Африка топырағы мен өсімдігі

Жоспар

1. Кіріспе

2. АФРИКА ТОПЫРАҒЫ МЕН ӨСІМДІГІ

3. КЛИМАТЫ

4. ХАЛҚЫ

5. ШАРУАШЫЛЫҒЫ

6. ЖAНУАРЛАР ДҮНИЕСІ
Африка- Жердің, Евразиядан кейінгі көлемі жағынан екінші үлкен материгі. Оған қарасты аралдарды қоса есептегендегі ауданы -30,3 млн. км2, аралдарсыз -29,2 млн. км2.
Африка материгі Евразиямен тығыз байланысты: оларды тек Қызыл және Жерорта тенізі бөліп тұр. Африка мен Евразия шығыс жарты шардың біртұтас құрлық массивін құрайды, бұларды басқа материктерден мұхиттардың, орасан зор кеңістіктepi бөліп тастаған.
Материктің шеткі нүктелері солтүстікте - Эль-Абьяд мүйісі (37˚20' с.е.), оңтүстікте - Игольный мүйісі (34˚52'с.е.). Африка солтүстіктен оңтүстікке 8 мың км созылып жатыр. Материктін eң жалпaқ бөлігі экватордан солтүстікте 10˚ пен 16˚ аралығында жатыр, мұнда Африка 17˚33 б. б. бастап (Альмади мүйісі), 51˚24 ш. б. (Хафун мүйісі) дейін созылып, ені 7500 км-ге жетеді.
Африка жағалауында аралдар онша көп емес. Олардың ішіндегі ең үлкені - Мадагаскар. Үнді мұхитында одан басқа Сокотра, Занзибар, Пемба, Мафия, Комор, Маскарен аралдары бар. Олар түгелдей дерлік материктен пайда болған және материкке таяу жатыр.
Атлант мұхитында материктік және вулкандық аралдар бар. Олар: Мадейра, Канар, Жасыл Мүйіс, Масиас-Нгема-Бииого, Принсипи, Сан- Томе, Аннобон.
Орографиясы жағынан әр түрлі және тым бөлшектенген Евразияғаа қарағанда Африканың жері керісінше бет кұрылысы біркелкі және пішінінің карапайым болуымен ерекшеленеді. Оның рельефінде биіктігі 200 метрден 1000 метрге дейін баратын жазықтар мен тау үстірттері басым. Жерінің 10 процентке жуығы ойпатты, ал 20 проценттен біраз астамы таулы болып келеді. Материктің шеткі бөлігі, әдеттегідей, ішкі аудандармен салыстырғанда көтеріңкі келеді. Олардың орташа биіктігі 750 метр кұрайды.
Африканың экватордың екі қапталындағы нсгізінен тропиктік-экваторлық кеңістік алабындағы орны жоғары температураның басым болуына себепші болса, ішкі бөліктерінің онша тілімденбеуі әрі тұйықтығы Африкаға тән континенттілік туғызады. Тегіс рельеeфтiң басым болуы және географпялық орны зоналықтың айқын көрінуіне жағдай жасайды. Табиғат жағдайлары біршама біртектес болып келетін ендікті бойлай созылып жатқан жалпақ өңірлер экватордан солтүстікке және онтүстікке қарай бірін-бірі заңды түрде алмастырады. Зоналық құрылым, әсіресе, материктің барынша сом және рельефі бірсыдырғы солтүстік бөлігінде айқын көрінеді.
        
        1. Кіріспе
2. АФРИКА ТОПЫРАҒЫ МЕН ӨСІМДІГІ
3. КЛИМАТЫ
4. ХАЛҚЫ
5. ... ... ... ... ... ... көлемі жағынан екінші үлкен
материгі. Оған қарасты ... қоса ... ... -30,3 млн. км2,
аралдарсыз -29,2 млн. км2.
Африка материгі Евразиямен тығыз байланысты: оларды тек Қызыл ... ... ... тұр. Африка мен Евразия шығыс жарты шардың біртұтас
құрлық массивін құрайды, бұларды басқа ... ... ... ... бөліп тастаған.
Материктің шеткі нүктелері солтүстікте - Эль-Абьяд ... ... ... - ... мүйісі (34˚52'с.е.). Африка солтүстіктен
оңтүстікке 8 мың км созылып жатыр. Материктін eң жалпaқ ... ... 10˚ пен 16˚ ... ... мұнда Африка 17˚33 б. б. бастап
(Альмади мүйісі), 51˚24 ш. б. (Хафун мүйісі) дейін созылып, ені 7500 ... ... ... онша көп емес. Олардың ішіндегі ең үлкені -
Мадагаскар. Үнді мұхитында одан ... ... ... ... ... Маскарен аралдары бар. Олар түгелдей дерлік материктен пайда ... ... таяу ... мұхитында материктік және вулкандық аралдар бар. Олар: Мадейра,
Канар, Жасыл Мүйіс, Масиас-Нгема-Бииого, Принсипи, Сан- Томе, Аннобон.
Орографиясы жағынан әр ... және тым ... ... ... жері ... бет ... біркелкі және пішінінің карапайым
болуымен ерекшеленеді. Оның ... ... 200 ... 1000 ... ... ... мен тау үстірттері басым. Жерінің 10 процентке жуығы
ойпатты, ал 20 проценттен ... ... ... ... ... ... шеткі
бөлігі, әдеттегідей, ішкі аудандармен салыстырғанда көтеріңкі ... ... ... 750 метр кұрайды.
Африканың экватордың екі қапталындағы нсгізінен тропиктік-экваторлық
кеңістік алабындағы орны жоғары температураның басым ... ... ... ... онша ... әрі тұйықтығы Африкаға тән
континенттілік туғызады. Тегіс ... ... ... және ... ... ... ... жағдай жасайды. Табиғат жағдайлары біршама
біртектес болып ... ... ... ... ... жалпақ өңірлер
экватордан солтүстікке және онтүстікке қарай бірін-бірі ... ... ... құрылым, әсіресе, материктің барынша сом және ... ... ... ... ... белгі
Біздің эрамыздан көптеген ғасырлар бұрын материктің ... мен ... Азия мен ... ... ... финикиялықтар,
египеттіктер, карфагендіктер болып тұрған. Ерте орта ғасырда Шығыс ... ... ... түбегінен арабтар өткен.
XV ғасырда португалдықтар Индияға апаратын жол ... ... ... ... Бұл, құл ... және африка елдерін
европалықтардың басып алуынынңбастапқы кезеңі болатын. XVIIІ ғасырдың аяғы
мен ХІХ ғасырдың бас ... ... мен ... ... ішкі ... отарларды жаулап алды. Бұл жаулаулар ... ... ... ... ... 1788 жылы ... ... ішкі
бөліктерін ашуға жәрдем ететін ассоциация» құрды. ХІХ ... ... ... - ... eң ірі өзендері Нигер, Ніл,
Конго және ... ... ... ... ... ... шешу ... Орталық және Оңтүстік Африканы
зерттеп білуге ағылшын ғалымымы Д. Ливингстон үлкен үлес ... Ол отыз ... (1843 -1873) ... мұхитынан Үнді мұхитына дейінгі және ... ... ... ... ... ... ... жартысында Ніл мен Конго суайрығы облысын ... орыс ... В. В. ... ... ... ... ... түгел континенттің тұтастай және оның
жекелей ... ... ... геогрйфиясы ірі жинақталған ... ... ірі ... 1960 жылы ... ... ол ... ... орнына жаңа, жас тәуслсіз мeмлекеттер ... ... ... үкіметтері социалистік елдердің, бірінші кезекте Советтер
Одағының ... аса бай ... ... ... ... ... жер асты су ... қоры және т.6.
іздестіруге және пайдалануға байланысты жұмыстар ... ... ... әр ... ... ... сан алуан саласы үшін үлкен
теориялық ... бap ... ... ... Олар: Шығыс Африканың
рифтік зоналары облыстарын комплексті зсрттеу, антропогеннің палеографиясын
, оньщ ішінде ... ... ... ... жағдаятын зсрттеу тағы с. с.
Біздің елімізде Африка жөнінде ... және ... ... картографиялық материалдар жарық көріп тұрады.
ТОПЫРАҒЫ МЕН ӨСІМДІГІ
Африка үш флоралық ... ... алып ... Оның ... қоса ... ... материктің негізгі бөлігі, экватордан
оңтүстікке және солтүстікке қарай ... ... ... ... Оранжевая өзенінен оңтүстікке қажет дербес Кан флоралық
әлемін құрайды.
Африканың солтүстік ... ... ... ... Европа мен
Батыс Азия флорасының қалыптасуымен бір ... ... Ол ... ... ендіктердегі мұз басудан соң климаттық мұз басудан кейінгі
ауытқулардың ... ... ... әлем флорасы ... ... ... ... ... ... және де оның құрамына
Австралиямен байланыс әсер етті. Австралиямен ортақ элементтерге ... ... мен ... ... ... ... ... және Азиямен байланыс кейінірек үзілді, Африканың
флорасьнда осы ... ... ... ... ... ... мен ... едәуірі бар.
Жылдық жауын – шашын жиынтығы ... мм ... ... ... ... бaй ... ... топырақтарда өседі.
Ылғалды тропиктік ормандар материктің шамaмен 8% алабын aлып жатыр. Олар
Kонго ... ... ... ... 4˚с.е. дейін және экватордан
оңтүстікке қарай 5˚о.е. дейін тараған. Сонымен ... ... ... ... 8˚с.е. дейін алып жатыр.Өзен атырауларындa және ... су ... ... жағалауларда, әсіресе Гвинея шы-
ғанағында мангр тоғайлары үстем.
Алғашқы жаңбыр ормандары Конго қазан шұңқырының тек орталық ... ... ... әсіресе Гвинея шығанағынан солтүстікке қарай
оларды аласа, ... ... ... ... Өзінің таралуының
солтүстік шекарасы маңында ормандар, бәлкім, орман өсімдігі үнемі өртеп
отырудың ... өз ... ... берген болар.
Ариканың ылғалды тропиктік ормандары өзінің түр қүpaмының байлығы мен
алып жатқан жер көлемі жағынан ... ... ... ормандарына
қарағанда біршама кейін тұрады. Бұл ормандардың биік ярустарын ... (80 м ... ... ... (llaeis ... ... пальмасы
(Rhaplhia), сейба (Ceiba tоnnіngі), кола ағашы (Соlа nіtіdа) тағы басқалар
құрайды. Ал төменгі ... ... әр ... ... ... ... (Соffеа lіЬегіса) өседі. Лианалардың ішінде ерекше орынды ағаш
тәрізді каучукты лиана – ландольфия алады, ұзын ротанг ... ... ... ... Африканың ылғалды тропиктік ормандарынан көптеген
бағалы техникалық және азық-түліктік өсімдіктер түрі шыққан. ... ... ... ... ол ... ... ... және азық-түліктік
(тұқымдарынан) май бepедi. Мұның соңғысы тағгaмғa тікелей пайдаланыла
береді және ... ... ... ... ... ... ... елдердің плантациялық дақылы ретінде тек өз елінде ғана емес,
сонымен, қатар Малайя архипелагының аралдарына ... ... ... әкелінген зәйтүн пальмасының плантациялары, какао ағашы, ... ... ... ... ... ... ... халықтар
баннан, маниок, батат өсіреді.
Африканың топырағы
Экватордан солтүстікке және оңтүстікке қарай ылғалды ... ... ... ... ... олардың құрамы кедейленеді, тұтас
орман массивтерінің арасынан саванна дақтары пайда бола бастайды. ... ... ... ... ... тек өзен ... ғана ... ал
суайрықтарды жылдың құрғақ мезгілінде жапырағын тастайтын ағаштар немесе
саванналар басып кеткен. Өсімдіктердің өзгеруі ылғалды кезеңнің ... ... ... ... ... ... ... пайда болуының
ықпалымен жүреді.
Жаңбырлы кезең 8 – 9 айға созылатын астық тұқымдас саваналарда биіктігі
2 – 3 м, ал ... ... 5 м ... ... өседі. Олар: піл шөбі
(Ptnnisetum purpureum), ұзын қылшықты жапырақты боз шағыл тағы ... ... ... ... ... ағаштар, баоба6
(Adonsoniа digitata), дум пальмасы ... ... ... ... ... ... ... астық тұқымдас саванналар шамамен 12°
с.с. дейін жетеді. Оңтүстік жарты ... ... ... ... ... кеңірек, әсірссе Үнді мұхиты жағаларында олар кей ... ... ... ... ... Oндa ... ... саванналармен қатар
жылдың құрғақ кезінде тастайтын ... ... ... ... ... ... шығысында олар өсімдіктердің басқа
типтерімен қосылып, тропиктен едәуір оңтүстікке ... ... ... ... ... мен ... ормандардың астында топырақтардың
ерекше типтері – саванналардың астында қызыл топырақтар және ... ... ... – қошқыл қоңыр топырақтар қалыптасады.
Ылғалды маусым кезеңінің 5 – 6 айға ... ... және ... ... ... ... байланысты саванна ... ... ... ие ... Шөп жамылғысы сирейді, әрі арасарады, ағаш
тұқымдарының құрамында ... ұшар ... ... ... ... ... ... нағыз немесе құрғақ саванна дейтіндер.
Ылғалдылық кезеңінің ұзақтығы 3-5 айға ... ... ... ... және ... бұталары мен селдір қатты шөптердің
қауларынa өтеді. Мұндай өсімдік топтары шөлге айналған саванна деп ... ... ... нағыз саванналардан солтүстікке қарай біршама енсіз
өңір құрады. Бұл өңір 6атыстан шығысқа қарай жауын-шашынның жылдық жиынтығы
азаятын 6ағытта кеңейе ... ... ... ... ... ... түбегін түгелдей
алып, экваторға дейін және одан да оңтүстікке созылып түсіп, айрықша үлксн
алқаптарды алып ... ... ... ... ... кызыл-қоңыр.
Негізгі жыныстар тараған жерлерде қара түсті топырақ тараған.
Саваннаның және тропиктік селдір ормандардың ... ... ... 40% ... алып ... ... саванналарының көпшілігі жойылып
кеткен ормандардың орнында пайда болған деген көзқарас та ... және ... ... ... саванналар тропиктік егіншілікке
қолайлы. Казіргі кезде саванналардың көптеген учаскелері тазартылған ... ... Бұл ... ... кеңінен тараған дақылдар - мақта, жер
жанғағы, жүгері, темекі, сорго, күріш.
Саванналар шөлейттерге ... олар ... ... ... ... ... ... зоналар құрады, ал Онтүстік Африкада материктің ішкі
6өліктеріндегі біршама шағын аудандармен шектелген. Шөлейттерде ... ... жыл ... ... созылады, жауын-шашын мөлшері 250-300 мм
аспайды. Өсімдігі мен топырағы айқын ксерофильді сипатта.
Шөлейттердің өсімдігі түр ... ... ... және ... жарты
шарда едәуір айырма жасайды. Солтүстік жарты шарда жер ... ... мен ... ... негізінен сұрғыт – жасыл майда ... және ... ... ... жауып жатады. Олардың ара-
арасында қатаң көпжылдық шымды астық тұқымдастар өседі. Бұлар бұталы-астық
тұқымдасты шөлейт дейтіндер.
Оңтүстік Африканың ... ... ... тән. ... алоэ
туысының көптеген түрлері, сүттігендер, жергілікті халық мал үшін ... су ... ... сулы ... бар қарбыз еді. Cондай – ақ
жасмық тәріздес тікенекті өсімдіктер, қысқa жаңбырлы ашық ... ашық ... ... ... ... жуан тамырлы немесе ... әр ... ... гүл, ... амapaлис) кеңіненІ тараған. Солтүстіктегі сияқты, мұнда
да астық тұқымдас бұталы шөлейттің учаскілері ... ... ... олар ... ... солтүстігінде
үлкен алқаптарды алып жатыр. Оңтүстік жарты шарда шөлдер енсіз өңір түрінде
материктің ... ... ... ... ... және ішінара Калахаридің
оңтүстігіне де тән. Шөлдің ... ... ... ... бұл ... жоқ сусымалы құм болып келеді. ... ... да ... кездеседі.
Солтүстік жарты шардың шөлдеріндегі өсімдік азия шөлдерінің өciмдігіне
ішінара жақын. Жанбырдан кейін эфемерлер ... ол ... ... ... ... ... және ... беріп, сонымен бірге қайтадан келесі жаңбырды
күтіп бір емес бірнеше жылға созылатын ... ... ... ... учаскелерде көпжылдық тiкeнeктi бұталар өседі. ... ... тағы ... ... ... ... тән, олар ... бетін
түгелдей қа6ыршақ сиақты жауын жатады. Copтаң жерлерде жусан мен ... ... ... шөлдерде, Аравиядағы сияқты оазистер
көп, олардың ... ... - ... пальмассы.
Африканың оңтүстік – батыстағы шөлдеріне көптеген эндемика ... ... ... ең тамашасы вельвичия, оның қысқа әрі жуан сабағы
және ... ... ... ... ... ұзындығы 3 м жететін екі
жапырағы болады.
Африканың шөлейт пен шөлдері еш жерде Үнді мұхитының ... ... ... ... ... ... шығыс бөлігінің
солтүстік жарты шардағы сәйкес ендіктерде жатқан аудандармен ... ... ... ... Оңтүстік Африканың шығысын саванналар мен
жапырақ тастайтын ормандар алып жатыр.
Материктің, солтүстік – батыс және ...... ... тау ... төменгі бөліктерінде мәңгі жасыл қатаң ... ... ... ... ... ... тараған. Тау
беткейлерінің жоғарғы бөліктеріндегі жалпақ жапырақты ормандардың астындағы
топырақ – тау – ... ... ... ...... шет ... флорасының құрамында Оңтүстік
Европаның жақындығы байқалады. Көп доминионының алабында жатқан ...... ... ... ... үлкен түр өзгешелігімен
ерекшеленеді. Өзінің сыртқы ... ... ... Европалық
немесе Солтүстік Африкалық
маквиске жақын бұта ... ... ... протейн, вepeск т.
б.тұкымдастарға жататын эндемик туыстар мен түрлерден тұрады. Олар ... ... ... ... ... ағаш) және жпырақары сұрғылт немесе
көгілдір реңді болып ... ... ... ішінде әсіресе лала
гүлдер, құртқа гүлдер, амариллистер тұқымдастарынан баданалылар және тамыр
сабақтылар жиі ... ... ... ... ... ылғалдануы анағұрлым
бір қалыпты қиыр оңтүстік-шығысында табиғи өсімдік ... ... ... ... ... , сары ағаштан , кап ... ағаш ... ... алып ... ... ... ... жасыл ормандар басым. Жағадан шалғай ... да ... ... таулы үстірттерде қызғылт қара түсті
топырақтар (ол негізгі вулкандық ... ... ... ... ... топырақпен алмасады) субтропиктік далалардың шөпті астық ... ... ... ... ... әдемі гүлдейтін көптеген әр түрлі сәнді
өсімдіктер берді, бірақ ... ... ... ... ... әкелінген. Көбінесе олap Европалық Жерорта теңізі алқабына ... ... ... ... ... және ... ... тұқымдастар.
Мадагаскар аралы флорасы ... ... ... ... ... ол ... әлдекашан бөлініп кеткен-ді. ... ... ... ... ... ... жағдайда және онда
эндемик түрлер көп (шамамен 75%). ... ... ... азаюына байланысты Мадагаскардың өсімдік жамылғысы
да өзгереді: шығыс жағалауда және таулардың шығыс ... ... ... ... олар ... карай саваннамен және селдір
орманмен, ал оңтүстік-батыстағы үстіртте-кұрғак бұталы даламен алмасады.
КJІИМАТЫ
Африка - жер ... ... және ... жарты шарларына шамамен
бірдей қашықтыққа созылып ... ... ... Осы ерекшелік екі
жарты шардың бірегей ендіктерінде ... ... ... ... ... белдеулердің барлығы дерлік Африка территориясында екі реттен
кайталанады.
Дегенмен Африканың солтүстік ... ... ... (экватордан
оңтүстікке қарай жатқан) ауданы жөнінен екі есе үлкен ... ... ... ... ... және ... қарай орасан зор. Евразия
құрлығы орналасқан, одан Африканы континентаралық жылы теңіздер - ... мен ... ... ... тұр. ... субконтинент Атлант және Үнді
мұхттарының аралығында. Сондықтан Африкада экватордан солтүстікке ... ... ... ... ... ... емес.
Материктің негізгі бөлігі тропиктер арасында жатыр және бүкіл жыл бойы
күн жылуын көп ... ... ... ... ... сом
бөлігінде қатты кызады. Бүкіл Африка (азғана ... ... ... ккал см2 ... жылу ... ал ... бөлігінде жиынтық радиация 200
ккал см2 асып ... Бұл ... ... ... ... ... жасайды
және Африканы Жердің ең ыстық материгіне айналдырады.
Матернктің ... ... ... ... және шеткі
аймақтарының ішкі бөліктермен ... ... ... ... ... және климаттың Африкаға тән континенттігін туғызады, бұл оның
көлемі үлкен болуына және ... ... ... ... солтүстік
бөлігінен айқын көрінеді.
Жер беті деңгейіндегі орташа температурасы
Африканың көпшілік бөлігі екі ... ... ... ... ... ... ... болады. Солтүстік жарты шардың құрлықтан
келетін пассаттары салыстырмалы ылғалдығы төмен континенттік ауа ... Үнді ... ... ... оңтүстік жарты шардың ... ... ... ... ... ауа массаларын алып шығады.
Материктің солтүстік және оңтүстік жарты шарлардағы батыс шет аймақтары
пассаттық инверция тән ... ... ... ... ықпалында болады, Атлант мұхитының суық ағысты инверциясы ... ... ... ... өзі ... ... ... жағдай
туғызады.
Материктің экватор бойы бөлігінде ауа массасының бip ... ... ... ... ... ... ... бap. Мұның өзінде материктің
шығысында пассаттардың басқа жарты шардан өтуі осы жарты ... ... ... Ал ... ... ... градиенті әрқашанда Оңтүстік Атлант
максимумынан Африканың солтүстік субконтинентіне қapaй бағытталатындықтан
жыл бойына ... ... ... муссонның) солтүстік жарты
шарға өтуі үнемі ... ... да ... және ... ... ... ... шардың жазында экваторлық муссондардың ыппалы корініс
береді, олар ылғалдылығы тұрақсыз ... ... aлa ... де ... ... тудырады. Материктің субтропиктік белдеулердің шегіне кіретін
қиыр солтүстігі мен оңтүстігі әрбір жарты ... ... ... ... ... ... ... массалары циркуляциясының жағдайы, жауын-шашын мен ... екі ... шар үшін ... мен ... әр ... ... .
Январьда материктің оңтүстік бөлігі көбірек қызады, ал сол:түстік
бөлігі салыстырмалы түрде сaлқын тартады. ... ... ... ... белдеу Сахараның солтүстігін кесіп өтеді де, ... ... ... Материктің қиыр солтүстік-батысы қыста
қоңыржай ендіктердің батыс циклондық циркуляцциясының ықпалына түседі.
Бұл кезде оңтүстік жарты ... ... ... орын ... де ... ... мұхиттардан да, солтүстік жарты шардан да ауа ағылады.
Солтүстік пассат 25˚ солтүстік ендіктен экваторға қарай қызған ... ... 30-15% ... ... үш ауа ... ... ... шығыс бөлігінде ол солтүстік-шығыс бағыттағы египет ағыны
деп аталады да экваторды басып өтпей ... ... ... ... ... Онан шығысқа таман бapыншa құрғақ аравия ... ... ол ... ... ... ... ... қарай өтеді де, Үнді
мұхиты жағынан Оңтүстік-Үнді максимумының шеткері жағы бойымен келе ... ... ... ... ... ... ... Гвинея
жағалауына қарай харматтан атты ағын ағылады, ол ... ... ... Оңтүстік Атлант антициклонының шығыс шеткері жағымен
ағылып жатқан оңтүстік-батыс муссонымен кездеседі. Әдетте, харматтан Гвинея
шығанағының жағалауына жете ... онда ... ... ... ... ... ... биіктіктерде пассат толқындары оңтүстікке қарай
алысыраққа өтіп, оңтүстік-батыс муссондағы жоғары бағытталған ағынға ... ... ... жасайды. Cондықтан январь Гвинея жағалауында
ең құрғақ ай болып табылады.
Оңтүстік-Үнді максимумы январьда онтүстікке қарай көп ығыстырылады. ... қиыр ... ... да ... биік таулы қыраттарының
шығыс беткейлеріне Үнді мұхитынан мол жауын-шашын әкелетің оңтүстік-шығыс
пассаттарына бастама береді. Олардың саны ... ... ... ... күрт ... да ... орталық бөлігінде минимуміне жетеді.
Афрнканың батыс жағалауы Оңтүстік-Атлант антициклонының шығыс шеткері
жағының ықпалында болады. ... ... ... румб ... биік ... ... суық ауа массасының келуіне
байланысты батыс жағалауда тура экваторға жуық созылып жатқан өңірде жауын-
шашын ... ... Үнді ... жететін массалармен түйісетін ауданында
фронт пайда болады, соған байланысты Калахиридің ... ... ... ... ... және ... ... салыстырғанда
біршама арта түседі.
Июльде солтүстік жарты шар ... ... ... ... ... ... қарй ығысады. Солтүстік жартышардың субтропиктік
максимумы Жерорта ... мен ... ... ... ... да Африканың
қиыр солтүстік-батысын ғана қамтиды. Африканың солтүстік бөлігінде қатты
қызуына байланысты төмен ... ... ... ... ол ... ... жалғасып кетеді. Оңтүстік Африка өзінің көрші мұхиттарымен
қоса оңтүстік жарты шардың баралық максимум аймағына кіреді. Оның тек ... ғана ... ... ... ... ... ... жағдайында қалып қояды.
Солтүстік Африкада (Сахарада) құрғақ солтүстік-шығыс және солтүстік
батыс желдері соғады, ол Қызыл ... бен Ніл ... ... 20˚ ... ... 18˚ с.с. ... ... Оларға қарсы Оңтүстік Атлант ... ... ... ... да Судан территориясы мен Гвинея
жағалауларына жауын-шашын ала келеді.
Эфиопия, Сомали және Африканың бүкіл ... ... ... Үнді муссонының ықпалындa болады, ол экватор арқылы өтіп, мол ... ... ... ... ... ... табылады.
Африканың жоғары қысым белдеуімен және әлсіреген пассат әрекеті ... ... ... ... оның ішкі ... бұл кездері құрғак,
болады. Тск Кап облысы бұл жағдайдан тысқары қалады, өйткені оған жанданған
циклондық әрекет ... ... ... бүкіл жыл бойғы жоғарғы температура
күннің көкжиектен едәуір ... ... және ... ... ... едәуір бөлігінде жылдық орташа температура +200С-ден
асып түссді. Африканың солтүстік бөлігі анағұрлым сом, ... да ... ... ... ... ... қызады, онда Жерде байқалатын
ең жоғарғы орташа айлық температура (+350-400С), сонымен бірге ең жоғары
максимумды ... ... ... орын ... Африкаға сондай-ақ континенттік климаттың көрініс беруі,
температураның тәуліктік ... ... да тән. ... ... ... амплитудасы 500С-ге жетеді.
Материктің территориясында жауын-шашын біркелкі таралмайды. Үнемі және
мол болатын конвективтік жаңбырлар экватор бойы бөлігіне ... ... ... ... түседі. Африкада максимум жауын-шашын (10 000 ... ... ... ... оңтүстік-батыс жерлеріне қараған
беткейлеріне түседі.
Экватордан ... және ... ... ... ... ... шардың 170-қа дейін жауын-шашынды тек әрбір жарты шардың жазындa
экваторлық муссондар әкеледі, олардың ... ... ... ... ... ... ... тұрады. Онан әрі экватордан солтүстікке
және оңтүстікке қарай (300-қа дейін) жыл бойына жауын-шашын өте аз ... ... ... Материктің қиыр ... мен ... ... ... жауын-шашынның мөлшері ... де ... пеп ... оның түсу ... ... ал ... – жазға келеді.
Осы көрсетілген заңдылықтардың арқасында Африка ... ... ... ерекшеленеді.
Экваторлық климат белдеуі Конго бассейнінің едәуір бөлігін ... пен ... ... ... ... 7–8˚с.с. дейін ... ... жер ... ... ... ... ауа массалары көтеріледі
де жыл бойына ... ... ... ... ... ... eң биiк ... байланысты екі максимум айқын көрінеді. Гвинея
шығанағының жағалауларынa жауын-шашынды үстемдік ... ... ... олардың жылдық мөлшері көп - Камерун ... 9600 мм ... ... ... және бір калыпты температуралар
(+240-280С), буланудан 1,5-2 есе асып түсетін мол мөлшердегі жауын-шашын
мен ауаның ... ... ... ... ... артық
ылғалдануға жағдай туғызады. Осыған байлансты ... ... ... оған үйренбеген европалықтар ғана емес, жергілікті
тұрғындар да азар ... ... ... молшері
Солтүстік Африкадағы субэкваторлық белдеу солтүстікте 17˚с.е. дейін
жетіп жатыр. Oңтүстік жарты шарда субэкваторлық ... ... ... ... ... ал ... 20˚ о.е. ... жуықтап барады.
Материктің шығысында жарты шардың солтүстік және оңтүстік субэкваторлық
белдеулері түйіседі, ал экваторлық ... Үнді ... ... ... жарты шардың жазы кезіңде муссон үстемдік етеді, ол мол жауын-шашын
бөлетін ... ... ауа алып ... Қыс ... ... ... ауа жеткізетін пассаттың ықпалындa қалып қояды. Бұл ... ... әрі ... ... өте ... ... кезеңнін ұзақтығы, жауын-шашынның жылдық жиынтығы және белдеу
шегіндегі ылғалдану экватордан тропикке қарай және батыстан ... ... ... ... ... ... ылғалды кезеңнің ұзақтығы бірте-
бірте 10 айдан 2-3 айға дейін азаяды. Батыстан ... ... ... ... ... ... азая береді. Солтүстік жарты
шардың субтропиктік 6елдеуі алабындағы жеткіліксіз ылғалданатын ... ... ... ... орналасқан, ол экваторлық муссоннан
Эфиопия ... ... ал ... ... бөлігінде, шекарада
тропиктік белдермен бөгелген. Субэкваторлық белдеудегі температура жыл он
екі ... ... ... ... ... айырмашылықтары экваторлық
белдеуге қарағанда едәуір ... Ең ... кез ... ... ... температура +30˚С-ден асқан кезде болады. ... ... ... өзінде орташа температура + 20˚С-ден төмендемейді.
Барынша жаңа классификацияларда субэкваторлық ... ... ал ... ... жазы ... ... ылғалды
климат деп қарастырады.
Африкадғы көптеген кеңістіктер, әсіресе ... ... ... аридтік
тропиктік климатқа жатады.
Солтүстік жарты шардағы ыстық та ... ... ... ... ... тән. Жазда Солтүстік Африканың беті қатты қызады да oндa
солтүстік-шығыс пассаты бет ... ол ... ... 15-30% ... ... ... Африканың үстінде антициклондық режим орнайды,
демек, бүкіл жыл ... ... ... ... ... ... құрғақтығы және шамадан тыс аз бұлттылық өсімдіктің мүлдем дерлік
жоқтығына қоса тәуліктік температураның күрт ауытқып ... әкеп ... ... ... ... нақты буланудан 20-25 есе асып түссді.
Оңтүстік жарты шардағы қуаң ... ... ... ... ... ... ондағы жауын-шашын мөлшері Сахараға қарағандабіршама көп, бұл
Үнді мұхитынан соғатын ...... ... ... ... ... өсуі бүкіл дүние жүзінде ең жоғары қарқынға
жеткенін біздер ... Бұл ... ... көп балалы болуды қолдайтын
ежелгі дәстүрлерге байланысты. Африкада "Ақшаң жоқ болса – ... ... жоқ ... – сорың" дейді. Оның үстіне, континенттегі елдердің
көпшілігі белсенді демографиялық саясат жүргізбейді, ... ... ... көрсеткіші ең жоғары дәрежеде болып отыр. Кенияда, Бенинде, Угандада,
Нигерияда, ... ... бала туу 1 мың ... 50 ... асады,
яғни ол Еуропадағыдан төрт-бес есе жоғары.
Африка әлі де ... ... ең ... ... ... ... оның
халқы өте тез өсуде және болжам бойынша 2000 ж. ... ол 900 млн. ... Бұл ... ... өте жоғары болатынын, жұмысқа орналасу; білім
беру, дeнcayлық сақтау проблемаларының одан әрі ... ... ... ... ... ... да ең ... дәрежеде, өйткені
ересектердің жартысынан астамы сауатсыз, СПИД – пен ауыратындар да ... ... ... түсетін Африка халқының этникалық құрамына
байланысты бірқатар ... бар. ...... континенттен 300-
500 этносты бөліп көрсетеді. Олардың кейбіреулері, әсіресе Солтүстік
Африкада ... ... ірі ... айналған, бірақ көпшілігі әлі де
ұлыстар деңгейінде қалған; рулық-тайпалық құрылыстың қалдықтары сақталуда.
Африканың ... ... ... бір ... ... ... ... отарлық шекараны мұра етіп алған. Оcының
нәтижесінде көптеген ... ... ... ... жағыңда қалып
қойған. Мұның өзі осы уақытқа дейін этникааралық жанжалдар мен жер ... ... бұл ... ... ... (Африка Мүйісі) , "этникалық
босқындар" санының артуына ұласуда. Әлі ... ... ... ... ... ... тілі бурынғы метрополиялардың тілі ... ... ... ... болуы да өткеннің мұрасы екені айқын.
Африкада халықтың орташа орналасу тығыздығы (1 ... 22 ... ... мен ... ... ... есе кем. Азиядағы секілді, Африкада
да халық өте әркелкі орналасқан. Сахарада адам ... ... ... ең ... ... бар. ... тропик ормандары зонасында да
халық сирек ... ... ... ... шоғырланған жерлері де
бар, бұл әсіресе жағалауға қатысты. Кейбір елдерде халықтың орналасуы тіпті
өзгеше болып ... ... осы ... ... ... ... Іс ... бүкіл халқы дерлік (55 млн. ... ... ... мен ... ал бұл ... оның жалпы жер көлемінің не бары 4 ... Бұл ... 1 ... ... адамнан келетінін, ал шөлде - 1
адамға да жетпейтінін ... ... ... ... басқа аймақтан әлі де көп артта ... ... қала ... ... де, ... ... мен ... санына да (олардың барлығы 20) қатысы бар. ... ... ... ... ... ... мұндағы урбандалу қарқыны
дүние жүзінде ең жoғары дәрежеде; кейбір ... ... ... 10 жыл
сайын екі есе өсуде. Бірақ қалалық жарылыстың мұндай көрінісінің бірқатар
теріс зардаптары да бар. ... ... ... қалалар мен
"экономикалық астаналар" өседі, оның өзінде ... ... жоқ ... ... лас ... ... ... келіп қосылуынан өсіп отыр.
ШАРУАШЫЛЫҒЫ
Тәуелсіздікті жеңіп алғаннан кейін Африка елдері ғасырлық мешеулікті
жоюға ... ... ... Табиғат байлығын мемлекет меншігіне
айналдырудың, аграрлық реформаны ... ... ... ұлт ... дайындаудың ерекше зор маңызы болды. Осының
нәтижесінде даму қарқыны ... ... ... ... ... ... құрыла бастады.
Бұл жолда тау – кен өнеркәсібінде зор табыстарға қол жетті. Қазір
пайдалы ... ... ... ... жөнінен Африка шетелдік
дүниеде маңызды, кейде ерекше орын алады. Өндірілетін отын мен ... ... ... рынокқа шығарылатындықтан, нақ өндіруші
өнеркәсіп ең алдымен Африканың халықаралық географиялық ... ... ... ... ... opнын ... ... саласы – тропиктік және субтропиктік егіншілік. Оның да айқын
байқалатын экспорттық ... ... ... ... ... өзінің дамуында өте артта қалып келеді. Ол
индустрияландыру деңгейі, аyылшaруашылық дақылдарының түсімі жөнінен дүние
жүзі аймақтарының ... coңғы орын ... ... әлі ... ... шаруашылықтың салалық құрылымының
отарлық түрі сақталуда. Оның айырым ... 1) аз ... ... ауыл ... басым болуы, 2) өңдеyші өнеркәсіптің нашар дамуы,
3) көліктің өте артта қалуы, 4) өңдірістік емес ... ... ... ... ... ... территориялық құрылымына өткен отарлық дәуірден сақталған
жалпы артта ... пен өте ... тән. ... ... ... ... астаналық аудандар) пен жоғары тауарлы ауыл
шаруашылығының ... ... ғана ... ... ... ... ... ерекше нашарлап,
терең дағдарысқа ұласты. Даму қарқыны баяулады. ... ... ... 2 % ... мен халықтың тұтынуы (3 % -ке ... ... ... ... ... астық импорты өсті. Оның үстіне,
Африканы бұрын болып көрмеген құрғақшылық ... ол ... ... ... ... тікелей 200 млн. адамды шарпыды. Африка сондай-
ақ Батыс елдеріне борышқорлық қыспағында қалды. Сондықтан оны барған ... ... деп атай ... ... ... ... ... аграрлық–шикізаттық
дамуы олардың көпшілігінің әлеуметтік-экономикалық артта қалушылығының
басты себептерінің бірі болды. Көптеген елдерде бұл ... бір ... ... жетті. Бір дaқыл өндіруге (бір тауарға) ... - бұл ... ... бір, ... негізінен экспортқа
арналған шикізаттық немесе ... ... ... бір ... ... ... - бұл табиғи ғана ... ... ... тарихи,
әлеуметтік құбылыс. Ол Африка елдеріне отарлау кезеңінде-ақ ... ... де ... бір ... ... маманданудың нәтижесінде
ондаған елдердің бүкіл ... олар ... ... тауарға
дуние–жүзілік сұранымға тәуелді болып қалуда. Бір дақылды елдер көп салалы
экономика құруға тырысуда, бірақ ... бұл ... ... ... ... ... Африкада тұңғыш алмасты 1869 ж. бақташы бала тапқан. ... ... ... Кимберли қаласының негізі қаланады да, кейін құpaмындa
алмас кездесетін байырғы жыныс кимберлит деп атала ... ... ... өте аз - ... ... бұл ... 3 т ... г немесе 1 карат. алмас бар деген сөз. Қазір алмас өңдірушілер ... 400 м алып ... ... ... орыңдардың бірі.
Амазонкаға қарағанда Конго өзені суды ... бес есе ... оның су ... ... ... ... Бұл оның 32
сарқырама мен тік құздар кездесетін төменгі ... 300 ... ... ... 275 м болатынына байланысты. Мұнда қуаты 80-
90 млн. кВт су ... ... ... болады, бұл шамамен АҚШ су
электр станцияларының бүкіл қуатына тең келеді. Осы жерде орасан зор ... Инга ... салу ... ... ... солтүстік бөлігі Сахарамен бірге Голарктика зоогеографиялық
облысының Жерорта теңіздік кіші ... ... ... фаунасының ерекше
байлығымен ерекшеленетін Эфиоп облысына кіреді. Дегенмен материкте айқын
зоогеографиялық шекаралар білінбейді және ... жеке ... ... ... ... ла ... ... болады. Материктің солтүстік бөлігінің ... көп ... ... мен ... ... ... ... келеді. Атластың қуаң
аудандары мен Сахараны суды көп қажет етпейтін немесе суды ... алыс ... ... ... ... мекендейді. Бұлар-әр түрлі
бөкендер: бубал, мендес және ... ... ... Африка бұғысы,
мapaл, ал жыртқыштардан – жолақ қорқау, шие бөрі, шөл түлкісі фенек, жабайы
мысықтар мекендейді. Саваннадан ... ... ... ... тауларында
маимылдың Оңтүстік Испанияда да мекендейтін сол кішкентай түрі (құйрықсыз
мaнaн) тіршілік етеді. Кемірушілер көп ... ... ... ... бip түрі ... Бауырымен жорғалаушылар, әсіресе
кесірткелер: шөл ешкіемері, ... ... ... қаптап жүреді. Бұл
өңірге жыландардан құм әбжыланы, сұр жыланның ... ... ... ... ... ... мен ... крокодил, тасбақа, улы ніл
жыланы мекендейді.
Cолтүстік ... шөлі мен ... ... ... ... ал ... тауларын - тау құры, қара күшіген, қарақұс, ... ... (бұл ... ... ... да кең ... мекендейді.
Өзендері мен көлдерінде қоқи қаз, бірқазан, ләйлек, құтан ... ... ... ... кұсы - ... ... , ол ... мен
бақтарға, сондай-ақ тауларда айтарлықтай биікте ұялайды.
Жepгiліктi халыққа көкқасқa шегіртке көп зиян келтіреді, олардың жиі-
жиі қаптап ... ... ... ... ауыл ... ... ... көбінесе ашық түсті көбелсктер көп. Адамдарға бүйі, шаян
үлкен ... ... ... фаунасы материк алабында барынша біркелкілігімен
ерекшеленеді, тек мекендеген жер жағдайына ... ... ... ... кіші ... ... ... Мадагаскар фаунасының өзіндік ерекшелігі
бірден көзге түседі.
Жемшөп қоры орасан мол, саванналарда көптеген шөп ... ... ... көп, ... ... астам түрі бар. Қазірге дейін кебір
жерлерде ең ірі ... - ... ... ... Олар ... ... құйрықты келеді және мүйіздері төмен карай иіліп тұрады,
сондай-ақ әдемі иір мүйізді куду ... , ... және ... көп
тараған. Тұрқы жарты метрден аз-ақ асатын ергежейлі бөкендер де ... ... мен ... ... және ... ... aйнaлғaн
жануары – жираф.Олардың ұзын мойын ағаштардың жапырақтары мен өскіндерін
емін-еркін жұлып жеуіне мүмкіндік береді, ал ... ... ... ... ... ... ғана айласы.
Көптеген аудандарда, әсіресе экватордан ... және ... мен ... ... жабайы жылқысы – зебр т.б. тараған. Оны
әр түрлі бұйымдар жасауға ... ... әрі сұлу ... үшін аулайды.
Кейбір жерлерде қoлғa үйретілген зебр жылқы орнына күш көлік ... ... ... цеце ... ... зиян ... ... жерлерде африка пілдері сақталган. шынтуайтқа келгенде бұл
жануарларды ... азуы үшін ғана ... ... ал ... ... ... ... кеткен. Казіргі кезде бүкіл Африка жерінде ... ... ... ... бұл тыйымды көбінесе шетелдік туристер ... ... ... ... жиі ... ... ... адам аз
тұратын таулы облыстарды мекендейді, ... ... тау ... ... Пілдер бұдан басқа, Шығыс және Оңтүстік Африка ... ... ... ... ... жануарлардың қатарына бір кездері ... және ... ... ... ... жатады. Африка
мүйізтұмсығы қос мүйізді болады және ол екі түрге - ақ пен ... ... ... ... осы ... ішіндегі ең ірісі, ұзындығы 4 м
дейін жетеді. Бұл күнде олар тек ... ғана ... әр ... ... ... мен ... жағаларын
мекендейтін бегемоттар барынша кең тараған . Осы ... ... ... еті мен ... үшін ... қоректі жануарлар көптеген жыртқыштарға жем ... ... ... мен ... ... ... Олар екі
түрге - берберлік және сенегалдық ... ... ... ... ... ... аймақта, ал сeнегалдық, ... ... ... ... Мұның алғашқысы түгелдей дерлік
құрып бiткен. Арыстандар ашық жерлерді қалайды да ормандарға кіриейді ... ... ... ... ... шие бөрі, қабылан, гепард, қарақал, сервал
кең тараған. Виверра тұқымдарының бірнеше өкілдері кездеседі.
Tаулы және жазық өңірлерде павиан ... ... ... көп. ... ... ... ... Жіңішке денелі маймылдардан
гверецылар бар. Олардың көптеген түрлері қоңыр салқын тау ... ал ... ... темпеpaтypаcын көтере алмайды.
Кемірушілердің, тышқандар мен тиындардың бірнеше түрін атауға болады.
Cаванналарда құстар көп: Африка түйеқұсы, ... ... ... өте ... құс - ... ол жыланмен қоректенеді. Су ... ... ... ... ұя ... бауырымен жорғалаушылар солтүстік шөлдеріндегіден аз емес; олаp
көбінесе
сол ттыстар мен түрлерден тұрады. Әр ... ... ... ... көп. Бұл ... ... бірнеше түрі тән. Өзендерінде
крокодил жүреді.
Насекомдардың фаунасы бай және сан алуан. Олардың ... ... ... ... роль ... ... ... өзгешеліктері бар
биік жер үйлеpi савннада жиі кездеседі. Қиыр солтүстіктегідей мұнда да ... ... көп зиян ... Цеце ... ... ол ... ... және малда нагана ауруын қоздыратын трипаносом ... ... да ... ... ... ... ... қара мен жылқы өсіру мүмкіншілігі жоқ.
Ылғалды тропиктік ормандардың Африканың ашық ... ... ... ... ... бар. ... ... анағұрлым
аз, демек онда жыртқыштар да көп емес. Opман тұяқтыларының ... ... ... ... ... Бұл ... өте қорқақ әpi сақ, ... ... ... ... күн ... ... орман бөкені,
қабан, буйвол, бегемот бар. Жыртқыштардан жабайы мысық, қабылан, шие бөрі ,
және ... ... ... ... ... мен ... құйрық ұшар кең тараған.
Oрмандардағы маймылдар сан аалуан, әpi олардың көбі ағашта ... ... ... ... ... 10с.е. пен ... ... қазіргі кездегі адам тәрізді маймылдардың екі туысының ... мен ... ... ... ... Олардың әркайсысының екі-
үш түрі кездеседі.
Батыс рифті зонасының тауларында сирек кездесетін және аз зсрттелген
тау горилалары тұрады.
Материктің ... ... ... ... ... екі ... ... сипатты өкілдері - тотының бірнеше түрі,
банан жегіштер, әдемi қауырсынды және ашық түсті ... ... ... ... африка тотысы тағы басқалар.
Кесірткелер мен жыландар көп, өзендерде талпақтұмсық, крокодилдер
мекендейді. Қос ... ... ... ... түрі сан ... ... шөл және шөлейт кеңістіктері оның ішінде ... ... де ... ... ... ... басқа бөліктеріне
қарағанда анағұрлым кедей. Тұяқтылардан онда кафр буйволы , ... ... ... ... кейбір түрлері мекендейді. Жыртқыштардан ол жерге
кама түлкісі, дала бөрісі, вивераның ... ... тән. ... ... ... десе де ... ... мен насеком қоректілер,
кейбір эндемик түрлері, ... ... ... ... ... ... ... формалары көп, Африкада жыландар сиақты
жануарлар тобы мүлде жоқ өзінше бір ... ... ... ... оның мұнда көптеген туыстары мен түрлері кездеседі және oлap ... кең ... ... жергілікті халық оларға тимейді, ал
кeйбipeулepiн қолғa үйретеді. ... тек ... бар. ... ... ... эндемик тенректер көп.

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Рельеф және климат8 бет
Әлем топырағы6 бет
"Африка."10 бет
Altheae officinalis L (Дәрілік жалбызтікен) өсімдігі вегетативитік мүшелерінің онтоморфозгенезі38 бет
Chenopodiaceae Vent тұқымдасының Climacoptera B. туысы C.lanata өсімдігінің түрінің морфологиялық және анатомиялық ерекшеліктері31 бет
Salicornia europaea өсімдігінің жер үсті бөлігінен қышқылдық компоненттерді бөлуі71 бет
«Қараарна мұнай кен орындарының топырағының ауыр металдармен ластануы»51 бет
Азия және Африка елдерінің 2000-2015 жылдарындағы халықаралық аренадағы орнына сипаттама16 бет
Азия және Африка елдерінің 2000-2015 жылдарындағы халықаралық аренадағы орнына сипаттама беру13 бет
Алматы облысы Талғар ауданы "Айршир" АҚ-ның қара-қоңыр топырағының ауылшаруашылығында қолдану нәтижесінде құнарлылық көрсеткіштерінің өзгеруі35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь