандығынан ... ... ... ... ... ... №15 ... қаулысының 4-тармағында, қылмыстық жазаның ең қатаң
түрі бас бостандағынан ... ... ... ҚР ҚК ... мерзім шегінде тағайындалатындығы айтылған. Бұл жерде ... үшін де ... ... үшін де және ... ... да ... жаза ... 10 жылдан аспауы керек.
Кәмелетке толмағандарды 12 жылға ... ... бас ... тек қана ... мән-жайлармен кісі өлтіргені үшін тағайындалуы
мүмкін.
Кәмелетке толмағандарға жаза тағайындау кезінде ең ... ... қол ... ... отырып, сот ҚР ҚК ... ... ... орындаушы органға кәмелетке толмай соталған адаммен қарым-
қатынас кезінде оның жеке басының ... бір ... ... ... ... мүмкін. Бұл кәмелетке толмағанның психикалық ерекшелігі,
күшінің ... мен ... ... ... бір әрекет түрлеріне
әрекет қабілеттілігімен бой алғыштығы.
2.2 Кәмелетке толмағандарға жаза қолданудың ерекшеліктері
Жазаны қолданудың қылмыстық-құқықтық мағынада екі жағы бар: ... үшін жаза ... және ... өтеу ... ... ... ... заңнамамен қарастырылған тәртіпте мерзімінен
бұрын босату.
ҚР ҚК ... ... ... ... толмаған адамға
жаза тағайындау кезінде ҚР ҚК ... ... ... ... ... мен ... жағдайлары, психикалық даму деңгейі, ... өзге де ... оған жасы ... ... ... ҚК ... көрсетілген жаза тағайындаудың ... ... ... де сай ... ... ... ... жеке
тұлғасына да және оның қылмыс істеу кезіндегі мінез-құлқын заң ... да ... ... ие ... ҚК ... көрсетілген мән-жайлар осы санаттағы адамдардың жас
ерекшеліктеріне тікелей қатысты. Кәмелетке толмағандардың үлкенге еліктеу,
жастық ... ... мен ... ... ... ... ... сезім,
өзін-өзі тежеуден гөрі қоздырудың басымдылығы сияқты және басқа жас
өспірімнің дамып келе жатқан ағзасына психофизиологиялық күйде негізделген
жас шамасына қатысты қасиеттерді жатқызуға ... Он ... ... ... ... ... ... әлеуметтік мәнін толық ұғына
білетіндей әлі де сондай әлеуметтене қоймаған. Мұндай жаста оның мінез
құлқына отбасы, тәрбие жағдайы, қоршаған орта ... әсер ... ... адамға жаза тағайындағанда соттар ҚР ҚК 52-бабында
көрсетілген мән-жайлардан ... ... ... мен ... ... ... ... ата-аналар, жақын туыстары тарапынан кей
кезде қаталдықпен қарау және т. б.), ... даму ... ... ... ... болуы, жеңілтектік, қызбалық және т.
б.), ... ... ... ... ... топқа ілігу, кызғаншақтық,
кекшілдік және т. б.), өзінен үлкен жас ... ... ... ... ескеруі тиіб.
Атап өту керек, ҚР ҚК 53-бабына байланысты кәмелетке толмағандықтың
өзі кінәлінің ... ... мен ... ... ... ... ... адам қылмыс істеген кезде объектінің ... ... ... ... ... толмағандар заңмен қорғалатын
қоғамдық қатынастардың әрқилы және күрделі жақтары мен ... ... әрі ... ... ... ... олар өз ұғынулары бойынша құндылығы
төмендеу деп шындығында маңызды объектілерге қол сұғады.
Соттар ... ... ... ... ... жазалар
тағайындаумен бірге, істелген қылмыстың ауырлығы мен ... ... ... ... тыс ... жаза да қолданатын кездер де болады, соның
салдарынан кәмелетке толмағанның санасыда істеген ... үшін ... жоқ ... ... ... болады.
Кәмелетке толмағандар үшін ең әділетті жаза — оларды ... ... ... Бүл жерде жаза тым қатал болмауы тиіб.
Кәмелетке толмаған қылмыскерді ... ... ... ... ... ... ... үшін олардың әлеуметтік және экономикалық
жағдайлары да ойдағыдай болуы керек. Осы ... ... ... ... ... ... ... хал-ахуалы жақсы ортамен
араласуы, зиянды еліктеушілігі болмау, кәсіби білім алу мен заңды қызметпен
айналысу, ... ... және ... ... ... ... ... өтеуден шартты түрде мерзімінен бүрын босату кәмелетке толмаған
жаста қылмыс жасап бас ... ... ... ... ... ... ... кішігірім немесе орташа ауырлықтағы қылмысы үшін сот тағайындаған
жаза мерзімінің кемінде үштен бірін;
е) ауыр ... үшін сот ... ... ... ... ... адам өміріне қол сұғумен жанаспаған аса ауыр ... үшін ... ... ... ... адам ... қол сұғумен жанасқан аса ауыр ... үшін ... жаза ... ... үштен екісін нақты өтегеннен кейін
қолданылуы мүмкін.
Кәмелетке толмағандар үшін (ересектер үшін де) сотпен ... ... ... түрде мерзімінен бұрын босату үшін бірыңғай негіз ... ... ... ... ... толығымен етеудің қажет
еместігі және ... өтеп ... ... түзу ... сөзсіз түсуі болып
табылады.
Соттылық қылымыскер түлғасының қылмыстық-құқықтық мінездемесі сияқты.
Кәмелетке толмағандар түлғасының ерекшеліктері ... осы ... ... ... 21-ге ... жас аралығы — бұл кәмелетке
толмағандарға елеулі күш ... ... ... адамның әлеуметтік қалыптасу
кезеңі. Бір жағынан кәмелетке толмағандардың табиғи жасының сұраныстары өте
зор, кейбір жағдайларда ересектерден де тым ... ... ... ... ... ... толысқан және әділетті қоғамда өмір сүргісі
келетіндігі), кәмелетке ... өз ... ... ... ... ... олар ... және оның тәртіптері мен
нормаларына қарсы дау айтқысы, бүлік шығарғысы ... арты ... ... соқтырады. Сонымен бірге, кәмелетке толмағандар өздерінің психикалық
жағынан әлі ... ... ... ... ... ... ... бере алмайды. Адамды ... ... ... ... ие ... отау ... отбасын құру) жас адамның
қоғамға көзқарасын өте тез өзгертеді, ... ... да, ... ... ... ... ... тұлғасы өзгеруінің
жоғары қозғалысы мен қылмысқа қатысты ... ... олар ... ... ... қарастыруды талап етеді.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы сотының 2002 жылғы ... ... ... және оларды қылмыстық және өзге де қоғамға
жат ... ... ... істер бойынша сот тәжірибесі ... ... ... ҚР ҚК 13-бабының 4-тармағына сәйкес,
он сегіз жасқа толмаған адамның істеген қылмысы үшін соттылығы ... тану ... ... деп ... ... алып ... және жойылмаған соттылық ҚР ҚК 11
-бабына сәйкес, ... ... рет ... немесе бұрын екі немесе
одан да көп сотталған адаммен істелген қылмыс деген саралаушы ... КК ... он ... ... ... дейін қылмыс істеген адамдар
үшін соттылықты жоюдың ... ... ... ... бас ... ... ... жазаның неғүрлым жеңіл түрлерін
өтегеннен кейін төрт айға;
ә) кішігірім немесе орташа ауырлықтағы ... үшін бас ... ... кейін бір жылға;
б) ауыр және аса ауыр қылмысы үшін бас бостандығынан айыруды етегеннен
кейін үш ... тең ... ... ҚР ҚК 77-бабында қарастырылған сотгылық туралы
жалпы ережелер қолданылады (ҚР ҚК 77-бп. 1 және 6-тар.), жазадан босатылған
адамнын соттылығы жоқ деп ... ... ... (ҚР ҚК 77-бп. ... ... ... ... жөнінде — сынақ мерзімінің өтуі туралы ереже
(ҚР ҚК 77-бп. 3-тарм. «а» ... және ... алып ... ... ... ҚК 77-бп. ... ... Бірақ бүл нормалар кәмелетке толмағандар
үлгілі тәртібімен және еңбекке адал қарауымен көрінгенде ғана ... ... ... ... ... ... отырып, біздің
ойымызша, мынадай көріністі көруге ... ... ... қатысты жаза қолдану өзінің тарихи
дамуының барлық ... мен ... ... ... жаза ... ... едәуір ерекшеліктерге ие
болды;
- кәмелетке толмағандарға қатысты жаза ең ... ... ... ... кемелетке толмағандарға қатысты жаза қолдану, әдетте сондай
сазайын тартыру ... ... ... бас ... айыру
жазасын атқару тәжірибесінде қылмыс істеген ... ... жаза ... теңестіру мен даралауға маңызды көңіл аударылады.
3. Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығының ... ... ... ... ... ... сот ... ұтымдылығы туралы сұрақ.
Кәмелетке толмағандардың құқықбұзушылықтарын ... ... ... ... ... ... ... нормативтік-құқықтық актілердің өзгеруіне қарамастан жасалған
құқықбұзушылықтар санының өсуі қолданылып жатқан ... ... ... ... ... ең ... ... бірі, кәмелетке
толмағандардың қылмыстық жауаптылығы.
Статистикалық мәліметтерге сәйкес Қазақстанда қылмыстылықтың ... ... ... ... ... ... ... облысында 2001 жылы кәмелетке толмағандармен жасалған 7021 қылмыс
тіркелсе, онда 2007 жылы - 5137. Жалпы қылмыстылықтың ... ... ... ... ... 2001 жылы -12,2 % және ... -11, ... жауаптылыққа тартылған кәмелетке толмағандардың үлес салмағы
қылмыс жасаған тұлғалардың жалпы санының 15,8% құрайды, бұл 2004 ... ... ... абсолюттік көріністе де тенденция төмендеу жағына
қарай байқалады (2004 жылы - 926, 2005 жылы – 694, 2006 жылы – ... ... ... ... ... кісі өлтірудің саны - 27,3%
(11-8), денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру - 40% (10-6), ... ... (41-34) ... ... ... ... қылмыстық жауаптылықты жеңілдету
нәтижесінде, көрсетілген санаттағы ... ... ... ... ... ... ауырлығы орташа және онша ауыр емес), іс
жүзінде жазасыз қалады да, бұл өз ... ... ... ... яғни қылмыстың қайталануына алып келеді.
Жекелеп алғанда, жасөспірімдер қылмыстылығының динамикасын Павлодар
қаласы ... ... ... бақылауға болады. (Қосымша А)
Көрсетілгендей қосымшада көрсетілгендей соңғы 5 ай ішінде Павлодар
қаласы ІІБ аумағында ... ... ... ... ... өсу ... ... қаласы Солтүстік ІІБ бойынша қылмыстар санаттары бойынша
қылмыстық жауаптылыққа тартылған кәмелетке ... ... ... ... ... қылмыстар басым. Олардың құрамында тонаулар, басқа
біреудің мүлкін ... ... ... ... соңғы уақытта, кісі өлтіру, зорлау сияқты ауыр қылмыстар
түрлерін жасағаны үшін ... ... ... ... саны ... жауаптылыққа тартылатын жасқа жетпегендіктен, ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмағандар
саны көбейді.
Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасы ... ... ... ... туралы» заңы өз ролін ойнады. Кәмелетке
толмағандардың басым саны жасаған қылмыстары үшін міндетті ... ... және ... байланысты өздеріне қажетті қортындылар жасаған жоқ. Көп
қиыншылықтармен тәрбиелеу колониясына орналастырылған және онда ... ... ... ... ... да қылмыстар жасауды
жалғастыруда. Жақында Павлодар ... ... ... ... ... бойынша бөлімшемен, онда есепте тұрған және
қылмыс жасаған кәмелетке толмағандар ... ... ... ... жұмыс
істеуге тура келетін құрамның, міне ... ... әрі ... біз өзімізге белгіледік. Әрбір екіншісі толық емес отбасынан,
әрбір алтыншысы табысы аз ... ... 5% ... ата-анасы жоқ,
оларға қорғаншылар немесе қамқоршылар тағайындалған, 30% спирт ішімдіктерін
қолдануда ... 40% бір және одан көп рет ... ... ... көрсеткендей, жақсы әрі комфортты жерлерден жасөспірімдер ешқашан
кетпейді).
Кәмелетке толмағандардың істері бойынша бөлімшеде ... ... ... толмағандар мен құқықбұзушы кәмелетке толмағандар саны
жұртшылық пен мемлекеттік органдардың ... ... Ол ... ... әсер ету ... жүзеге асырғанда он сегіз жасқа
толмаған тұлғалардың құқықтары бұзыла ма, жоқ па ... ... ... ... қылмыстық-атқарушы, пенитенциарды мекемеде ұстау
қаншалықты заңға сыйымды екен? Осы сияқты ... ... ... әсер
ете ме және бұл жағдайда альтернативті әсер ету шаралары қолданымды ма?
Дегенмен тұтасымен ... ... ... ... ... ... ... пенитенциарды жүйені
Алматы, Ақтөбе, Өскемен; Петропавл қалаларындағы төрт сотталған кәмелетке
толмағандар үшін ... ... ... ... басқа Алматы
облысындағы әйелдер колниясының жанында кәмелетке толмаған сотталған
қыздарға ... ... ... ... ... тудыратын факт, бүгінгі күнге қылмыстылық «жасарды»,
құқыққа қарсы ... ... 14 ... ... ... саны ... оқу орнымыздардағы, қораларымыздағы бүгінгі күнге бар
криминогендік жағдай кезекті рет ... ... оны шешу ... құбылысқа әсер ететін факторларды жоятын әдістемені табу ... ... егер ... ... ... ... іс ... жағдайды алсақ, кәмелетке толмағандар құқықтарын
қорғауды жетілдіру және кәмелетке толмаған құқықбұзушыларға сот ... ... ... ... ... ... айыпталған кәмелетке
толмаған сот алдында болғанда ғана танытады.
Тап осы кезеңде проблемалар туындайды: әлде кәмелетке ... ... ... жазалау ма, әлде негізінен біздің қоғамымыздың сапалы
субъектісі ретінде, кейініректе өзінің қызметін игілікке ... ... жас ... сақталуына жағдай жасайтын бұл проблеманы шешудің
басқа ең ... ... ... ма.Пайда болған жолдан шығудың бірінші жолы аса
қиындықтарды талап етпейді, әдетті, қолдануда басымырақ: “қылмыс жасадың ба
– жазалан, ... ... Тек қана ... ... мен ... атқарушы органдардың қызметкерлері үшін ғана емес, көптеген
мемлекеттік мекеме ... де ... ... өзін ... қорғағысы келеді және оларды оқшаулауды талап етеді.
Мұндай пікірлердің дәйектілігі қоғам мен сот төрелігін ... ... ... ... көрсетуден, және оның қалыпты өмірге
“қайтуына” бас тартқанынан көрінеді, бұл өз ... ... ... ... деградация мен кризиске әкеледі, өйткені қазіргі ... ... ... мен ... ... айқындайды. Бұл
аспектіде мәселеден ... ... жолы ... ... ... Ол ... ... халықаралық құқықтық доктринада және ... ... ... «БҰҰ кәмелетке толмағандарға қатысты әділ
сот ... ең ... ... ... сияқты кәмелетке
толмағандардың құқықтарын қорғау тәртібін регламенттейтін, ... ... ... ... ... құжаттардың Қазақстан үшін маңыздылығы келесіде,
қылмыс жасаушы кәмелетке ... ... ... ... ... ... ... міндетті және келесі шараларды жүргізуден көрініс табуы
керек:
- алдын-алу жұмыстарын жүзеге асыру;
- әлеуметтік реинтеграция;
- кәмелетке толмаған құқықбұзушыларға ... адам ... ... ... ... ... ... шараларды қолдану;
- қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің басқа амалдары ... ғана ... ... ... ... ... жүзеге
асыру:
- кәмелетке толмағандарға өлім жазасы немесе өмір бойы ... ... жаза ... бас ... толмағандардың құқықбұзушылықтарын ... ... ... ... ... жасалған құқықбұзушылықтар
санының өсуі қолданылып ... ... ... ... ... ... ... куәландырады.
Пайда болған мәселелерді шешудің бір жолы ретінде ... ... құру ... ... ... ... ... толмағандарға қатысты сот
төрелігі туралы түсінік ол қандай органдармен ... ... ... ... ... әлеуметтік мектеппен) соған
байланысты. ... жас ... және оның ... ... ... ... оқу ... және кәмелетке толмағандардың
істері бойынша бөлімшеге «жүктейді».
Бірақ жас өспірім әрқашанда құқыққа қайшы тәртіпте болмайды ғой, ... ... ... ... ... ... ... олардың
көпшілігімен әлеуметтік-психологиялық қызметтердің алдын-алу жұмыстары
толық көлемде жүргізілмейді. ... ... ... мына ... егер бала ... керек болмаса, ол мемлекетке де керегі жоқ.
Әрине бізде кәмелетке толмағандармен жұмыс істейтін көптеген ұйымдар,
мекемелер бар деп ... ... ... ... ... көрсеткендей олар
да өз кезегінде проблемды балалардан «құтылуға тырысады». Бұл контингентке
мұндай қатынастың себебі келесіде, жас ... ... бір ... тәртіп бойынша, жас өспірімнің өзін емес ол бекітілген мекеменің
әкімшілігін жазалайды.
Мектеп директорлары қиын, ... жас ... ... ... ... олар ... ... ертең жауаптылық
тартатын директорлардың өздері. Адамдық тұрғысынан мектеп директорын
түсінуге болады. Ол ... ... ... ... ... ... ... қалайды және оңды сөздер мен пікірлер естігісі келеді. Бірақ,
басқа жағынан алып қарасақ, егер ... оқу ... ... ... ... ... проблеманың себебін анықтап, оны шешпесе, олар ары
қарай бұзыла береді.
Бір мысал келтірейік, өмірді бастамастан ... одан бас ... ... артында тұрған адам тағдыры туралы. Жедел ақпараттан: «28.04.06
ж. жедел іздестіру шараларын жүргізу ... ... ... ... ... ... ұрлағаны үшін 1988 жылы туған
мойындау айғақтарын берген кәмелетке толмаған Н. ұсталды.
Н. толық отбасында дүниеге ... ... ... ... ... ішіп
келгенде үйлерінде ұрыс болып тұратын. Оған он жас болғанда, шешесі қайтыс
болды. Әкесі ... ... ... ... салынып кетті, баласына
бақылауды жасамады. Нәтижесінде ата-ана құқықтарынан айырылды. Жас бала ... ... ... ... ... әжесіне берді. Н. есейгеннен кейін,
әжесі бұрынғыдай оған бақылау жасай алмады. Ақша әр уақытта ... ... мен ... ... ... ... ... көлемі 4800 тенге негізінен тамақ пен коммуналды төлемдерге
кететін. Н. киінгісі келетін, ... ... ... Оны ... ретінде ешқайда жұмысқа алмады. Бірақ, ол қайда барса да оған ақша
керек болды. Әкесі алимент төлемеді. Сонда Н., ... ... ... ... ақша ... жолын тапты. Автокөліктерден магнитафондар ұрлай
бастады. Н. үшін бәрі ... емес ... ... бір күні ... ... ... ... магнитафоны ұнап қалды, ол
құлыптарды бұза алмады. Көп ... ... ... ... терезесін
сындырды. Ол терезенің 200 мыңға жуық тұратынын білмеді. ... ... ... ... ... 2 жыл мерзімге жіберілді. Рақымшылық
туралы заң ... соң Н. ... ... ... Бұл ... ... қайтыс
болды. Әкесі тұратын пәтер ғана қалды. ... ... ... тұрып жатқан
пәтерге оны жібермеді. Бірнеше күн Н. ... ... ... Осы ... ... ол ... ... онда қалыпты тамақ пен ұйықтауға орын болып
еді. Соңында қамқоршылық және қоғаншылық ... ... алыс туыс ... әпкесінің қолына барды.
Ол әпкесінің Н. асрыуға көңліл де, қаражаты да болмады өйткені оның өз
балалары болды. Осыдан бір тәулік өтпестен Н. ... ... ... алып шығу ... ... Одан ... алынып жіберілген
болатын. Бір аптадан соң Н. ... ... ашық ... үшін ... ... ... қаулы шығарылып Н. қайтадан жіберілді.
Үш күнен кейін қалалық прокуратурада терезе ... ену ... ... ... Жедел іздестіру шаралары
нәтижесінде ол Н. ... ... Ол бұл ... ... білмеген де,
ашық терезені, жүргізіліп жатқан жөндеу жұмыстарын көріп ... ... ол ... не күтіп тұр? Оны сот шешеді. Қылмыс жасадың ба, жазасын өте. Егер
бұл ... ... ... ... егер ... оның ... ... егер өз уақытында оның өмір сүру жағдайлары жасалса,
мүмкін ... ... ... ... тағы бір ... ... еді.
3.2. Кәмелетке толмаған құқықбұзушылармен жұмыс істеу тәсілдерін
өзгерту бойынша шаралар
Қарапайым санамен нәрленетін, ... ... ... ... ... ... ... және осы сияқты әрекеттердің
себептерін түсіндіруге түрткілемейді, ... оған тыю ... ... іздейді.Әрине бұл құбылыстың табиғатын талдағанша, ... ... ... Бұл ... ... күш салуды талап
етпейді, яғни тәжірбиелік қызметкерлердің көбіне (кәмелетке ... ... ... ... және сот ... ыңғайлы.
Біздің пікірімізше, бұл жас ... яғни ... ... ... барысында мұндай әдіс қандай нақты ... ... ... жартылай кәсіби немесе кездейсоқ адамдардың
жұмыс істеуі нәтижесінде болады. Жеке ... ... ... ... ... яғни оның санасын, дүниетанымын, өмірге қатынасын
түзетуді жүргізбесе, бұл тек қана ... ... ... ғана ... қылмыстылықтың өсуіне алып келеді (өйткені ... ... ... ... болу ... ... оларды қолдану, біздің пікірімізше
баспалдақты сипатта болуы ... Бір ... ... өз ... ... ... еді бас ... ақырғы шараларды қолдануға болмайды,
әйтпесе «ертең сен оны ... ... ... ... ... ... және психологиялық әсер етудің ... ... ... көру ... ... кейін ғана жазалауға болады.Егер біз
бірден жазаласақ, ... өсіп келе ... ... жағымсыз тәжірбиені, оның
адамгаршілік қағидалары қалыптасқаннан бұрын жинақтайды.
Бұдан басқа әрбір ... ... ... жеке ... ... Бала тұрып жатқан әлеуметтік ортаны ғана емес, оның жасын
да есте ұстау ... ... ... ... ... ... ... және
жақсырақ ойлайды. Баланың жасы оның білім деңгейін көтеру себебі болып
үнемі ... ... ... ақылды, тәжірбиелі қылатын оның ... емес . Жас ... ... ... ... назарды оның
шешімі негізінде жататын уәж бен мақсаттың құрылымына аудару қажет.
Кәмелетке толмаған құқықбұзушылардың ... ... ... ... ... ... ... жеке тұлға ... әсер ... ... ... ... объект құқықтық сана болып табылатындығымен келісе отырып,
оның адамгершілігі ... ... ... ... Және егер ... ... сонда жас өспірімнің жағдайлар алдындағы , қоғам ... ... ... болып жатады. Өз негізі бойынша құқық
бұзушылық – жеке ... ... ... ашық ... ... ... ... шараларымен қорқытқанда, балада
міндетті түрде іс жүзінде биліктің, мемлекеттің өкілі болып табылатын құқық
қорғау ... ... ... ... ... ... ... дамуы мен тәртібіне әлеуметтік бақылау жаңа
жағдайларда ерекше мәнге ие. Мемлекет пен оның органдары бірінші ... жас ... даму ... ... ... қаматамасыз етуге назар
аударуға міндетті /23, ... ... жас ... ... мен ... ... ... керек, және сонымен бірге ол ... ... ... ... ... керек.
Халықаралық-құқытық ережелер құқық бұзушылықтардың алдын-алудағы
бағыттардың конструктивтік нұсқаларын ұсынады:
1 проблемалардың тереңдетілген талдау және ... ... мен бар ... ... ... ... ... құзыретті ұйымдар мен
қызметкерлердің анық айқындалған міндеттері;
3 болжамдау негізінде және ... ... ... , ... ... ... міндетті, сәйкес бағдарламалар әзірлеу негізінде
құқық бұзушылықтардың алдын-алу;
4 қоғамдық, соның ішінде жастар ... ... ... ... ... ... саласындағы саясатты жүзеге
асыруда ... ... ... ... ... кәмелетке толмағандар
арасында құқық бұзушылықтардың ... ... ... ... мен ... ... бала ... жағдай жасайтын
саясатты шығару керек. Ішкі тұрақсыздықты жеңу үшін ... ... ... ... ... ... ... болған жағдайды шешу тәсілінің бірі ретіндегі - ювеналды
әділет.
Қазақстан Республикасы Президенті Нұрсұлтан ... ... ... ... ... әртүрлі профильдегі және бағыттағы жастар
үшін органдар мен қызметтердің құрылуын ойлап шығару ... ... ... толмағандармен байланысты әкімшілік және басқа да
әрекеттерді білікті бағалау ... ... ... ... алатын, кәмелетке толмағандар істері бойынша әділет (ювеналды
әділет) кноцепциясы назар аударуға ... ... сот ... мен ... мәртебесі
туралы» конституциялық заңына сәйкес, Қазақстанда соттардың мамандандырылуы
жүзеге асырыла алады, соның ішінде ... ... ... ... Мамандандырылған соттарда аудандық (қалалық) соттың ... ... және ... ... ... ... ... таралады.
Кәмелетке толмағандар істері бойынша соттардың ... ... ... сот ... ... ... мен басқа
нормативтік-құқықтық актілердің негізінде ... ... ... ... ... /16/.
Бұдан басқа, «сот төрелігі» түсінігінің маңызы келесіде:
- ... мен ... ... ... мен ... ... жүзеге асыру;
- Республика Конституциясының, заңдарының өзге де нормативтік
құқықтық актілерінің орындалуын қамтамасыз ету қызметін ... ... ... қисынды қортындыны шығаруға болады: егер кәмелетке
толмағандар істері бойынша комиссяларға ... ... ... орындау
тән болса, онда соттың одан басымырақ мүмкіндіктері бар.
Біріншіден, сот белгілі бір құқыөтық ... ... ... ... ... және ... құқықсубъектілігі бар. Екіншіден, орындаушы
(әкәмшілік-қоғамдық) ұйымдарға ... ... ... ... ... ету) және ... құқықсубъектілігі бар. Үшіншіден, айтылған баптық
жағдайлардың болуы құқыққорғаушы міндеттерді орындау мүмкіндігін ғана емес,
құқыққолдануды қамтамасыз ету ... де ... ... ... ... ... ретінде танып, оған ҚР Конституциясының 75-бабы 1-тар.
сәйкес сот төрелігін жүргізудегі ... ... ... ... ... және заңда белгіленгенөзге де сот ісін жүргізу
нысандары арқылы жүзеге асырылудың құқықтық ... ... ... ... бойынша қызметтердің концептуальды және
біріктіруші бастауы ретнде мыналар болар еді:
1 соттардың ... ... ... ... ... ... іс жүргізудің қағидалары;
3 теріс қылық пен кінәнің ... және ... ... әсер ету ... ... ... істі қараудыі
оңайлатылған тәртібі.
Осылай, ювеналды соттардың - ... ... ... ... ... ... ... басқа елдердің тәжірбиесінен
және БҰҰ кәмелетке толмағандарға қатыстыәділет сот жүргізудің БҰҰ-ның ... ... ... ... ... шыға ... келесілерді
белгілеу қажет:
1 балалар мен жас өспірімдердің құқықтары мен мүдделерін құқықтық
қорғауды қамтамасыз ету;
2 істі қараудың ... ... ... ... құқық бұзушының жеке қасиеттерінін ... ... ... ... ... мемлекеттік әсер ету шараларын
қолдану;
4 құқықбұзушылықтың алдын-алуға көмектесу.
Ювеналды судьялардың ... ... ... бірінші
көзқараста ғана сот ... ... ... ... сәйкес
келмейтін болып көрінуі мүмкін. Бірақ, балалар мен жас өспірімдердің
ішінара ... ... ... ... сот, ... толмаған жеке
адамның дамуына көмектесуге міндетті, ал керекті ... ... ... ... ... ... ... жекешелендірілген
үйлерді сатқанда балалардың ... ... ... ... Президенттің Жолдауында Үкімет алдындағы
басым міндеттер ретінде балалардың мектеп ... ... ... бойынша міндеттер бар. Жеке адамды дамыту, білім алу жас өспірімнің
мазмұнды өмірін ... ете ... және ... мен ... ... мүмкіндігін жоғары деңгейде ... ... ... ... өзі бұл идея ... ... ... шешімдерді талап
етеді. Көрсетілген міндетті қамтамасыз ету үшін кәмелетке толмағандардың
жас ... ғана ... ... ... ... ... құрамдарын да анықтау қажет.
3.4 Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығының мәселелі
сұрақтары
Қылмыстық жауаптылық қылмыстық ... ... ... ... және
қылмыстық заңнаманың барлық мағынасын білдіретін «қылмыс- ...... ... ... ... звеносы болып
табылады.
Қылмыстық жауаптылық – бұл төрт элементтен ... ... ... әлеуметтік-құқықтық салдары:
1 қылмыстық заңның нормаларыне ... және ... ... ... ... ... ... есебі;
2 сот үкімі арқылы жасалған қылмысқа жағымсыз баға беру және ... ... ... жаза немесе өзге де қылмыстық-құқықтық сипаттағы өзге де шараларды
қолдану;
4 тағайындалған ... ... ... ... ... ... ... соттылықтың болуы.
Қылмыстық жауаптылықты жүзеге ... ... ... ... болғанан кейін, оның субъектілерінің құқықтары ... ... ... ... ... Қолданыстағы ҚР ҚК қылмыстық
жауаптылықты жүзеге асырудың бірнеше нысаны бар. ... ... ... кең ... ... ... Жаза ... сот үкімі бойынша
тағайындалатын мемлекеттік мәжбүрлеу шарасы. Жазаның келесі белгілері бар:
1 ол қылмыстық ... ... ... ... ... үшін ... ... жаза тек қана мемлекет атынан сот үкімімен тағайындалады;
3 мемлекеттік мәжбүрлеклің басқа шараларына қарағанда, жаза ... ... ... бір ... ... жойылып не алынып
тасталуы құқықтық салдарларға әкеп ... жаза тек қана жеке ... ... жаза ... қылмыс істеген адамның құқықтары мен ... ... оған ... бір жапа ... әкеп ... және ... ... айырады.
Бұл қылмыстық жауаптылықты жүзеге асырудың тағы мынадай түрлері бар:
шартты түрде соттау (ҚР ҚК 63-бабы) және жазаны өтеуді ... ... ... ... ... екінші нысаны жаза тағайындамай
соттау. ҚР ҚК 81-бабына сәйкес жаза ... ... тек қана ... ... немесе орташа ауырлықтағы қылмыс жасаған, кәмелетке
толмағанға ғана қолданылуы ... Бұл ... ... ... міндетті түрде тәрбиелік ... бар ... ... ... деп ... ... оны қолдану және жүзеге асыру
аркылы қолжеткізілуге тиіс түпкілікті әлеуметгік нәтижелер ... ... ... ... Республикасының қылмыстық
заңнамаларының алдында тұрған жалпы ... ... ... ... ҚК ... 2-бөлігінде жазаның мақсаты бойынша анықталған: «Жаза
дегеніміз соттың үкімі бойынша тағайындалатын мемлекеттік мәжбүрлеу ... ... ... ... деп ... ... ... және ол адамды
құқықтары мен бостандықтарынан осы ... ... ... немесе оларды
шектеу болып табылады».
Сейтіп жазаның мақсаты мыналар болып табылады:
-әлеуметтік ... ... ... ... түзеу;
-жаңа қылмыстар істеудің алдын алу.
Жазаны қолданудың әрбір жағдайы көрсетілген мақсаттарға сай ... ... ... ... мақсаты ретіндегі әлеуметтік әділеттілікті
қалпына келтіру бірінші рет тікелей қазақстандық қылмыстық заңнамада орын
алып отыр. ... ... ... ... ... маңызды
қағидаттарының бірі — әділеттік қағидатынан туындап отыр.
Жаза мен қылмыстық-құқықтық сипаттағы өзге де шаралар, егер ... ... ... ... мен ... ... ... мен кінәлі адамның тұлғасына сай келсе ғана ... ... ... ... ... ... қылмыстың қоғамдық
қауіптілігінің сипаты мен дәрежесі және жазаның қаталдығы арасындағы ... ... ... қылмыстың істелу нәтижесінде бұзылған жәбірленушінің құқықтары
мен бостандықтарын, ең ... ... ... ... үшін ... ... санкцияларды қалпына келтіру сипаты қылмыстың
істелу нәтижесінде бұзылған құқықтар мен ... ... ... Таза қалпына келтірудегі сипат ақшалай айып ... ... ... ... ... санкцияларға ие болады.
Әрине, қылмыспен келтірілген шығындардың бәрі бірдей міндетгі түрде қалпына
келтіріле бермейді ғой. Сірә, ... ... ... ... не
кылмыстың нөтижесінде жоғалған денсаулық ешқандай ... ... ... ... ... кейбір жағдайларда қасақаналықпен
кісі өлтірген үшін мүліктік тұрғыда қалпына келтіруге байланысты қылмыстық-
құкықтық санкциялардың функциясы жоққа шығарылмайды). ... бұл ... үшін ... ... ... ... келтіру мақсатына қол
жеткізу мүмкін емес дегенді білдірмейді.
Мұндай жағдайдағы жазаның әлеуметгік ... ... ... мен ... ... ... қол ... (мысалы, ұзақ
мерзімге оны бостандығынан айыру және жазаға сәйкес ... ... ... ... ... ... ... жазалаушы мазмұны, бұдан
бұрын атап өткеніміздей, осы жағдайда да әлеуметгік әділеттілікті ... ... бір ... әдісі болып табылады.
Сонымен бірге, қылмыстық жазаға және оның жазалаушы мазмұнына
байланысты ... ... ... ... жаза ... жазалауды ғана мақсат етеді деген ой келмесе керек. Тіпті ең ... ... өзі ... жан ... мен тән ... ... ... Аталып отырған жазаны атқаруға байланысты құқықтық шектеулер
мен мәжбүрлеп айырудың басқа да ... бар, ... ... ... ... ... ... келтіру болып саналады.
Қылмыстық жазаның енді бір мақсаты ... ... ... ... ... түзеу болып табылады. Түзелу қылмыскердің заңға бағыныңқы
адамға айналуымен ... Бұл ... ... ... жазасын өтеп
шыққаннан кейін адамгершілігі жоғары ... ... ... кетуі жөнінде
сөз болып отырған жоқ. Түзеу барысында ... ... ... міндет — ол
сотталған адамды жазаның қатерімен ... да енді ... ... ... ... ... істеуге жол бермеуге көндіру немесе мәжбүр ету.
Түзеудің бастамасы кінәлінің қылмыстық жауаптылыққа тартылған сәтінен
басталады және сот мәжілісі, кім ... мен жаза ... ... ... оның ... сәті ... өтеу ... байқалады.
Осыған орай, жазаны атқару органдарының тікелей міндеті ... ... ... ... ... Қылмыстық-атқару кодексі 7-
бабының 1 -бөлігінде сотталған адамның түзелуі оның мінезінде ... ... ... ... адамзат өмірінің нормаларына,
тәртібі мен дәстүріне ... ... ... қалыптысуымен
анықталатындығы айтылған. Заң осы мақсаттарға кол ... ... ... ... жазаны атқару мен өтеудің тәртібі (режим),
тәрбие жұмыстары, қоғамдық пайдалы еңбек, орта білім алу, ... ... ... ықпал ету болып табылады (ҚР ҚАК 7-бабының 2-бөлігі).
Ғалымдардың көзқарастарына ... ... ... ... ... ... ... — жазалаумен теңестіріледі.
Сондықтан жазаны атқару қылмыстық-аткару құқығының ... ... ... тәртібі сияқты көрінеді.
Қ. Ж. Балтабаевтың атап өткеніндей, жазаның жазалаушы қасиетгері режим
арқылы іске асырылады. «Жазаның мәні мен мазмұны көрінетін жазалауды ... ... ... қарай көпсалалы. Ол сотталғандарға жазалушы ыкпал
етуді қамтамасыз етіп, соталғандарды түзеудің негізгі ... ... ... және ... езге де ... ... ету ... қолданылуы үшін құқықтық алғашарттар қалыптастырады».
Жазаның түрлі шаралары түзеудң ... ... ... мен ... ... Жаза шаралары да түзеу құралдары ... ... ... ... қауіптілігін, сотталған адамның тұлғасын ескере отырып
қолданылуы тиіб. Бас бостандығынан айыруды жазасын өтеу ... ... ... мыналар болып саналады: бостандықтан айыруды өтеу режимі,
қоғамға пайдалы еңбек, тәрбие жұмыстары. Түзеуге ықпал ететін ... ... де ... ... ... ... және өзге де қызметгер.
Жазаның өзге шараларын колдану кезінде түзеу ... ... ... ... ... ... өзіндік езгешеліктерге ие
болады. Бұл жерде түзелудің өлшемі адамның мінез-қүлқының өзгеруі, сана-
сезімі ... ... ... бағынышты мүшесіне айналуы болады.
Ақырында, жазаның мақсаты қылмыстың алдын алу ... ... ... ... ол жеке (арнайы) және жалпы ... ... ... алу ... өзін жаңа қылмыс істеуден ... ... ... ... ... ... ... яғни оны
түзеу жолымен; екіншіден, сотталушылардың ... өтеп ... ... істеуіне немесе жаңадан қылмыс істеуіна мүмкіндік туғызбайтындай
жағдай жасаумен кол жеткізіледі. Шындығына келгенде, ... ... ... ... ... түсу, жалған ақша істеу және басқалар)
түзеу ... ... ... те ... Дегенмен, кейбір
қылмыстар бостандығынан айыру жазасын өтеп жүргеннің өзінде де ... ... күш ... адам өлтіру, денсаулыкка зиян келтіру,
еркекпен жыныстық қатынасқа түсу және басқалары). Үшіншіден, арнайы ... ... ... ... алу ... жаза қатерімен қол жеткізіледі.
Қатер төндіру ең алдымен жазаның болмай
қоймайтындығымен көрінеді. Адам жазадан қашып ... ... ... ... санасында електен өткізіп, ұғынып, өзін қылмыс
істеуден тежейді. Қатер жөніндегі ой қылмыс істер алдында да, ... ... де ... ... ... жазаның әлеуметтік әсерлілігінің жалпы айыптау тұрғысынан
алғандағы бағалануы ... ... ... әр жылдардағы әр ... ... ... деректері азаматтардың белгілі бір
бөлігі нақ ... ... ... ... ... ... алу ... туралы айтқанда, қылмыстылықпен күрестің
басты құралы жаза ... ең ... ... түсу ... ... ... ... күресте басты маңызға мемлекеттің жүргізіп
жатқан ... ... ... ... ие болады. Бұл
тұрғыдан алғанда жаза негізгі болмаса да маңызды ғана емес қылмыстылықпен
күрестің ең ... ал ... ... ең ... ... ... Нақ осы жаза ғана ... істеп жүрген адамның қылмыстық қызметін
үзе алады. Ол адамгершілік жағынан тұрақсыз адамдардың белгілі бір ... ... ... ... ... ... алады. Осыған байланысты
қылмыстық заң ... ... ең ... ... ... ... қарайды. Ол (заң) ең кәнігі қылмыскердің ауыр және
аса ауыр ... үшін ең ... ... ... ... ... заң қылмыс істегеннен кейін шын көңілімен өкінген, ... ... ... ... ... ... ... адамдарға
кешірімділікпен қарайды.
ҚазКСР-нің 1959 жылғы ҚК-нде жаза ... тағы бір түрі ... ... ... ... дәл сақтау, социалистік тұрмыс
ережелерін сыйлау рухында қайта тәрбиелеу мақсаты ... ... ... ... ... Қылмыстық кодексі бұл мақсаттан
бас тартты. Әрине, жоғарыда аталған заңнамалық ереже жазаға ... ... ... ... ... тыс жоғары сияқты. Сірә де, ... ... ... ... ... ету ... қолданумен іс
жүзінде мұндай нәтижеге жету мүмкін емеб.
Жазаның аталған өзге де мақсаттарының катарына тағы да ... және ... ... ... ... ... ... мақсаты мен қылмыстық құкық міндеттері араласып кеткеніне
қарамастан, оның ... ... ... ... және өзге де
шаралардың, соның ішінде қылмыстық-құкықтық ... салу мен, жаза ... өзге де ... ету ... ... өту ... ... заңда белгіленген жаза мақсаттары, өздерінің
әртүрлі мазмұндарына қарамастан өзара байланысты және ... ... ... Бір ... бір ... ... отырады, олардың
әркайсысының колжеткен нәтижесі екіншісінің ... ... ... ... ... ... ... және тәжірибелік жағынан шешілмей
отырған проблемалар қатарына жазаның мақсаттары туралы мәселелер де жатады.
Мәселен қылмыстық құқық ... жаза ... ... құқықтық
нормаларға әралуан түсіндірме беруде. Біреулері, жазаның мақсаты жазалау
десе, басқалары — түзеу мен ... ... ... ... ... ... ... Қылмыстық жазаның мақсатын дұрыс ұғына білудің айтарлықтай
теориялық және тәжірибелік мәні бар. ... ... ... ... ... ... ... қалаған мақсатсыз жүзеге асырылмайды. Осыдан келіп
қылмыстық жазаның мақсаты ... ... ... ... Заңнамалармен
анықталатын мақсаттар бір жағынан құралдарды таңдауға әсер ... ... осы ... ... ... осы мақсатты жүзеге асыру
әдістеріне әсер етеді. Осы сияқты күрделі ... білу ... үшін де, ... ... ... үшін де өте ... ... әлеуметтік қоғамда кешенді сипатқа ие болады, ... ... мен ... ... қоғамдық қатынастарды коғамдық
қауіпті қолсұғушылықтан қорғаумен көрінеді. Демек, кылмыстық жаза ... ... ... ... нұқсан келтірілген әділеттілікті
қалпына келтіру үшін қызмет етеді. Жаза -әлеуметтік ... ... ... ... ... ол қылмысқа қарсы қажетті әсер болып табылады.
Жаза мен қылмыс ... ... ... байланыста болады. Егер
қоғамдық қауіпті әрекет жазаны қамтымайтын болса, онда ол қылмыс деп санала
алмайды. ... жаза ... ... ол заңсыздыққа айналған болар еді.
Сондықтан, қылмыстык жаза қылмыс үғымымен байланыстырыла зерттелуі тиіб.
Алайда, кейбір ... ... пен ... ... ... ... қылмыс туралы ілімді дамытуда қылмыстық жазаны жоғарырақ
көтереді.
Қылмыс пен жазаға ... ... да ... бар. ... жекелеген
зерттеушілер, қылмыс ұғымымен қатар, жазаны белсене қолдану процесі де
бірге жүреді деп санайды. Бірақ, ... ... ... ... ... құқықтық нормалардың мемлекеттік билікпен реттеліп отыратын құқықты
нормаға айналатын процесін ескермейтін сияқты. Бұл орайда, «іс жүзіндегі ... ... ... да қылмыстар жазаның алдында тұрады: жаза туралы мәселе
көтерілмес бұрын, алдымен ... ... ... ... Шын ... жаза жүйесі істелген қылмыстармен күрес шаралары ... ... рөл ... егер бұл ... басымдылық жөнінде сөз қозғайтын
болсақ, онда басымдылық жазаның емес қылмыстық үлесіне тиеді. Бірақ ... пен ... ... ... ... шығару болып табылмайды.
«Жазасыз қылмыс ұғымы және сол сияқты қылмыссыз қылмыстық жаза болуы мүмкін
емес», ... ... ... ... ... болады.
Тәжірбиелік қызметкерлердің пікірі бойынша ... ... жас ... ... қылмыстылықтың
өсуінің негізгі факторларының бірі болды. Бүгінгі жас өспірімдер ... ... ... жатқан фактілерге сүйеніп өздері үшін келесі
қортындылар жасады:
- «мен ... ... бұл мені ... ... ... «жәбірленушімен ақша арқылы келісуге болады»;
- «шартты мерзім» -бұл оңай, мен үйде ... көп ... бір ... ... ... «мен ... толмағанмын», маған ескерту мен алдан алу
әңгімелерінен ... ... ... ... атап ... келетіні, халықаралық нарықта Қазақстан
Республикасының маңызын күшейту бойынша саясатты жүргізу және ... ... ... ... сәйкес гуманизация жағына
қарай өзгерту, менің көзқарасым бойынша қылмыстылықтың өсуіне, ... ... ... ... жағдайдың нашарлауына алып
келді.
Нарық қатынастарыніың пайда болуы өмірдің барлық саласында көрініс
тапты, бұл құндылықтардың, ... ... ... ... ... ... ... уақытта азаматтар құқық қорғау
органдарына көбінесе жүгіну себебі болып, кінәліні заңға тарту үшін ... ... ... ... ... ... ... Нәтижесінде,
жәбірленушімен татуласуына байланысты (ҚР ҚІЖК ... ... ... ... ... ... немеме ауырлығы қылмыстыр
орташа үшін) аяқталады, бұл өз кезегінде соңғымен құқықа ... ... ... болады.
Тікелей заңды фактілердің өздерін ескермей, тәжірбиеге негізделетін
болсақ, пайда ... ... ең ... ... ... тұлғамен қылмыстық
жауаптылықты тартпау жағдайларын кішірейту және идеалында ... ... ... ... ... ... ... болмай қоймайтындығы құқықбұзушылармен күрес үшін ғана емес,
тұтасымен заңдылықты күшейту, ... ... ... тәрбиелеу, адамдардың
барлығында құқықтық бұйрықтың орындау әдетін тәрбиелеу үшін қажет.
Осылай бұл құбылыстың табиғатын ... ... ... ... Бұл ... ... күш ... талап етпейді, яғни тәжірбиелік
қызметкерлердің көбіне (кәмелетке толмағандар істері бойынша бөлімшелер,
құқыққорғаушы және сот ... ... ... ... бұл ... яғни ... толмаған құқықбұзушылармен жұмыс барысында
мұндай әдіс ... ... ... ... ... ... ... немесе кездейсоқ адамдардың жұмыс істеуі нәтижесінде
болады. Жеке тұлға қалыптасатын ... ... ... ... оның санасын, дүниетанымын, өмірге қатынасын түзетуді жүргізбесе, ... қана ... ... ... ғана ... ... ... алып келеді (өйткені балалар өсіп ересектерге айналады).
Бұл ойланулардың барлығы бір қортындыға ... ... ... ... өз ... сапалы жүзеге асыра алатын субъектісі
ретінде жас өспірімді сақталуына әсер ететін, бұл ... ... ... ... да ... ... іздеу керек.
Жазалау шаралары болу керек, бірақ оларды қолдану, біздің пікірімізше
баспалдақты сипатта болуы қажет. Егер біз ... ... ... ... жатқан ұрпақ жағымсыз тәжірбиені, оның ... ... ... ... Бұдан басқа әрбір кәмелетке ... жеке ... ... ... бұл ... ... асоциальды тәртібін туғызады.
Біздің көзқарасымыз бойынша, кәмелетке толмағандарға қатысты ... ... ... ол ... ... ... асырылады соған
байланысты (полициямен, ... ... ... ... ... ... және т.б.), ... олар мамандандырылған ба, жоқ
па? Мен жеке тәжірбиеме сүйене отырып мына байламға келдім, ... ... ... ... ... ... проблеманы ең конструктивті әрі ... ... бірі ... ... ... құру ... ... әдебиеттер тізімі
1. Павлодар облысы бойынша 2007 жылғы қылмыстылықпен күрестің күйі мен
нәтижелері туралы статистикалық ақпарат.- Павлодар, 2008.
2. БҰҰ ... ... ... сот ... жүргізуге қатысты ең
төменгі стандартты ережелері, 1985 ж.
3. Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс-жүргізу кодексі ... ... ... Республикасының Қылмыстық кодексі.- Алматы: Юрист, 2008.
5. Бочкарева Ж.Ж. ... ...... Советская
юстиция.- 1967. Б.14
6. Егошев К.Е. Опыт ... ... ... ... М.: ... 1967 – 45с
7. ҚазКСР Қылмыстық кодексі. – Алматы: Әділет- Пресс, 1997
8. Рогов И.И., ... ... ... ... ... ... Жаргы, 2006. 320 б.
9. Орлов В.Б. ... и ... ... М. ... 1975- ... ... Ф.Н. Психолого- ... ... ... ... ... ... ... А. М. Субъект преступления.- М.: Проспект, 1981- 63с
12. Астемиров И.И. Уголовная ... и ...... 1986. 217 ... Қазақстан Республикасы Жоғарғы сотының 2002 ... ... ... ... және оларды қылмыстық және өзге де
қоғамға жат әрекеттерге тарту ... ... ... сот ... ... ... ... А.А. Ответственность взрослых за ... ... 1976. 149 ... ... А.Ф. ... несовершеннолетних.- М.: Юрид.
Литература, 1980. 96с
16. Қазақстан Республикасының Конституциясы. – Алматы: «Жеті жарғы», 2008.
17. Бабаев М.М. ... ... ... М.: ... 136 ... ... Шахматов Л.В. Уголовная ответственность и наказание.- Минск,
1963. 148 б.
19. Мельникова Ю.Б. ... ... и ... ... 1999. ... ... құқықтары туралы Конвенция, 1989ж.
21. Руководящие принципы ООН для ... ... ... 1995г
22. Павлодар қ. бойынша КТБ Ресми ақпарат КТБ, 2006ж.
23. ... о ... на ... ... Жетi ... ... Жетписбаев Б.А. Ювенальная юстиция.- Алматы: Даникер, 2001. 237 б.
Қосымша А
Павлодар қаласы Солтүстік аумағы бойынша жас өспірімдер қылмыстылығынң
динамикасы
| ... қ. ІІБ ... қ. ... ІІБ |
| |2001 ж. |2002 ж. |2003 ж. |2004 ж. |2005 ж. ... ... |234 |260 |144 |124 |121 ... ... |243 |235 |147 |117 |164 ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... ... қылмыстық жауаптылыққа тартылған
кәмелетке толмағандар туралы ... ... |2001 ж. |2002 ж. |2003 ж. |2004 ж. |2005 ж. ... ҚР ҚК |100 |112 |42 |29 |40 ... ҚР ҚК |38 |27 |35 |32 |41 ... ҚР ҚК |23 |21 |13 |16 |15 ... ҚР ҚК |7 |14 |5 |2 |0 ... ҚР ҚК |2 |1 |0 |2 |0 ... ҚР ҚК |14 |1 |3 |6 |7 ... ҚР ҚК |4 |10 |1 |3 |1 ... ҚР ҚК |7 |10 |8 |3 |7 ... ҚР ҚК |10 |33 |22 |13 |0 ... ҚР ҚК |12 |8 |0 |2 |6 ... т.1 бп.|10 |50 |2 |7 |13 ... ҚР ҚІЖК | | | | | |
-

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәмелет жасқа толмағандардың қылмыстық жауаптылығы және жазалаудың теориялық мәселелері78 бет
Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы жайлы47 бет
Кәмелетке толмаған қылмыскерлерге жаза тағайындаудың ерекшеліктері39 бет
Кәмелетке толмағандарға тағайындалатын жаза түрлері мен шектері48 бет
"Прокуратура органдарының жүйесі, құрылымы және оларды ұйымдастыру."75 бет
«Кәмелетке толмағадардың қылмыстық жауаптылығы».5 бет
Ата-аналарды құқығынан айырудың негіздері мен тәртібі8 бет
Жапониядағы жазаны өтеу5 бет
Кәмілетке толмағандардын қылмыстық жауаптылығы26 бет
Кәмелетке толмаған қылмыскерлердің қылмыстық жауаптылығы45 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь