Тыныс алу мүшелеріне анатомо – гистологиялық сипаттама

КІРІСПЕ
І. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1.1.Тыныс алу жүйесі туралы түсінік
1.2. Тыныс алу жүйесінің қалыпты жағдайдағы физиологиялық көрсеткіштері.

ІІ. Тыныс алу мүшелеріне анатомо . гистологиялық сипаттама
2.1.Тыныс алу мүшелерінің аномалиялары
2.2.Сыртқы тыныс қызметін зерттеу

ІІІ. ЗЕРТТЕУ БӨЛІМІ
3.1 Қызылорда қаласы территориясының ауа құрамын ластаушы көздер
3.2 2011 жылғы Қызылорда қаласындағы стационарлық постылардан алынған бақылау бойынша атмосфералық ауаның ластану жағдайы
3.3 Қызылорда қаласы тұрғындарының тыныс алу жүйесі ауруларының экологиялық жағдайға байланысты динамикасы.

ІҮ. ҚОРЫТЫНДЫ
Практикалық ұсыныстар
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
        
        Қ. Р. Денсаулық сақтау министрлігі
Қызылорда медициналық колледжі
Ғылыми жетекшісі: Б.А. ... ... ... ... Дінмұхамед
“Емдеу ісі” бөлімі 38 оқу тобы
Жалпы кәсіптік пәндер әдістемелік бірлестік мәжілісінде бекітілді.
№ 9 хаттама 22 ... 2011 ... ... алу ... аномалиялары
Ж О С П А Р Ы
КІРІСПЕ
І. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1.1.Тыныс алу жүйесі туралы түсінік
1.2. Тыныс алу ... ... ... ... көрсеткіштері.
ІІ. Тыныс алу мүшелеріне анатомо – гистологиялық сипаттама
2.1.Тыныс алу мүшелерінің аномалиялары
2.2.Сыртқы тыныс қызметін зерттеу
ІІІ. ЗЕРТТЕУ БӨЛІМІ
3.1 Қызылорда қаласы территориясының ауа ... ... ... 2011 ... ... қаласындағы стационарлық постылардан алынған
бақылау бойынша атмосфералық ауаның ластану жағдайы
3.3 Қызылорда қаласы тұрғындарының тыныс алу ... ... ... байланысты динамикасы.
ІҮ. ҚОРЫТЫНДЫ
Практикалық ұсыныстар
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Ғылыми жұмыстың мақсаты:
Тыныс алу мүшелерінің қалыпты жағдайы мен ... ... ... ... ... ... міндеттер қойылды:
1.Тыныс алу жүйесіне жататын мүшелерге сипаттама беру.
2.Тыныс жолдарының аномалиялық жағдайын ... ... ... ... ... ағзаның ортаға толық
бейімделе алмауымен, қолайсыз әсерлерге берген теріс ... ... ... ... ... ... ұйымының (ВОЗ) анықтамасы
бойынша, денсаулық дегеніміз — бұл тек ... ... ... ол ... ... және ... қолайлылық.
Ғалымдардың есептеулері бойынша адамдардың денсаулық жағдайы 50—52%-ы
— өмір сүру ... ...... ... ... ...
қоршаған орта жағдайларына, ал 7—12% ғана денсаулық сақтау ... ... ... ... ... ... болмаған, жаңа
техногенді ауруларды туғызады.
Адамның денсаулығына зиянды әсер ететін факторлардың ... әр ... ... ... орын ... ... іс-әрекеті нәтижесінде
биосфераға, оған тән емес 4 ... ... ... ... ... жыл ... қоршаған ортаға мыңдаган жаңа заттар шығарылады. Олардың
көпшілігі ксенобиотиктер ... ... ... хеnos ... адам ... да тірі ... үшін ... заттар.
Аурулардың көбеюі сонымен ... ... ... әр ... оның ... бұзылуы, өнеркәсіптік кешендерге, бір
типті тұрғын ... және т.б., яғни ... ... ... Денсаулыққа әлеуметтік және экономикалық жағдайлардың әсері
артып отыр. Табиғи және физико-химиялық ... ... таза орта ... ... ... ... ауру мен ... артуына
әкелетінін уақыт ағымы көрсетіп отыр.
1.1.Тыныс алу жүйесі туралы ... алу ... ... тіршілігінде маңызы зор. Тыныс алу
мүшелері дем алған ауамен бірге өкпе арқылы қанға ... ... ... ... ... қышқыл газын шығару үшін қызмет етеді. Сонымен ... ... ... ... иіс сезу ... ... ... алу
жолдарын мына төменде көрсетілген құрлымдарға былайша бөлуге болады.
Тыныс алу жүйесі
Жоғарғы тыныс ... ... Газ ... жолдары алу ... ... ... ... ... тармағы
Жоғарғы және төменгі ауа ... ...... ... ... ... пен ... құралуында, сол
себепті қабырғалары босаңсымайды да, ... ... ... қарай
күрт өзгеруіне қарамастан ауа дем алып, дем ... ... ... Мұрын пердесі арқылы екі симметриялы жарғыға бөлінген,
олар алдыңғы жағынан сыртқы мұрын арқылы танаулардың ... ... ал арт ... хоана тесіктері арқылы жұтқыншақпен, одан әрі
көмекеймен қатынасады. Мұрын қуысы, ... ... ... оның ... ... кілемше түзіп, оған шаң-тозаң шөгіп
қалады. ... ... ... ... ... ... ... шығарылады. Екіншіден, шырышты қабықшада кілегей бездері
орналасқан, олардың шығаратын секреті шаң-тозаңды орап, оның ... ... ... ... ... шырышты қабықша вена
тамырларына бай, олар төменгі жарғақта және ... ... ... ... өрілім түзеді, олар зақымданғанда мұрыннан қан кетеді. Бұл
түзілістердің маңызы мұрын арқылы өтетін ауа ... ... ... ... ... мен шеміршектері сыртқы мұрынды
құрайды. Онда жоғарыда орналасқан мұрын түбірін , төмен қараған ... ... орта ... ... алға ... ... қырын түзетін екі бүйір
қабырғасын ажыратады. Мұын ... ... ... ... ... ... ... орналасқан. Осы қауашақтар аралығында бір-бірімен
қатысатын жоғарғы, ортаңғы және ... ... ... ... ... ... мұрын жас каналының өзегі ашылады. Жоғарғы мұрын жолында иіс
сезу жүйкелерінің ... иіс сезу ... ... мұрын иіс
сезу анализаторы функциясын да атқарады. Мұрынның төменгі жиектері мұрын
қуысына ауа өткізетін танауларды шектеп тұрады.
Мұрын ... ... , ... ... ... ... қызметін
атқарады, оларда мұрынның шырышты қабығының тікелей жалғасы болып табылатын
шырышты қабығымен астарланған.
1) жоғарғы жақ сүйек қойнауы, қанқаланқан бас ... кең ... ... ... ... ... жерде шырышты қабықпен
жабылады:
2) маңдай қойнауы;
3) тұтасай тор сүйекті құрайтын ... ... ... сына ... ... адамның мұрын қуысын қарағанда шырышты қабық қызыл түсті. Мұрын
қалқанары, мұрын жолдары, торлы сүйек ұяшықтары әрі ... мен ... ... ... ... қаландары мен мұрын жанындағы
қойнаулары ... ... ... қлғайтады, онымен жанасу жұтатын ауаның
жақсы өң делуін қамтамасыз ... ... ... ... ... толыққан мұрын қуысы ауаның еркін айналуына жағдай жасайды.
Жұтылған ауа хоаналар ... ... ... онан ... ... одан әрі ... ... ІҮ, Ү және ҮІ мойын омыртқалары деңгейінде дәл тіл асты
сүйегінің ... ... ... ... орналасқан. Көмейдің қалқандық
қыры тері астында білініп ... ... ... ... ірі ... ... көмей төменде кеңірдекке айналады.
Көмей тыныс жолының ғана бөлімі емес, сонымен бірге ... да ... ... ... ... ... және ... шеміршектерден тұрады. Оның
тақ шеміршектері: қалқанша шеміршектері, оймақ тәрізді ... ... ... ... ... Ал жұп шеміршектеріне ожаау және
мүйізше шеміршектері жатады.
Көмей шеміршектері. Жүзік тәрізді шеміршек. Гиалинді, жүзік ... ... ... ... және алды мен ... ... ... жиегі мен бүйір бетінде ожау ... және ... ... ... буын ... ... шеміршек. Көмей шеміршектерінің ең ірісі, гиалинді, алдына
қарай бұрыш жасай тұтасатын екі табақшадан тұрады. Бала мен ... ... ... ... сондықтан олар ересек еркектердегі сияқты
бұрышты шодыр болмайды. Жоғарғы жиегінде ... ... ... ... Әр ... ... ... жиегі, ұзын жоғарғы ... ... ... ... созылады, соңғы мүйіздің ұшында іш жағынан
жүзіктәрізді шеміршекпен ... ... алаң ... ... әр ... ... бетінде қиғаш сызық байқалады.
Ожау тәрізді шеміршектердің дауыс ... мен ... ... бар. Олардың негіздері жоғарғы жиегінде орналасқан, ал
ұштары жоғары ... ... ... ... ... беті ... Негізінде 2 өсінді жатады:
1. алдыңғы өсінді
2. латералды бұлшықеттік өсінді.
Көмей қақпашығы алдында және тікелей тіл негізінен артқа ... ... ... серпімді шеміршек тінді табақша. Ол төмен қарай тарылып,
көмей қақпақшығының сабақшасын түзеді. Қарама-қарсы ... шеті ... ... ... ... ... ... беті, өн бойына
шырышты қабықпен жабылған; төменгі дөңес бөлігі көмей қуысына қарай шығып
тұрады. Тіл ... ... ... ... ... ... тек ... ғана байламдар бекуден бос болады.
Көмей байламдары. Көмей тіл асты ... мен ... ... ... ... ... ілініп тұрған сияқты.
Жүзік тәрізді шеміршек доғасы мен қалқанша ... ... ... ... ... ... ... тұратын берік байлам созылып
жатады.
1. Қалқанша шеміршектің ... ... мен ... шеміршек
арасында көлденең айналу білігі бар үйлесімді буын түзіледі. Бұл буында
қалқанша шеміршек алға және ... ... ... ожаутәрізді шеміршектен
алыстап, не оған жақындайды, сол себепті олардың арасында орналасқан дауыс
байламы бірде керіліп бірде босаңсиды.
2. ... ... ... ... мен ... шеміршек арасында
вертикалды біліктік жұп жатады, аталған білік ... ... ... жерде сырғымалы қозғалыстар – ... ... ... жақындасуы және бірінен-бірі алыстауы мүмкін.
Көмей бұлшықеттері көмей ... ... ... ... мен ... ... арқылы шектелген дауыс саңылауы еніп, сондай-ақ
дауыс байламдары кернеуін өзгертеді. Сондықтан олар ... ... ... ... 1) ... ... 2) ... дауыс байламдарының кернеуін өзгертетін бұлшықеттер.
Кейбір бұлшықеттерді аралас ... ... ана ... мына ... да
жатқызуға болады. Олардың барлығы да көлденен жолақты еркін ... ... ... топ бұлшықеттеріне жататындар:
Латералды жүзік тәрізді бұлшықет жүзіктәрізді шеміршектің ... ... және ... ... өтіп, ожаутәрізді шеміршекке бекиді.
Қалқанша көмей бұлшықеті – шаршы тәрізді бұлшықет. Қалқанша шеміршек
табақшаларының ішкі бетінен басталып, ... ... ... ... ... – тақ ... ... дорсалды ойыс беттерінде жатады. Жиырылған кезде ожаутәрізді
шеміршектерді жақындастырып, дауыс саңылауының артқы бөлігін тарылтады.
Қиғаш ожаутәрізді бұлшықет – тікелей артында жататын және ... ... ... ... жұп ... ... – көмей қақпашығы бұлшықеті. ... ... ішкі ... ... ... ... ... бекиді.
Көмей қуысы. Көмей кірісі, алдыңғы жағынан ... ... ... ... ... қабық қатпарларымен бірге ожаутәрізді шеміршектер
ұштарымен, бүйірлерінен көмей қақпашығы мен ... ... ... ... ... ... ... Соңғылардың
бүйірлерінде жұтқыншақ қабырғасының алмұрттәрізді қалта орналасқан. Көмей
қуысы пішіні жағынан құм сағатына ...... ... ... жоғары
және төмен қарай кеңейген. Көмей қуысының жоғарғы кеңейген бөлімі ... деп ... ... ... ... тарылған бөлімі – меншікті
дауыс аппараты өте күрделі құрылған. Ол ... және ... ... ... ... екі жұп ... ... қатпарымен бөлінген.
Дауыс түзілу дем шығарғанда іске ... ... ... ... тербелісінен болады, олар ауа ағыны ... ... ... ... ... ... негізгі үннен басқа
бірқатар ... ... ... ... бұл «байламдық» дыбыс әлі де мүлдем
тірі адам даусына ұқсамайды, дауыс адамға тән тембірді резонаторлар жүйесі
арқылы ... . ... өте ... ... ... резонаторлар рөлін
тыныс алу жолының дауыс байламдарын қоршайтын түрлі ауа ... ... ... ...... пен ауыз ... 16 – 20 ... сақиналы шеміршектен тұрады, оның ұзындығы
9-15 см. Кеңірдек көмейдің жалғасы ретінде ҮІ ... ... ... ... ... ... басталып, көкірек қуысымен төмен
түсіп, өңештің алдыңғы жағынан Ү көкірек омыртқа тұсында оң жақ және ... ... ... ... ... ... ... жағынан қалқанша
безбен қамтылып, артқы жағынан өңешке жалғасады, ал бүйір жақтарында жалпы
ұйқы ... ... ... өңеш ... ... ... ... вентралды қабырғасынан дамуына байланысты.
Кеңірдектің құрылысы. Кеңірдек ... ... ... ... 16-20 ... емес ... сақиналардан тұрады;
әрбір сақина шеңбердің 2/3 ... ғана алып ... ... артқы
жарғақты қабырғасы жалпайған және онда ... және ... ... ... және т.б. ... ... белсенді қозғалысын
қамтамасыз ететін бірыңғай салалы бұлшықет тіні будалары болады. Көмей ... ... ... ... ... ... және ... тіні
мен шырышты бездерге бай.
Бронхтар - оң және сол басты бронхтар тұрған жерден тік бұрыш жасай
шығып, сәйкес ... ... ... Оң жақ ... сол жақ ... ... оң ... көлемі сол өкпенің көлемінен үлкен. Сонымен қатар
сол жақ бронх оң жақ бронхқа қарағанда екі есе ... оң жақ ... 6-8, ... жақ ... 9-12 ... сақина болады. Оң жақ бронх сол жақ бронхқа
қарағанда тік орналасқан, сөйтіп, кеңірдектің жалғасы ... ... ... ... үстінде қолқа доғасы жатады. Бронхтың шырышты қабығының
құрылысы ... ... ... ... бірдей.
Тірі адамда бронхоскопия кезінде (яғни көмей мен кеңірдек арқылы
бронхоскопты ... ... пен ... ... ... ... ... шеміршекті сақиналар жақсы көрінеді.
Өкпе – кеуде қуысында, жүрек пен үлкен ... ... ... ... ... ... ... артқы бетіне дейін созылып
жататын көкірекаралықпен, бір-бірінен бөлінген өкпе қабында орналасады. Оң
өкпе сол ... ... ... ... 10%), әрі ... ... және ... біріншіден, көкеттің оң күмбезінің сол ... ... ... ... оң үлесінің әсерінен), екіншіден, жүрек солға ығысыңқарап
орналасып, сол өкпенің енін азайтуына ... өкпе ... ... пішінді, оның төмен қараған негізі және
дөңгелектенген ұшы болады. Ол алдыңғы жағында І қабырғадан 3 – 4 см ... ... 2 – 3 см ... ... ... жағынан ҮІІ мойын омыртқасы
деңгейіне жетеді. Өкпенің ұшында осы ... ... ... ... ... болатын кішкене жүлге байқалады. Өкпенің үш ... ... ... жанасып жататын көкеттің жоғарғы бетінің
дөңестігіне сәйкес ойыс ... кең ... ... ... ... бұлшықеттермен қоса кеуде қуысы қабырғасы құрамына енетін
қабырғалардың ойысына сәйкес дөңес келеді, медиалды беті ... көп ... ... ... Ол ... ... ... бөлікке
және омыртқа бағанасына жанасатын артқы бөлікке бөлінеді. ... ... ... оның ортасынан жоғары және ... ... өкпе ... Ол ... бронхтар мен өкпе артериясы (сондай-ақ нервтер)
өкпеге енеді. Ал екі өкпе ... және ... ... ... ... ... өкпе ... құрайды. Өкпе түбірінде бронх дорсалды
орналасады, өкпе артериясының орналасу қалпы оң және сол ... ... Оң өкпе ... ... ... ал сол ... ... қиып өтіп,
одан жоғары жатады. Өкпе веналары екі ... да өкпе ... ... мен ... төмен орналасқан. Артқы жағында, өкпенің қабырғалық
және медиалды беттерінің ... ... ... ... жиек ... ... ... бөлігі бұл жерде кеуде қуысында омыртқа
бағанасының жанында орналасады.
Өкпенің құрылысы. Бронхтардың тармақталуы. Өкпенің ... ... екі ... ... әрқайсысы өкпе қақпасына келіп, үлестік
бронхтарға бөліне бастайды. Оң ... ... ... ... ... бағытталып, өкпе артериясы үстінен өтеді және артерия ... ... ... ... өкпе ... ... ... белгілі бір
бөліктерін – сегменттерін желдететін ... ... деп ... ... ... бөліп шығарады. Сегменттік ... өз ... ... ... 2 ге) одан да ұсақ 4-ші, 5-ш, ... ... 10-
11 реттік соңғы және тыныс алу бронхшаларына дейін бөлінеді.
Бронхтар қаңқасы өкпенің сырты мен ... ... ... ... ... ... ... түрліше түзілген: өкпеден тыс
бронхтар қаңқасы шеміршекті жартылай сақиналардан ... ал ... ... ... жартылай сақиналардың арасында
шеміршекті байланыстар пайда болып, олардың қабырғасының ... ... ... мен ... ... ... ... пішінін жоғалтып, жекелеген табақшаларға ыдырайды, ал ... ... ені ... ... кеми ... ... бронхшаларда
шеміршектер болмайды, оларда шырышты бездер де жоғалады, бірақ кірпікшелі
эпителий қалады.
Бұлшықетті шеміршектерден ішке ... ... ... ... ... талшақтарынан тұрады. Бронхтардың бөлінетін жерлерінде ерекше
дөңгелек бұлшық ет будалары орналасады, олар қайсы бір бронхтарға ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Өкпенің макро- және микроскопиялық құрылысы. Өкпе сегменттері олардың
шетін қалыңдығы 4 см ... алып ... ... ... ... ... – диаметрі 1 см жететін өкпе паренхимиясының пирамида ... Ол ... ... ... ... көршілес үлесшелерден бөлінеді.
Үлесше аралық дәнекер тінде веналар мен лимфа капиллярлары торы ... ол ... ... алу ... ... ... ... болуына
жағдай жасайды. Көп жағдайда онда жұтылған ... ... ... ... ... үлесше шекаралары айқын байқалады.
Әрбір үлесшелердің ұшына қабырғаларында әлі де ... бар бір ... 1мм) ... ... 8 ... ... (үлесшелік бронх). Әр өкпедегі
үлесшелік бронхтардың саны 800 ге жетеді, әр бір үлесшелік ... ... 16-18 ... ... 0,3-0,5 мм) соңғы бронхшаларға тармақталады,
оларда шеміршектер мен бездер болмайды. Басты бронхтардан бастап ... қоса ... ... дем ... дем ... ауа ... ... тұтас бронх тармақтарын (бронх ағашын) құрайды; оларда
ауа мен қан арасында ... газ ... ... ... бронхшалар
дихотомдық жолмен тармақталып, тыныс алу ... ... ... ... ... ... ... өкпе көпіршігінің
немесе альвеолалардың пайда болуында. Әрбір тыныс алу ... ... ... ... ... жолдары, радиалды шығады.
Олардың әрқайсысының қабырғасын қан капиллярының қалын торы шырмап жатады.
Көпіршіктер қабырғасы арқылы газ алмасу жүреді.
Тыныс алу ... ... ... мен ... ... ... бірегей көпіршіктер тармақтарын (ағашын) немесе
өкпенің тыныс алу паренхимасын құрайды. Бір соңғы ... ... ... құрылымдар, оның ацинус, (шоқ), деп аталатын өкпенің қызметтік
анатомиялық бірлігін ... ... бір ... алу ... жататын көпіршіктер жолдары мен
қапшалар бірінші үлесшені құрайды. Олардың ацинустағы саны 16-ға жуық.
Екі өкпедегі ацинустар саны 30 ... ал ... ... 300-350 млн. ... ... тыныс алу бетінің ауданы дем
шығарғанда 35 м2-ге, ал терең тыныс алғанда 100 м2-ге ... ... ... ...... ...... ал
үлестерден тұтас өкпе құралады.
Өкпе және көкірекаралық. Көкірек ... ... ... ... қап ... - ... өкпе бөлігі үшін біреуден және ортаңғысы ... ... ... ... - ... деп ... Ол екі ... висцералды өкпеқап және париеталды, қабырғалық өкпеқап.
Висцералды немесе өкпе өкпеқабы өкпенің өзін ... өкпе ... ... ... ... зақымдамай оны айырып алуға болмайды; ол ... еніп өкпе ... ... ... өкпеқап, өкпенің сіңірлі қабығының сыртқы жапырақшасы болып
табылады. Қабырғалық өкпеқап сыртқа ... ... ... ... ал ішкі ... ... висцералды өкпеқапқа қарайды.
Өкпеқап транссудация (шығару) және резорбция (сіңіру) үрдістерінде аса
маңызды рөл атқарады. Олардың арасындағы қалыпты арақатынас ... ... ... кезде күрт бұзылады.
Микроскопиялық жағынан біртегіс және гистологиялық құрылымы жағынан
ұқсас бола тұра, париеталды және висцералды ... әр ... ... бұл, ... ... шығу тегінің әр түрлі болуына
байланысты. Лимфа тамырларына қарағанда қан тамырлары тым ... ... ... ... ... ... ... Қабырғалық
бөлімінде сірлі қуыстардын сіңіріп алатын арнаулы аппараттары бар және
лимфа ... қан ... ... ... ... ... (сіңіру) қызметін атқарады. Бір-біріне жанаса жатқан париеталды
және висцералды жапырақшалар ... ... ... ... деп ... жағдайда өкпеқап қуысында 1-2 мл сұйықтық болады, ол
капиллярлық қабықпен өкпеқап ... ... ... ... ... арқасында қарама-қарсы ... ... ... ... мен өкпе ... ... ... әсеріндегі екі бет
ілінісіп ұстасады. Осы екі қарама-қарсы күштің, бір жағынан өкпе тінінің
серпімді ... ... ... ... торы ... ... ... қуысында теріс қысым пайда болады, ол қысым қайсыбір газдың қысымы
емес, аталған күштердің ... ... ... ... ... ... ... жасанды үлкейеді, өйткені, атмосфералық қысымның сыртқа және сондай-
ақ ішкі жағынан (бронхтар жағынан да) теңелуіне байланысты өкпе қабысады.
Өкпе және ... ... Оң және сол ... ... ... ... сол ... біршама қысқа әрі кең.
Асимметрия қапшықтардың алдыңғы жиектерінің пішіндерінен де ... ... ... ... ... ... ... тесігінен
шығыңқырап, І қабырғаның басына жетеді (бұл нүкте шамамен тірі адамда ұстап
байқалатын ҮІІ мойын омыртқаның қылқанды ... ... ... немесе І
қабырғаның алдыңғы ұшынан 3 – 4 см жоғары тұрады. Өкпеқаптың артқы шекарасы
қабырғалық ... ... ... ... ... ... болады, ол омыртқа бағанасы бойымен созылып, ХІІ қабырғалардың
бастарында аяқталады.
Өкпеқаптың алдыңғы ... екі ... да өкпе ... ... өтеді. Одан әрі оң жағында өкпеқаптың жиегі төс-бұғана буынынан төс
тұтқасы мен ... ... ... ... ... ... ... одан
тік төмен түсіп, ҮІ – ҮІІ ... ... ... ... оңға ... оның төменгі шекарасына ... Сол ... ... ... төс-бұғана буынынан қиғаш және төмен жүріп ортаңғы
сызыққа келеді. ІҮ қабырға деңгейінде ол латералды қисайып, осы ... ... ... ... ... ... қалдырады. Одан
кейін, сол өкпеқаптың шекарасы төс жиегіне параллелді ҮІ ... ... ... сол ... латералды қисайып, төменгі шекараға
ауысады.
Өкпе ... ... ... рентген сәулесімен зерттегенде екі
ақшыл «өкпе алаңдары» айқын көрінеді, солар бойынша өкпенің күйі ... ... ... ... ауа болуына байланысты рентген сәулесін
оңай ... Екі өкпе ... ... ... ... бөлінеді. Бұл
көлеңке өкпе алаңдарының медиалды шекарасын құрайды; жоғарғы және латералды
шекараларын қабырғалар ... ... ... ... ... газ ... Адам ... - 21% оттегі, 79% ... ... газы бар ... ауамен тыныс алады. Дем шығарғандағы
ауада 16% оттегі, 4,0% ... газы және 79% азот ... Дем ... дем шығарғандағы ауа құрамындағы ... мен ... ... газ ... ... ... ... Өкпеде газ алмасу
диффузия жолымен жүреді. Өкпе капиллярына түскен вена қанында ... ... газы көп. ... ... ауасындағы оттегі қанға араласады,
ал көмірқышқыл газы қаннан өкпе альвеоласына түседі. Өкпедегі газ ... ... алу ... ... оттегі эритроциттерге өтеді де,
гемоглобинмен берік емес ... ... ... Вена ... ... айналады да, өкпе венасы арқылы жүрекке, одан ... ... ... ... Көмірқышқыл газы альвеоладан ауа
тасымалдайтын жол арқылы сыртқа шығарылады.
Тыныштық күйінде ересек адам минутына 16-18 тыныс алу ... 1. ... алу ... ... (concha nasalis superior); 2.танау тесігі (nares) 3.жұмсақ
таңдай (palatum mole); 4.жұтқыншақ (pharynx); 5.көмей ... ... 7. ... (bronchus); 8. бронхиола (bronchiolus); 9.көкет
(diaphragma); 10.өкпе (pulmo); 11.қабырға (costa).
1.2. Тыныс алу жүйесінің ... ... ... ... алу ... үш ... ... Сыртқы тыныс алу ( өкпедегі газ алмасу);
2. Газдарды қан ... ... Ішкі ... алу ... газ ... қалыпты жағдайда тыныс алғанда, 500 мл ... ... ... және ... Бұл ... көлемі қалыпты
тыныс ауасы (ҚТА) деп аталады. ҚТА ... өкпе ... ол 150мл ... ... ... да, газ ... ... Сондықтан тыныс жолын толтырған ... өлі ... ... ... ... ... келіп түскен ауаның 350 мл ғана өкпеге
жетіп, газ алмасу ... ... ... жай ғана ішке тартып қоймай, одан әрі
демді әлі ... ... ... адам ҚТА-сына қосымша 1500-2000
мл ауаны жұта ... ... ... дем ... ҚТА-сына қосымша
жұтылатын ауа көлемін ... дем алу ... ... деп ... ... ... ішке ... тыныс жолдарын толтырып, өкпеге
жететін ауа мөлшері ҚТА (500 мл) мен РДАА ... ... ... дем алу ... ... Ол ... мл-ге тең.
Қалыпты тыныс алу кезінде ... дем ... ... күшпен дем шығарса, тағы да ... ... мл ауа ... Мұны ... дем ... ауасы (РДША) дейді. Бұл ауа
қалыпты ... ... ... Тек ... қатты шығарғанда,
сыртқа шығады, сондықтан бұл ... қор ауа деп те ... үш ... ауа – ... ... ауасы, резевтік дем алу ... дем ... ... ... ... тіршілік сыйымдылығын
(ӨТС) құрайды.
ӨТС = ҚТА+РДАА+РДША
ӨТС = 500мл+200мл+1500мл = 4000 мл,
былайша айтқанда, ӨТС ...... дем ... ... ... дем
шығарған кезде, сыртқа шығатын ауаның көлемі. ӨТС ... ... ... ӨТС адамның жасына, жынысына, бойына, ... ... ... ... ... ӨТС қарт ... оның қабырға шеміршектері қатайып, өкпесінің ... ... Ер ... қарағанда әйелдің көкірек қуысы тарлау, ал
жолақ ... ... ... ... адамдардың тыныс еттері
ширақ, күштірек келеді. Дем ... ... ... ... ... жоғары болады. ӨТС –ғының ауа ... ... ... ... жазып, олардың мөлшерін ... ... ... Күш ... ... дем алған кезде, 1000-1500мл ауа
сыртқа ... ... ... ... Мұны ... ауа (ҚА) ... ауа мен резервтік дем шығару ауасы қалыпты дем ... ... ... ... ... ... ... (өлі туған сәбилердің
өкпесінде сыртқы ... алу ... , ... ауа ... оны суға салса, батып кетеді. ) Мұндай екі ... ... ... қалдық ауа (ФҚА) деп аталады.
ФҚА ... ... дем ... ... ФҚА ... ... ... араласып, әрдайым аздап жаңарып отырады. Демді мейлінше ішке
тартқан ... ... ... ... жалпы мөлшері өкпенің
сыйымдылығы ( ӨЖС) деп аталады. ӨЖС ... ... ... мен ... ауадан (ҚА) тұрады.
ӨЖС = ӨТС+ҚА
Өкпедегі қалдық ауаның ... ... ... 20-30 %– іне ... ... ... ... мөлшері ер адамдарда 3,5-5
л, әйелдерде 2,5-4 л. Тіршілік ... ... 65-70 ... ... ... 80 (70) мл/кг.
Тыныс алудың жиілігі кеуде клеткасының немесе құрсақ еттерінің бір
минуттегі ... саны ... ... және организмнің оттегіне
физиологиялық қажеттілігіне тәуелді. Балаларда ... ... ... нәтижесінде оттегіне қажеттілік ересек адамдармен салыстырғанда,
біраз жоғары. Сондықтан тыныс алу жиілігі оларда ... ... Дене ... ... тез ... ... ... алу жиілігі де
жоғарылайды. Баланың жасы ... ... ... оның ... алу ... ... түседі. Жаңа туған балада минутына 40-60 рет ... ... ... 20-22, 12 ... – 18, ал ... класс
оқушыларында ересек адамдардың мөлшеріне жақындайды, яғни ... 16 ... алу ... ... ... ... 8 жасқа дейін жоғары
болады, ал жыныстық жетілу кезеңінің ... сай ... ... алу
жиілігі жас ерекшелікке байланысты. әйелдермен тең жағдайда болатын ... ... алуы ... ... ол мүмкін өкпе көлемінің мөлшеріне
байланысты болуы.
Тыныс алу жиілігі ой еңбегі күшейген кезде, эмоцияның ... ... ... ... кезінде де өзгеруі ықтимал.
Ұйқы кезінде тыныс алу ... ... ... ... ... болғандықтан, оның оттегіне мұқтаждығы аз болады. Сөйлеу және
өлең айту ... дем алу, дем ... ... көбею есебінен, біраз
сиректеле түседі. Тыныс алу ... мен ... ... ... белгілі
тәуліктің болатыны анықталды. Сөйтіп, ... бір рет ... ... ... ... 3-4 рет ... келеді, ал ересек адамдарда – 4-5
рет. Бірақ адамның эмоциялық жағдайын ескерген ... ... ... байланысты сандық көрсеткіштері
|Көрсеткіштер |Нәресте | 1 | 1-2 | 3-4 | 5-6 | 7-17 ... ... ... |48-63 |50-60 |35-40 |25-35 |23-26 |18-20 |12-18 ... ... негізгі функциялық сипаты өкпенің тіршілік сыйымдылығы
/ӨТС/ болып саналады яғни адамның алдын ала ... дем ... дем ... ... ... ... ... тіршілік сыйымдылығы дем алу
көлемінен тұрады. Біркелкі тыныштық жағдайда демді ішке жай ... ... ... дейін кіріп-шығатын ауаның мөлшері адамда 500 мл-дей болады.
Осы жай дем алғанда тыныс ағзаларына еніп ... ... ... ... ... ... (ҚТА) деп атайды.
Демді әдеттегідей жай ғана тартып қоймай, одан әрі ... ... ... ... адам ... ... 1500-2000 мл ауаны жұта
алады. Ал максималды дем шығарғаннан кейін де өкпеде ауа ... ... ... ауа. ... ... ... ... құралы арқылы
анықталады.
II.Тыныс алу мүшелеріне анатомо – гистологиялық сипаттама
Өкпе құрылысы кондуктивті, транзиторлы және ... ... зона ... ... ... пен ауа ... зонаның барлық бөлімдері сілемейлі, сілемей асты, талшықты
... және ... ... құралған. Сілемейлі қабықшаның
құрамына эпителиальды қабат және ... ... жеке ... ... асты ...... құрылымнан, эластикалық және
коллагенді талшықтар, тегіс бұлшықеттер, ауа тамыр бездерінен, түтікті және
жүйкелі ... ... ... ... ... ... ... – цилиндр түтік түріндегі ауа өткізуші орган. Оның ұзындығы
көмекейден ... ( ... ауа ... тармақтар) дейін 10-13 см .
Кеңірдектің сілемейлі және сілемей асты ... ... ... тән, ... - ... ... ... дәнекер ұлпаман
байланысқан 16-20 гиалинді жалпақ жарты шеңберден ... ... ... ... ... ... ... ) дәнекер
ұлпамен тегіс мускулатурадан құралған.
2.1.Тыныс алу мүшелерінің аномалиялары
Аномалия ... ақау ... алу ... қалыпты жағдайдан ауытқуы,
ангенатальды және ерте постнатальды периодта ... ... ... ... ... тармақтарының, диафрагманың сонымен
қатар өкпе ақаулары жатады.
Кейбір жағдайда ... алу ... ... байқалмайды және
клиникалық көрінісі білінбейді. Сол себепті дәлірек мағлұмат беру ... алу ... ... пайда болу себептері әлі күнге дейін
анықталмаған. Бұл аурудың тууы тұқымқуалаушылыққа апарады және ... ... ... ... ... ... кері ... жүктіліктің алғашқы айлары).
Жарақат немесе жатыр ішілік қан кету ұрықтың ... ... ... ... туа ... ... әкеп соқтырады. Бұл
жағдайда түрлі зиянды заттар, ... ... ... ... ... (корь, краснуха, опоясывающий лишай, оспа) әсіресе алғашқы 2 ай
жүктілігінде ақаудың тууына итермелеуі мумкін
Ақаулық аурулардың ... алу ... және ... ... ... ... сатылардын тұрады: жүктілік кезінде жұқпалы аурулардың
болуын ескерту, нәрестенің салқын тиюден және жұқпалы аурулардан сақ ... ... ... ... ...... қаралуы және бронхиалдық ... ... ... аномалиялары - агенезия және аплазия Агенезия (кеңірдектің
болмауы) және аплазия (кеңірдек жабық аяқталатын өскін ... ... ... ... ...... ... қалыптасады және ұрық
өміріне сай болмайды. Өте сирек кездеседі және жаңадан ... ... ... Сондықтан клиникалық маңызы жоқ.
Туа біткен тарылу-стеноз
Кеңірдектің туа біткен тарылуына (стенозға) гипоплазия, түтік тәрізді
тарылу мен ... ... ... ... ... гипоплазиясы
бронхоөкпелік аппараттың басқа ақауларымен байланысты және оның жалпы
жетілмеуімен сипатталады. Түтік ... ... ... ... пішіні
мен жарығы өзгереді: жуық бөлімнен ... ... ... ... бұл кезде бұның жарығы 1 мм-ге жетуі мүмкін.
Бұл ақау сирек кездеседі, шамамен басқа ... 0,00013 ... ... ... жиі ... түрі (50 % ... кеңірдектің
туа бітіп тарылуы) оның шектелген бөліктегі қысылуы болып ... ... мен ... ... және ... нәтижесінде
анықталады.
Кеңірдек қысымының барлық түріне тән клиникалық негізгі сипат – ... және дем ... ауыр ... ентігу, цианоз, ерте балалық
шақта кеңірдек стенозы ... мен ... ... ... ... пайда
болады.
Кеңірдектің туа біткен тарылуы шектелген аумақта ота ... ... ... ... ... ... ... жуықтық
кесіндісі оны сөзсіз ... ... ... ... ... ... ... біткен тарылу-стеноз
Туа біткен кеңею
Эластикалық және бұлшықет талшықтарының туа ... ... ... пен ... ауа ... ... немесе трахеобронхомаляция, трахеоэктазия, Мунье-Кун
синдромы деген терминдермен белгілейді.
Бұл ақау өте сирек кездеседі: тұрғындардың ... 0,000005 %, ... білу үшін ... ... мен ... зерттеуді жүргізген дұрыс.
Бронхография кезінде кеңірдектің жылдам кеңейгені көрінеді: ... ... 50-60 мм ... ... ... 21-25 мм) ... ... кеңірдек пен ауатамырлар диаметрінің ... ... ... ... ... сақиналар
аралығында саңылау болып тұрғандығын көреміз. Кеңірдек пен ауатамырлардың
эвакуоторлы ... ... ... емес ... ... пен ... ... толтырады.
Кеңірдек кеңеюінің белгісі мен клиникасы трахеобронхиальді діңгектің
дренажды қызметінің бұзылуы және ... алу ... ... ... ... болады. Барлық науқастарда ұзаққа созылған өкпе ... ... ... жөтелден, демікпеден қиналады.
Өкпедегі осы ақау кезінде оперативті араласу операциядан ... ... ... ... ... алу құрылымын жойып жіберуі
мүмкін. Консервативті ... ... ... ... ... қолданылады.
Ауатамырларға дұрыс бөлінбеу
Кеңірдектің ауатамырларға дұрыс ... ... ... ... ... ... ауатамыр кеңірдектің жалғасы
болып табылады, ал басқасы одан шығады) және кеңірдектің квадрифуркациясы
мен трифуркациясына да ... үш ... ... – екеуі өкпе
үшін және біреуі басқаға) қатысты.
Бұл ақау сирек кездеседі: бірнеше ... ғана ... ... мен ... ... ... ... Егер ол
ауатамыр қабырғаларының даму аномалиясына ұласпаса және қабыну процесімен
күрделенбесе адамның ... онша әсер ... және ... маңызы да
болмайды.
Толықтырушы құрылымдар
Кеңірдектің толықтырушы құрылымдарына кеңірдекті ауатамырлардың барлық
түрлері жатады: кеңірдекті ауатамырдың өзі, қосымша ... ... ... ... ... ауатамыр диаметрі 0,5-1 см және
орташа ұзындығы 20 см болатын ... ... ... ... ... оң жақ ... оның бифуркациясынан бірнеше см жоғары
жерден өтеді. ... ... ... ... ... дивертикуласы,
кистозды құрылыммен байланысқан ауатамыр, өкпеде ...... ... деп ... ... ауатамыр да тұйық бітеді де ауа тамырда ауаны айдай
алады.
Араласқан ... ... екі ... ... ... ... жоғарғы ауатамыр өтеді немесе жоғарғы бөліктегі сегментті
ауатамырлардың біреуі әдеттегі орындарда ... ... ... ... ... 0,5 % ... Олар
бронхоскопия, томография кезінде аса қиындықсыз анықталады, бірақ ... ... ... ... мен ауатамырлар аплазиясы
Бұл ақау ауатамырлардың жетілмеуімен және бір ... ... ... ... ... ... әртүрлі болуы мүмкін. Көп
жағдайда ауатамыр қалта тәрізді ... ... ... ... ... еске ... сына тәрізді пішіні сирек кездеседі. Дұрыс
жетілмеген ауатамырдың ұзындығы 1-1,5 см. Өкпе мен ауатамыр ... ... өкпе мен ... ... ... ... ... Диагностикалық және емдеу –медициналық
шаралары да өкпе мен ... ... ... ... ... ... паренхимасының, перифериялық ауатамыр мен түтіктердің
жетілмеуінен көрінетін ақау ... ... ... ... ... ... аномалияларына қарағанда 4-5 % жағдайда.
Дамудың аталған аномалиясына ... ... ... сай, ... ... тұсында тұйықталып бітетін перифериялық ауатамырлардың
және өкпе ... ... ... өкпе ... ... сол ... тән.
Бұл ақау рентгенологиялық (бронхография мен ангиопульмонография) және
эндоскопиялық (бронхоскопия) әдістердің ... ... ... ассиметрия, кеуде жасушаларының ... өкпе ... ... ... ... аралықтардың қысылуы,
кеңірдектің, жүректің және ірі түтіктердің гипоплазияланған өкпе ... ... ... ақау ... ... ... орналасуы
белгіленеді.
Бронхография кезінде ауатамырдың қысқарған және сегментті бөліктері
бақыланады, олар қалыпты көлем мен мөлшерге сай емес, сондай-ақ ... ... ... санының азаюы анықталады.
Ингиопульмонограммаларда өкпе артериясы ... ... ... ... көрсетіледі.
Бронхоскопия кеңірдек пен оның бифуркациясының негізгі және ... ... ... ... ... ауатамырдың
шырышты қыбықшасының екіншілік маманданбаған ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Бір өкпенің гипоплазиясын оның бөліктері мен сегменттері арқылы
ажыратады. Өкпе гипоплазиясының ... ... екі түрі ... және ... ... ... ... жетіспеуі мен қан
айналымындағы өзгерістермен ерекшеленеді.
Өкпе гипоплазиясының күрделенген түрінің клиникасы екіншілік ... ... және ... ... ... ... гипоплазиясының күрделенген уақытында ... ... ... ... ... сай ... емдеу қажет.
Өкпенің кистозды гипоплазиясы
Өкпенің кистозды гипоплазиясы (поликистоз, туа біткен бронхоэктазиялық
киста, ... ... ... ... ... және ... ... өкпе паренхимасының туа бітіп жетілмеуі, ... ... ... ... мен оның тармақтары деңгейінде кистозды
жолақтардың қалыптасуымен ... ... ақау өкпе ... ... 60-80%-да кездеседі. Препараттарды
патоморфологиялық зерттеу барысында кистозды гипоплазияға тән сипаттағы
белгілердің қатары ... ... ... ... шумақталуы, қосымша түтіктер мен жүлгелердің болуы. Процесс
ауатамыр мен өкпеде ... ... және ... ... ... және ... Сүйек қабырғалары мен ауатамыр құрылысы
ұқсас, жұқа дәнекер ... ... ... гипоплазияны анықтау қиын, әсіресе хроникалық
процестерді жетілдірумен бірге ... ... ... ... ... ... функционалды және
морфологиялық әдістердің көмегімен емделеді. ... ... ... ... ... ... ... кеуде
жасушаларының өлі ассиметриясы анықталады. ... өкпе ... 1 ... дейінге көптеген жұқарған жолақтар табылады. Жолақтардың
пішіні шар тәрізді ... ... ... ... ... ... орналастыруға мүмкіндік береді. Бронхография барысында кистозды
гипоплазия суреті стереотипті болады: ... ... ... ... ... ... ... мен олардың
тармақтары деңгейінде толтырылады және қарлығаштың ұясын еске түсіреді.
Өкпенің кистозды гипоплазиясымен ауыратын 7 ... ... ... тармақтардағы қабыну ерекшеліктері
Эндоскопиялық зерттеулер зақымданған аумақтағы ауатамырлы тармақтардың
қабыну ерекшеліктерін анықтайды. ... ... ... аймақтағы түтіктердің бейнесі бірігіп, түтіктер
жұқарады және кистозды құрылымдар жойылып, түтік тармақтарындағы саңылау ... ... ... ... ... ... өкпе мен
оның бөліктеріндегі кіші қан ... ... ... ... ... ... ... науқастардың СТ
көрсеткіштері үлкен алуантүрлілікпен ерекшеленеді. Тыныс алу ақауларының
дамуында ... ... ... ... ... ... бронхит
орын алады.
Өкпенің кистозды гипоплазиясын емдеу мерзімі анықталады: ... ... ... ... процестерінің бірігуімен және
интенсивтілігімен. Аурудың алғашқы белгілері бала кезден белгілі ... көп ... ... ұзақ ... бойы ... және ... ... тек жасөспірім кезінде немесе ересек болғанында ғана біледі.
Науқастардағы қабыну процестерінің бірігуіне дейін құрғақ ... ... ... ... кезіндегі ентігу, қабынудың дамуы кезінде – қақырық
бөлінетін жөтел, зақымданған аумақтағы кеуде ... ... ... ... ... субфебрильдіге дейін көтерілуі, қан
түкіру байқалады. Науқастардың сыртқы түрі аса өзгермейді, ерін ... ... мен өкпе ... ... өзгерістерге дейін асқынған
науқастарда болады.
Өкпенің кистозды гипоплазиясын емдеудің жолы ... ... ... оның ... ... ... жойылады. Жедел емдеу
нәтижесінде кистозды гипоплазия нәтижелері жақсы. Консервативті терапия тек
науқастардың ... ... ... ... ... секвестрациясы – дамудың өзіндік ақауы. Оның ішкі және ... ... ... ... және ... бөліктердің толық
функциональды бөлінуімен сипатталады. Екіншісі ... ... ... Ол ... жолақта немесе одан тыс орналасуы мүмкін.
Дамудағы бұл ақау сирек кездеседі. Оны анықтау үшін кеуде ... ... мен ... ... ... емдеудің негізі әдісі – үлкен және кіші қанайналым шеңберлерінің
түтіктерін зерттеу болып табылады. Шолу ... ... ... ... ... ... ... байқалады, ол көбіне
артқы базальды сегменттерде шоғырланады.
Бронхография ... ... ... ... тармақтарының
негізгісі бар зақымданған аймақтан ақпарат келмеген жағдайда патологиялық
жолмен ығыстырылады. Негізгі ауатамырлы тармақшасымен бірге ақпараттың ... ісік ... ... ... әдіс ... ол
ортадан басталып патологиялық құрылымға келетін қосымша түтікті ... ... ... ... ... өкпенің төменгі бөліміндегі ... ... ... ... қақырық бөлінген жөтел,
кеуденің ауруы, температураның кезеңмен көтерілуі, қан түкіру. ... ауа ... СОЭ ... ... ... ... ... тыныс алу әлсіреп, ... және ... ... ... ... ... керек.
Өкпе секвестрациясы
Туа біткен бөліктік эмфизема
Бұл ауруға тән белгі өкпе бөліктерінің көлемі жылдам үлкейіп кетеді,
әдетте сол жақ ... ... ... ... ... ... ... жуық бөлігін алады, көршілес бөліктерді және ... ... қыса ... ...... ... ақау (әлемдік әдебиеттерде
жазылғаны 100-ден көп ... ... ... ... ер ... ... болуы себебі шеміршектің даму дефектісі әсерінен
ауатамырларының өтуінен бұзылуы, бұл олардың ... ... ... ... ... болуына әкеледі.
Туа біткен бөліктік эмфизема рентгенологиясынан өкпенің зақымданған
аймағының ... ... ... ... ... ... кезінде оның орналасуы анықталады.
Клиникалық және рентгенологиялық көрінісі осыған ұқсас кейбір аурулар:
клапандық пневмоторакс, көкет жарығының зақымдануы.
Аурудың клиникалық ... ... ... ... ... жөтел,
цианоз және асфиксия белгілері байқалса ... ... ... пайда
болады.
Туа біткен бөліктік эмфиземаның барлық түрлерінен емдеу кезінде ең
ыңғайлы әдіс хирургиялық әдіс болып ... ... ... ... ... бір немесе бірнеше түтіктерінің шар, қалта , ... ... ... ие ... ... артерио- венозды аневризмаға жатады.
Туа біткен артерио- венозды аневризмдер сирек кездеседі: отандық және
шетелдік ... 400 ... ... ақауды емдеу ангиопульмоногафия әдісімен жүргізіледі: кеңейген
түтіктер, олар рентгеноконграсты ... ... ... ... ... осы ... рентгеноконтрасты заттар артериядан венаға тікелей
ауысып кетеді. Емдеу жолдары- хирургиялық.
Тыныс алу ... ... ... дамуы
Тыныс алу органдарында басқа ақаулардың дамуына түтік тәрізді кеуде,
кеуде ... ... ... , ... туа біткен
тапталуы, қабырғалар ... ... өкпе ... ... ... ... ... қатар кеуде қуысындағы басқа ... ... ... ... Сыртқы тыныс қызметін зерттеу
Зерттеуге қойылатын жалпы талаптар.
СТ қызметін ... ... ... кең ... ол тыныс алу
органдарының ... ерте ... ... диагнозды нақтылауға,
бұзылу деңгейін немесе қызмет компенсациясын ... ... ... ... ... басқаруға көмектеседі.
Диагностиканың маңызды мәселелерінің бірі ... ... ... ... Бұл мақсатта белгілі ... мен дене ... сау ... ... ... ... ... шамалардың кестесі қолданылады.
Функционалдық зерттуелердің нәтижесі көп жағдайларда температураға,
ауаның ылғалдылығына, атмосфералық қысымға тәуелді болады. Әртүрлі жағдайда
алынған мәліметтерді ... ... үшін ... ... ... ... ... көлемі мен вентиляция ... ... тән ... ... яғни дене ... (37°С), зерттеу кезіндегі
атмосфералық қысымды және ауаның су буымен толық қанығуын өлшейді. ... ... ... үшін ... ... ... зерттеуге кіріспес бұрын ескертетін нәрсе
адамның физиологиялық қызмет көрсеткіштері белгілі бір шамада тәулік
бойындағы ... ... ... шығатын қорытынды, зерттеуді мүмкіндігінше таңертеңгі уақытта
немесе азанғы астан кейін 2-3 сағаттан соң ... ... Бұл ... үлкен дәлдікпен анықтауға көмектеседі.
Тыныс алу органдарының аурулары диагностикасының қазіргі ... ... ... ... ... мақсаты -
симптомдарды, олардың жүйелері мен ... сай ... ... анықтау.
Диагностикалық процестің негізінде науқасты клиникалық зерттеу ... ... ауру ... ... ... ... ... тест – терапия қолдану. Жалпыклиникалық зертханалық,
биохимиялық, ... ... ... ... ... әдістері диагностикалық маңызға ие.
Тыныс алу органдарындағы қабыну процесінің белсенділігін бағалау үшін
жалпы ақуыз бен ақуыз қоспаларының, ... ... ... ... ... ... ДНҚ ... т.б. көрсеткіштерін анықтайды.
Ауру қоздырғыштарын идентификациялау үшін ... ... ... ... ... және
вирустық зерттеу әдістерін қолданады. Сондай-ақ ... ... ... ... ... науқастың қанындағы антидене ... ... ... ... ... көмегімен анықтайды.
Аутоиммунды процестер науқас қанындағы өкпе антигенінің айналымын
анықтау негізінде, гемаглютинация реакциясының көмегімен ... ... ... ... ... мен СМФ ... ... белсенділігі арқылы,
лизоцимнің, комплементтің, пропердиннің, интерферонның және қан сарысуының
бактерицидті белсенділігі ... ... ... ... ... ... территориясының ауа құрамын ластаушы көздер
Атмосфера табиғи жолмен және ... ... ... ... табиғи жолмен ластануы жанартаудың атқылауына (жерде бірнеше
мың жанартау бар, олардын 500-ден астамы активті турде), тау ... ... ... тұруына, орман өрттеріне (найзағай түскенде),
теңіз тұздарының желмен аспанға көтерілуі мен ... сулы ... ... тірі ... ... ... ластанудың антропогендік (жасанды) көздеріне өнеркәсіптік
кәсіпорындар, көлік, жылу энергетикасы, тұрғын үйлерді жылыту ... ... т.б. ... Тек ... ... ғана ... әсер етіп ... мынадай негізгі түрлерге бөлуге болады: шикізат
материалдар, құрал-жабдықтар, отын, ... ... су, ... ... таралатын шығарындылар (газ, бу, ауа ... ... шу, ... ... ... өріс, жарық, ультракүлгін, лазерлі сәулелер, иондағыш
шығарындылар және т.б. ... ... ... ... ... ... ... түріне, өндірісте колданылатын шикізатқа, оларды
өңдейтін ... ... ... ... ... нысандарының қоршаған ортасына,
суына, топырағына, атмосфералық ауасына жүргізілген зерттеулер нәтижесі
ластану көрсеткіштерінің жоғарылылығын көрсетті. Зерттеу ... ... Арал ... ... ... ... ... пайдалы саналатын, бірақ табиғат үшін аса қауіпті кен орны бар.Ол
Шиелідегі уран кеніші.
Бұл өте сирек кездесетін элементтер өндіреді.Оның ең ... уран ... ... көп ... фтор мен ... атмосфераға шығады,
сонымен бірге концентрациясы ... ... ... ... химиялық реагенттер қолданылады. Олардың көпшілігі тірі
табиғат үшін ... сол ... ... ... ... ... ... арнаулы қоймаларда сақтау қажет.
- Қызылорда облысы экономикасында өнеркәсіптің негізгі үлесін мұнай
өндіру саласы құрайды. Ол Құмкөл ... кен ... ... ... ... - ... ... саласындағы атмосфераға шығаратын қалдықтардың
үлесі барлық саланы қоса ... 70-80 % ... Бір ... ... ... ... 2,9 кг қалдық шығады екен. ... ... ... және мұнай, газ өндіретін ұңғымалар (скважиналар)
құрылысынан басталады. Бұл ... ... ... бұрғылау
қондырғыларында орнатылған дизельдерден шығатын түтіндер, азот пен көміртек
оксидтері, шаң, бұрғылау ерітінділері және т.б. ... ... ... ... ... және ... бұрғылау сұйығымен (құрамында
жиырмаға жуық химиялық реагенттер болады) ластанып, ... ... ... дәлелденген. Өнеркәсіптік қызмет көрсету барысында атмосфералық ауаға
газ қалдықтарының тасталуы (ауада жану), тұрмыстық су ... ... ... ... нәтижесіндегі жиналған қалдық,
өнеркәсіптік қалдықтардың жиынтығы жүзеге ... ... ... және санитарлы-қоршаған зонада топырақ және өсімдік жамылғысы
ластануда, және де ... кен орны ... ... ... ... ... жиналуы мүмкін.
- Облыс территориясындағы қоршаған ортаға елеулі әсері бар ... ... ... ... - ... ғарыш айлағы. Ол 1957 жылдан
бастап жұмыс істеп келеді. 2000 жылға дейін онда 1189 ... ... ... ... әр ... ... 1237 аппараты, 100 астам
құрлықаралық баллистикалық ракета шығарылған. Әлемдегі ұшырылатын ракета
ұшырғыштың 30% ... ... ... ... ... ... солтүстік-шығыс шекарасы мен Қарағанды облысындағы халық аз
немесе қоныстанбаған ... ... ... ... ... ... мониторинг жүргізіледі. Жалпы гептилдің мөлшері 1кг ... мг ... ... ... ... ... ... алынған
мәліметтерден жасалынған мониторингке топырақ, өсімдік жамылғысы, жер ... беті ... ... ... ... ... ... құлаған
соң 2001 жылы жүргізілген 19 орыннан алынған 38 сынамада ... ... ... 1,0 м ... осы ... оның ... 0,02-
40,00 мг/кг аралығында болған. Бұл ШҚК-дан 250-400 есе ... ... ... ... ... топырақтың гептилмен зақымдану дәрежесін жер
ресурстары мониторингін жасаушылар ... 1800 га ... 16% ... га) зерттеген. Оны зақымдану дәрежесі бойынша былайша жіктеген:
- гептилдің іздері - 0,02-0,10 мг/кг
- әлсіз аз дәрежесі - 0,1-1,0 ... 2011 ... ... ... ... ... алынған
бақылау бойынша атмосфералық ауаның ластану жағдайы
| ... ... ... ... ... ... ... |қосылыстардың |ЛЗИ |
|аттары | | ... | |
| | | ... |
| | | |% | |
| ... |ШҚК- |мг/м3 |ШҚК- | | |
| | ... ... | |
| | |нің | ... рет | | |
| | ... | ... | | |
| | |рет | | | | |
| | ... | | | |
| | |ы | | | | ... ... |0,2 |3,2 |6,4 |4 |0,11 ... |0,111 |0,2 |0,564 |1,13 |2 |0,12 ... | | | | | | ... ... |0,3 |3 |0,6 |0 |0,31 ... ... |0,04 |0,5 |0,11 |2,3 |1 | 1,0 ... | | | | | |1,54 ... ... ... ... ... орны ... ... олар 280 млн. тонна шамасында көміртек тотығын, 56 млн. ... 28 млн. ... азот ... ... ... Бұл газдар құрамында
200-ден астам өте ... ... ... бар. ... ... - азот, оттек, сутек, судың булары, зияндылары – көміртек, азот
тотығы, этилен, бензол, этан, метан, толуол, күйе, күкіртті түтін т.б.
Автомашиналардан ... ... ... 75% ... ... 15%
көмірсутектен, 7% азот тотығынан тұрады. Автомашина козғағышы I тонна
бензинді жаққанда 12,3 кг, 1 ... ... ... ... - 24,5 ... ... ... жүргізгенде де ауа көп ластанады. Ірге тас ... ... салу үшін ... ... ... ... кұрылыс салу,
бояу, сылақ жұмыстарында айнала шан-тозаң, иіс болып, қалдықтар ... ... ... ... ... мен ... ... да бар. Сондықтан да ... ... ... ... ... мен ... ... салынған.
Коммуналды - тұрмыстық қызмет орындары да от жаққанда, пәтер үйлерде
пеш жағып жылытқанда ... ... ... ... жинап, тасып,
белгілі бір орынға дұрыстап үймей қоршаған ортаны да ластап жатады.
3.3 Қызылорда қаласы тұрғындарының тыныс алу жүйесі ауруларының
экологиялық ... ... ... ... нәтижесінде атмосфера, топырақ, табиғи су ... ал бұл өз ... ... денсаулығына кері әсер етеді.
Тыныс алу мүшелерінің сырқаттанушылық құрылымы
Соңғы жылдары Арал маңы халқының денсаулығын қорғау мен ... ... ... ... ... ... ортаның
жағымсыз факторының әсерінен халықтың денсаулығы Республика деңгейінде алып
қарағанда төменгі көрсеткіштер көрсетіп отыр.
Қызылорда ... ... 1990 ... ... ... ауру
көрсеткіштері республикалық көрсеткіштен жоғары. 2010 жылғы өсім көрсеткіші
13,8% .
Облыс бойынша тіркелген ... ... ... алу ... ... экологиялық факторларымен ауадағы зиянды ... және Арал ... ... ... ... ... тыныс
алу органдарын зақымдайды. Оның тексерушілерден алынған көрсеткіші-29,10%.
Жалпы аурушаңдық бойынша сараптама жасағанда 1 орында ... ... ... қан және қан ... ... ... 3-
орында ас қорыту ағзаларының аурулары.
Соңғы жылдары жүрек-қан тамыр және ... алу ... ... өсу үрдісі байқалып отыр. Бұл көрсеткіш 2009 жылмен
салыстырғанда 2010 жылы -100 мың адамға шаққанда ... ... ... ... ... көрсеткіші Сырдария, Жалағаш, аудандарында
байқалып отыр. Алайда, ... ... ... алу ... ... туалған балалардың көрсеткіштері тіркелмеген.
Қызылорда облысының аудандары ... ... ... ... 100 мың ... ... | ... көрсеткіш ... | 6487,9 ... | 8075,3 ... | 4900,6 ... | 6487,8 ... | 3313,5 ... | 4900,5 ... ... ... ... ... ... ... 8 % төмендеу қарқыны бар. Бұрынғы жылдары
Қызылорда облысы ... ... ... орын ... ... бір ... ... орынға сырғыды. Бұл атқарылған жұмыстардың нәтижесі.
Қызылорда облысы бойынша ... ... болу ... 100 мың
тұрғынға шаққанда 2009 жылы 15,5 ден 2010 жылы 10,8 ге төмендеген. Төмендеу
тенденциясының орнауына соңғы ... ... ... дер кезінде
анықтау, тіркеу, емдеу, алдын алу шараларын күшейту және ... ... ... ... ... ... 2 айында аурушаңдыққа 144 науқас шалдықса, өткен жылы 146
адам, көрсеткіш төмендеген.
Тубекулез науқастарын хирургиялық жолмен төмендету мақсатында ... ... ... ... көмекке келсе, ауыр жағдайдағы науқастарды
емдеу үшін 6 ... ... ... және жасөспірімдерге арналған
шипажайлық 25 төсектік бөлімше ашылды.
Облыста 1145 ... 14 ... ... бала бақшалар болса, биыл
тағы 180 орынға ... ... ... химиопрофилактикалық ем
алатындарына ыстық тамақ ұйымдастырлып, 12 млн теңге ... ... алу ... инфекциясымен асқыну 2009 жылы 766, 2010 жылы 747
науқасқа төмендеген.
2010 жылда облыс көлемінде ЖЕМ мамандарымен ... ... ... ... ... ... балалар мен
жасөспірімдер арасында туберкулездің індеттік көрсеткіштері былтырғы
жылмен салыстырғанда ... ... ... ... туберкулез дертіне
шалдығу 51 жағдайдан 43 жағдайға азайып, аурушаңдылық көрсеткіші ... ... ... жылы туберкулезден қайтыс болған 96 ауру тіркеліп, өлімжіттілік
көрстекіші 14,9 болған еді, 2010 жылы 75 ... ... ... 100 ... ... ... көрсеткіш 10,8–ға (ҚР-10,3) төмендеді. Облыстық
көрсеткіштен ... ... ... ғана (19,3) тіркелді
Алғаш рет туберкулезбен ауырған 747 (2008ж-984, 2009 ж-766) ... ... ... ... алу ... туберкулезіне
шалдыққандар, 17,7 (2009-16,5) пайызы өкпеден тыс органдар туберкулезі. 615
аурудың 309-50,2 пайызы ТТ ... ауру ... 9 ... ... ... (2009-5-і) бала.
Туберкулез өкпе ойығы дегеніміз - ... ... ... ... өкпе ... ене ... кең ... бронхогенді
диссеменация, яғни қабырғасы бар ... ... ... ... ... ... – диаметрі 2см-ге дейін;
- орта көлемді – диаметрі 2см-ден 4 ... ... ірі ...... ... 6 см-ге дейін;
- алып өкпе ойықтары (каверналар) 6 ... ... ... ... тінінің құрылысының бұзылуы әсерінен, туберкулез қоздығыштары қанмен,
лимфамен және бронхпен ... ... ... ... және ... ортаны
зақымдайды. Қан арқылы берілген қоздырғыштар жұмсақ тіндермен қоса, тірек-
қимыл аппаратының зақымдалуына, яғни туберкулездік ... ... 2009 жылы ... ... ... 33,4 пайызында өкпе
ойығы анықталса, биыл 37,7 ... ... ... ... ... (29,6), ... (31,1) аудандарында ғана деструкция үлесі 31
пайыздан төмен, қалған аудандарда орташа көрстекіштен жоғары. Сонымен ... ... ... ... ... ... пен ... өкпе
ойығмен анықталу жиілеген.
Жасөспірімдер арасында туберкулездің алдын-алу мен ерте анықтау
мақсатындағы ... ... ... ... ... ... пайызына байланысты екенін ескерсек, 12 айда ... өкпе ... 21,6 % ... ... анықталған, былтырғы жылмен
салыстырғанда 1,0% ғана төмен.
Қызылорда ... ... өкпе ... ... ... ... ... №3(53,3), №5 (52,3), Теміржол (58,3) емханаларында тіркелген
сырқаттардаң 50 пайызынан жоғары деструкция ... ... ... қатар
Теміржол емханасы аймағынан туберкулездің асқынуымен анықталған аурулардың
да үлесі 8,3 пайызды ... ... ... ... ... ... ... әр
жылда төмендегенін байқадық. 2006 жылы туберкулезбен ауырғандар саны әр 100
мың адамға - 200, 2007 жылы - 196, 2008 жылы -186, 2009 ... 146, ... 144-ға ... ... ... ... ... тұратын
контингентті дер кезінде профилактикалық байқаудан өткізіп тұруды жолға
қою, флюородан өткізу жоспарының 100 пайызға сапалы орындалуын ... ... ... ағарту шараларын жүргізу - асқынған жағдайларды
азайтуға үлесін қосты.
Туберкулездің ... мен ... ... ... әсер ... ... – тұрмыстық орта;
• Дұрыс тамақтанбау;
• Жүйке жүйесінің күйзелісі;
• Қабаттасқан аурулар;
Туберкулездің ... ... ... Қазақстан Республикасы
үкіметі туберкулезге қарсы ұлттық бағдарлама қабылдауы онда туберкулезге
шалдыққан ... ... ... ... медициналық тексеру көзделген.
ІҮ. ҚОРЫТЫНДЫ
4.1 Қорытындылар мен ұсыныстар
Зерттеу жұмыстарын ... ... 2010 ... ... ... 144 ... шалдықса, 2009 жылы 146
адам болған, 2 % -ға көрсеткіш төмендеген.
- Облыста 2009 жылы есепке алынған науқастардың 33,4 пайызында өкпе
деструкциясымен, ал 2010 жылы 37,7 ... өкпе ... ... 12% -ға ... ... 2009 жылы есепке алынған науқастардың 14,8% пайызында өкпе
ойығымен, ал 2010 жылы 8% ... өкпе ... ... ... 46%
-ға төмендеген.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттеріне сәйкес, Қызылорда облысы
Қызылорда қаласының экологиялық хал-ахуалы ... ... ... ... ... ... мен ылғалдың азаюы, жоғары
температураны көрсететін күндер саны мен күшті желдің көбеюі, шөлейттену,
Сырдария ... ... ... күрт ... яғни онда ... ... 6,2 есе асады, аммиак – 1,8 есе, магний – 1,8 есе,
мыс – 5,0 есе, хром – 10 есе, ... ... – 6,2 есе. ... ... ауыз суы ауыр ... ... ... сипатталады: мыс,
қалайы, мырыш, кадмий және кобальт, яғни ... ... 10 ... және ... ... тұрғындары арасында қаралуы бойынша
орта жылдық аурушылдық құрылымын (2004-2006ж.ж.) ... ... ... балалары арасында қан және қан ... ... ... (1000 ... ... 457,8) анағұрлым жоғары екендігін көрсетті,
екінші орында тыныс алу ... ... (316,4) және ... ... ... және паразитарлық аурулар (144,7) тұр. ... ... ... ... бірінші орында тыныс алу мүшелерінің ... ... ...... ... аурулары (87,2) және үшінші орында -
қан және қан жасау мүшелерінің аурулары (78,3) болды. Ал, ... ... ... қан және қан жасау мүшелері ауруларымен аурушылдық ең
алдыңғы орынды алғаны (1000 адамға шаққанда 195,3), одан ... ... ... ... (163,6) мен ... және ... аурулар (78,2)
тұрғаны анықталды.
Зерттелуші аймақта ... ... ... ... және ... ... ... әсер ететіндігі көрсетілді.
Яғни, оларды корреляциялық-регрессиялық ... ... ... ... ... нәтижесінде рангтік орындарының иерархиясы анықталды,
бұл ішкі ... ... ... ... ... ... арттырады.
Зерттеу нәтижелері жиналған әлеуметтік және экологиялық және мына
маңызды мәселелерді кешенді және кезеңді ... шешу ... ... ... ... және халықтың жұмыспен қамтылуын
жоғарылату; тұрғылықты ... ауыз ... ... мен санитарлық-
техникалық қамтамасыз етілуін жоғарылату; халықты медициналық-экологиялық
қорғау деңгейін жоғарылататын, алдын алу және ... ... ... ... өңірінің экологиялық апат аймағында тұратын халықтың ... ... ... анықталған қарқындар
демографиялық үрдістердің динамикасын ағымда және болашақта болжау үшін,
сонымен қатар ... ... ... ... мақсатты
бағдарламаларын қалыптастыруда пайдалануға болады.
Қоршаған ортаның жағымсыз жағдайында тұратын халықтың ... және ... ... ... ... факторларының әсер
етуін салыстырып талдау нәтижелері экологиялық ... ... ... ... сонымен қатар денсаулық ... ... және ... ... база бола ... ... қоршаған ортаның жағымсыз факторлары әсер еткен
аймағындағы ... ... ... ... ... талдау әдісін қолдану басқа экологиялық жағымсыз аймақтардағы
осындай үрдістерді зерттеуде де пайдалануға болады.
Практикалық ... ... ... және оның ... ... жою ... ... жүргізілуі қажет:
1. Зиянды, ластаушы заттарды ауаға шығармау;
2. Ластаушы заттар әсерлерінен қорғану;
3. Ластаушы заттардың зиянды әсерін, зардабын жою;
4. Зиянды ... ... алу, ... болдырмау.
Атмосфераны қорғау шараларын төрт топқа бөлуге болады:
1. Техникалық тазалық шаралары: түтін мұржаларын биік салу, түтін, газ
тазартқыштарын ... ... газ ... ... ... машиналары мен қондырғыларды пайдалану.
2. Технологиялық шаралар: толық немесе жартылай тұйықталған технология
құру; шикізатты қалдықсыз өңдеу; шикізаттың, отынның ... ... ... ... технологиясының зиянсыз түрлерін қолдану;
өндірісті автоматтандыру.
3. Өндірісті ұйымдастыру шаралары: өндірістік жасыл алаңдар, санитарлық
алқаптар ... ... жел ... жер ... ... ... өндірісті қаладан тысқары жерге ... елді – ... ... және ... ... ... салу, бақылау шаралары: ластаушы заттардың шығарылуын нормалау,
шектерін белгілеу. Оларды уақыт, территория және ... ... ... ... бағдарламаларын бекітіп, олардың орындалуын
қадағалау. Жекелеген өте зиянды заттар шығаруды ... ... ... ... т.б.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Бейсенова Ә.С, Шілдебаев Ж.Б «Экология» Алматы, 1995 ж.
2. ... Ж.Ж ... ... ... ... ... С, Упішев Е «табиғатты пайдалану экономикасы» Алматы,
1999 ... ... А.Ж ... ... ... ... Ғ. «Экология негіздер» Алматы, 1995ж.
6. Баешов Қ. «Экология негіздері» Түркістан, 2004 ж.
7. Банников А. ... ... и ... ... ... 1996ж
8. Тинсли И. «Поведение химических загрязнителей в окружающей
среде» Москва, 1982ж
9. Радионов А, Клушин В.Н и др. ... ... ... ... ... А.в. ... ... казахстана. Алматы -1992г
11. Страус В. Промышленная очистка газов. Москва-1981 г
12. Эльтерман В.М. Охрана воздушной среды на химических
предприятиях М.1996 ... ... ... www.yandex.ru
16. www.yahoo.com
17.Нұрғызарынов А.Аралдың экологиялық тынысы.Алматы-
2006ж
18.Баймолдаева А.Т.Экологическое состояние окружающей
среды г. Кзылорда. Алматы-2002г
19.Экология и ... ... ... ... ... доклад Кзылординского областного
управленияэкологий и биоресурсов.2008-2009г
21.ЧигаркинА.В. Геоэкология Казакстана-Алматы1995г
22.ЧистяковаС.Б. Охрана окружающей среды. М. 1998-270с.
23.Отчет Кзылординской гор СЭС 2008-2009г
24.БейсеноваА.С.СадыковаД.Ш. ... ... ... ... и ... ... ... Ветник 2007г
25.Жұбатқанова М.А.Срдария өзенінің адам денсаулығына әсері-
Алматы 2005ж
26. Сәтбаева, Өтепбергенов, Нілдібаева
«Адам физиологиясы » жоғарғы оқу орнына арналған
оқулық
27. «Биология және ... ... » ... ж № 3 , 2006 ж №2 , 2008 ж № ... ... К.И., Маханов Т.М., Байкубеков
Х.А,Сейтбенбетова
Б.К., Карынбаев А.А., Сейдахметов М.З. Этиологическая,
клинико-иммунологическая характеристика ... ... кожи и ... ... региона Казахстанского Приаралья//Экология и
дети:
Материалы ... ... ... 1998. – С.28-30.
29. Толетайулы К., Даулетбаев Д.А., Картабаев А.Т.,
Пазылхаиров Т.К., ... А. К ... ... кровотечений: труды
Международной научно-практической конференции. -
Шымкент, 2004. – С. 179-180.
30. Аблазим Абдигабит. Тенденции ... ... ... Международной научно-
практической конференции,Караганда,2005.Вып.
2.С.374-375.,
31. Эколого – ... ... ... ... ... зоны катастрофы Приаралья. Аблазим .
А.
К обл. ... ... ... және ... ... ... №33. 2004 жыл.
33. №28 2003г. Динамика первичной заболеваемости детского
населения городской и сельской местностей.РК за период
2000-
2002 год. ... ... ... ... инновациялық технологиялар: ҚР-на
еңбегі
сіңген ... ... ... академиясының
корреспондент
мүшесі, медицина ғылымдарының докторы, профессор
М.И.Дәулетбаеваның дәрігерлін және ғылыми –
педогогикалық қызметіне 55 жылдығына арналған
Республикалық ғылыми – практикалық ... ... СМК в ... ... ... Кызылординский гос.университет им. Коркыт
Ата. г
Кызылорда
36. Қазіргі медицина және онкология. Оңтүстік Қазақстан
мемлекеттік медицина Академиясының онкология және
маммология ... 10 ... ... ... 9 ... 2004 ж.
-----------------------

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жатыр денесіндегі рак аурулары8 бет
Несие туралы3 бет
ҚР Парламенті депутаттарының конституциялық-құқықтық мәртебесі6 бет
Іле өзеніндегі тыран (abramis brama) балығының биологиялық сипаттамасы және жыныс бездерінің гистологиялық ерекшеліктері29 бет
Бастауыш сынып оқушыларына тыныс белгілерін үйрету жолдары40 бет
Жануарлардың тістеуі, жылан, жәндіктердің шағуы. бөгде заттың түсуі. жасанды тыныс алдыру – жалпы ережелер. инъекция – жалпы ережелері, түрлері14 бет
М. тынышпаевтың еңбектері- қазақ тарихының деректері75 бет
М.Тынышбаев. Қазақтан шыққан тұңғыш техника маманы53 бет
Мемлекеттік шекараны қорғау ел тыныштығының, ұлт қауіпсіздігі мен экономикалық тұрақты дамуының кепілдігі75 бет
Микроорганизмдердің тыныс алуы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь