Тізбектер реакциялары

Өте шапшаң өтетін химиялық реакцияның мысалына біз қопарылысты атадық. Айталық, сутек пен оттектің қоспасына от тигізсек қопарылыс болады, оның нәтижесінде су түзіледі.
Бұл реакцияның теңдігі деп жазып жүрген теңдігіміз, тізбектескен көп аралық реакциялардың ақтығы ғана. Шындығында реакция былай жүреді:
Фотохимиялық реакциялардың маңыздысы жаратылыста күн сәулесінің энергиясын пайдаланатын кейбір процестер; мысалы, өсімдіктерде болатын фотосинтез. Өсімдіктердің жасыл жапыра-ғындағы хлорофилл күн сәулесі спектрінің қызыл шетіндегі электромагнит толқындарын сіңіріп алып, көмір қышқыл газы мен судан органикалық заттар синтездейді, ал оттек бос күйінде бөлініп шығады:6СО2 + 6Н2О -+ С6Ні2О6 + 6О2 + 2,820 кДж:
Радиациялық реакциялар. Үлкен энергиялы сәулелердің (рентген сәулесі, альфа, гамма сәулесі, нейтрон т. б.) әсерінен туатын реакцияларды радиациялық реакциялар дейді. Бүларды зерттейтін радиациялық химия — химияның жаңа бөлімі, аз зерттелген саласы. Мұнда болатын процестердің фотохимиялықтан айырмашылығы — бұл сәулелер атомның ішкі қабаттарына әсер етіп, олардағы электрондарды қоздырып немесе бөліп шығарады: осыдан барып молекула ішіндегі атомдардың ындағы байланыс бүзылып, бос радикалдар және валенттігі қанбаған атомдар түзіледі. Мысалы, осындай әсерден оттек-ь озонға, алмарграфитқа айналады т. т. с. с. П
Радиоактив сәулелерінің әсерінен болатын химиялық айрылу реакцияларын — радиолиз деп атайды. Мысалы, судың радиолизі. Әуелі сәуле әсерінен су молекулалары қозады, кем біреулері ионданады: Түзілген ион — молекула Н2О + секундтың миллион бөлігі ішінде Н2О молекуласымен реакцияласып, тұрақты иои ОН3 + пен радикал. ОН түзеді:Н2О++Н2О = ОН^+ ОН
Босап шыққан электрон Н2О мен әрекеттесіп теріс пон молекула Н2О~ түзеді, олар лезде түрақты ион ОН~ пен атом радикал-Н айрылады. н2о-=он--+н
ОН3+ және ОН~ иондары әрекеттесіп, су молекуласы түзіледі, ал бос радикалдар
        
        1. Тізбектер реакциялары.
2. Фотохимиялық реакциялар.
3. Радияциялық реакциялар.
Өте шапшаң өтетін химиялық реакцияның мысалына біз қопарылысты ... ... пен ... қоспасына от тигізсек қопарылыс болады, оның
нәтижесінде су түзіледі.
Бұл реакцияның теңдігі деп ... ... ... ... көп
аралық реакциялардың ақтығы ғана. Шындығында реакция былай жүреді:
Фотохимиялық реакциялардың ... ... күн ... ... ... процестер; мысалы, өсімдіктерде болатын
фотосинтез. Өсімдіктердің жасыл жапыра-ғындағы ... күн ... ... ... ... ... сіңіріп алып, көмір
қышқыл газы мен судан органикалық заттар синтездейді, ал оттек бос ... ... + 6Н2О -+ ... + 6О2 + 2,820 ... реакциялар. Үлкен энергиялы сәулелердің (рентген сәулесі,
альфа, ... ... ... т. б.) әсерінен туатын реакцияларды
радиациялық реакциялар дейді. Бүларды ... ... ...
химияның жаңа бөлімі, аз зерттелген ... ... ... ... ... — бұл ... ... ішкі қабаттарына әсер
етіп, олардағы электрондарды қоздырып немесе бөліп шығарады: ... ... ... ... ... байланыс бүзылып, бос радикалдар және
валенттігі қанбаған атомдар түзіледі. ... ... ... оттек-ь
озонға, алмарграфитқа айналады т. т. с. с. П
Радиоактив сәулелерінің әсерінен болатын химиялық айрылу реакцияларын ... деп ... ... ... ... ... сәуле әсерінен су
молекулалары қозады, кем біреулері ионданады: Түзілген ион — молекула Н2О
+ ... ... ... ... Н2О молекуласымен реакцияласып, тұрақты
иои ОН3 + пен радикал. ОН түзеді:Н2О++Н2О = ОН^+ ... ... ... Н2О мен ... ... пон молекула Н2О~ түзеді,
олар лезде түрақты ион ОН~ пен атом радикал-Н айрылады. н2о-=он--+н
ОН3+ және ОН~ ... ... су ... ... ал ... одан әрі реакцияласа береді.
Н2О2; Н + ОН = Н2О Н2О2 + ОН = Н2О + НО2; НО2 + НО2 = Н2О2 + ... ... ... ... оттек және сутек пероксиді түзіледі.
Айта кететін бір жайт, радиациялық ... ... р а д и ох и м и я ... ... элементтердің және олардың изотоптарының ... ... ... зерттейтін химияның бір саласы.
Өзімізге таныс Бертолле тұзының айрылу ... ... ... ... ... мен ... тікелей қосылып қайтадан Бертоле тұзын ... ... ... ... яки бір ... ... дейді.
Енді сутек пен қыздырған темір қағының тритеміртетраоксиді арасындағы
реакцияны алсақ, темір қағы темірге айналып, ... ... ... ... айналады:
Ғе3О4 + 4Н2 == ЗҒе + 4Н2О
Сондай жағдайда темір ... су ... ... ... қайта-дан темір қағы
мен сутек түзіледі: ЗҒе + 4Н2О = Ғе3О4 + 4Н2 Сонымен бір ... ... ... екі ... ... Бірдей жағдайда қарама-
қарсы екі бағытта жүретін реакцияларды ... деп ... ... екендігін көрсету үшін теңдік белгісінің орнына қарама-қарсы екі
стрелка қояды:
Ғе3О4 + 4Н2^-ЗҒе + ... оңға ... ... ... ... ... ... жазылған реакцияны
к е р і реакция деп атауға келіскен.
Қайтымсыз реакциялар ақтығына дейін барады, яғни реакция-ласушы заттың
тым ... ... ... ... Қайтымды реакциялар аяғына
жетпейді, оларды жеткізу үшін ... ... ... қайта
реакцияласпас үшін, бірінен-бірін ажырату керек.
Химиялық реакцияларды қайтымды және қайтымсыз деп ... өзі де ... ... ... жете ... ... ... реакция
деп жүрген реакциялардың көпшілігі қайтымды болып шығып жатыр.
Қайтымды реакцияның ... алып ... ... ... ... ... керекті СО мен H2О эквивалентті мөлшерде алсақ та, олар толығымен
реакцияласып бітпейді. Әуелі ... ... ... біраз уақыт өткен
соң тоқтап қалғаннан болады. Реакциядағы заттарды анализдесек онда — ... СО2 және Н2 ... де ... ... да», төрт ... ... ... да, реакциямыздың
қайтымды болуынан. Шынында да СО мен Н2О араластырғанда олар ... ... ... ... ... бірте-бірте кеми түседі,
демек реак-цияның жылдамдығы да ... ... Осы ... ... ... нәтижесінде түзілген СО2 мен Н2, ... ... ... ... ... ... туатын кері реакцияның
жылдамдығы да артады. Тіке реакцияда СО мен Н2О ... ... ... реакцияның нәтижесінде оның орны толтырылып жатады. Осыланша тіке
реакция мен кері реакция қатар ... ... Бір ... ... тіке
реакция мен кері реакцияның жылдамдықтары теңеледі, яғни әрбір кесімді
уақыт ... СО мен Н2О неше ... ... кері ... ... молекуласы қайт.адан түзіледі. Міне, осы уакыттан бастап
реакцияласушы төрт заттың төртеуінің де ... ... ... тіке реакция мен кері реакцияның жыл-дамдықтары
теңескен күйді, химиялық тепе-теңдік дейді.
Үстіртін қарағанда реакциялар ... ... ... ... Бұл шынында
«сияқты болып көріну» ғана, өйткені реакциялар тоқтаған жоқ, ... ... ... ... ... отыр.
Химиялық тепе-теңдік кезінде реакциялар тоқтамай, тек қарама-қарсы
реакциялардың жылдамдықтары ғана теңесетін ... ... ... ... тепе ... ... ... келген жүйені,
жағдайын өзгертпесе, қанша да болса ұзақ уақыт сақтауға болады. Ал, реакция
қатынасушы заттың біреуінің ... да ... ... шы ... тепе-теңдігіміз бұзылып, ауып, басғ ... ... ... ... ... ... ... процесін тепе-теңд і к
т і ң а у у ы н е ы ғ ы с у ы ... ... туу ... ... ... аударайық А +Б= В+ Г
деген жалпы теңдікпен жазылатын қайтымды реакцияны алайық.
[А], [Б], [В], [Г] сол ... ... тіке ... ... ... ... ... Сонда vі = k[А] [Б],у2 = v2[В] [Г].
Химиялықтепе-теңдік кезінде vі = v2, демек:
kх[А] [Б] =к2[В] [Г] ... ... ... реакцияны сипаттайтын өзіне ғана тән тұрақты
шама.
Бұл формуланың мағынасы — ... ... ... ... ... алынған заттардың концентрацияларының
көбейтіндісіне бөлгеннен шыққаны, сол реакцияға лайықталған ... ... тең ... ... ... көрсетеді.
К-ның физикалық мәні, демек, концентрация бірге тең ... ... ... ... тіке ... кері ... неше есе ... көрсетеді. К концентрацияның өзгергенінен ... ... ... ... ... көп ... пайдаланады.
Өткенде келтірілген реакцияныд тепе-теңдік константасын жазайық:
к [СО21 + [Н21 " ... ... СО мен Н2О ... концентрациялары 1 моль/л 850
градуста тепё-теңдікке келген кезде әрқайсысының концентрациясы 0,5 ... ... ... ... константасының мәнін білгеннен кейін ... ... ... есептер шығаруға болады. Мысалы, СО мен Н2О
бастапқы концентрацияларын басқаша етіп алсак, жүйе тепе-теңдікке келген
кезде ... ... ... ... ... ... ... бастапқы [СО] = 2 моль/л, [Н2О] =3 моль/л болсын, реакцияласқан ... Н2О моль саны ... ... ... СО2 мен Н2 моль саны да ... болатындығы теңдіктен көрініп тұр; оны х арқылы белгілейік. Сонда
іздегеніміз.
[СО]=2-х; [СО2]=х
[Н2О]=3-х; ... 13-х| =1; ... =2-1,2 = 0,8 ... [Н2О1 ... » [СО2] = [Н2] =1,2 ... ... ... білудің іс жүзінде үлкен маңызы бар.
Мысалы, осы айтылған реакцияда СО-ны түгел жұмсау керек болса, онда тіке
реакцияның ... . ... ... ол үшін Н2О ... ... бұзылып оңға қарай ауады, жаңа тепе-теңдік ... ... ... ... ... оның ... СО аз, СО2 ... көп болады. Осы айтылғандардан іс жүзінде қолданылатын маңызды ережелер
шығады:
1. Қайтымды процесте реакцияласушы заттың ... ... ... оны ... артығымен әрекеттес-
тіру керек.
2. Түзілуші заттар ... ... ... ... оның біреуін
реакциядан шығарса, тепе-теңдік ыңғай сол шығарылған
заттың орнын толтыратын жаққа қарай ауады, бұл ... ... ... ... барады. Бұл мысалда айталық
СОг сіңіріп алынып, реакциядан ... су ... Н2 ... ... ... ... тұрақты жағдайда ғана қалпында
болады. Жағдайын — концентрацияны, температураны, қысымды — өзгертсе, ... ... тіке ... кері реакцияның бағытына қарай ауып ығысады.
Концентрацияны өзгерткеннен тепе-теңдіктің қалай өзгеретіні жоғарыда
қаралды, енді температура мен ... ... ... ... танысайық.
Жағдайын өзгерткеннен химиялық тепе-теңдіктің ығысуынын тәртібі Л е - Ш а
т е л ь е ... деп ... ... бір ережеге бағынады.
Химиялыщ тепе-теңдік күйіне келіп тұрған жүйенің ... ... ... ... ... ... сол
өзгертуге қарсы дрекет туғызатын реакция бағытына қарай ығыстырады.
Ле-Шательенің (1887.ж.) ... ... да, ... да ортақ жалпы
принцип, біз оны бұл арада химиялық тепе-теңдікке ыңғайлаңқырап келтірдік.
Химиялық тепе-теңдікке ... ... білу үшін ... ... ... ... ... эндотермиялық реакция бағытына
қарай, ал температура ... ... ... ... ... Вант-Гофф заңы деп атайды.
N2 + О2^2ІМО ^Н° = — 179,9 ... + І2 ^Н° = -50,2 ... ... бұл ... ... тепе-теңдікке келіп тұрған
жағдайында температурасын көтергенде, олар жылу сіңіретін-эндотермиялық'
реакцияның бағытына-оңға қарай ығысады; температурасын ... ... жылу ... реакцияның бағытына-солға ... заңы ... ... ... ... ... ... тепе-теңдік қарсы әрекет туғызатын бағытқа ... ... ... сол ... ... ... сіңіруі керек, олай болса
эндотермиялық реакцияның бағытына қарай ауғаны ... ... ... ... яғни ... ... реакциядан, түзілген
өнімдер-дің жиналуынан жүйе, соңғы температура жағдайында, қайтадан жаңа
тепе-теңдікке келеді.
Химиялық тепе-теңдікте тұрған ... ... газ ... ... онда тепе-теңдікке қысымның да әсері болады. ... ... ... ... ... сыртқы қысымын күшейткенде тепе-теңдік
жүйедегі молекулалардың жалпы саны азаятын реакцияның бағытына ... ... ішкі ... ... кемитін жаққа қарай ығысады. Керісінше,
сыртқы қысымды кеміткенде тепе-теңдік жүйедегі ... ... ... ... ... қарай, яғни ішкі қысымының өсуі жағына қарай
ығысады. Бұл ... сол ... 4 ... оң ... 2 ... сыртқы қысым күшейгенде тепе-теңдік оң жаққа, яғни аммиак түзілетін
жаққа қарай ... ... ... ... кезінде өтетін химиялық
процестердің қай-қайсысын алсақ та азды-көпті энергетикалық өзгерумен қабат
жүріп отыратынын ... ... ... ... ... ... не
сіңірілуі түрінде байқалады. Сондықтан химиялық реакцияларды ... ... ...... ... ... ...
жылуды ішке сіңіретін деп екіге бөлген болатынбыз. ... ... пен ... ... мол жылу ... екіншісіне қальций карбонатының
қатты қыздырғанда ғана ... мол жылу ... ... ... ... реакция кезіндегі энергияның өзгеруі тек жылу ... ... ... ... лентасы ауада лап етіп тұтанып, ... ... ... ... нәтижесінде тек жарықдығатын құбылыстарда
белгілі, ол суықтай сәулелену деп ... ... ... ... ... ... баяу ... түрғанынан көруге болады.
Арнаулы жолмен химиялық реакцияның энергиясын бірден ... ... ... ... да бар ... ... ... энергиясын бірден механикалық энергияға аударатын ... да ... ... түрі әр қилы ... ... ... ... энергияның сақталу ... ... ... ... өзгерулері көбіне жылу түрінде болатындықтан әрі оны өлшеу
жеңілге ... ... ... бір ғана энергия түрі — жылу
энерғиясы қабылданған. Қандай да болмасын басқа ... ... ... беріледі.
Химиялық реакцияға сай энергияның өзгерулерінің практикалық та, теориялық
та үлкен маңызы бар. Адамзат игілігіне ... бойы ... келе ... ... ... ... ... жүмысын алайық. Тас көмір,
мүнай, шым-тезек, ағаш, газ т. б. қай ... мол қызу ... ... алып үшу үшін қай отын тиімді, қозғалыстағы машинаның шапшаңдығын
арттыру үшін мүнайдан алынатын қай ... ... ... бәрі де ... ... ... жылу ... тәуелді, соған қарап
анықталады. Тіпті, тірі ... өмір ... ... ... ... ... ... туады, олардың ішіндегі ең бастысы
углеводтардың тотығуы болып саналады.
Химиялық реакцияның жылу ... ... ... қажетті
реагенттерді таңдап алып, жылу балансын есептеуге ... ... ... ... ... оның жану ... да жаңа ... келуі керек қой. Демек, химиялық реакцияны энергетикалық сипаттаудың
қаншалықты маңызды екендігі ... ... ... химиялық реакцияның
энергетикасының атқаратын қызметі онымен ... оның ... ... зор. ... ... процестердің жүрер-жүрмесін шешетін оның жылу
эффектісінің мөлшері мен мәні ... ... р е а к ц и я н ы ң жылу ... деп оның ... ... ... ... өткендегі бөліп шығаратын немесе өзіне ... ... ... реакциялардың энергетикалық эффектін және сол ... ... ... ... ... өту ... қүрылысына, процестің өту жағдайына тәуелділігін зерттейтін
сала термохимия деп ... ... өзі әр ... ... өзгерулерін зерттейтін теориялық химияның басты ... ... ... ... ... жүзінде химиялық
процестердің жылу эффектерін анықтау-мен қатар, басқа да ... ... ... жағдайға сай өзгеруінің сырын ашып береді.
Термодинамикада реакцияның жылу эффектінің таңбасы ... ... ... ... етіп алынады. Оның себебі термодинамикада жылу
эффектерінің бәрі де реак-ция жүріп жатқан жүйе түрғысынан ... ... ... ... ... нәтижесінде бөлінетін жылу
жүйеден сыртқа шығып ... ... ... етіп алынып, жүйенің
энергиясының азаятынын көрсетеді.Керісінше, жылу сырттан ... ... оның ... ... жылу ... ... оң етіп
алынады.
Көптеген жағдайда химиялық реакцияның теңдеуі жылу эф- фектісімен қоса
жазылады. ... ... жылу ... теңдеудің сол жағына теріс
таңбамен белгілеп алады. ... ... ... ... + ... 241,8 кДж=H2O(г)
Мүндай химиялық реакцияның теңдеуі оның жылу ... қоса ... ... ... деп ... ... сөз ... б9л тарауда тек
жабық жүйелерді қарастыратынымызды ... ... ... ... ... ... алмасуы болып тұратынын бүрын айтқанбыз. Әр ... ... 5 ... ... ... ... ... қысым,
температура, көлем; соңғы үшеуін үнемі тұруға болады.

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Мектепке дейінгі кезеңде тілді қатынас құралы ретінде пайдалана білуі. мектепке дейінгі кезеңдегі балалардың сенсорлық дамуы."6 бет
Ішкі аурулар78 бет
Алкилароматты көмірсутектерді оксигенирлеу реакциясының полимерметалды комплекспен катализденуі33 бет
Алматы қаласының сейсмо-белсенділігін зерттеу жайлы61 бет
Амин қышқылдарының алмасуы5 бет
Антрацен10 бет
Ароматты нитроқосылыстар8 бет
Ауыр металдарды сорбциялау үшін натрий карбоксиметилцеллюлоза (NaКМЦ) қасиеттерін зерттеу40 бет
Биологиялық химия курсы 46 бет
Геотермальды энергетика7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь