Айналым капиталын басқару тиімділігін талдау (“Астана трэйд интернэшнл” АҚ мысалында)

КІРІСПЕ
1 АЙНАЛЫМ КАПИТАЛЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН МАҢЫЗЫ
1.1 Айналым капиталы түсінігі мен мәні
1.2 Айналым капиталын қалыптастыру мен қаржыландыру көздері
1.3 Айналым капиталының негізгі элементтерін басқару
1.4 Отандық жағдайда айналым қаражаттарын басқару ерекшеліктері

2 АЙНАЛЫМ КАПИТАЛЫН БАСҚАРУ ТИІМДІЛІГІН ТАЛДАУ (“АСТАНА ТРЭЙД ИНТЕРНЭШНЛ” АҚ МЫСАЛЫНДА)
2.1 Кәсіпорынның қаржылық.экономикалық жағдайын талдау
2.2 Кәсіпорынның айналым капиталындағы жоспарлық қажеттілігін анықтау
2.3 Кәсіпорынның айналым капиталының негізгі элементтерін басқаруын талдау
2.4 Іскерлік белсенділікті бағалау

3 АЙНАЛЫМ КАПИТАЛЫН БАСҚАРУ МЕХАНИЗМІН ЖЕТІЛДІРУ
3.1 Айналым капиталын басқаруды жетілдіру жолдары мен резервтері
3.2 Ұсыныстардың экономикалық тиімділігін бағалау
3.3 Айналым қаражаттарының айналымдылығын жеделдету жолдары

ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
        
        КІРІСПЕ
Кәсіпорынның айналым капиталын басқару механизмін ... ... ... ... ... ... экономикалық тиімділігін
жоғарылатудың маңызды факторларының бірі болып табылады. ... ... және ... ... ... ... менеджердің ағымдық күнделікті жұмысында айналым
қаражаттарын басқару маңызды орынды ... ... ... ... және ... ... ... себебін байқауға
болады. Айналым қаражаттарын ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын қызметінің басым бағыттарының бірі
болып табылады.
Елбасының 2007 жылдың 28 ақпанындағы “Жаңа ... жаңа ... ... ... Жолдауында: «Бәсеке қабілеттілік─ Қазақстанның әлемдік
экономика мен қоғамдастыққа табысты кірігуінің кілті. Сондықтан да ... ... біз ... ... ... ... оны іске асыруды
қолға алған болатынбыз. Бұл─ біздің әлемнің бәсекеге барынша қабілетті ... ... ... ... ... және оның ... ... Қазақстанның тұғырнамасын нығайту» деген /1, 5-6 б/. Осы ... ... ... ... мәселесі олардың айналым
қаражаттарын қолданудың, басқарудың тиімділігін жоғарылату ... ... көз ... ... ... ... өзектілігі
одан әрі дамуы және бәсеке қабілеттілігін арттыруы үшін ... ... ... ... ... айналған шағын және ... ... ... ... Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев 2005 жылдың 18
ақпандағы «Қазақстан экономикасының, ... және ... ... ... атты Жолдауында: «Біз шағын және орта кәсіпкерлікті дамытудың
түбірінен жаңа идеологиялық түзетуге ... Біз ... ... іске ... үшін қолайлы жағдай туғызуымыз керек» деген /2, 3-4
б/, осы орайда бұл мәселені шешу ... ... ... ... ... табылатын нарықтық экономикадағы ... ... ... ... оның дамуы, тек ұлттық шекарада емес, халықаралық
деңгейде қызмет етуі үшін ... бірі ... оның ... тиімді басқарылуын қамтамасыз ету маңызды болып табылады.
Қазақстандық автор Жүйріков К.К. бойынша ... ... ... ... себептерін, соның ішінде олардың айналым қаражаттарының
жағдайына әсерін анықтау үшін кәсіпорын қызметін ... ... ... ... ... ... - кешенді талдау негізінде кәсіпорынның
айналым қаражаттарын басқару тиімділігін ... ... ... ... ... зерттеудің басты мақсатына жету үшін келесі міндеттер қойылды:
- «Астана ... ... ... қоғамының айналым қаражаттарының
жағдайын және қолдану тиімділігін бағалау;
- «Астана Трэйд Интернэшнл» акционерлік қоғамының ... ... мен ... қаржылық қажеттіліктерін басқару тиімділігін
бағалау;
- айналым капиталын басқаруды ... ... мен ... ... – «Астана Трэйд Интернэшнл» акционерлік қоғамының
айналым қаражаттары.
Зерттеу пәні - ... ... ... басқару.
Дипломдық жұмыстың әдістемелік негізін қаржылық талдаудың әдістері
құрады: ... ... ... және тік ... ... ... мен ... динамика қатарларын талдау; кәсіпорынның
айналым қаражаттарын басқарудың қазіргі заманғы әдістері; кәсіпорынның
ағымдық ... ... ... ... негізін кәсіпорынның бухгалтерлік және қаржылық
есептілігінің мәліметтері, кәсіпорынның ішкі ... ... ... ... ақпараттары, қаржылық менеджмент
саласындағы отандық және шетелдік мамандардың оқулықтары ... ... ... ... ... ... ... ағымдық қаржылық қызметінде айналым қаражаттарының
айналымдылығын жылдамдату мақсатымен, қайта ... ... және ... шығу ... ... ... мөлшерін төмендету мақсатымен
қолданылуы мүмкін.
Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш маңызды бөлімдерден, қорытындыдан,
қолданылған әдебиеттер ... және ... ... ... тақырыбының өзектілігі айқындалады, мақсаттар мен
алдына қойылатын ... ... ... ... мен пәні,
әдістемелік және ақпараттық негіз анықталады, сонымен қатар ... ... ... ... кәсіпорынның айналым қаражаттарын басқарудың теориялық
негіздері келтірілген; ... ... ... мен ... ролі көрсетілген, кәсіпорындағы айналым қаражаттарын
ұйымдастыру мәселері және ... ... ... жағдайлардағы қызмет
ету ерекшеліктері аталған.
Дипломдық жұмыстың екінші бөлімі ... ... ... ... әдістемелік аспектілеріне арналған: қаржылық талдау негізінде
кәсіпорынның айналым қаражаттарына деген ... ... ... ... ... ... белсенділік коэффиценттері
анықталып, олардың айналым қаражаттары жағдайына әсері ... ... ... ... ... ... айналым
қаражаттарын басқару механизмін жетілдіру ... ... ... ... ... ... МӘНІ МЕН ... капиталы түсінігіне анықтама беріліп, оның құрамы мен құрылымы
ашып көрсетілген, айналым капиталын қалыптастыру мен ... ... ... ... біздің отандық жағдайда айналым капиталын басқару
ерекшеліктері көрсетілген.
1.1 Айналым капиталы түсінігі мен мәні
Нарықтық қатынастар жағдайында айналым ... ... ... ... ... олар өз құнын жаңа өндірілген өнімге толықтай көшіріп,
капиталдың әр айналымының ... ... ... ... ... ... капиталының бір бөлігі болып табылады. Сөйтіп, ... ... ... анықтаушы маңызды критерий болып
саналады.
Айналым капиталы - ... ... ... ... ... ... ... қолданылуы – кәсіпорынның сәтті қызметінің маңызды ... ... ... ... ... ... жаңа ... Жоғары инфляция, төлемсіздік және басқа да қолайсыз ... ... ... қатысты саясатын өзгертуге, толықтырудың
жаңа көздерін іздестіруге, оларды тиімді қолдану мәселесін ... ... ... ... маңызды шарттардың бірі ... ... ... яғни ... ... ... ... отыру
саналады. Ол өз алдына өндіріс қаражаттары қозғалысының үздіксіздігін алдын
ала анықтайды.
Өзінің айналысында айналым қаражаттары ... ... және ... ие болып отырады. Ол ... ... ... және ... қаражаттары болып бөлінуіне сәйкес келеді.
Өндірістік қорлардың ... ... ... өндіріс құралдары
табылады. Олар еңбек кұралдары және еңбек заттарына ... ... ... қаражаттар мен есептегі қаражаттармен бірігіп айналыс қаражаттарын
құрайды.
Кәсіпорын қорларының айналымы құнның ақшалай ... ... ... және ... да өндіріс құралдарын сатып алуға авансталудан басталады.
Нәтижесінде ақшалай қаражаттар өндіріс ... ... ... ... ... өту ... қабылдайды. Бұл жағдайда құн ... ... ... ... ... ол қайтарылады. Бірінші саты
соңында тауарлық айналыс тоқтатылады, бірақ айналым жалғасады.
Айналымның екінші ... ... ... ... ... күші жаңа құрылған және орын алмастырылған ... ... жаңа ... ... ... құн ... ... өзгертеді
- өндірістіктен тауарлыға өтеді.
Айналымның үшінші сатысында өндірілген дайын өнім өткізіліп, ақшалай
қаражаттар ... Бұл ... ... қаражаттары қайтадан өндіріс
сферасынан айналыс сферасына өтеді. Үзілген тауарлы айналым жалғасады және
құн тауарлы ... ... ... ... ... өндірілуі мен
өткізілуіне жұмсалған ақшалай қаражаттар мен өндірілген ... ... ... қаражаттар арасындағы айырма кәсіпорынның ақшалай жинақтарын
құрайды.
Бір айналымды аяқтап ... соң, ... ... жаңа айналымға
түседі, сөйтіп үздіксіз айналым жүзеге асырылады. ... ... ... ... пен ... ... ... қамтамасыз
етуші негіз болып табылады. Кәсіпорындардың қорлар ... ... ... көз ... ... құн тек ... нысандарды қабылдап
қана қоймай, сонымен қатар үнемі осы нысандарда ... ... ... ... ... ... құн ... әрбір сәтінде
әртүрлі бөліктерімен бір уақытта ақшалай, өндірістік, тауарлы нысандарда
болады. Кәсіпорын қорларының ... ... ... ... ... бір мөлшерінде ғана жүзеге асырылады. Айналымға түскен авансталған
құн өзінің функционалдық нысандарын өзгерте отырып одан ... ... ... құн ... ... ... болып табылады.
Айналым қаражаттары ең алдымен құндық категория ретінде қабылданады. Олар
материалдық құндылықтар болып ... ... ... ... ... ... Ал ... нысандағы құн бола отырып, айналым
қаражаттары айналым ... ... ... ... ... өнім нысандарын қабылдайды. Тауарлы-материалдық қорларға қарағанда
айналым қаражаттары шығындалмайды, жойылмайды, олар авансталады.
Айналым ... ... ашып ... айналым қорларын және айналыс
қорларын ... ... ... қаражаттары және айналыс
қаражаттары өзара байланыста болады, бірақ ... ... ... бар. ... ... ... кәсіпорын қызметінің барлық
сатыларына қатысады, ал ... ... ... ... ... және ... ... жаңа партияларымен алмастырылатын
өндірістік процесті өтеді. Өндірістік ... ... ... ... бола ... ... процесіне өтеді. Дайын өнімге айнала отырып,
кәсіпорыннан шығады. Айналым қаражаттары ... ... өз ... ... бере ... ... ... Олардың сомасы айналым
қаражаттарының сомасынан он есе көп болуы мүмкін.
Айналыс ... ... ... өз ... айналым қорларында
көрсетеді, сондықтан осы қорлардың арқасында айналым қаражаттары өндіріс
процесіне қатысады, өндіріс шығындарын қалыптастыруға ... ... ... жаңа ... ... тікелей немесе жанама
қатысса, онда олар біртіндеп азайып, айналыстың аяғына дейін ... ... ... ... қоры бола тұра бір ғана ... ... ... нысан. Айналым қаражаттары біртіндеп ... ... қана ... сонымен қатар белгілі бөліктерде осы нысандарда
болады.
Келтірілген жағдайлар айналым қорлары мен айналым ... ... ... ... ... ... олардың айналыс сатысындағы функционалдық нысаны,
яғни айналыс қорларымен салыстыру келесі ... ... ... айналысы өнімнің өткізілу үрдісімен аяқталады. Берілген үрдістің
дұрыс жүзеге асырылуы үшін олар ... және ... ... ... ... ие болуы қажет.
Айналыс қорларының айналымы өндірістік айналым қорларының айналымымен
тығыз байланысты және оның жалғасы мен соңы ... ... ... жасай
отыра бұл қаражаттар жалпы айналым құрады. Бұл ... ... ... ... ... құны ... сферасынан айналыс сферасына
көшеді, ал авансталған құн мөлшеріндегі айналыс қорлары құны ... ... ... ... ... ... функционалдық нысаннан
өтіп, бастапқы ақшалай нысанға оралатын авансталған қаражаттардың айналымы
жүзеге асырылады. Айналым ... ... ... ... өндіріс
сферасынан айналыс сферасына өтеді.
Айналым қаражаттарын өндірістік айналым және айналыс қорлары запастарына
авансталған ақшалай ... ... ... бұл ... ... мәнін ашпайды. Ол ақшалай ... ... бір ... ... бұл ... ... үрдісінде өндірілетін қосымша өнім
құны авансталу үрдісі болатынын ... ... ... ... ... ... ... авансталған айналым
қаражаттары сомасы түскен пайданың белгілі бір сомасына өседі. Рентабельді
емес мағынада ... ... деп ... ... Өндірістегі және
айналыстағы қаражаттарды ақшамен шатастыруға болмайды. ... құн ... ... және ... пен ... ... ... қайтадан осы
нысанды иемденеді. Ақшалай қаражаттар қаражаттар қозғалысында делдал болып
табылады. Ақшамен көрсетілген жиынтық құн тек ... ғана ... ... ... ... ... айналым қаражаттары минималды
қажетті мөлшердегі айналыс қорлары мен ... ... ... ... мен ... үшін ақшалай нысандағы авансталатын құн
болып ... Ол ... ... ... мен есептесуді
уақтылы жүзеге асыруын қамтамасыз ... ... ... ... 1)
кәсіпорынның айналым қаражаттарының схемасы көрсетілген.
Сурет 1. Айналым қаражаттарының схемасы
Кәсіпорынның айналым қаражаттары екі функция ... ... ... Өндірістік функцияны орындай отырып, айналым ... ... ... ... ... үрдістің
үздіксіздігін қамтамасыз етеді және өзінің құнын ... ... ... аяғында айналым қаражаттары айналыс қорлары түрінде
айналыс сферасына өтеді. Онда олар ... ... ... ... мәні – айналым қаражаттарының тауарлы формадан ақшаға айналуы
және айналыстың аяқталуы. /3, 64-65б/
Айналым ... ... ... ... ... бойынша
жүзеге асырылуы мүмкін:
- ликвидтілік дәрежесі бойынша;
- өндірістегі функционалдық ролі бойынша;
- капиталды орналастыру тәуекелі дәрежесі бойынша;
- қаржыландыру ... ... ... капиталының мөлшері тек өндірістік үрдістің қажеттіліктерімен
ғана емес, сонымен қатар кездейсоқ факторлармен де ... ... ... ... және ауыспалы деп бөлуге болады.
Тұрақты айналым капиталы ақшалай қаражаттардың, ... ... ... ... бір бөлігі болып табылады. Операциялық цикл
кезінде оларға деген ... ... ... ... ... ... қарауындағы уақыттық параметрлермен орташаландырылған
ағымдық активтердің мөлшері. Ауыспалы айналым капиталы категориясы ең ауыр
кезеңдерде ... ... қоры ... қажет етілетін қосымша ағымдық
активтерді көрсетеді. Мысалы, қосымша өндірістік-материалдық қорларға ... ... ... ... ... ... ... қадағалап
отырумен байланысты болуы мүмкін.
Айналым капиталын басқарудың мақсаты айналым капиталының ... ... ... ... ... мен ... ... қаржылық және
ұзақ мерзімді өндірістік қызметін қамтамасыз етуге ... ... ... ... табылады. Бұл мақсат стратегиялық сипатқа ие;
ағымдық қызметті ... ... ... ... ... капиталын ұстау
да маңызды болып табылады. Осы позиция жағынан ... ... ... қаржы-шаруашылық сипаттамасы болып табылады, яғни бұл
қысқа мерзімді кредиторлық қарызды ... ... ... ... ... ... ... қызмет өзіне сәйкес деңгейінде
болмайды, осыдан мынадай ... тууы ... ... ... қайталанып отыратын ақаулар және төмен пайда. Айналым капиталының
кейбір оптималды деңгейінде пайда максималды ... ... ... да әрі өсуі кәсіпорынға өз иелігінде мерзімді бос, айналыстағы емес
ағымдық активтерді, сонымен қатар қаржыландырудың артық шығындарын ... ... Бұл ... ... әкеледі (Сурет 2).
Пайда
Орташа ... ... 2. ... ... мен ... ... әсері
Кәсіпорын жұмысының жоғары нәтижелігі, бірыңғайлығы оның ... ... ... ... ... байланысты.
Материалдық қорларды сатып алуға авансталған қаражаттардың ... ... ... бағдарламаның орындалмауына әкелуі
мүмкін. Мөлшерден тыс қаражаттарды қорларға салу ресурстарды ... әкеп ... ... өзіне материалдық және ақшалай ресурстарды кіргізетін
болғандықтан, олардың ұйымдастырылуы мен тиімді ... ... ... ғана ... ... ... кәсіпорынның қаржылық
тұрақтылығына әсер етеді. /4, 230б/
1.2 Айналым капиталын ... мен ... ... айналым қаражаттары айналымның барлық сатылары өндірістің
материалдық және ақшалай ресурстарға қажеттіліктерін қанағаттандыруға,
есептесулердің өз ... ... ... ... ... ... ... айналым қаражаттарының үздіксіз
қозғалысын ... ... ... ... ... ... меншікті және қаржылық болып бөлінеді. Меншікті
қаражаттар ... ... ... ... ... ... ... негізде қызмет ететін кәсіпорындар істі рентабельді
жүргізу үшін және ... ... ... ... ... бір ... мүліктік және оперативтік тәуелсіздікке ие болуы
қажет.
Айналым қаражаттарының қалыптасуы кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асады. Бұл жағдайда
қалыптасудың көзі ретіде кәсіпорын ... ... ... Қызмет процесінде айналым қаражаттарының толықтырылу
көзі ... ... ... және ... қаражаттарға теңестірілген тұрақты
пассивтер табылады. Бұл ... ... ... ... ... айналыств болады. Бұндай қаражаттар айналыс капиталының минималды
қалдығы сомасының қалыптасу көзі ... ... ... мыналарды
жатқызуға болады: кәсіпорын жұмысшыларының айдан айға ... ... ... ... жабуға арналған резервтер, бюджет және
бюджеттік емес ... ... ... қарыздар, кредиторлар
қаражаттар.
Еңбекақы бойынша ... ... ... ... еңбекақыны есептеген
және оны төлеген күндер аралығындағы кезең анықталады. Содан кейін бір
күндік ... ... ... ол кәсіпорын айналысы есебіндегі
минималды күндер санына көбейтіледі. /5, 800б/
Шығындарды және ... ... ... резервтер құрамында жөндеу
және демалыс күндері үшін төлемдер қоры қалыптасады. Бөлініп ... тең ... ай ... осы ... түсіп отырады, ол
бухгалтерлік есеп шоттарында өз көрінісін ... ... ... ... қоры ... жұмысшының демалысқа кеткен ... ... ... төлемдерін есептеу және төлеу күндерінің арасында
белгілі бір уақыт мерзімі ... ... ... ... ... ... қалдығы қалыптасады. Бұл қалдық келе жатқан кезеңдегі
еңбекақы қоры өсімін есепке ала отырып, минималды қарыз ретінде ... ... ... ... ... ... өз ... Жөндеу қоры да кәсіпорын шешімімен ... және ... ... ... ... ... төлемдерді жүргізу кезінде
қолданылады. Жинақталған ... ... ... дейін оларды
кәсіпорын айналыс капиталы ретінде қолдануы мүмкін.
Бюджет алдындағы минималды ... ... ... олардың төлену
мерзімінен бұрынырақ болатын салық төлемдері бойынша анықталады. Бұл
шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... ... жұмысшылар мен қызметкерлердің бюджетке төлейтін табыс салығына
қатысты.
Меншікті және оларға теңестірілген қаражаттардан ... ... ... көзі ... ... ... қарызы да алынуы мүмкін
(кәсіпорынның иелігіндегі емес, бірақ уақытша оның ... Егер ... ... ... ... ... ал
кредиторлық қарызды есептесулердің ерекшеліктеріне байланысты туындайтын
нормальді және ... ... ... ... төлену мерзімі
бұзылуы нәтижесінде пайда болатын нормальді емес деп ... ... ... жағдайда жабдықтаушыдан тауар алып, оның құнын уақытында төлемеген
сатып алушы өз иелігіндегі емес қаражаттарды қолданылады.
Айналым капиталын қалыптастырудың ... да ... ... ... есебінен
түзілген, уақытша қолданыстағы емес арнайы мақсатта қолданылатын қорлардың
қалдығын атауға болады. Кәсіпорынның айналыс қаражаттарына деген мұқтаждығы
жыл ішінде тұрақты ... Ол ... ... ... құбылуы
мүмкін: өндірістің маусымдығы, өткізілген өнім үшін ақшалай қаражаттардың
уақытылы келіп түспеуі, қоймада өткізілмеген дайын өнімнің жинақталуы ... да ... ... ... ... өткен факторлар өндірістің
айрықшалығына, өнім өткізудің әдісіне, яғни өндірістің қалыпты ... ... ... өнім ... себептеріне байланысты.
Сондықтан айналым ... тек ... ... ... ... тұрғыдан қарағанда дұрыс емес, себебі бұл кәсіпорынның ... ... ... ... қаражаттарына деген жалпы қажеттілікті төмендету және олардың
тиімді қолданылуын ынталандару үшін қарыз ... ... ... ... ... ... деген қосымша қажеттіліктерді
қанағаттандыратын банктердің ... ... ... ... ... негізгісі болып табылады. Несиелерді беру кәсіпорынның қаржылық
жағдайымен, оның төлемқабілеттілігімен байланыстырылады. ... ... банк ... ... мен ... ... шаруашылық қызметі
нәтижелерін назарға ала ... ... ... ... ... банктер кәсіпорындарға мүлік кепілдігі нысанында ... ... ... ... ... ... ... несие береді. /6,
19-26б/
Айналым қаражаттарын қалыптастыру ... ... ... негізгі
бағыттары: шшикізат және материалдардың маусымдық қорларын несиелендіру;
меншікті айналым ... ... ... ... ... ... ... өту жағдайында айналым қаражаттарын қалыптастыру
көзі болып табылатын несиенің ролі төмендеген жоқ. ... ... ... нормативтан тыс мұқтажд ығын қанағаттандырумен ... ... ... ... жаңа ... ... ... бірі болып инфляция табылады. Кәсіпорынның айналым қаражаттарына
инфляция тікелей және ... әсер ... ... әсер ... ... ... ... құнсыздануымен сипатталады, яғни
айналыс аяқталғаннан кейін кәсіпорын өнім өткізуден түскен пайда ... ... ... сомасын алмайды.
Жанама әсер төлемсіздік кризисінен қаражаттардың айналымы ... ... ... ... ... да ... еңбек
өнімділігінің төмендеуін; өндірістің шектен тыс ... жаңа ... ... алмауын; жаңа шешімдер іздеу,
тауар ассортиментін өзгертуін ... ... ... және қаржылық көмек көрсету мақсатында үлкен
қаражаттар кәсіпорынның айналым ... ... үшін ... ... ... ... өз ... қолданыла бермейді.
Жоғарыда айтылған себептер кәсіпорындардың қарыз қаражаттарына деген
қызығушылығы қандай жағдайларға байланысты ... ... ... ... ... ... қалыптастыру көзі ретінде қолданылу
мәселесі пайда болады. Осы мәселе несиені қолданудың ... ... және ... қаражаттарының жағдайына екі жақты әсер ... ... ... ... қаражаттың жетіспеушілігі жағдайында
айналымға несиелік ресурстарды тартпау үшін кәсіпорын өндірісті қысқартуы
немесе ... ... ... ол ... ... ... ... кәсіпорынның банкротыққа ұшырауына әкеп соқтыруы ықтимал. Басқа
жағынан қарасақ, туындаған ... тек ... ... шешу ... ... ... жоғарылатады. Бұл қаржылық ... ... әкеп ... ... айналым қаражаттары
жоғалады, себебі кәсіпорындар банктік пайыз ретінде салынған капиталға
пайда нормасын қамтамасыз ... ... ... ... қаражаттарын
қалыптастырудың жоспарлы емес тартылған көзіне жатады. Оның бар ... ... ... да ... мен ... ... ... білдіреді. Сонымен қатар қредиторлық қарыз төлем тәртібінің бұзылуы
нәтижесінде пайда ... ... ... ... үшін ... ... қарызы,
орындалған жұмыс үшін жұмысшыларға, салық пен төлемдер ... ... ... емес ... ... ... ... болуы мүмкін.
Ақшалай қаражаттардың босап шығуының тиімді әдісі болып алдын ала
төлемдер мен ... ... ... ... ... ... мынадай шарттарға негізделеді: алдын ала жасалатын төлемдер ... үшін ... ... ... бола келе ақшалай
қаражаттардың уақытша босауына мүмкіндік ... бұл ... ... ... ... ... жағынан, консигнация шарттары әкелінген
тауар үшін төлемдердің мерзімін ұзартуды ... ... мен ... ... кәсіпорын алдын ала төлем жасау ... ... ... ... ... түріне, тапсырыс көлеміне,
әкеліну шарттарына байланысты аванс мөлшері және тауардың әкеліп түсірілу
мерзімдері келісіледі. Дәл осы ... ... ... ... ... ... алу жүргізіледі. Консигнация мерзімдері мен
сомасы тапсырыстың ... мен ... ... ... ... ... мен тұтынушы арасындағы кәсіпорын уақытша бос ... ... бір ... ... ал бұл ... ... ... қолдану мерзімі келісім шарттарымен келісілген.
Айналым капиталын қалыптастырушы меншікті, ... және ... ... ... ... ... кәсіпорынның қаржылық жағдайын
тұрақтандыруда маңызды роль алады.
Кәсіпорынның активтерін, соның ішінде айналым ... ... ... ... ... мен ... ... ету
жағдайында пайданы максимизациялау болып табылады.
Айналым капиталын тиімді қолдану мен оны ... ... ... ... ... ... ... да болмасын
қаражаттар міндеттемелерді төлеуге бағытталады. Сонымен қатар олар ... ... ... ... мүмкін немесе иеленушілерге пайда ретінде
төлене алады. Айналым капиталын үнемдеу үшін ... ... ... ... ... ... Ол келесі
шаралар арқылы жүзеге асады:
- қажетті материалдарды сатып алуды жоспарлау;
- қатаң өндірістік жүйелерді енгізу;
- ... ... ... ... ... ... жетілдіру;
- тез жеткізу.
Айналым капиталына деген қажеттілікті азайтудың екінші әдісі несиелік
саясатты қатаңдату, ... ... ... ... қажетті емес
қорларды, төленуге тиісті шоттарды бағалау ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Айналым капиталы шығындарын қысқартудың үшінші әдісі бойынша қолма-қол
ақшалай қаражаттардың дұрыс қолданылуы көзделеді. Фирмалар ... ... ... банктік шоттар бойынша пайыз төленбейді. Бірақ ... ... ... мерзімді мемлекеттік бағалы қағаздар, депозиттік
сертификаттар) пайданы пайыз түрінде береді. /7, ... ... ... ... ... басқару
Тауарлы-материалдық құндылықтардың қорларын қалыптастыруға авансталатын
қаржылық құралдардың ... ... ... ... әр ... ... ... жүзеге асады. Қажеттілікті анықтау кезінде
тауарлы-материалдық құндылықтар келесідей ... ... өнім ... әр ... ... ... ... топтар бойынша анықталады:
1) ағымдық сақтау қорлары (үнемі жаңартылып отыратын қорлар,
өндіріс немесе ... ... ... ... ... маусымдық сақтау қорлары (бұндай қорларды қалыптастыру
өндірістің маусымдық ерекшеліктеріне және шикізатты ... ... ... ... ... ... тұтынудың маусымдық
ерекшеліктеріне де байланысты).
3) мақсатты бағытталған қорлар (кәсіпорында бұндай ... оның ... ... ... ... топ ... ... ерекше назар ағымдық сақтау қорларына деген
қажеттілікті анықтауға аударылуы қажет.
Тауарлы-материалдық құндылықтар қорларының қалыптастырылуына авансталатын
қаржылық ... ... ... мына ... ... анықталады:
ФС3=СР*Н3–КЗ ... ФС 3 - ... ... ... ... ... - қорлардың орташа шығындалу көлемі, соммамен;
Н 3 - ... ... ... күндермен;
КЗ – сатып алынған тауарлы-материалдық құндылықтар үшін есептесу бойынша
кредиторлық қарыздың ... ... ... әр түрі ... ... ... ... қосу
арқылы қорларды қалыптастыруға авансталатын қаржылық ... ... ... ... Яғни, айналым активтерінің нақты мөлшерін
анықтауға мүмкіндік туады.
Қорларды толықтыру бойынша ағымдық шығындарды минимизациялау ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Өндірістік қорлар үшін бұл мәселенің мақсаты мынада: келіп түсірілетін
тауарлар мен ... ... ... мөлшерін анықтау. Келіп
түсірілетін материалдар партиясының мөлшері неғұрлым ... ... ... ... ... ... әкелу бойынша ағымдық
шығындардың салыстырмалы мөлшері төмен (ағымдық шығындардың бұл түрін ТЗ ... ... ... ... ... ... қордың орташа үлкен
мөлшерін анықтайды – егер шикізатты екі айда бір рет сатып ... ... ... ... ... 30 ... ... ал егер партия көлемін екі
есе қысқартса, яғни шикізатты айда бір рет ... оның ... ... 15 күнді құрайды. Бұл жағдайда қорларды сақтау ... ... ... ... ... ... бұл түрін ТЗ 2 деп
белгілейміз).
Келіп түсетін партияның оптималды ... ... ... ... ... формула бойынша жүзеге асырылады:
ОРп = √(2 * Зг * ТЗ 1) / ТЗ 2 , ... ОРп – ... ... партияның оптималды мөлшері;
Зг – тауарлардың жылына қажетті көлемі;
ТЗ 1 – тапсырысты орындау, тауарларды жеткізу бойынша ... ... ... бір ... ... 2 – ... ... сақтау бойынша ағымдық шығындар мөлшері.
Дайын өнім қорлары үшін ағымдық шығындарды минимизациялау ... ... ... ... ... жатыр. Егер белгілі бір
тауарды аз ... ... онда ... өнім түрінде (ТЗ 2) ... ... ... ... ... ... Дәл осы ... өндірісті дайындау және басқалармен байланысты ... ... ... ... өнім ... ... ... ағымдық
шығындардың жиынтық мөлшерін минимизациялау Уилсон моделі негізінде ... ... (ТЗ 1 және ТЗ 2 ... ... мәндерінде). Бұл
жағдайда тауардың қажетті көлемінің орнына өндірістің немесе дайын ... ... ... ... ... тауарлы-материалдық құндылықтарының артық қорларын
уақтылы енгізілуін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... Бұл ... шаралар өндірістік менеджмент және
маркетинг бөлімдерімен ойластырылып табылады. Бұл шаралардың негізгі
мақсаты – ... тыс ... ... құралдардың босап шығуы.
Босап шығатын қаржылық құралдар мөлшері мына формуламен анықталады:
ФСв = Зн – Зф = (ЗДн – ЗДф) * ... ФСв – ... ... ... кезінде босап шығатын
қаржылық қорлар сомасы;
Зн – қорлардың нормативі, сомамен;
Зф – қолданыстағы қорлар, сомамен;
ЗДн – қорлардың нормативі, күндермен;
ЗДф – ... ... ...... ... орташа тәуліктік көлемі, сомамен.
Дебиторлық қарыздың көлеміне келесі негізгі факторлар әсер етеді:
- сатып алушыларды өнім ... ... алу ... ... ... ... мен бағалау;
- дебиторлармен есептесуді бақылау, дебиторлық қарыздың нақты жағдайын
бағалау;
- инкассация коэффицентін ескере ... ақша ... ... ... ... ... екі жолмен жүзеге асырылады:
қаржыландырудың схемасымен байланысты ... ... ... ... ... кезіндегі шығындармен салыстыру;
дебиторлық пен кредиторлық қарыздар мерзімі мен көлемін оптимизациялау мен
салыстыру.
Дебиторлық қарыздың нақты жағдайын бағалау – айналым капиталын ... ... ... Бұл бағалау пайда болу мерзімі әртүрлі
дебиторлық қарыздардың ... ... ... жүргізіледі. Айналым капиталын
басқарудың маңызды сәттерінің бірі дебиторлық және ... ... ... ... ... Ол үшін ... несиелендірудің тек
өз шарттарынының бағалануын ғана өткізіп қоймай, сонымен қатар шикізат пен
материалдар жабдықтаушыларының да шарттарын ... ... ... ... ... ... үшін ақшалай қаражаттардың
минималды қажетті мөлшерін анықтау ұлттық және шетел ... ... ... қалдығының төменгі шегін анықтауға бағытталған.
Ақшалай активтердің минималды қажетті сомасын ... ... ... ... ... ... ... ағымдық шаруашылық
қажеттіліктер бойынша жоспарланған ақшалай ағымға негізделеді.
Ағымдық шаруашылық қызметті жүзеге асыру үшін арналған ақшалай активтерге
қажеттілік келесі формула арқылы анықталады:
ДАmin = ... ... ДАmin – ... ... ... жүзеге асыру үшін ақшалай
активтерге минималды қажеттілік;
ПРда – ағымдық ... ... ... ... ... ...... кезеңге сәйкес ақшалай активтердің айналымдылығы.
Ағымдық шаруашылық операциялардың ... ... ... ... ... ... тек ... экономикалық
қызметті жүргізетін кәсіпорындарда жүзеге ... ... мәні ... ... ... қорларды қалыптастыру
мақсатымен ДАға деген жалпы минималды ... ... ... ... Дифференциацияны жүзеге асырудың негізі сыртқы және ішкі
экономикалық операциялар ... ДАны ... ... ... ... ... ... бойынша ақшалай активтер қалдығының ауытқу
диапазонын анықтау айлар немесе декадалар аралығындағы ақшалай қаражаттарды
шығындау мен түсу ... ... ... ... ... ... ... ДАның минималды, оптималды,
максималды және орташа қалдығын анықтаудың күрделі модельдері қолданылады.
Олар алдағы кезең ... ... ... ақшалай
қаражаттарды шығындау мен келіп түсу жоспарын ай ... ... ... ... болмаған жағдайларда қолданылады.
Сөйтіп, Баумоль моделіне сәйкес алдағы кезеңдегі ДА қалдықтары келесідей
мөлшерлерде анықталады:
а) ДАның минималды ... ... ... ... ... (максималды) қалдық мына формула бойынша анықталады:
ДАmax = √(2*Рк*Ода)/СПкфв, (5)
мұндағы, ДАmax – жоспарлы кезеңдегі ДАның оптималды қалдығы;
Рк – ... ... ... ... бір ... ... бойынша
шығындардың орташа сомасы;
Ода – алдағы кезеңдегі ақшалай активтердің жалпы шығыны;
СПкфв – ... ... ... ... ... қаржылық салымдар
бойынша пайыздық мөлшерлемелер.
б) ақшалай активтердің ... ... ... ... ... жоспарланады.
Миллер-Орр моделіне сәйкес алдағы кезеңдегң ақшалай активтердің қалдығы
келесідей мөлшерлерде анықталады:
а) ақшалай ... ... ... олардың есепті кезеңдегі
минималды резерві мөлшерінде қабылданады (мәні нольден жоғары болуы қажет);
ә) ақшалай ... ... ... мына формула арқылы
есептелінеді:
ДАопт = ... ОТ – ... ... ... активтердің орташа мәннен
максималды ауытқу сомасы.
б) осы моделге сәйкес ақшалай қаражаттардың максималды қалдығы ДАопт- ның
үш есе мөлшерінде ... Бұл ... ... тыс ... ... активтердің қысқа мерзімді қаржылық салымдарға трансформациялану
қажеттілігін анықтайды;
в) ақшалай активтердің орташа қалдығы ... ... ... = (ДАmin+ДАmax)/2, (7)
мұндағы, ДАср – жоспарланған кезеңдегі ақшалай ... ... ДАmax – ... ... ... және ... қалдығы.
Ақшалай активтердің қалдықтарына максималды және ... ... ... ... төлемдер ағымын түзету оны ... ... ... ... сатыда ақшалай қаражаттарды шығындаудың декадалық мерзімдері
реттеледі. Ол әр ай ... ... ... ... ... ... сатыда ақшалай активтердің орташа қалдығының ... ... ... ... ... ала отырып тиімдендіріледі. Ең ... қор мен ... ... ... ала ... ... ... қалдығы анықталады, содан кейін ... ... ... ... ... ... босап шыққан ақшалай ... ... ... ... ... ... активтердің басқа
түрлеріне қайта инвестицияланады.
Ақшалай активтердің айналымын жеделдетуді қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... негізгілері болып мыналар табылады:
а) ақшалай қаражаттардың инкассациясын жеделдету, осы кезде кассадағы
ақшалай активтердің қалдығы қысқарады;
ә) қолма-қол ... ... ... ... ... ... ақшалай активтердің қалдығын ұлғайтады ... ... ... ... ... ... ... қолдану мерзімін қысқартады);
б) Жабдықтаушылармен есептесу көлемін чектер мен аккредитивтер ... ... ... бос ... ... ... ... келесідей шаралар арқылы жүзеге асырылуы мүмкін:
а) ақшалай қаражаттар қалдығын ағымдық сақтау ... ... ... бекіту;
ә) бос ақшалай қаражаттардың уақытша сақталынуы үшін ... ... ... ... ... активтердің резервін орналастыру үшін жоғары ... ... қор ... ... (қысқа мерзімді депозиттік сертификаттар,
облигациялар, вексельдер). /8, 208-214б/
1.4 Отандық жағдайда айналым қаражаттарын ... ... ... айналым қаражаттарының жетіспеушілігінің маңызды
себептерінің бірі – шикізаттар келіп түсірілуінің тұрақты болмауы. ... ... ... ... ... ... 30-50 есе көп
сатып алынуына әкеледі. Төлемдер ұлғаяды, яғни үлкен ... ... ... ... ... мерзімі өткен кредиторлық қарыз және
төлем мерзімін кредиторлармен келісім бойынша қадағалауға ... ... Яғни бұл ... қандай ретпен жүзеге асыру
қажеттілігін білдіреді. Кезектің бастапқы қатарларында ... ... мен олар үшін ... бойынша төлемдер мен бюджетке
салық бойынша төлемдер тұр.
Уақытылы емес төлемдер кәсіпорындарды банкроттыққа ұшырататындай ... ... оңай әкеп ... ... ... ... ... үлкендігіне кері пропорционал, ал бұрынғы мемлекеттік
кәсіпорындар үшін бұл ... одан да ... ... ... күші және ... үшін төлемдер жүргізуге, өткізу
және өндірістік қызметпен байланысты шығындарды жүргізуге мүмкіндік беретін
айналым қаражаттарының ... ... ... ету ... ... ... ... шешу қажеттілігін тудырады. Солардың біріншісі
кәсіпорынның айналым капиталын толықтыруға үлкен үлес ... - ... ... менеджменттің батыс оқулықтарының ... ... ... ... ... бірде-бір фактор тауарлық
қорлар айналымы жылдамдығы сияқты ... ие ... ... бұл ... ... үшін кем ... қорлар жөнінде нақты ақпарат болуы қажет
және оларды қолданудың нормативтері есептелінеді. Яғни барлығы да ... ... Бұл ... ... есеп ... қажет етеді.
Кәсіпорын жиі бір шикізатты әртүрлі құнмен сатып алады. Қоймашыларда
барлық шикізат әртүрлі карточкаларда ... ... ... ... ... бұл ... ... бір құнмен есептен шығаруы қажет, бірақ
ол әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... болады – кездейсоқ әдіс. Осындай мәліметтер ... ... ... мүмкін емес.
Осы кезге дейін біздің елімізде өзіндік құн ... ... ... ... ... оны ... ұзақ сақтау жағдайында қолдану кезінде
біріншіден, өнімнің өзіндік құны ... ... ... құны төмендетіледі, яғни ... ... ... ... ... алу әдісі бойынша бағалаудың ... ... ... қалдығы мөлшерінің азаю жағына бұрмалануына және
нәтижесінде айналымдылық коэффицентінің ... ... ... құндылықтарды алғашқы сатып алудың құны бойынша бағалау (ФИФО
әдісі) өткізілген өнім ... ... ең ... құн ... ... ал ... қалдықтары ең максималды құн бойынша
бағаланады. Сондықтан осы жағдайдағы ... ... ... ... ... ... қолданған жағдайдайдағыдан
объективті төмен болады. Шешім күрделі емес – ... және ... құн ... ... ... бұл Минфиннің нұсқауларымен
қарастырылған. Айналым ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру. Есептеулерді жеделдету үшін ең ... ... білу ... ... ... ... және
төлемдердің келіп түсуіне байланысты тағы да ... ... ... ... ... Сонымен қатар кімнің төлемдердің мерзімін
ұзартатынын және қандай уақыт аралығына, ал ... ... ... қажет. /9, 432-437б/
Нарықтық экономикаға көшу жағдайында көптеген кәсіпорындарда ... ... ... ... экономикалық кеңістіктің
құлдырауы, өндіріс деңгейінің төмендеуі, бағалардың өсуі және тағы ... ... ... ... жаңа ... ... өз
еркімен қабылдауы қажет.
Сонымен, айналым капиталы минималды қажетті мөлшердегі өндірістік айналым
және айналыс қорларының жоспарлы қалыптасуы мен ... ... ... ... ... ... капиталы кәсіпорынның табыстылығын анықтаушы маңызды критерий
болып саналады.
Айналым капиталы - ... ... ... ... ... ... ... қолданылуы – кәсіпорынның сәтті қызметінің маңызды шарттарының
бірі.
Айналым қаражаттарын қаржыландырудың көздері меншікті және қаржылық болып
бөлінеді. ... ... ... ... ұйымдастыруда маңызды
рольді иемденеді. Себебі коммерциялық негізде қызмет ететін кәсіпорындар
істі ... ... үшін және ... ... ... үшін ... бір деңгейдегі мүліктік және ... ие ... ... капиталын қалыптастырушы меншікті, қарыздық және тартылған
қаражаттар көздері арасындағы дұрыс қатынас кәсіпорынның ... ... ... роль ... ... көшу ... көптеген кәсіпорындарда айналым
қаражаттарының жағдайы нашарлады. ... де ... ... ... ... жаңа ... өз еркімен қабылдап, оны жағдайын
жақсарту жолдарын іздестіруі қажет.
2 АЙНАЛЫМ КАПИТАЛЫН БАСҚАРУ ТИІМДІЛІГІН ТАЛДАУ (“АСТАНА ... АҚ ... ... ... ... сипаттама беріліп, қаржылық жағдай
көрсеткіштерімен дәлелденеді. ... ... ... ... ... үшін ... өткізіледі. Айналым ... ... ... ... есептелініп, олардың
кәсіпорын қызметіне әсері анықталады.
2.1 ... ... ... ... ... ... акционерлiк коғамы сәулет, қала кұрылымы және
құрылыс қызметi ... ... ... лицензиясы № 1546352 бар кәсіпорын.
1997 жылы Астана қаласында құрылды. Сол ... берi ... ... ... пен құрылыс саласында жұмыс iстеп, бойын нық көтерiп
келедi.
Жергiлiктi және шетел мамандарының бiлiмi мен ... ... ... ... заман қалауына лайықты жоғарғы технологиялы құрылыс
жұмыстарына кiрiстi.
Компания өз ... iске ... ... ... қойған мақсаттары-
жоғары сапалы материалдармен, әлемдегi алдыңғы қатардағы ... ... ... ... ... ... ... мен жанға жайлылығын қамтамасыз ету.
Көзделген мақсатқа сәйкес компанияның мiндеттерi төмендегiдей:
-сапа стандартарын мүлтiксiз орындау;
-кызметкерлерiнiң жоғарғы кәсiби деңгейi;
-қазiргi ... ... ... ... ... ... және клиенттермен дара тiл табу - бұл, компания қызметiнiң
басымдылық аспекттерi болып табылады.
2003 жылы ... ... ... ... ... ... тiгiзiп, Астанада 12,5 ш.м. тұрғын үй, және тағы да басқа
кәсiпорындар ғимараттарының қабырғасын ... ... ... қала ... ... көркем де күрделi өндiрiс орнына
айналды.
Кәсiби жетiстiктерiмен қатар құрылыс-құрастыру ... ... ... ... ... ... өркендеп өстi. Компания нарықтық
экономика және өзгертiлген инвестициялық саясат ... де ... ... жетiстiкке жетiп келедi.
Компания өз жобасын iске асырмастан бұрын қойған мақсаты - жоғары сапалы
клиенттiң ... ... бiр ... бес ... ... ... ... нұсқауда ұсынылады. Ғимараттардың жоғарғы
қабаттарында орналасқан кез келген екi ... ... ... ... ... ... ... пәтерлер сандық телефония, кабельдi
телевидение, интернет жүйесi сияқты телекоммуникациялық қызмет ... ... ... ... ... (бұл —7000-нан астам адам)
кәсiптiк тәжiрибесi зор, бiлiктiлiгi ... ... ... табылады.
Компания еңбегi көптеген қазакстандық және халықаралық наградалармен,
Қазақстан ... және ... ... орындарының құрмет
грамоталарымен аталып ... ... ... ... ... ... хаты ... дәрежесiндегi «Эра Качества» халықаралық наградасын (2004 жыл
Женева ... атап ... ... Трейд Интернэшнл» сыртқы экономикалық қатынастарға белсене
қатысады, шетел компанияларымен ынтымақтастық ... мол ... ... ... ... ... қалайы және
пластикалық бұйымдар, құрылыс ... ... да ... материалдар
шығаратын салалардың әйгілі алпауыттары болып табылады.
Құрылыста сырттан әкелінетін құрылыс материалдарын қолданумен ... өз ... де ... ... ... «Туран Әлем Банк», ... ... ... ... ... банктерімен жоспарлы әрі сәтті жұмыс жүргізіп келеді.
Салынып жатқан нысандарын несиелеу мақсатында компания үлес қосу ... ... ... ... үшін өте ... әрі ... ... құрамында «Астана трэйд-проект» деп аталатын жобалау институты
бар. Онда ... және ... ... ... және ... 200 – ден ... ... бар. 1997 жылдың 27 ... ... ... күнi. ... ... ... ... экономикалық
және әлеуметтiк дамыту қоры" мемлекеттiк мекемесi тiркелдi. 1998 ... ... - ... ... күнi. ... ... ... қоғамының жалғыз құрылтайшысы және акционерi – ... ... ... ... олардың ішінде « Фортуна», «Сезам»,
«Каминный», «Апполон» тағы да басқалары адамдардың ... ... ... және ... ... ... қанағаттандыру үшін көтерілді.
Үйлер инновациялық технологиялармен, қазіргі заман материалдар және бірегей
өндіріс қуатын қолдану ... ... ... ... барлық
жүйедегі жұмысын жетілген ... ... ... толассыз
қамтамасыз етеді.
Негізгі қызмет саласы құрылыс болып табылатын ... ... ... ... және өнеркәсіптік ғимараттарды салу және жөндеу;
-жобалау және архитектура;
-құрылыс бұйымдарын шығару.
№ 000895 Мемлекеттік лицензия ... ... ... ... мәні болып табылатындар:
-құрылыс жұмыстарының барлық түрі;
-арнайы құрылыс және құрастыру жұмыстары:
-сыртқы инженерлік желілермен ... ... ішкі ... ... ... жұмыстары;
-құрылыс конструкциялары мен құрал-жабдықтарын қорғау жұмыстары;
- құрылыс конструкциялары мен құрал-жабдықтарын әрлеу жұмыстары;
- жол құрылыстарын жүргізу;
- территорияларды ... ... ... ... ... ... ... құрылыс-құрастыру жұмыстарының сапасын өзіндік бақылау.
Кесте-1
Кәсіпорынның табыстары мен шығыстары
|Көрсеткіштер мың тг. |2005 |2006 ... ... ... |98786,4 |96945,3 |
| ... ішінде |  |  ... ... ... |98666 |96848 ... Негізгі қызметтен емес түсім |120,4 |97,3 ... ... ... |97958,4 |96630,3 |
| ... ... |  |  ... ... құн |93186 |91239 ... ... ... |65728 |66503 ... ... бойынша шығындар |21642 |22577 ... ... да ... |5816 |2159 ... ... ... ... |4772,4 |5391,3 ... ... ... ... ... |828 |315 ... ... таза табыс (шығын) |536 |-10 ...... ... ... ... Трэйд Интернэшнл” АҚ
қаржылық есептемесінен алынды.
Жоғарыда келтірілген көрсеткіштер бойынша (кесте-1) кәсіпорын үшін 2005
жыл ең ... ... ... ... таза пайдаға қол жеткізілді – 536
мың теңге. 2006 жылы 10 мың теңге шығын ... 2005 жылы ... ... ... пайда түсті – 98786,4 мың тенге, яғни 1841,1 теңгеге 2006
жылдағыға қарағанда артық.
Нарықтық қарым-қатынастардың ... және ... сай ... ... бірінші кезекке қойылса, бұл компания осы үрдістен табылу үшін
жаңа технологиялармен мейлінше сапалы ірі ... қол ... ... мүмкіндік беру үшін тұрғын үйлердің бағасын көңілге
қонымды болуын ұдайы назарда ... ... ... ... индустриясының
өркендеуі атқарылған жұмыстың сапасына тікелей байланысты. Негізгі шарты да
осы. Бұл маңызды мәселелер компанияның ... ... ... іс-
әрекеттерімен жалғасып келеді.
Бұл компания өзінің алдына стратегиялық мақсаттар және ... ... ... даму ... ... ... ... да сенім жүйесін қалыптастыру үшін ұлттық компания ... арқа ... ... ... ... сәйкес сапа
жүйесі толық енгізілген. Компанияның күш-қуатының өзі сапа ... ... ... ... және оны одан әрі ... үшін ... ... қарастырылған./10, 1-7б/
2.2 Кәсіпорынның айналым капиталындағы жоспарлық
қажеттілігін анықтау
Айналым капиталын басқару кәсіпорынның оларға деген ... ... ... ... ... ... үшін ... қолайлы қажеттілікті дұрыс анықтау маңызды болып табылады. Ол
берілген өндіріс көлемінде жоспарланған пайдаға минималды шығындармен ... ... ... ... ... ... азайту өндіріс
үрдісіндегі ақауларға, өндіріс көлемі мен пайданың төмендеуіне, ... ... ... ... ... ... ... негізгі фактор болып қаржылық ... және ... ... ... ... ... табылады. Ал
қаржылық жоспардың орындалуы өндірістік және шаруашылық ... ... ... ... олар ... жағдайды
талдауға қатынасады.
Кесте-2
Кәсіпорын қызметінің негізгі көрсеткіштері
|р/с№|Көрсеткіш ... мың тг. |
| | |2004 ж. |2005 ж. |2006 ж. ... ... ... ... |95142 |98666 |96848 ... ... құн |90121 |93186 |91239 ... |Сатудан түскен кіріс |98344 |98666 |96848 ... ... ... |941 |828 |315 ... |Таза пайда |743 |536 |-10 ... ... таза ... азаюы (және оның шығынға айналуы да)
мекеменің рентабельдігінің төмендеуін білдіреді, бұл ... ... ... Сатудан алынған пайда өседі және өзіндік ... ... ... ... бұл ... мекеменің даму
тұрақтылығын көрсетеді.
Көлденең және тік талдау бірін-бірі толықтырады, ... ... да, ... да, оның ... динамикасын сипаттайтын стандартты
талдамалы кестені қолданамыз. Айналым активтері ... ... үшін ... ... 2004 ... 1 ... ... Трейд Интернэшнл» АҚ кәсіпорынындағы
айналым активтерінің құрамы мен құрылымы
|р/с|Айналым ... ... ... ... |
|№ ... ... ... | |
| ... | | | |
| | |2003 |2003 |2003 |2003 ... ... | ... |қарқыны |дық |
| | |ң ... ... |% |% |
| | ... | |да |да | | | |
| |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 |
|1 | | | | | | | | |
| ... | |7487 |39,77 |68,48 |3566 |90,95 |28,71 ... | |3921 | | | | | | ... |3202 |5385 |32,48 |49,18 |2183 |68,18 |16,70 ... өнім |719 |2102 |7,30 |19,20 |1383 |192,35 |11,90 |
| ... ... | | | | | | | ... ... |- |1199 |- |1,00 |1199 |- |11,00 |
| ... ҚҚС | | | | | | | ... ... ... | |1902 |59,97 |17,37 |- 4009 |- 67,82 |- 42,60 |
| ... |5911 | | | | | | |
| ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | |
| |мен ... |5348 |1796 |54,25 |16,40 |- 3552 |- 66,44 |- 37,85 |
| ... | | | | | | | ... | | | | | | | |
| ... |34 |53 |3,49 |0,48 |- 291 |- 84,60 |- 3,01 ... де | | | | | | | |
| ... |219 |53 |2,22 |0,48 |- 166 |- 75,80 |- 1,74 ... ... ... |26 |345 |0,26 |3,15 |319 |1226,92 |2,89 ... |2 |3 |0,02 |0,03 |1 |50,00 |0,01 |
| |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 |
|1 | | | | | | | | ... шоттары |24 |342 |0,24 |3,12 |318 |1325,00 |2,88 |
| ... де ... | | | | | | ... |активтері |- |16 |- |0,15 |16 |- |0,15 |
| ... | | | | | | | ... ... |9858 |10949 ... |11,06 |0 |
| ... | | | | | | | ... – 2004 жылдың 1 қаңтары бойынша “Астана Трэйд ... ... ... ... ... бұл есептік кезең ішінде кәсіпорын ... ... ... активтерінің үлесі 96.58 %-дан 87.35 % -ға ... ... 9.23 % ... ал ... ... керісінше 3.42 %-дан 12.65 %-ға ( тармақтың 9.23 ... бұл осы ... ... ... активтерінің жалпы айналымдылығы
баяулағанын білдіреді.
1. Қорлар. Есептік кезең ішінде қорлар 3566 мың теңгеге (90.95% - ... ... бұл ... материалдар қорының 2183 мың теңгеге (68.18%)
және қоймалардағы дайын өнім 2183 мың теңгеге (192.35% - екі ... ... ... ... ... ... өндірістік базаны өсіруге ұмтылады
және бұл айналымдықтың төмендеуіне ықпал етуі тиіс. Дайын өнім ... ... сірә ... ... ... білдірсе керек, ол ұзақ мерзімдік
дебиторлық қарыздың жоқтығымен және қысқа ... ... (4009 ... ... азаюымен жанама расталады.
Есептік кезең ішіндегі айналым активтерінің ... ... ... 28.71 %-на ... бұл оң ... ... табылмайды және айналым
активтерінің аз өтімді ... ... ... және бұл ... ... ... ... кезең ішінде материалдық
қорлар құрылымында ... ... ... мен ... ... ... ұлғайды (тиісінше тармақтардың 16.70
және 11.90 %-ына), бұл сірә келеңсіз үдеріс: айналымдықтың, ... ... пен ... өткізуді наша ұйымдастыру. Бірақ
кәсіпорынның оған ... ... ... ... шикізат сатып алуы және
қандай да бір ірі тапсырысты орындауы мүмкін емес.
Аяқталмаған өндіріс және ... ... ... баптар теңгерімде
мүлде жоқ, бұл жалпы алғанда жақсы болғанымен ... ... ... ... ... ... ... тоқтауын және
сатып алушылармен, жекелей алғанда коммерциялық кредит беру бойынша ... ... ... ... ... қарыз. Кәсіпорынның айналым активтерінде тек қысқа мерзімді
дебиторлық қарыз ғана бар. Есеп ... ... ... ол 5911 мың ... мың теңгеге дейін (тармақтың 42.60 %-ы) азайған. Бір жағынан бұл оң
үрдіс және ұзақ ... ... ... ... ... ... және олардың қысқа мерзімді дебиторлық карыз ретінде ... ... ... ... ... қаражатының өтімділігі
артады. Екінші жағынан бұл өнімге ... ... және оны ... ... білдіруі мүмкін.
Есептік кезең ішінде қысқа мерзімді дебиторлық қарыз құрылымында ... ... ... ... мен ... берушілердің қысқа мерзімдік
дебиторлық қарызы 5348 мың ... 1796 мың ... ... ... %-ы) төмендеп, берілген аванстар 344 мың ... 53 мың ... ... өзге де ... ... 219 мың ... 53 мың теңгеге
дейін төмендеген. Дебиторлық қарыздың негізгі бөлігі - 3552 мың ... ... ... мен ... ... ... бұл ... кредиторлық қарыздар арасындағы аралықтың ... ... ... ... (6244 мың ... - 1423 мың теңгеден 7676
мың теңгеге ұлғайған). Бұл құбылыс ұйымның ... ... әсер ... ... орнықтылығын төмендетеді.
3. Қысқа мерзімді қаржылық салымдар. Бұл көрсеткіш осы ... ... ... ... белсенділігін сипаттайды. Осыдан ұйымда
қаржылық қызмет жүргізілмеген және инвестициялық ... ... ... шығаруға болады.
4. Ақша қаражаттары. Есепті кезеңге ұйымның ақша қаражатының жалпы ... мың ... өсті ... 345 мың теңгеге) – ... ... ... ... ... 2.89 %, ал өсімнің қарқыны 1226.92 ... – бұл 12 ... көп. Бұл ... ... ... салмақты ықпалын
тигізбесе де оң деп бағаланады (2.89 % - ... ... ... ақша ... өзгеруінің төмен көрсеткіші). Ақша
қаражаттарының үлесінің өсуі айналым ... ... ... өсуі
және оның айналуы туралы баяндайды. Ақша қаражатының өсуі ... ... ... ... 342 мың теңгеге дейін) және кассадағы қолма-қол
ақшаның болмашы өсуінен (2-ден 3 мың ... ... ... ... 2005 ... 1 қаңтардағы «Астана Трейд Интернэшнл» АҚ кәсіпорнының
айналым активтерінің құрамы мен құрылымы
|р/с№ |Айналым |Сома, мың ... ... ... |
| ... ... | |
| ... | | | |
| | |2004 |2004 |2004 |2004 ... ... | ... ... |ік ... |ық |
| | ... ... |% |% |
| | |а | |а | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 ... ... |7489 |6484 | | |- 1005 |- 13,42 |- 6,04 |
| | | | |68,37 |62,33 | | | |
| ... |5385 |6103 | | |718 |13,33 |9,5 ... | | | |49,17 |58,67 | | | ... ... өнім |2102 |320 | | |- 1782 |- 84,77 |- 16,11 |
| | | | |19,19 |3,08 | | | ... ... | | | | | | | |
| ... |1 |61 |0,01 |0,59 |60 |6000 |0,58 |
| ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | |
| ... |1199 |311 |10,95 |3,00 |- 888 |- 74,06 |- 7,95 |
| ... | | | | | | | |
| ... ҚҚС | | | | | | | ... ... | | | | | | | |
| ... |1905 |3593 |17,39 |34,54 |1688 |88,60 |17,15 |
| ... | | | | | | | |
| ... | | | | | | | |
| ... | | | | | | | ... ... ... |2195 |15,82 |21,10 |462 |26,66 |5,28 |
| ... | | | | | | | |
| ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | |
| ... |119 |459 |1,08 |4,41 |340 |285,71 |3,33 ... ... де | | | | | | | |
| ... |53 |939 |0,48 |9,03 |886 |1671,70 |8,55 ... ... | | | | | | | |
| ... |345 |14 |3,15 |0,13 |- 331 |- 0,96 |- 3,02 ... ... |3 |6 | |0,06 |3 |100 |0,03 |
| | | | |0,03 | | | | |
| | | | | | | | | ... ... ... |342 |8 |3,12 |0,07 |- 334 |- 97,66 |- 3,05 ... ... ... |Өзге де | | | | | | | |
| ... |16 |- |0,15 |- |- 16 |-100 |- 0,15 |
| ... | | | | | | | ... ... | | | | | | |0 |
| ... |10402 |100 |100 |- 551 |- 5,03 | |
| ... | | | | | | | ... – 2005 ... 1 ... ... ... Трэйд Интернэшнл” АҚ
қаржылық есептемесінен алынды.
Осы есепті кезеңге (кесте-4) мекеме мүлігінің жалпы көлемдегі ... ... 87.35 %-дан 87.75 %-ға ... 0.40 %-ға) аздап
өсті, ал айналымнан тыс ... ... ... 12.65 %-дан 12.25 ... ... ... 0.40 %-ға), бұл осы есепті кезеңге мекеменің ... тез ... ... алайда, жалпы алғанда ... ... тыс ... ... ... ... кезеңнің соңындағы
(01.01.2003) деңгейде қалды. /11,10-13б/
1. ... қор. ... ... қор 1005 ... ... ... ... өнімдер қорының 1782 мың.теңгеге (2102 мың. теңгеден 320
мың теңгеге) азаюы ... ... Бұл ... ... бар екенін
дәлелдейді, және кәсіпорын оны үлкен мөлшермен өткізеді, бұл ... ... ... жұмыс істеуіне және ірі тапсырыстарды
орындауымен ... ... қор, ... одан да (718 мың
теңгеге) өсті және есепті кезеңнің соңына 6103 мың теңгені құрады. ... ... ... ... және бұл ... ... теріс ықпалын тигізуі мүмкін.
Осы кезеңге қорда алдағы кезеңге (61 мың теңге - жыл ... ... ... ... Бұл ... алдағы есепті кезеңдерге шығысты
жүргізуін білдіреді. Мысалы, жаңа құрал-жабдықты игеру және ... ... ... ... Есепті кезеңге айналым активтері құрылымындағы
қор үлесі тармақтың 6.04 %-ға ... бұл оң ... ... ... ... ... ... өтімділік нысанына ие болуын көрсетеді және ... ... ... әкеледі.
Материалдық қор құрылымында есепті кезеңге мынадай өзгерістер болды.
Материал үлесі (тармақтың 9.5 %-ға ... және ... ... үлесі
(сәйкесінше тармақтың 16.11 %-ға) азайды. Егер кәсіпорын жыл ... ... ... бұл ... ... ... білдіреді және
осыдан теріс тенденция шығады деп ... ... ... дайын өнімнің
елеулі азаюы (жалпы оны толық өткізу) ... ... ... ... 4 есе көп, бұл ... өз ... ¼ бөлігін кредитке
сататынын және бұл сұранысқа ие болатындығын баяндайды. Аяқталмаған өндіріс
және тіркелген тауарлар, өткен есепті кезеңдегі ... ... ... ... берешек.. Кәсіпорынның айналым активтерінде, өткен есептік
кезеңде сияқты, тек ... ... ... ... бар. ... ... 1905 мың теңгеден 3593 мың теңгеге (тармақтың 17.15 %-ға) ... ... ... ... (1688 мың ... ) өсуі дайын өнім қорының
(1782 мың ... ... ... ... ... ... ... берешек есебінде ұлғаюы айналым қаражатының өтімділігін
төмендетудің салдары болады, бірақ тәжірибеде ... ... ... ... ... өсуі ... ... кезеңге қысқа мерзімді дебиторлық берешек ... ... ... ... алушылар мен тапсырыс берушілердің қысқа ... ... 1733 мың ... 2195 мың ... ... 5.28 %);
берілген аванс 119 мың теңгеден 459 мың теңгеге (тармақтың 3.33 %) ... ... ... 219 мың теңгеден 53 мың теңгеге дейін (тармақтың
8.55 %) өсті.
Дебиторлық берешектің негізгі ... ... ... мен ... ...... кезеңге өте өскен жоқ. Ең үлкен өсім басқа
дебиторлардың қарызынан көрінді.
Дебиторлық ... (3593 мың ... ... өсуі және ... (7379 ... 2357 мың ... - 5322 мың теңгеге) төмендеуі
олардың арасындағы алшақтықты едәуір азайтты, бұл ұйымның ... ... әсер ... және оның ... ... арттырады.
3. Қысқа мерзімді қаржылық салымдар. Осы есепті кезеңге, өткендегі
сияқты, ... ... ... ... көрсеткіші жоқ. Осыдан
кәсіпорын тек ... ... ... және өз ... деген қорытынды шығаруға болады; кәсіпорын өз өндірісін
мүмкін капитал салымына қарағанда ... деп ... Ақша ... ... ... ... ақша қаражатының жалпы
сомасы 331 мың теңгеге (345-тен 14 мың теңгеге дейін) азайды. Бұл ... деп ... ол ... ... онша ... етпейді (ақша
қаражатының 3 %- айналым қаражатының жалпы ... ... ... ... ... ... ... капиталының өтімділігі мен оның
айналуының болмашы азаюы туралы баяндайды.
Ақша қаражатының азаюы негізінен пайда есеп-қисабының (342-ден ... ... ... ... ... ... кассадағы қолма-қол ақшаның
аздап өсуі (3-тен 6 мың ... ... ... Ақша қаражаттары
материалдарды сатып алуға және ... ... өтеу ... жаңа ... сатып алу мен өндірісті жетілдіруге бағытталған деп болжауға
болады.
4
5 Кесте-5
6 2006 ... 1 ... ... Трейд Интернэшнл» АҚ кәсіпорынындағы
айналым активтерінің құрамы мен құрылымы.
|р/с|Айналым |Сома, мың ... ... ... |
|№ |активтерінің | ... | |
| ... | | | |
| | |2005 |2005 |2005 |2005 ... ... | ... ... |ік ... |ық |
| | ... ... |% |% |
| | |а | |а | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 ... |Қорлар | |10591 |62,33 |76,42 |4107 |63,34 |14,09 |
| | |6484 | | | | | | ... |6103 |10289 |58,67 |74,24 |4186 |68,59 |15,57 |
|. | | | | | | | | ... өнім |320 |244 |3,08 |1,76 |-76 |-23,75 |-1,31 |
|. | | | | | | | | ... | | | | | | | |
|. ... |61 |58 |0,59 |0,42 |-3 |-4,90 |-0,16 |
| ... | | | | | | | ... ... ... | | | | | | | |
| ... |311 |1134 |3,00 |8,19 |824 |264,95 |5,2 |
| ... ҚҚС | | | | | | | ... ... ... |2064 |34,54 |14,89 |-1529 |-42,55 |-19,65 |
| ... | | | | | | | |
| ... | | | | | | | ... ... | | | | | | |
|. |мен ... |2195 |1379 |21,10 |9,95 |-816 |-37,17 |-11,15 |
| ... | | | | | | | ... ... ... |14 |69 |0,13 |0,50 |55 |392,85 |0,36 ... ... | | | | | | | |
| ... |10402 |13859 |100 |100 |3457 |33,23 |0 |
| ... | | | | | | | ... – 2006 ... 1 ... бойынша “Астана Трэйд Интернэшнл” АҚ
қаржылық есептемесінен алынды.
Осы есепті ... ... ... ... ... ... үлесі 87.75 %-дан 91.53 % -ға дейін (тармақтың 3.78 %) ... ... тыс ... үлесі, керісінше, 12.25 %-дан 8.46 %-ға
(тармақтың 3.79 %) кеміді, бұл кәсіпорын активтерінің осы ... ... ... ... ... ... жеделдеуі туралы
мәлімдейді. /12, 180б/
1. Материалдық қор. Есептік кезеңге қор 4107 мың теңгеге өсті, ... ... ... ... 4186 мың теңгеге (6103 мың теңгеден
10289 мың теңгеге дейін) ... ... ... ... кезеңдерінде
кәсіпорын өндірістік базаны ... ... және ... ... ... ... да, бұл айналым қаражатының айналуына
теріс ықпал етеді. Дайын өнімнің саны ширекке жуық -23.75 % (320 ... 244 мың ... ... ... Кәсіпорынның қоймадағы дайын
өнім қорының төмен деңгейін қолдайды, ... ... жеке ... түрі мен фактурасына сатып алушы ... ... ... ... ... ... мен ... жаңа түрлерін өндіру
(алдағы кезең шығындары) 3 мың ... ... бұл оң ... ... Сатып алуға қосымша құн салығының 4 есе (311 мың ... мың ... ... ... дұрысында, материалдарды сатып алумен
байланысты.
Айналым активтері құрылымындағы есепті кезеңге қордың үлесі тармақтың
14,09 % (62,33 %-дан 76,42 %-ға ... ... бұл ... ... ... активтерінің барынша неғұрлым өтімсіз нысанға ие болуын ... бұл ... ... ... әкеп ... мүмкін.
Материалдық қор құрылымында есепті кезеңге мынадай өзгерістер болды.
Материалдар үлесі (тармақтың 15.57 %) өсті және ... ... ... 1.31 %) ... Егер ... жыл ... өндірістік базаны
ұлғайта түссе, бұл ... ... ... және осы ... ... деп ... болмайды. Қоймадағы дайын өнімдердің ... ... ... (айналым активтерінің үлесінде 16.95 %-ға) елеулі
қысқаруымен жүреді, бұл оң ... және ... ... ... ... Аяқталмаған өндіріс және ... ... ... ... ... ... ... Дебиторлық берешек. Кәсіпорынның ... ... ... ... тек ... мерзімді дебиторлық берешек бар. Есепті
кезеңге ол 3593 мың ... 2064 мың ... (1,5 млн. ... ... ... ... бұл оң ... және дебиторлық борыш есебінде
алаңдататын қаржының жоқтығын және ... ... ... туралы
дәлелдейді, осының салдарынан айналым қаражатының өтімділігі артады. Келесі
жағынан алғанда, бұл ... ... ... және оны ... көлемі
мен өткізуі туралы айта алады.
Дебиторлық берешектің (2064 мың теңгеге дейін) кемуі және кредиторлық
борыштың (41-919 мың ... 7276 мың ... ... тағы ... арасындағы алшақтықты өсірді, бұл ұйымның төлем қабілетін азайта
отырып теріс ықпалын тигізеді және оның ... ... ... ... ... ... ... Осы есепті кезеңге, өткен кезеңдерде
де, қысқа мерзімді ... ... ... жоқ. ... ... ... қызметімен айналысуды жалғастыруда және өз ... ... ... ... ... ... ... кезеңіне ұйымның ақша қаражатының жалпы сомасы
55 мың теңгеге (14-тен 69 мың ... ... Бұл ... ... ... ... тигізбесе де (ақша қаражатының үлесі 1 %- дан аз ... ... ... жалпы көлеміндегі төмен көрсеткіш) оң деп бағаланады.
Ақша қаражаты үлесінің өсуі айналым ... ... мен ... ... арттыруы тиіс. Кәсіпорын ... ( ... ... ... салымдары жоқ) бұл өзгеріс оң
деп бағаланады. /13, 34-38б/
Кесте-6
7 2007 жылғы 1 қаңтарға ... ... ... АҚ ... ... құрамы мен құрылымы
|р/с|Айналым ... мың ... ... ... ... ... | ... | |
| ... | | | |
| | |2006 |2006 |2006 |2006 ... ... | ... ... |ік ... |ық |
| | |ң ...... |% |% |
| | ... ... | | | |
| | |а | |а | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 ... ... |10591 |13317 |76,42 |77,92 |2726 |25,74 |1,5 ... |10289 |12940 |74,24 |75,72 |2651 |25,76 |1,48 |
|. | | | | | | | | ... өнім |244 |221 |1,76 |1,29 |-23 |-9,42 |-0,47 |
|. | | | | | | | | ... | | | | | | | |
|. ... |58 |210 |0,42 |1,23 |152 |262,07 |0,81 |
| ... | | | | | | | ... ... ... | | | | | | | |
| ... |1135 |2541 |8,1 |14,86 |1406 |123,87 |6,67 |
| ... ҚҚС | | | | | | | ... ... ... | | | | | | |
| ... |2064 |1158 |14,89 |6,77 |-906 |-43,89 |-8,12 |
| ... | | | | | | | ... ... | | | | | | |
|. |мен ... |1379 |820 |9,95 |4,80 |-559 |-40,53 |-5,15 |
| ... | | | | | | | ... |Ақша қаражаты |69 |19 |0,50 |0,11 |-50 |-72,46 |-0,39 ... ... | | | | | | | |
| ... |13859 |17089 |100 |100 |3230 |23,30 |0 |
| ... | | | | | | | ... – 2007 ... 1 ... бойынша “Астана Трэйд Интернэшнл” АҚ
қаржылық есептемесінен алынды.
Осы есепті ... ... ... ... жалпы көлеміндегі айналым
активтерінің үлесі 91.53 %-дан 84,15 %-ға (тармақтың 7,38 %) өсті, ... тыс ... ... ... 8,46 %-дан 15,85 %-ға
(тармақтың 7,39 %) өсті, бұл ... ... ... осы ... ... ... ... болмашы баяулауын білдіреді.
1. Материалдық қор. Есепті ... қор 2726 мың ... ... ... қордың толық дерлік 2651 мың теңгеге (10289 мың теңгеден
12940 мың ... ... арту ... ... ... ... ... қор өсімінің қарқыны (63,34 %-дан 25,74 %-ға) елеулі
төмендеді, бұл ... қор ... ... материалдар өсімінің қарқынына
жуық. Барлық талданатын кезеңдер бойы кәсіпорын ... ... ... және ... ... ерекшелігі (сатып алу маусымы ... ірі ... ... ... да, бұл ... ... теріс әсерін тигізеді. Алайда, материалдық қордың артуы өндіріс
айналымының ұлғаюымен ... деп ... ... ... саны (244 мың ... 221 мың ... дейін) қысқарды.
Кәсіпорынның қоймадағы дайын ... ... ... аз, ... ол
негізінде жеке тапсырыспен жұмыс істейді.
Алдағы кезеңнің шығындары 152 мың теңгеге ... бұл оң ... ... жаңа ... ... және өнімнің жаңа түрлерін
өндіруге ақша салады. Сатып алуға қосымша құн ... 2 ... ... мың ... 2541 мың ... ... өсуі негізгі қаражатты ... ... ... ... ... мұны оң ... деп ... себебі, алынған бағалы заттар бойынша қосымша құн салығының өсуіне
сәйкес сатудан қосымша құн ... ... ... ... бұл ... ... активі құрылымындағы үлес қоры есепті кезеңге тармақтың 1,5 ... (76,42 %-дан 77,92 %-ға) ... бұл ... ... ... аз, ... ... теріс өзгеріс болып табылады, және айналым активтерінің өтімсіз нысанға
ие болуын білдіреді және бұл олардың айналуының баяулауына әкеліп ... қор ... ... ... ... өзгерістер болды.
Материалдар үлесі (тармақтың 1,48 %-на) ... және ... ... ... 0,47 %-на) кеміді. Өндірістік базаны ұлғайту, ... ... ... және ... осы ... ... тенденция деп
есептеуге болмайды.
Аяқталмаған өндіріс және тиелген тауарлар, алдыңғы есептік кезеңдегі
сияқты, теңгерімде жоқ.
2. ... ... ... айналым активтерінде, бұрынғы
кезеңдердегі тәрізді, тек қысқа мерзімді дебиторлық ... бар. ... ол одан да 2064 мың ... 1158 мың ... ... (2 есе ... Бұл оң тенденция дерлік және ... ... ... ... ... ... және ... айналымға қайта түсуі
туралы дәлелдейді, ... ... ... ... өтімділігі
артады. Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің берешегі 1379 мың ... мың ... ... қысқарды.
Дебиторлық берешектің (1158 мың теңгеге дейін) азаюы және кредиторлық
борыштың (7276 мың теңгеден 10326 мың теңгеге дейін) ... тағы да ... ... ... бұл ұйымның төлем қабілетіне ... ... және оның ... ... төмендетеді.
3. Қысқа мерзімді қаржылық салымдар. Өткен жылдардағы сияқты, осы есептік
кезеңде ... ... ... ... ... жоқ. ... ... тек
өндірістік қызметпен ... ... және өз ... ... ... шығаруға болады.
4. Ақша қаражаттары. Талдау ... ... ақша ... ... 50 мың теңгеге (69-дан 19 мың теңгеге) қысқарды. Бұл өзгеріс жалпы
жағдайға (ақша ... ... ... 1 %-дан кем – ... ... ... төмен көрсеткіш) онша салмақты әсерін
тигізбесе де, ... деп ... Ақша ... ... ... айналым
капиталының өтімділігін және оның айналуын азырақ ... ... ... ... 2006 ... ... кезең бойы қордың жалпы мөлшері (3291-ден
13317 мың теңгеге дейін) артты, бұл материалдар қорын (3202-ден 12940 ... ... ... артуының салдарынан болды (сурет 3-ті қараңыз), осы
кезеңде айналым активтеріндегі материалдық ... ... (32,48 ... %-ға) ... ... кезеңіне дайын өнімнің көлемі (719-дан 221 мың
теңгеге) кеміді, бұл өнім ... ... ... ... ... басына дайын өнімнің өсуінің (2102 мың теңгеге дейін) артуын ... ... бұл ... ... өсімінен көрінді. Материалдық қордың мөлшері
шамамен 4 есе, ал ... ... – 2,5 ... жуық ... Бұл ... неғұрлым өтімсіз нысанға ие болуын көрсетеді және бұл кейін
олардың ... ... ... /15, 88б/
Жыл басында
Сурет 3. Қорлардың абсолютті мәндерінің серпіні
2003 жылдан 2006 жылға дейін дебиторлық ... ... ... ... болды. Кәсіпорынның айналым активтерінде тұтас талдау кезеңінде тек
қысқа мерзімді дебиторлық борыш бар, бұл оң деп ... және ... ... анықталады. 4 жыл ішінде дебиторлық борыш тұтас ... ... ... сипатта болса да, 5911-ден (2003 жылдың басына) 1158
мың теңгеге (2006 ... ... ... (сурет 4-ті қараңыз). ... ... ... дебиторлық борыштың үлесі де (59,97 %-дан 6,77
%-ға кеміді). Дебиторлық берешектің азаюы қаражаттың ... ... оны ... ... ... ... ... есеп-қисап
кезеңінің қысқартылуы мен өткізу саясатының жақсаруын дәлелдейді, бірақ осы
жағдайда өндірістің төмендеуі мен нарықта сұраныстың азаюы салдарынан ... ... ... және айналым қаражатына қатысты ... ... ... саясатын білдіреді /16, 17-29б/
Жыл басында
Сурет 4. Қысқа мерзімді дебиторлық қарыздың абсолютті ... ... ... ... ақша ... ... сомасы біркелкі емес
түрде өзгерді және төмен деңгейде қалды ... 5-ті ... ... ... АҚ ... ... ... айналыспауын ескеретін болсақ, бұл
теріс бағаланады және ... ... ... ... ... ... кезеңі бойы қаржы айналымының ... ... ... ... ... қаражатының жалпы көлемінде 3 %-дан артық
өспеді. Ақша қаражаты үлесінің өсуі айналым капиталының өтімділігі мен ... ... ... ... ... 5. Ақша ... ... мәндерінің серпіні
Айналым қаражатының жалпы көлеміндегі үлестің құрылымдық ... ... (39,77 %-дан 77,92 %-ға ... өсуінен және қысқа мерзімді
дебиторлық берешектің (59,97 %-дан 6,77 %-ға) ... ... ... ... бұл ... іскерлік белсенділігі мен өндіріс және
өткізу көлемдерінің азаюымен байланысты.
Жыл басында
Сурет 6. ... ... ... ... ... өзгерістері
2003 жылдың басында дебиторлық берешектің үлесі қор ... көп ... бір ... қор ... ... және ... берешек үлесінің
кемуі теріс бағаланады және дайын өнімді өткізудің нашарлауын және оның
өндірісте төмендеуі туралы ... бұл таза ... ... ... Кәсіпорынның материалдар қорын азайтуы және өнімді өткізу
бойынша маркетингтік саясатты ... ... ... /17, ... ... Интернэшнл» АҚ-нің айналым қаражатындағы кажеттілік есебі
кесте-6 берілген.
Кесте-7
2006 жылға арналған «Астана Трейд Интернэшнл» АҚ-ның айналым
құралдарына қажеттілікті ... |2005ж. |2006ж. ... |
| | | ... (+,-) ... ... ... ... |10591 |13317 |+2726 ... | | | ... ... ... ... |2064 |1158 |-906 ... мың теңге. | | | ... ... ... ... |7276 |10326 |+3050 ... мың ... | | | ... ... ... ... активтеріне қажеттілік, |5379 |4149 |-1230 ... ... (1+2-3) | | | ... ... ... кіріс, мың теңге |98666 |96848 |+182 ... ... ... кіріске айналым |5,4 |4,3 |- 1,1 ... ... %-бен | | | ... | | | ... – 2006 жыл бойынша “Астана Трэйд ... АҚ ... ... ... ... ... 2006 ... қордың 2726 мың теңгеге және
кредиттік берешектің 3050 мың ... өсуі ... ... ... ... 1230 мың теңгеге кемуі тәрізді, ... ... 906 мың ... ... Бұл ... ... Интернэшнл» АҚ-
нің айналым активтерін басқару ... ... ... ... ... екенін дәлелдейді. /18, 193б/
2.3 Кәсіпорынның айналым капиталының негізгі элементтерін басқаруын
талдау
Талданып отырған кезең ... ... ... ... таблица арқылы өрнектеуге болады:
Кесте-8
Айналым көрсеткіштерін талдау
|Жыл |Ккап.ай|Ва.к, |∆Айн.акт|Көнд.қо|Вөнд.қо|Вдқ |Ва.қ |Айналым |
| |н |күн |, мың |р айн. |р. | | ... |
| | | |тг. | | | | ... | | | | | | | |% |
| |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 ... |11,096 |32 |- |19,76 |18,22 |12,18 |0,5 |15 ... |8,9 |40 |2114,26 |12,9 |27,9 |10,40 |0,68 |9 ... |8,13 |44 |1096,28 |10,91 |33 |10,32 |0,15 |7 ... |6,26 |57 |3497,28 |7,62 |47,24 |6 |0,16 |2 ...... ... ... АҚ қаржылық есептемесінен мәліметтер
алынып, құрастырылды.
Айналым қаражаттарының айналымдылығы коэффиценті
Ккап.айн = ... ... ... / ... қаражаттары (8)
Талданып отырған кезең аралығында айналым қаражаттарының айналымдылығы
төмендеп ... 2,196, 0,77 және 1,87 ... бұл ... ... және
өндіріс темптерінің, өткізудің, ресурстарды қолдану тиімділігінің, жалпы
өндіріс рентабельдігінің төмендеуін және кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ... және айналым активтерінің жоғарылауынан төмендеді.
Айналым ұзақтығы айналымдылық көрсеткішін толығырақ ашады және айналым
активтерінің толық циклді неше ... ... ... Ол ... және ... ... есептелінеді:
Ва.к = Т / Ккап.айн = Т * айн.кап / өткізуден түсім; (9)
Егер 2003 жылы бір ... ... бір ... ... ғана ұзағырақ
болса, ал 2006 жылы ол екі айға тең ... ... ... ... ... ... қаражаттары тартылады.
Айналыстың баяулау салдарынан айналым ... ... ... ... = (Ва.к 1 – Ва.к 0) * ... ... түскен табыс / Т1;
(10)
2003 жылы айналым қаражаттарының мөлшерден тыс ... 2114,26 мың ... яғни бұл ... ... болмады, сол себептен айналым
капиталын қолдану тиімділігі және ... ... ... ... ... тыс шығындау 2есе 1096,28 мың теңгеге дейін
төмендеді, бірақ оң болып қалды, бұл ... ... ... ... ... ... ... және айналым капиталын қолдану
тиімділігінің төмендегеніне нұсқайды. 2006 жылы айналым ... ... ... ... дейін артты, бұл кәсіпорынның шаруашылық қызметі
рационалдығының және өндіріс ... ... ... ... ... қорлардың айналымы жылдамдығы (Көнд.қор айн) айналым
капиталының жалпы айналымдылығына әсер етуші маңызды факторлардың бірі.
Өндірістік қорлардың ... ... ... – бұл ... ... ... және сатылуына қажетті орташа уақыт аралығы.
Көнд.қор айн = Өткізілген өнімнің өзіндік құны / өндірістік қорлар
(11)
2003 жылы ... ... ... 6,86 ... ... ... 12,9-ға) – айналым активтерінің жалпы айналымдылығынан көбірек
төмендеді, бұл ... ... ... ... ... тиімсіздігін, рационалды емес шаруашылық саясатты көрсетеді.
2004 жылы өндірістік қорлардың ... ... ... ... тағы да екі ... ... бір ... 10,9
айналымды құрады. 2006 жылдың қорытындысы бойынша өндірістік қорлардың
айналымы 7,62 айналымға дейін төмендеді. ... ... төрт ... ... ... айналымы баяулай берді. Бұл ... ... ... ... ... маркетингтік және өткізу
саясатын қайта қарастыруы қажет және материалдар мен дайын өнім ... ... ... қадағалауы қажет.
Вөнд.қор. =Т * өндірістік қорлар/өткізілген өнімнің өзіндік құны;
(12)
Өндірістік қорлардың ... ... ... бір ... ұлғаяды. Бұл оңтайлы жағдай емес және кәсіпорынның ... емес ... ... ... ... ең ... емес
нысанда шоғырланады, олардың айналымдылығы төмендеп, пайда азаяды.
Дебиторлық қарыз бен ... ... ... ... ... периодын талданып отырған кезең ұзақтығын
өнімді өткізуден түскен табысқа қатынасы арқылы табамыз:
Вдқ = Т * ... ... / ... ... ... ... (13)
2003 жылы дебиторлық қарыздың өтелу периоды 2 күнге қысқарды, яғни оның
айналымдылығы ... Бұл ... ... ... ... өнімді өткізу процесі үшін ... ... 2004 жылы ... периоды еленерліктей емес азайды (10.4-тен
10.32 ... ... ал 2006 жылы 6 ... ... ... бұл ... қаражаттардың дебиторлық қарыз ретіндегі азаюын және олардың
айналымға қайтарылуын ... ... ... қаражаттарының
өтімділігі жоғарылайды.
Айналым қаражаттарынынң айналым пероды келесі формуламен анықталады:
Вақш қар = Т * ақшалай ... / ... ... ... ... жылы ... қаражаттардың айналым периоды сәл өсті (0.5-тен 0.68
айналымға дейін), бұл оларды ... ... ... ... ... және ... сәл ғана ... Сонымен қатар айналымнан қаражаттардың шығып ... ... және 2006 жылы ... ... ... периоды 0.15 пен 0.16-ға
дейін қысқарды, оны оңтайлы өзгеріс және ақшалай ... ... ... деп ... ... Бірақ олардың айналым
капиталындағы үлесі оны маңызды деп ... көп емес ... ... капиталының рентабельдігін есептеу:
Райн.кап = бух.пайда / айн.кап; (15)
2003 жылдан 2006 жылға ... ... ... ... ... (15%-дан 2-ға дейін), бұл негативті тенденция болып табылады және
оның ... ... ... ... ... ... төмендегенін, сонымен ... ... ... емес қолданылуын білдіреді.
Айналым қаражаттарының рентабельдігін жоғарылату үшін кәсіпорын ... ... ... ... қатар тауар айналымының құрылымы
мен көлемін өзгертуі, өнімді өткізудің прогрессивті әдістерін ... /19, ... ... ... ... іскерлік белсенділігін бағалау көрсеткіштердің орташа жылдық
мәндерін қолдануға негізделген, сондықтан осы ... үшін ... ... тек екі ... үшін ғана ... (2005 ... ... екі жылдағы айналымы төрт айналымға дейін өсті және
2006 жылы кредиторлық қарыздың айналымынан 3.9 есе көп ... ... ... 2006 жылы ... жылмен салыстырғанда өсті. Бұл оңтайлы
жағдай ретінде қабылданады.
Дебиторлық қарызды өтеу коэффиценті 2006 жылы 0.09-ға ... ... ... тек 9% ғана ... қарызды өтей алатындығын білдіреді.
Меншікті капиталдың айналымдылығы – жоғары емес көрсеткіш, дегенмен де ол
2005 жылмен салыстырғанда 2есе өсіп, ... 4.05 ... ... ... көбеюімен және капиталдың жалпы мөлшеріндегі меншікті капиталдың
үлесінің ... ... ... ... ... ... ... және оның айналымы 4,15 айналымға дейін өсті. /20, 80-81б/
Айналым қаражаттарының айналым ... ... ... ... және ... ... ... бөліп отыра қарастыруға
болады. Айналым қаражаттарының айналым ұзақтығы айналым ... ... және ... ... ... ... ... Сондықтан
айналым жылдамдығының жалпы өзгерісі екі құраушыдан тұратын болады: айналым
активтерінің орташа ... ...... ... ... және ... – екінші реттік фактор.
Айналым қаражаттарының айналымы ұзақтығының айналым активтерінің орташа
мөлшерінің әсерінен өзгеруі мынадай жолмен есептелінеді.
∆В(айн.кап) = Т * ... / ... ... түскен табыс0; (16)
∆В(айн.кап) = 360* (10677,5 – 10403,5) / 115436 = 0,85;
Жалпы алғанда, 2003 жылдан 2004 ... ... ... ... өзгерісі теріс бағытта, ол айналым активтерінің айналымына
және олардың айналым периодына әсер ... Бұл ... ... ... ... және материалдарды сатып алудағы, өнім өткізудегі
кәсіпорынның ... емес ... ... ... үшін ... айналым активтерін неғұрлым өтімді нысанда ұстауы
қажет, сонымен қатар мүмкіндік ... ... ... ... ... ... фактордың қорытынды көрсеткішке әсері былай өрнектеп
көрсетуге болады:
∆В(өн.өтк) = Т * ... * ... ... 0)]
(17)
∆В(өн.өтк) = 360 * 10677,5 * [(1/95142)-(1/115436)]=7,1;
Айналым қаражаттарының орташа мөлшері айналым активтерінің ... емес әсер ... ... ... ... ... түскен
пайданың төмендеуінен баяулады, ол айналымға орташа айналым қаражаттарының
мөлшеріне қарағанда 8есе ... әсер ... бұл ... пен ... ... ... ... әрқайсысы аддитивті модельдің көрсеткіштерінің
нәтижесі ретінде ұсыныла алады. ... үшін ... ... әдісі
қолданылады. Айналым қаражаттарының әрбір құраушысының ... ... ... әсер ету ... ... ... келесі формула арқылы есептелінеді:
∆В(Айн.кап) =∆Вайн.кап (өнд.қор)+ ∆Вайн.кап(д.қ)+∆Вайн.кап(ақш.қар)+
+∆Вайн.кап(Басқа да ... ... ... қаражаттарының айналым уақытына әсер етуі
келесі формула арқылы анықталады:
∆Вайн.кап(өнд.қор) = ∆В(айн.кап) * ... ... = 0,85 * (6986,5 – 5704) / 274 ... ... ... ... ... уақытына әсер етуі
келесі формула арқылы анықталады:
∆Вайн.кап(д.қ) = ∆В(Айн.кап) * ∆Деб.қар / ∆Айн.кап;
(20)
∆Вайн.кап(д.қ) = 0,85 *(2749 – 3906,5) / 274 = ... ... ... ... ... ... әсер ... формула арқылы анықталады:
∆Вайн.кап(ақш.қар) = ∆В(айн.кап) * ∆ақш.қар / ∆айн.кап; (21)
∆Вайн.кап(ақш.қар) = 0,85 * (179,5 – 185,5) / 274 = - ... = ... ... ... + (- 3,59) + (- 0,018) + 0,48 = ... ... ұлғаюы айналымдылыққа кері әсер етті, ол дебиторлық
қарыздың азаюы арқылы толығымен өтелді (3,98 және – 3,59). Бұл ... ... ... емес ... ... Айналым
капиталын неғұрлым нашар өтімді нысанда шоғырландыру ... ... ... ... көлемі және өткізуден түсім азаяды.
Орташа дебиторлық қарыздың ... ... оң әсер етті ... ... ... ... әсерін толығымен жояды.
Дебиторлық қарыздың қандай да болмасын ... ... бір ... ... Оның ... ... ... өтімділігінің
жоғарылағандығын, қаражаттардың айналымға қайтарылғандығын және қарыздардың
қайтарылғандығын білдіреді. Сонымен қатар өнімді өткізудің ... ... ... ... өзгерісі оң (- 0,018), бірақ айналымдылыққа елеусіз
әсер етті.
Содан кейін өнімді өткізудің әрбір құраушысының айналым қаражаттарының
айналым уақытына әсер ету ... ... ... = ... + ∆Вөтк.түс(КШ) + ∆Вөтк.түс(БШ) +
∆Вөтк.түс(СП);
(23)
Өзіндік құн есебінен әсері (ауыспалы шығындар) ... ... ... = ... * ∆АШ/ ... = 7,1 * (90121 – 112732) / -20294 = ... шығындар есебінен әсері келесі формула арқылы есептелінеді:
∆Вөтк.түс(КШ) = ∆В(өтк.түс) * ∆КШ/ ∆Вөтк.түс; (25)
∆Вөтк.түс(КШ) = 7,1 * (-12) / -20294 = ... ... ... ... ... формула арқылы есептелінеді:
∆Вөтк.түс(БШ) = ∆В(өтк.түс) * ∆БШ/ ∆Вөтк.түс; ... = 7,1 * (3645) /-20294 = ... ... есебінен әсері келесі формула арқылы есептелінеді:
∆Вөтк.түс(СП) = ∆В(өтк.түс) * ∆СП/ ∆Вөтк.түс); ... = 7,1 * (1376 – 2692) -20294 = ... ... ... ... ... есептелінеді:
∆В(өтк.түс) = ∆Вөтк.түс(АШ) + ... + ... ... = 7,91 + 0,004 + (-1,27) + 0,46 = ... баяулауы (бір айналым периодын ұлғайту) ... ... ... ... өнімнің жалпы өзіндік құнының
қысқаруы (7,91) неғұрлым үлкен әсерін тигізді. Коммерциялық, басқарушылық
шығындар және ... ... ... ... емес әсер ... -1,27 және 0,46 сәйкесінше). Есептеулер ... ... ... ... ... айналым периодының өзгерісіне оң
әсерін тигізетіні анықталды, яғни оны азайтады. Коммерциялық ... ... ... қысқаруы айналым периодының өзгерісіне теріс әсер ... ... ... 2006 ... ... кезең бойы қордың жалпы мөлшері (3291-ден
13317 мың теңгеге дейін) артты, бұл ... ... ... 12940 ... ... ... ... салдарынан болды (сурет 3-ті қараңыз), осы
кезеңде айналым активтеріндегі ... ... ... (32,48 %-дан
75,72 %-ға) артты. Талдау кезеңіне дайын өнімнің көлемі (719-дан 221 ... ... бұл өнім ... ... ... ... 2004
жылдың басына дайын өнімнің өсуінің (2102 мың теңгеге дейін) ... ... ... бұл ... ... ... ... Бұл айналым активтерінің
неғұрлым өтімсіз нысанға ие болуын көрсетеді және бұл ... ... ... ... ... ... ... МЕХАНИЗМІН ЖЕТІЛДІРУ
Бұл бөлімде кәсіпорынның ... ... ... талдау
негізінде қажетті ... ... ... ... ... ... ... арнайы шаралар кешені ұсынылған.
3.1 Айналым капиталын басқаруды жетілдіру жолдары мен резервтері
Айналым қаражаттарының айналымдылығын жеделдету қәсіпорынның ... ... ... мәселесі болып табылады және оған әртүрлі
жолдармен қол жеткізіледі.
Өндіріс ... ... ... олар ... болып табылады:
- Экономиқалық дәлелденген қор нормасы енгізу;
-Шикізат, жартылай дайын өнімдер және тағы да ... ... ... Тікелей ұзақ қатынастары кеңінен қолдану;
- Материалды - техникалық қамтамасыз етудің қоймалық ... ... мен ... ... ... кеңейту;
- Қоймалардағы тиеу- түсіру жұмыстарын кешенді механизациясы.
Аяқталмаған өндіріс сатысында:
- Ғылыми - техникалық ... ... ... ... ... ... Стандартизация, унификация, типизацияны дамыту;
- Өндірісті ұйымдастыру нысандарын жетілдіру, арзан конструкциялық
материалды қолдану;
- Шикізаттық және отын - ... ... ... қолданудың
экономикалық ынталандыру жүйесін жетілдіру;
- Жоғары сұраныстағы өнімнің үлес салмағын жоғарылату.
Айналыс сатысында:
- Өнімді тұтынушыларды оны дайындаушыларға жақындату;
- Есептесулер ... ... ... өнім тікелей қатынастар бойынша тапсырыстар орындау, өнімді
алдын – ала шығару, ұнемделген материалдардан өнімді ... ... ... ... ... ... ... норма бойынша өз
уақытылы және мұлтіксіз тандау, ... ... ... тиеп ... ... ... ... жақсарту жөнінде әңгіме қозғайтын
болсақ, онда айналыс қорларын үнемдеудің экономикалық маңызы туралы айтпай
кету ... ... Ол ... ... ... материалдың, отынның үлес шағырандарын төмендету өндірісті
үлкен экономикалық ... ... ... Бұл ең ... берілген
мөлшердеге ресурстандан дайын өнімді көбірек өндруге мүмкіндік береді.Сол
себептен өндіріс масштабтарын ... ... ... бірі ... ... ресурстарды үнемдеуге тырысу жаңа техниканы енгізуге және
технологиялық үрдістерді жетілдіруге итермелейді.
- Материалдық ресурстарды тұтынудағы ... ... ... ... және ... ... ... жоғарылатуға ат
салысады.
- Материалдық ресурстарды үнемдеу өндірістік өнімнің өзіндік ... ат ... ... ... ... ... ... әсер ете отырып, материалдық
ресурстарды ұнемдеу кәсіпорынның қаржылық жағдайына да оңтайлы әсер ... ... ... мен қолданудың экономикалық тиімділігін
жетілдіру жоғары ... ... олар ... пен ... ... ... оң әсерін тигізеді.
Әрбір кәсіпорында материалдық ресурстарды үнемдеу резервтері бар.
Резервтер деп ... келе ... ... ... ... әлі де
материалдық ресурстарды ... ... ... ... ... болады (толығымен немесе жартылай).
Шаралардың сипатына байланысты өндірістегі ресурстарды үнемдеудің
резервтерін ... ... ... ... ... және ұйымдық
- экономикалық болып бөлінеді.
Өндірістік – техникалық бағыттарға шикізатты ... ... ... ... шаралар, машиналардың құрылымын жетілдеру,
шикізат пен оттының үнемді ... ... ... ... ... максималды мүмкін қолданумен өндірілетін бұйымдар
өндіріс үрдісінде материалдық ... ... мен ... максималды мнмкін азайтуын қамтамасыз ететін прогрессивті
технология мен жаңа техниканы енгізумен байланысты шаралар жатады.
Материалдық ... ... ... ... бағыттарына мыналар жатады: өндірістік өнімнің ... ... мен ... ... ... жоғарылатумен
байланысты шаралар кешені, материалдық ресурстардың ... ... ... мен ... ... және ... байланысты
шаршлар және шикізттар мен материалдардың жаңа ... ... ... ... тұратын прогрессивті пропорцияларды
тұрақтандырумен байланысты кешінді шаралар.
Әрбір нақты кәсіпорындығы материалдық ресурстарды үнемдеу басты ... ... ... бірдей шикізат пен материалардан жасалатын дайын өнім
көлемін жоғарылату. Ол өндірістің техникалық жабдықталуына, жұмысшылардың
ұымдастырылу ... ... ... ... ... маңызды болып табылады. Бұл аркылы материалдық ресурстардың 15-20
үнемделуіне қол жеткізуге ... ... ... ... ... ... ... таңдау маңызды.Ол кәсіпорынның пайда деңгейіне әсер етеді.
Қорларды басқары саясаты ... ... ... ... ... қаражаттарын басқару саясатының бір бөлігі болып табылады.Ол
қорлардың жалпы ... ... ... ... ... оларды өндіру боиынша шығындарды минимизациялауды білдіреді.
Қәсіпорынның жұмысының жоғары нәтижелігі, ... ... ... ... ... ... қоры деп көлемі
мен ассортименті бойынша тұрғандардың ... ... ... тауар
мөлшерін, олардың берілген көлем мен ассортиментте минималды шығындармен
үздіксіз өндірілуін атаймыз.
Бөлшек сауда кәсіпорны бойынша тауарлық қорларды ... ... ... тауарлық топтар бойынша күндермен айналымдылық нормасын белгілеуден
басталады. Жоспарлы қорлар бір ... ... ... ... көбейту арқылы есептелінеді.
Қорлар нормасы келесі құрылымдық элементтер арқылы есептелінеді:
- ... қоры ... ... болу ... Тауарларды қабылдауға, тексеруге және сатуға қажетті уақыт;
- Тауардың жолда болу уақыты;
- Жабдықталудың бірқалыпсыздығына, орташа ... ... ... ... салыстырғандағы өзгерістерге, сонымен қатар сатып
алушылардың, сұранысының өзгеруімен ... ... ... ... күндеріндегі сауда қорының нормасы екі бөліктен тұрады:
Сауда залында сатуға ... ... ... және ... алушыларға
жіберу үшін арналған қорлар. Бұл қордың мөлшері сатылатын ... ... бір ... ... ... және бір ... тауар
айналымға байланысты.
Келіп түсірулер кезеңі арасында үздіксіз сатылымды ... ... ... Оның көлемі бір партияда ... ... ... және ... ... ... ... байланысты.
Сауда қорының бірінші бөлімі келесідей есептелінеді. Сатуға арналған
тауарлардың ... ... ... ... ... ... ... көбейту арқылы анықталады. Есептелінген қор мөлшеріне орташа
күндік айналым мөлшеріндегі сауда залындағы минималды қорды ... ... ... бөлімінің жалпы сомасын берілген тауарлар топтары бойынша
орташа күндік айналымға бөледі.
Сауда қорының екінші бөлігі ... ... ... ... түсу
жиілігіне және бір партиядағы бұйымдар түрлерінің орташа ... ... ... тобы ... ... Есептеу келесі
тәртіппен жүргізіледі: тауарлар тобы ... ... бір ... түсетін бұйымдар түрінің орташа мөлшеріне бөлу жолымен ассортименттің
толық ... ... ... ... тауарлар партиясының көлемі
есептелінеді. Содан кейін есептелген көрсеткішті ... ... ... ... ... ... ... түсіруге, сапасын тексеруге, сатуға ... ... ... ... ... тәжірибесі негізінде әрбір тауарлар тобы
бойынша анықталады.
Кепілдік қор әрбір тауарлар тобы бойынша келесі ... ... ... ... ...... сауда қорының 100-% дейін:
басқа тауарлар бойынша – оның көлемінің 50% дейін.
Күндермен есептелген ... тобы ... ... ... ... ... ... элементтерін сммалау арқылы анықталады:
Ni = Nағымдық + Nкеп + Nдайындық + Nж (29)
мұндағы, ... - ... ... және бірінші тауарды
сатуға дайындау ... ... - ... түр ... ... ... – бірінші түрдің кепілдік қоры,
Nж – күндермен есептелген ... ... ... ... ... ... жолда болу уақыты әдетте ... ... ... ... түсірілгенде өткен 12 ай бойынша олардың
қалдығы көлемінде есептелінеді.
Тауарлық қорлардың көлемі бөлек тауарлардың тобы ... ... ... ... ... ... бөлек тауарлар тобы бойынша тауарлардың ... ... ... тобы ... жоспарлы орташа күндік айналымды
осы тауарлық тобы бойынша күндермен берілген бекітілген ... ... ... ... ... бұл ... ... нәтижесінде барлық кәсіпорын
бойынша жалпы тауар қорының ... ... ... ... барлық
кәсіпорын бойынша тауар қорының нормасы есептелінеді. ... ... ... қор ... ... ... ... сомасын орташа күндік
аналымға бөлу арқылы есептелінеді.
Алдағы кварталдың басына тауар қорларын жоспарлау ... ... ... ... ... ... ... тауар қорларына кварталдың соңына
дейін ... ... ... ... ... қосып, квартал соңына
дейін қалған кезеңде күтілетін тауарайналымды алып тастайды:
Қ2 = Қ1 + Т +Р (30)
мұндағы, Қ2 – ... ... 1-ші ... 1-ші ... ... ... - келе ... кварталдан бұрынғы айдың 1-ші күніне сәйкес келетін
тауар қорлары,
Т – келе жатқан кварталдан бұрынғы ай ... ... ... ... – бір ... тауар айналымы.
2005 және 2006 жылдардағы мәліметтер негізінде ... ... ... ... ... /22, ... бірінші бөлігі – үнемі сауда залында болуы қажет қор және ... ... тобы ... орташа күндік айналымға тең.
Тауар қоры нормасының екінші бөлігі – кезекті келіп түсірулер арасындағы
кезеңде үнемі ... ... ... қор. ... ... ... тауарларды әкеліп түсіруді жүзеге асыратын меншікті көліктері
болғандықтан, ал сатып алулар ... ... ... ... оның ... ... ... әрбір тауар тобы үшін тауар әкеліп түсірілуінің оңтайлы графигі
таңдалған.
Тәжірибе негізінде ... ... ... ... тексеру,
тауарды сатуға дайындау уақыты мынаны құрайды:
- А тауар тобы бойынша ... ... ... – 0,6 ... Ә тобы ... ... – 2,5 ... Б тобы бойынша (бұрыштар) – 0,8 күн;
- В тобы бойынша (құбырлар) – 1,6 күн.
Кәсіпорында қарыстырылған кепілдік қор: А тобы ... – 30%, Ә - ... – 50%, Б тобы ... – 25%, В тобы ...... ... ... жалпы қор нормасын есептеу таблицада келтірілген.
Кесте – 9
Тауар қорының нормасын есептеу
| ... тобы ... | |
| ... ... ... |құбырлар |
| ... | | | |
| ... | | | ... ... ... ... | | | ... ... ... |1 |1 |1 |1 ... | | | | ... ... түсірулер | | | | ... ... ... | | | | ... қамтамасыз |7 |3 |5 |9 ... ... | | | | ... уақыт, күндермен|0,6 |2,5 |0,8 |1,6 ... қор, ... |2,6 |3,3 |1,7 |3,0 ... |11,2 |9,8 |8,5 |14,6 ...... ... ... АҚ қаржылық есептемесінен алынып,
құрастырылды.
Демек, кәсіпорындағы тауар қорларының жоспарлы нормасы есептедім, тауар
қорларының орташа күндік нормасын біле ... ... ... тауар
қорларының нормативін анықтауға болады.
Кесте – 10
| ... тобы ... | |
| ... ... ... ... |
| ... | | | |
| ... | | | ... ... ... |11,2 |9,8 |8,5 |14,6 ... | | | | ... ... ... |4,0 |82,3 |2,9 |10,6 ... | | | | ... ... |44,9 |807,0 |24,7 |154,5 ... ... | | | | ...... Трэйд Интернэшнл” АҚ қаржылық есептемесінен алынып,
құрастырылды.
Кесте-11-де «Швеллерлер» тобын топшаларға бөліп қарастырамын.
Кесте – 11.
Швеллер бұйымдары тауарлық қорларының нормативі
|Топшалар ... ... ... ... ... қорларының |
| |нормасы, күн ... ... ... мың.тг |
| |9,8 |19,2 |188,4 |
| |9,8 |11,6 |114,1 |
| |9,8 |7,1 |69,3 |
| |9,8 |14,0 |137,2 |
| |9,8 |13,0 |127,5 |
| |9,8 |17,4 |170,6 ... |9,8 |82,3 |807,0 ...... Трэйд Интернэшнл” АҚ қаржылық есептемесінен алынып,
құрастырылды.
Кәсіпорының өніміне сұраныстың маусымдық ауытқуын ... ала ... ... ... жұмыстың екінші бөліміндегі талдау кәсіпорын өнімі маусымдық
ауытқуларға ұшырай алатындығын көрсетті. Сондықтан бұл дипломдық ... ... ... ... ... ... ... отырып,
тауар қорларының нормативін есептеу табылады.
Тауар қорларын ... ... ... ... ... ... Кесте-12-де 2006 жылдың мәліметтері негізінде бірінші тоқсанға
тауар қорларын алу бойынша жоспар құрадым.
Кесте – ... ... ... ... ... тобы ... қорларының | Іs |Тауар қорларының |
| ... ... | ... ... |
| ... нормативі, | ... ... |
| ... | ... ... ... ... ... |44,9 |99,3 |44,6 ... | | | ... |807,0 |- |746,3 ... да бұйымдар |170,6 |101,4 |172,9 ... |24,7 |178,8 |44,1 ... |154,5 |54,1 |83,6 ... |1 031,1 |- |918,6 ...... ... ... АҚ ... ... алынып,
құрастырылды.
2006 жылдағы орташа күндік тауар қорлары 3 153мың теңгені құрады, бұл
жоспарлы нормативпен 2 121,9мың ... ... ал ... өнімінің
маусымдық индексін ескерсек, онда 2006 жылы ... ... ... құрады немесе 333,2%.
Демек, тауар топтарына сұраныстың маусымдық ауытқуы ескерілген тауар
қорларының нормативіжоспарлымен салыстырғанда 112,5мың ... ... ... ... ... ... басқару 2 234,4мың теңгенің
шығындалуына ... бұл ... ... ... ... жылдың басқа да тоқсандары бойынша есеп жүргіземіз.
Кесте – 13.
ІІ тоқсанға тауар қорларының нормативі
|Тауар тобы ... ... |Іs ... ... |
| ... орташа | ... ... |
| ... ... | ... ... |
| ... | ... ... ... |44,9 |104,8 |47,0 ... | | | ... |807,0 |- |742,6 ... |24,7 |64,6 |15,9 ... |154,5 |135,0 |208,6 ... ... |- ... ...... Трэйд Интернэшнл” АҚ қаржылық есептемесінен алынып,
құрастырылды.
Демек, ... ... ... ... ... маусымдық ауытқуы
ескерілген тауар қорларының нормативі жоспарлымен салыстырғанда 16,9 мың
теңгеге немесе 1,6% төмендеді.
Кесте – 14.
ІІІ ... ... ... ... тобы ... ... |Іs |Тауар қорларының |
| ... ... | ... ... |
| ... ... | ... нормативі, |
| ... | ... ... жалғасы ... ... |44,9 |31,4 |14,1 ... | | | ... |807,0 |- |795,4 ... |24,7 |110,4 |27,2 ... |154,5 |102,7 |158,7 ... ... |- |995,5 ...... Трэйд Интернэшнл” АҚ қаржылық есептемесінен алынып,
құрастырылды.
Тауар топтарына сұраныстың маусымдық ауытқуы ... ... ... жоспарлымен салыстырғанда 35,6 мың теңгеге немесе 3,5% төмендеді.
Кесте – 15.
IV ... ... ... ... тобы ... ... |Іs |Тауар қорларының |
| ... ... | ... ... |
| ... ... | ... нормативі, |
| ... | ... ... ... |44,9 |164,5 |73,9 ... | | | ... |807,0 |- |943,7 ... |24,7 |46,2 |11,4 ... |154,5 |108,2 |167,1 ... |1 031,1 |- ... ...... ... ... АҚ қаржылық есептемесінен алынып,
құрастырылды.
Кесте-15 сәйкес тауар топтарына сұраныстың маусымдық ... ... ... нормативі жоспарлымен салыстырғанда 165,0 мың ... ... 16%. /23, ... ... экономикалық тиімділігін бағалау
Жұмыстың үшінші бөлімінде тауар қорларының оңтайлы нормативі есептелінді.
Енді ... ... ... ... ... ... арнайы
кестеде көрсетемін.
Кесте – 16.
Тауар қорларының нормативті
| ... тобы ... | |
| ... |Швеллерлер |Бұрыштар |құбырлар |
| ... | | | |
| ... | | | ... ... ... ... ... | | | | ... ... ... күн |1 |1 |1 |1 ... ... ... | | | | ... ... ... | | | | ... ... |7 |3 |5 |9 ... қорлар, күн | | | | ... ... ... | 0,6 | 2,5 | 0,8 | 1,6 ... қор, ... | 2,6 | 3,3 | 1,7 | 3,0 ... ... нормасы, | 11,2 | 9,8 | 8,5 | 14,6 ... | | | | ... ... айналым, | 4,0 | 82,3 | 2,9 | 10,6 ... | | | | ... ... ... | | | | ... |44,9 |807,0 |24,7 |154,5 ... – “Астана Трэйд Интернэшнл” АҚ қаржылық есептемесінен алынып,
құрастырылды.
Сурет 14. Айналым ... ... ... ... ... 2006 жылы ... ... сәйкес олар 1 031,1 мың теңге құрауы қажет.
Демек, кәсіпорында тауар қорларының нормативін енгізу ... мың ... ... ... ... ... мүмкіндік береді,
бүл қажет емес тауар қорларының төмендеуі нәтижесінде жүзеге асырылады.
Тауар қорларының ... ... ... ... ... ... ... бағалау.
Айналым қаражаттарын рационалды қолдану жалпы коммерциялық ұйымның
жұмыс ... ... ... ... көлеміне қомақты әсерін
тигізеді. Қолма-қол қаражаттардың жеткіліктілігін, ... ... ... әртүрлі ашып көрсетілу деңгейімен орындалуы мүмкін.
Кәсіпорынның шаруашылық қызметінің маңызды көрсеткіштері айналым
қаражаттарының айналымдылығы жылдамдығына тікелей ... ... ... ... ... қорлардың айналымдылығын
қолданылып жүрген тауарлық ... ... ... ... ... және ... ... индексі ескерілген тауар қорларын
қалыптастыру ... ...... ... ... ... ... – “Астана Трэйд Интернэшнл” АҚ қаржылық ... ...... ... ... Ә - швеллерлер, Б –бұрыштар, В –
құбырлар.
Барлық тауар ... ... ... ... бойынша айналымдылық
коэффициенті 34,9 айналымды құрайды және бұл коэффициент басқа кварталдар
бойынша бірдей болады, ... ... ... ... деген сұраныстың
ауытқу индексі ескерілмеген.
Маусымдық индекс ескерілген айналымдылықтың есептік ... ... 8,8 ... ІІ кварталда 8,6 ... ІІІ ... ... 4 ... 8,7 ... жыл ... ... коэффициенті
шамамен 34,9 айналымды құрайды.
Берілген көрсеткіш ... ... үшін жеке және ... қанағаттандырады, себебі ол кәсіпорынның тауар қорларын
үнемді және тиімді жоспарлауға және қаржылық ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерін нақты нәтижелермен салыстырдым.
Кесте – 18
Тауардың маусымдық индексі ескерілген тауар
қорларының нормативінің тиімділігі
|Тауар тобы ... ... ... |
| ... ... ... |Мың.тг. |% ... ... | | | | ... ... |157 |44,6 |-112,4 |-71,6 ... | | | | ... |2234 |746,3 |-1487,7 |-66,6 ... |229 |44,1 |-184,9 |-80,7 ... ... | | | | ... ... |157 |47,0 |-110,0 |-70,0 ... | | | | ... |2234 |742,6 |-1491,4 |-66,8 ... |229 |15,9 |-213,1 |-93,0 ... ... | | | | ... ... |157 |14,1 |-142,9 |-91,0 ... | | | | ... |2234 |795,4 |-1438,6 |-64,4 ... |229 |27,2 |-201,8 |-88,1 ... ... | | | | ... ... |157 |73,9 |-83,1 |-53,0 ... | | | | ... |2234 |943,7 |-1290,3 |-57,8 ... |229 |11,4 |-217,6 |-95,0 ... – “Астана Трэйд Интернэшнл” АҚ қаржылық есептемесінен алынып,
құрастырылды.
Сурет 15. ... ... ... 16. ... ... ... көлемі
Есептеулер кәсіпорындағы жоспарлы норматив бойынша ұсынысты енгізудің өз
уақытылығы мен ... ... ... ... күні тауар қорларын
толықтыру үшін дәлелсіз жіберілген ақшалай қаражаттар 2234,4 мың тг құрады.
Қәсіпорынның айналым ... ... ... ... ... ... ... индексті ескерумен жүргізілуі қажет. Бұл
әдістің тиімділігін жай жоспарлы норматив әдісімен салыстырдым. ... ... ... басқарудың тиімдірек нысанына уөшіп, 2234,4 мың
теңге босатып шығаруға болады. Яғни, ... ... ... негізінде тауар қорларын жоспарлау әдісін енгізу бойынша ұсыныстың
тиімділігідәлелденді.
«Астана Трейд Интернэшнл» АҚ басшылығы дебиторлық қарызды қысқарту және
ақшалай ... ... ... үшін өз ... ... ... ... ... қажет.
«Астана Трейд Интернэшнл» компаниясындағы дебиторлық қарызды басқарудың
негізгі амалдары ретінде келесілерді үсынуға болды:
Тапсырыстар ... ... ... және дебиторлық қарыздың сипатын
белгілеу;
Мерзімінен бұрын төлем кезінде ... ... ... анықтау;
Факторинг мүмкіндігін бағалау – дебиторлық қарыздысату.
Ақшалай қаражаттардың ағымын ... ... ... мен мерзімінің икемділігі шарттарында келісімдер жүйесін ... ... – ала ... ... – ала ... Алдын – ала төлемдерді және ... ... ... ... ... жеңілдіктерді ұсыну ақшалай
қаражаттардың келіп ... ... ... ... ... шоттарды мерзімінен бұрын төлеуге
жеңілдіктер ұсынудың дұрыс екендігін шешу ... ... ... ... ... ... компаниясының жеңілдіктер ұсыну
мүмкіндігіне талдау жүргіздім.
Кесте – 19
Талдау үшін 2007 жылдың ... ... ... ... мың тг. |733302 ... сату ... мың тг. |750000 ... ... мың тг. |40292 ... ... % |2 ... ... ... алушылар, % |30 ... ... ... ... мқлшерлеме |22 ... – 2007 жыл ... ... ... Интернэшнл” АҚ қаржылық
есептемесінен алынып, құрастырылды.
Дебиторлық қарызды қысқарту үшін «Астана ... ... ... ... жеңілдіктер ұсынуды ойластырған. 30 күн ішінде сату, ал
қалған бөлігі сату күнінен ... 89 ... ... ... ... ... ... мақсатымен «Астана
Трейд Интернэшнл» компаниясына баға белгілеу мен төлем нысандарының икемді
шарттары ... ... ... модельдерін қолданғаны жөн.
Әртүрлі шарттар ойланыстырылады: алдын-ала төлеу, жартылай ... ... ... және ... ... айналым қаражаттарын басқару кәсіпорынның қазіргі жағдайында
өзекті. Ол тек ... ... ... ғана ... етіп қоймай,
сонымен қатар кәсіпорын жұмысының тиімділігін жоғарылатуға мүмкіндік
береді. /24, 196б/
3.3 ... ... ... ... ... ... ... және қаржылық жағдайын
тұрақтандыруға бағытталған ... ... ... ... қолдану мәселелері маңызды орын алады. Айналым ... ... ... ... ... ... ... мәселеге айналды. Кәсіпорын өзінің өндірістік-қаржылық қызметінің
нәтижелеріне толық жауапкершілікті талап етеді. ... ... ... қаражаттарының жағдайына тікелей тәуелділікте болғандықтан
және ... ... ... ... ... және ... қаражат есебінен жабуды көздегендіктен, кәсіпорындар ... ... ... ... танытады, яғни олардың
қозғалысын ең жоғары экономикалық тиімділікке қол жеткізу үшін ... ... ... қаражаттарын басқарудың тиімділігі экономикалық көрсеткіштердің
жүйесімен сипатталады, ең алдымен айналым қаражаттарының айналымдылығымен.
Айналым қаражаттарының айналымдылығы деп ... ... ... ... қорларға айналған және дайын өнімнің шығуы мен
оны өткізу ... ... бір ... ... ... аталады.
Қаражаттардың айналымы түсімнің кәсіпорын шотына қосылуымен аяқталады.
Айналым қаражаттарының айналымдылығы - ... ... ... маңызды
көрсеткіші. Айналым қаражаттарын тиімді басқаруды бағалау критериясы болып
уақыт факторы табылады: неғұрлым ... ... бір ғана ... ... тауарлы) ұзақ болған сайын, соғұрлым ... ... ... ... ... ... төмен болады және керісінше.
Айналым қаражаттарының ... ... ... ... жылдар бойынша айналымдылық коэффициенттерінің салыстыру
айналым қаражаттарын басқарудың тиімділігі өзгерісінің ... ... ... Егер ... ... ... саны үлғайсы немесе түрақты болып қалса, онда кәсіпорын өзінің
айналым ... ... ... ... ... ... ... санының төмендеуі кәсіпорынның даму темптерінің
төмендегенін және қаржылық жағдайының нашарлағанын білдіреді.
Айналым қаражаттарының ... ... ... айналымнан
абсолютті немесе салыстырмалы босауына жағдай жасайды. Абсолютті босап шығу
дегеніміз - ... ... ... ... ... ... жылда айналым
қаражаттары сомасының өткен жылдағымен салыстырғанда төмендеуі. Ал сату
көлемінің өсу ... ... ... өсу ... ... босап шығу орын алады. Бұл жағдайда айналым ... ... ... үлкен көлемі қамтамасыз етіледі. Жоғары инфляция
кезіндегі ... ... ... өсуіне байланысты айналым
қаражаттарының абсолютті босап ... ... ... ... ... ... салыстырмалы босап шығуы үшін жағдайлар жасауға ерекше назар
аударылады.
Кәсіпорынның ... ... ... ... оның ... ... нәтижелеріне үлкен әсер етеді.
Бір жағынан, қолда бар айналым ресурстарын рационалды қолдану қажет, яғни
өндірістік қорларды ... ... ... ... ... ... ... жағынан қарасақ, қазіргі кезде
кәсіпорындардың шығындарды өзіндік құнға кіргізудің және ... ... үшін ... ... түскен түсімді анықтаудың әртүрлі
нұсқаларын ... ... ... ... ... тиімділігі критериясы ретінде уақыт
факторы қабылданған. Айналым қаражаттары бір нысанда ұзақ ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарының
айналымдылығы оларды қолдану интенсивтілігін ... ... ... ... ... сауда, тұрмыстық қызмет, деддалдық
қызмет, банктік бизнес және басқалары үшін айналымдылық ... ... ... ... қаражаттарын басқарудың тиімділігін 3
негізгі көрсеткіштер сипатайды:
- айналымдылық коэффициенті;
- айналым ... ... ... бір ... ... ... көтерме бағадағы өнімді өткізу келемін
кәсіпорындағы айналым ... ... ... бөлу ... = Qө / ... Қа – ... қаражаттарының айналымдылық коэффициенті,
айналымдар
Qө - өткізілген өнімнің ... ...... ... орташа қалдығы, тг.
Айналымдылық коэффициенті белгілі бір кезең аралығында кәсіпорынның
айналым ... ... ... санын сипаттайды немесе 1тг.
Айналым қаражаттарына келетін ... ... ... ... ... ол мына формула арқылы есептелінеді:
Қа =2400000 / 240000 =10 (айналым)
Айналым қаражттарын ... ... ... ... Ол 1тг. ... ... ... айналым қаражттарының сомасын
сипаттайды.
Қж = Аорт.қ / Qө ( 32)
мұндағы, Қж – ... ... ... коэффициенті.
Берілген жағдайда:
Қж = 2400000 / 240000 = 0,1
Күндермен есептелген бір айналымның ұзақтығы ... ... ... ... бөлу ... ... = К / Қа ... К – кезеңдегі күндер саны ... ... = 360 / 10 = 36 ... бір ... ... айналым қаражаттары10 айналым жасайды, бір
айналымның үзақтығы – 36 күн.
Айналым ... ... ... ... ... ... байланысты қаражаттарға деген ... ... ... ... ... және ... ... ажыратады.
Абсолютті босап шығу айналым қаражаттарына қажеттіліктің тікелей азаюын
көрсетеді.
Салыстырмалы босап шығу айналым қаражаттарының көлемі ... ... өнім ... өзгерісін көрсетеді. Оны анықтау үшін ... ... ... ... ... ... Бұл осы кезең
ішінде өнім өткізу ... ... ... мен өткен кезең бойынша
айналымдылық арқылы ... ... ... ... ... ... соммасын береді.
Өткен жылда қаражаттардың айналымдылығы 39 күнді құрады. Яғни, берілген
жылы ... ... ... ... ... ... қажеттілік
құрайды:
(2400000 х 39) : 360 = 260000 (тг.)
Қаражаттардың салыстырмалы босап ... ... – 240000 = 20000 ... ... босап шығуы бірнеше оң жер береді:
-Өнім өндірісі ... ... аз ... ... асырылады;
-Материалдық ресурстар босап шығады;
-Пайдадан ұсталатын қаражаттардың бюджетке ... ... ... ... ... ... ... жоспардан тыс жеделдетілуі нәтижесінде босап шығатын
қаржылық ресурстар кәсіпорынның иелігінде ... ... ... ... ... ... ... қазіргі кезде кәсіпорындардың иелігіндегі меншікті
қаржылық ресурстар тек кеңейтілген өндіріс үрдісін ғана емес, сонымен ... ... ... қамтамасыз ете алмайды. /25, 343-349б/
Өндірістік циклдің ... ...... ... жеделдетудің бір жолы. Оның негізгі бағыттары мыналар
болып ... ... ... ... және автоматтануын арттыру;
• көмекші операцияларды орындау ... ... ішкі ... және ... ... ... уақытын азайту;
табиғи процестердің жалғасуын қысқарту.
Аяқталмаған өндірістегі айналым құралдары нормативінің ... ... ... шығындар сметасы бойынша айналым құралдарының нормасы
және материалдық ресурстардың бір ... ... ... = Зр * Нд ... Зр - өнім ... ... ... ресурстың бір күндік
шығыны;
Нд – аяқталмаған өндіріс ... ... ... ... ... аяқталмаған өндірістегі айналым құралдарын ... ... ... ... ... ... түрлері бойынша өндіріледі. Егер
шығарылатын өнімнің түр-түрлігі барынша кең болса, онда норматив өндірістің
барлық көлемінің 70-80% құрайтын ... өнім ... ... ... ... ... нормасы өндірістік циклдің
ұзақтығына және өндірістегі шығындар өсімінің коэффициентіне қатысты ... ... ... ... және коэффициенттеріндегі өндірістік
цикл ұзақтығының шығармасы терінде ... цикл ... ... ... ... өзіндік
ерекшеліктерге ие. Осылайша, кәсіпорын бойынша өндірістік цикл орташа
ұзақтығын есептеу ... ... өнім ... бағдарламаларды
қалыптастыруға негіз ретінде қабылданған ... ... ... өнім ... ... маңызды профилирленген
түрлерін, жаңа өнім, халықтық тұтыну тауарларын, өзге өнімдерді, жұмыстарды
және ... ... ... ... шеңберінде топтар саны шектелмейді. Бір топқа біріктірілген
бұйым шамамен бірдей өзіндік құнға, өндірістік цикл ... ... ие ... ... ... тобы ... ... жоғарыда айтылған сипаттарға ие өкіл-
бұйым таңдалынады. Басқа тең шарттарда ... ... ... көлемі
бар өндіріске беріледі.
Әрбір өкіл-бұйым бойынша өндірістің ұзақтығы, ал олардың негізінде –
бөлімше бойынша ... ... ... ... ... ... орташа
өлшенген шамасы айқындалады.
Есеп айырысу мысалы кесте-19 көрсетілген.
Кәсіпорын бойынша өндірістік циклдің орташа өлшенген ұзақтығы 14 күнді
(1400:100) ... ... ... ... цикл ... өндірістегі
материалдық ресурстарды салудың бірізділігі мен теңдігін сипаттайды.
Өндірістегі шығындар тең немесе тең емес өсіп ... ... ... ... ... әртүрлі формулалар қолданылады.
Кесте-20
|Бұйым тобы |Топтың ... ... ... саны |
| ... ... үлес | |
| ... цикл ... | |
| ... | | ... |10 |40 |400 ... |15 |40 |600 ... |20 |20 |400 ... | |100 |140 ...... ... ... АҚ ... ... алынып,
құрастырылды.
Осылайша, егер шығындар тең өсіп келе ... ... ... ... ... ... ... = ...... цикл ... ... ... – бұйымның өндірістік өзіндік құнына кіретін ... ...... ... ... құны.
Мысалы: кәсіпорынның өнімдері өндірісінің ... ... ... ... ... 40 мың тг, , кейінгі шығындар - 80
мың тг. Құрайды. Онда шығындар коэффиценті ... ... ... : (40+80) = 0,66
Бір уақыттағы шығындар – бұл шикізаттың, ... ... ... ... Қалған шығындар өндірістік цикл бойы біртіндеп
өседі (мысалы жалақы, амортизация және ... ... тең емес ... ... бұл ... ... бойынша есептеледі:
∑ Зі
_______________ ,
Кнз = С* ... ... - өсіп келе ... ... ... ... І ... (і =
=1.2.3...n);
С – бұйымның жоспарлы өзіндік құны;
Пд - күнтізбелік (күндер, апталар, айлар) уақытша бірліктегі бұйымның
толық ... ... ... ... жоспарлы өзіндік құны 15 мың тг., өндірістік циклдің
ұзақтығы - 4 ай, ... ... ... ... 2 мың тг., ... – 8 мың тг., ... айда – 3 мың тг., ... айда – 2 мың тг.
Құрайды. Онда өсім коэффиценті мынаған ... = ... : (15*4) = ... өндірістегі айналым құралдарының нормасы күндерде
кәсіпорындарға және ... ... ... ... Бұл үшін мынадай
формула пайдаланылады:
∑ (Пі*Кі)
Нд = ... ...... ... ... ... аяқталмаған өндіріс бойынша
айналым құралдарының нормасы;
Пі – І тобы ... ... ... ... – і-тобы өкіл-бұйымының шығындары өсімінің коэффиценті;
І – 1,2,3...n - өкіл-бұйымдар топтарының ... ... ... бойынша айналым құралдары нормасының айырмасы
үшін мынадай формула пайдаланылуы мүмкін:
... = ... - ... кәсіпорынның (бөлімшенің) өнімнің жалпы көлеміндегі
%-дағы өнім ... өнім ... ... ... ... мынадай формула
бойынша айқындалады.
Н=Зр*Нд
(39)
Зр - өндірістік өзіндік құны бойынша өнімді бір ... ...... қор ... бұйымдар қорларын құру үшін қажетті айналым құралдарын нормалау
олардың жекелеген ... ... ... ... ... ... есеп ... басталады. Үлкен номенклатура кезінде айырма
жоспарланған ... ... ... ... ... Осы негізгі құрам бойынша есептеу ... ... ... ... ... ... тиеу ... тапсырыстар мен
шарттарға сәйкес бұйымдарды жинақтауға, орауға, жөнелту ... және т.б. ... ... ... нормалар айырмасы үшін кәсіпорынның барлық өнімдері біртектес
топқа біріктіріледі. Әрбір топ өзіндік ... ... ... партиялар
өлшемі бойынша жақын өнімді ұстайды. Дайын өнім ... ... ... ... ... кесте-20 берілген.
Онда дайын өнім бойынша айналым құралдарының орташа өлшенген нормасы
4,2 күнді (420 : 100 құрайды. ... ... ... ... ... және ... тұтынушы тиеп ... ... ... оларды
банкке беру. Жалпы алғанда бұл шығындар екі күннен аспауы тиіс.
Кесте-21
| ... ... ... ... ... |жалпы | |ік сан ... ... ... |үлес | |7) |
| ... %| | |
| | ... ... ... |
| | ...... |және |станциясын|(гр.3+4++| |
| | ... ... ... |5+6) | |
| | ... | |у | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 ... |40 |0,5 |3 |0,5 |0,5 |4,5 |180 ... |50 |1 |2 |0,5 |0,5 |4 |200 ... |10 |0,5 |2,5 |0,5 |0,5 |4 |40 ... |100 |- |- |- |- |- |420 ...... Трэйд Интернэшнл” АҚ қаржылық есептемесінен алынып,
құрастырылды.
Осылайша нормаланатын айналым құралдарының әрбір элементі бойынша ... ... соң ... ... ... ... ... жалпы
тұтынушылығын бейнелейтін айналым құралдарының нормативтерінің жиынтығын
айқындайды. Тікелей есеп әдісін пайдалану кезінде ... ... ... ... қосу ... есептеледі (кесте-21).
Біздің мысалымызда жоспарлы кезеңнің айналым құралдарының нормативі 1080
мың теңгені құрады. Оның ... ... ... ... ... ... айқындалады. Ол өндіріске шығындар сметасы
бойынша ... ... ... ... ... ... құралдары нормативі өсімінің сомасы жоспарланған кезеңнің басы
мен аяғындағы нормативтер арасындағы айырманы ... ... өсім ... +330 ... ... өсімі өндіріске
шығындар сметасы бойынша нормаларды ұлғайтумен және ... ... ... ... ... ... |Жоспарлы |Нормативтің өзгерісі |
|мен ... ... ... | ... | | | |
| | | | ... |Оның ішінде мыналар |
| | | | | ... |
| | | | | ... ... |
| | | | | | ... ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | |
|- ... |күн. |10 |12 | | | |
|- бір ... |500000 |54000 | | | ... | | | | | | ... |мың. ... |648 |+148 |+108 |+40 ... ... | | | | | | ... | | | | | |
|- ... |күн. |5 |8 | | | |
|- бір ... |50000 |54000 | | | ... | | | | | | |
|- ... |мың тг. |250 |432 |+182 |+162 |+20 ... ... | | | | | | |
|- ... | |750 |1080 |+33 |+270 | +6 |
|- ... | |15 |20 | | | ...... ... Интернэшнл” АҚ қаржылық есептемесінен алынып,
құрастырылды.
Айналым ... ... ... ... ... есеп
әдісімен де жүзеге асырылуы мүмкін. Бұл үшін барлық нормаланатын айналым
құралдары екі ... ... ... ... ... ... ... негізгі және көмекші
материалдар, сатып алынатын жартылай ... ... ... ... ... ыдыс);
2) өндіріс өсіміне тәуелсіз (жөндеу үшін қосалқы бөлшектер, ... және тез ... ... ... ... шығыстары).
Мысалы,
Базистік жылдың жиынтық нормативі – 750 мың тг., оның ішінде бірінші
топ элементтері бойынша – 600 мың тг., ... – 150 мың ... жылы ... ... 2 %-ға ... ... ... 10%-ға ұлғайту.
Бұл кезде айналым құралдарының жоспарланған жылдағы ... ... ... топ ... – 648 мың тг. ... (600*2): 100);
екінші топ бойынша – 162 мың. тг. ... : ... – 810 мың тг. ... ... ... өткен кезеңнің жиынтық нормативімен
салыстырған кезде ... ... ... ... ... айқындалады. Нормативтер арасындағы айырма кәсіпорынның қаржылық
жоспарында бейнеленетін айналым құралдары ... ... ... ... ... қаражаттарын қолдануды жақсарту мәселесі нарықтық қатынастардың
қалыптасу жағдайында өзекті мәселеге айналды. Кәсіпорын ... ... ... ... ... жауапкершілікті талап етеді.
Кәсіпорындардың қаржылық жағдайы айналым қаражаттарының жағдайына ... ... және ... шаруашылық қызмет нәтижелерімен
салыстыруды және шығындарды меншікті қаражат ... ... ... ... ... ... ... танытады, яғни олардың қозғалысын ең жоғары ... қол ... үшін ... ... ... ... ... мен арнайы әдебиет көздерін қолдана отырып, кәсіпорынның
айналым қаражаттары түсінігін ... ... ... ... ... мен ... ашып ... капиталы минималды қажетті мөлшердегі өндірістік айналым және
айналыс қорларының жоспарлы қалыптасуы мен қолданылуына арналған ... ... ... ... Олар ... ... ... және есептесулерді өз ... ... ... ... қаражаттарының үнемі қозғалысы өндіріс пен айналыс үрдісінің
үздіксіздігінің негізі болып ... ... ... - ... маңызды қызметі.
Айналым қаражаттары өндіріс ... ... ... ... ... ... елеулі әсер ететін негізгі қаржылық
категориялардың бірі болып табылады. Төлемдік-есептік ... оның ... ... ... ... ... көшу ... көптеген
кәсіпорындардың айналым қаражаттарының жағдайы ... ... ... ... ... ... ... өндіріс
деңгейінің түсуі, бағалардың өсуі.
Қолда бар мәліметтерді ... ... мен ... ... ... басқаруына талдау жүргізіп, қажетті нәтижелер жасадым.Айналым
қаражаттарын басқару кәсіпорынның ... ... ... ... ... тікелей байланысты. Айналым қаражаттарына оңтайлы
қажеттілікті дұрыс анықтау ... үшін ... ... келеді. Бұл
берілген өндіріс көлемінде ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Айналым қаражаттарының мөлшерін төмендету
тұрақсыз ... ... ... ... ... көлемі
мен пайданың төмендеуіне әкеп соқтырады. Ал айналым ... ... ... өндірісті кеңейту бойынша капиталды ... ... ... ... ... ... ... ашып көрсетіліп, норматив енгізудің қазіргі заманғы кәсіпорын
жұмысындағы маңыздылығы көрсетілген. Айналым ... ... ... ... ... қарастырылған және
зерттелген. Айналым қаражаттарының айналымдылығын жеделдетудің және арнайы
резервтер құрудың маңыздылығы ... ... ... ... ... бойынша мәселелерді шешу кезінде айналым
капиталын басқару саласында кәсіпорын жұмысының ... ... ... қате ... ... ... ... қаражаттарын
нормалаудан бас тарту. Ол төлемдік-есептік тәртіптің жағдайына теріс әсерін
тигізеді;
-дебиторлық қарызды басқаруға тиісті деңгейде көңіл аудармау.
Берілген бағыттар ... ... ... ... ... ... ... жасадым:
-кәсіпорынның материалдар қорын азайтуы және өнімді өткізу бойынша
маркетингтік саясатты қайта қарауы керек.
-көрсеткіштер ... ... ... ... ... әдістемесі ойлап табылған;
-банктің қысқа мерзімді несиесін тарту тиімді емес;
-өндірісті ұйымдастыруды жетілдіру ... ... ... және ... ... ... шығуына әкеледі.
Жалпы қарайтын болсақ, кәсіпорынның айналым қаражаттарын басқару бойынша
жағдайы нашар емес, дегенмен де осы ... ... ... ... басқарудың тиімділігін жоғарылату бойынша шараларды
жалғастыру қажет.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. ... Н.Ә. ... ... ... «Жаңа әлемдегі жаңа
Қазақстан». Астана, 2007ж. 28 ... // ... ... 1 ... ... Н.Ә. Жолдауы «Қазақстан экономикасының, әлеуметтік және
саяси жедел жаңару жолында». ... 2005ж. 18 ... // ... 1 ... 2005ж. 3-4б.
3. Жүйриков К.К.: Финансы предприятий в условиях ... 2002, ... ... К.Ш., ... Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г. Кәсіпорынның
қаржылық жағдайын талдау / Оқу ... ... ... 2001– ... Ван Хорн Дж.К. Основы управления финансами: Пер. с англ. /Гл. ред.
серии Я.В. Соколов. - М.: ... и ... 1997.- 800 ... ... В.В. ... оборотных средств // Главбух. - 1998. -
N 21. - ... ... О. В. ... ... активов организации. // Бухгалтерский
учет – 2000г. - №10 – б.47-53.
8. Ефимова О.В. Финансовый ... М.: Бух. ... 1996 ... ... Е.П., ... Е.Н. ... ... и аудит. –М.: Финансы и
статистика, 2004.– 432б.
10. www.astanatradeinternational.kz
11. ... Как ... ... потребность предприятия в оборотных
средствах // Финансы. - 1997. - N 10. - ... ... В.О. , ... С.Н. ... анализ и учет.-М.: Финансы и
статистика, 2005.- 180б
13. Ковалев В.В. ... ... ... ... ... ... и ... 2003.– б34 - 38.
14. Павлова Л.Н. Финансовый менеджмент в ... и ... ... денежным оборотом. - М.: ИНФРА-М, 2002. –
392б
15. Парамонов А. В. Учет и анализ предпринимательского капитала // ... ... ... – 2001г. - №1 –б ... ... М., ... С. и др. Искусство ... ... ... - 1995г - N6 - б 17 - ... ... Е.С., ... Е.В., Бланк А.И. ... ... - М.: ... ... 1998. - ... ... Е.С. ... менеджмент. -М.: Перспектива, 1994 – 193б
19. Уткин Э.А. Финансовое управление. - М.: Финансы и статистика, 1996. ... ... В.М. Об ... ... ... //Бухгалтерский учет. -
1997г - N2 – б 80 - ... ... в ... ... /Под ред. ... - М.: Финансы
и статистика, 1995 – 160б
22. Хомидов А. У. Анализ бухгалтерского баланса // ... и ... – 2001г. – №1 – ... ... С. В. Анализ собственного оборотного капитала // Бухгалтерский
учет. – 2000г. - №11 – ... ... А.Д., ... Р.С. Методика финансового анализа.- М.: ИНФРА-
М, 1997. – 196б
25. Ковалев В.В.. ... ... ... и процедуры. –М.: финансы и
статистика, 2005.-343-349б
Қосымша А
«Астана Трэйд Интернэшнл» АҚ-ның 2004 жыл бойынша ... ... |Жыл ... |Жыл ... | ... ... ... - барлығы | | |
| | 9858 |9734 ... ... ... ... және қысқа| 26 |345 ... ... ... | | |
| ... ... |5911 |1902 |
| ... және ... |3921 |7487 ... қаражаттар |7703 |7956 ... |17561 |17687 |
| |Жыл ... |Жыл ... | | ... міндеттемелер - барлығы | | |
| |6813 |7731 ... ... ... ... және қысқа|6813 | ... ... ... | | |
| ... мерзімді |- |- ... | | ... ... қарыздық капитал |- |- ... ... |10748 |9956 ... |17561 |17687 ... ... ... ... 2005 жыл бойынша айналым қаражаттарының
жағдайы
|Актив |Жыл ... |Жыл ... ... ... - ... | | |
| |9734 |10091 ... ішінде: ақшалай қаражаттар және қысқа|345 |14 ... ... ... | | |
| ... ... |1905 |3593 |
| ... және шығындар|7489 |6484 ... ... |7956 |7980 ... |17695 |18071 |
| |Жыл ... |Жыл ... |
|Міндеттемелер | | ... ... - ... |7731 |7883 ... ... ... ... және қысқа|7731 |7883 ... ... ... | | |
| Ұзақ ... |- |- ... ... | | ... капитал |9964 |10188 ... |17695 |18071 ... ... ... Интернэшнл» АҚ-ның 2006 жыл бойынша айналым қаражаттарының
жағдайы
| |Жыл ... |Жыл ... ... | | ... ... - ... |10091 |12724 ... ... ... ... және |14 |69 ... мерзімді қаржылық салымдар | | |
| ... ... |3593 |2064 |
| ... және |6484 |10591 ... | | ... ... |7980 |7995 ... |18071 |20719 |
| |Жыл ... |Жыл ... ... | | ... ... - ... |7883 |9648 ... ... ... ... және |7883 |9648 ... ... ... ... | | |
| ... ... |- |500 ... ... | | ... ... ... ... |- |- ... капитал |10188 |11071 ... |18071 |20719 ... ... ... ... қаражаттары
Айналыс саласындағы айналым қаражаттары
Өндірістік қорлар
Аяқталмаған өндіріс
Жартылай дайын өнімдер
Болашақ кезең шығындары
Қоймадағы дайын өнім қалдағы
Ақшалай қаражаттар
Өнімді тиеу
Дебиторлық қарыз
Басқа да айналым ... ... ... айналым қаражаттары

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жарнамалық әрекет48 бет
Кәсіпорын қызметінің нәтижелігін талдау және бағалау7 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын бағалау туралы68 бет
Пайданың мәні және оның теориялық аспектілері26 бет
"Dala Group" компаниясының қарыз капиталын тарту саясатын талдау 60 бет
"Астана-финанс" акционерлiк қоғамы12 бет
1986 жылдан 2002 жылдар аралығындағы салқын кездегі Алматы және Астана қалалары бойынша ауа температурасының термикалық режимі38 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
Rixos Prezident Astanа қонақ үйі. Ұйымдық құрылымы22 бет
«АБДИ» компаниясының қаржысын басқаруды талдау және оның тиімділігін арттырудың кейбір жолдарын ұсыну77 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь