Ана тілі сабақтарында Абай шығармаларын оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу құралы ретінде пайдаланудың әдіс-тәсілдері

Мазмұны

Кіріспе

І . тарау. Бастауыш оқыту процесінде оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеудің маңызы
1.1. Адамгершілік тәрбиесі туралы түсінік, оның мақсат . міндеттері
1.2. Абай шығармаларын бастауыш оқу . тәрбие процесінде пайдаланудың маңызы.

ІІ. тарау. Ана тілі сабақтарында Абай шығармаларын оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу құралы ретінде пайдаланудың әдіс.тәсілдері
2.1. Ана тілі оқулықтарында Абай шығармаларының берілу жүйесі
2.2. Абай шығармалары арқылы оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу тәжірибесі

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 56.57 бет
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 58.59 бет
Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 60.65 бет
        
        Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
...................... 3-5 бет
І - тарау. Бастауыш оқыту ... ... ... ... 6-11 ... ... тәрбиесі туралы түсінік,
оның мақсат – міндеттері
.................................................... 6-11 ... Абай ... ... оқу – ... ... ... бет
ІІ- тарау. Ана тілі сабақтарында Абай шығармаларын оқушыларды
адамгершілікке тәрбиелеу құралы ретінде пайдаланудың
әдіс-тәсілдері
....................................................................
23-37 бет
2.1. Ана тілі ... Абай ... ... ... Абай ... ... оқушыларды адамгершілікке
тәрбиелеу тәжірибесі
..................................................... 38-55 ... 56-57 ... ... ... 58-59 ... 60-65 ... ... Бүгінгі қоғам талабына сай ... ... ...... ... мен ... беру ... жаңа көзқарас қалыптастыруды қажет етеді.
Қазақстан Республикасы «Білім ... ... ... беру ... ...... және жалпы адамзаттық ... мен ... ... жеке ... ... мен ... үшін
қажетті жағдайлар жасалу қажет» деп ... Жеке ... ... ... – жаңа ... құндылықтарды орнықтыру
екендігі белгілі. Мұндай ауқымы кең ... ... ... ... орны ерекше. Көркем туынды да халықтың ... ... ... өмір белестері, елдік – ... ...... ... ... ... кескінделген,
адамгершілік ұғым ... ... ... ... ... биік
оқушы жүрегіне жол табатын ... ... Абай ... ... ... ... бірі, мәдениет, пәлсапа, музыка,
ой ... ... ... ... ... ... Абай тек бір ұлттың ... ғана ... оның асыл ... ... ... ... ... алдына қазіргі
кезеңдердегідей ерекше ... аса қиын да ... ... еді. ... ... алдында бүкіл саналы ... ... ... ... ... ... «Тек ... ғана сүзіп
алдым» ... ... оның ... мұраттары таныту ... іс, ... ... ... ... ... 365 б.
Абай шығармашылығына арналған әдістемелік зерттеулерге М.Әуезовтың
«Абай еңбектерінің биік нысанасы», ... ... ... ... ... ... ... педагогтар
Т.Тажібаевтың «Философские, психологические, педагогические взгляд Абая
Кунанбаева», ... ... ... 150 ... ... ... қара сөздері» атты еңбектерін жатқызуға
болады. [2] 45-47 ... ... ... ... ... ... Абай шығармаларындағы
адамгершілік тәрбие мәселелері» деп аталатын дипломдық ... ... ... бұл ... ... ... ... оқыту
мәселелері қарастырылады. Сондықтан біз ... ... ... таныту жолдарын зерттеу жұмысымыздың
объектісі етіп ... ... ... ... ... ... Абай шығармаларындағы адамгершілік
тәрбиесінің педагогикалық және ... ... ... мақсаттан туындайтын міндеттер:
1. Абай туралы зерттеу еңбектеріне сүйене отырып, оның ... ... ... ... ... ... ... Абайдың адамгершілік мұратын ұғындыру жолдарының
әдіс-тәсілдерін ... пәні - ана тілі ... Абай ... ... ... қолданылған әдістер: Абай туралы әдеби –сын
зерттеу, ... ... ... ... еңбектерді
оқып танысу, талдау жүйелеу.
Зерттеу жұмысы кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан және ... ... ... ... әдіс намалық ақпараты келтірілді.
Бірінші тарауда, адамгершілік тәрбиесі туралы түсінік беріліп, оның
мақсат- міндеттері, ... ... ... ... ... тәрбиелеудің маңызы, адамгершілік тәрбиесін беруде Абай
шығармаларын пайдаланудың жолдары ... ... ана тілі ... Абай ... ... тәрбиелеу құралы ретінде пайдаланудың әдіс – ... ана тілі ... Абай ... ... ... ... арқылы оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу мәселесі жөніндегі
озат іс –тәжірибелер жинақталды.
Қорытынды бөлімінде, зерттеу мәселесіне байланысты тұжырымдар ... ... ... келтірілді. Жұмыстың соңында оны орындау
барысында оқып танысқан және пайдаланған 35 ... ... ... ... ... процесінде оқушыларды
адамгершілікке тәрбиелеудің маңызы.
1. Адамгершілік ... ... ... оның мақсат-міндеттері.
Құлық тәрбиесі – адамгершілікті тәрбиелеудің құрамды бөлігі.
Мұның міндеті – ... ... мен ... қоғамның әрбір
мүшесінің игілігі ету: ... ... ... ... ... қылықтарына және шын мінез – ... ... ... шеңберінде тұлғаның құлықтық санасы, оның ... өз ... ... ... ... тәрбие
әсемдікке көзқарас қалыптастыруда әлеуметтік ... ... ... қамтиды. Құлық тәрбиесінде беделінің үлкен
мәні бар. ... ... ... ...... ... мәселе.
Жеке адамды адамгершілік жағынан қалыптастыру - ... мен ... ... іске ... ... де, жан ... процесс. Жас жеткіншек әртүрлі ішкі және сыртқы, қоғамдық
және ... ... ... ... Өзін ... ортадағы
көптеген құбылыстар тікелей әсер етіп, оның ...... ... із ... [3] 113 ... ... ... өмірдің саласында – еңбекте, ... ... ... және ... қатынаста адамның
мінезі және санасын реттейді.
Мораль этикалық зерттеу объектісі. ... – бұл ... ... ... ... ... ... Этикаға нормативтік
этика және мораль теориясы кіреді. ... ... ... жамандық, әділеттілік мәселелерін зерттейді, жеке адам
мінез – ... ... ... ... ... ... мәнін,
нормаларын, тарихи сипатын анықтайтын ... ... ... және ... ... бір – ... ... оларды бөліп қарастыруға болмайды.
Моральдық немесе адамгершілік сезімдер адамдардың бірлесе жасаған
әрекеттері ... ... ... да осы қоғамда үстемдік етіп
отырған адамгершілік ... ... Олар ... ... ... ... ... – құлқы, әсерінен туады. ...... ... ...... өзі үшін де, басқалар үшін ... ... ... деп ... мораль ережелеріне қылықтарының
сай келуі немесе келмеуін өзінше ... ... ... ...... ... яғни
айқын көрінетін эстетикалық ... ... ... ... дегеніміз адамдарды жігерлендіріп отырады, олар
өзінің барлық күші мен ... ... ... ... сөйтіп мақсатқа жетуге мәжбүр ететін күш ... ... ... және ... ... ... азаматты
саналылықта тәрбиелеуде, ... ... ... мен
практикасын дамытуда елеулі орын алады. Нормативті этика ... ... ... ... мына ... атауға болады:
ұжымшылдық мораль, гуманистік мораль, белсенді, ... ... адам ... іс - ... ... мораль
категорияларын (жақсылық, ... ... ұят, ... ... ... терең ұғынуы қажет.
Моральдық этикалық нормалар, ... ... әдет – ... ... ... ... ... отырады, жастардың
мінез – құлқына байымды әсер етеді ... ... өзі ... ... ... адамгершілік үлгісін, салт – сананы,
дәстүрлерді насихаттап келді. ... ... бай ... ... адал ... өнер – білімге тәрбиелейді,
үйелменнің, ауыл –аймақтың, елдің ар – ... ... ... ... ... қалыптастырады.
Қай қоғамда болмасын, оның барлық салаларында өмірде, еңбекте,
тұрмыста, үйелмендік жеке ... ... ... ... ... сана – ... реттейді. Мораль принциптері белгілі қоғамдық
бастауларды, өмір құрылысын, қарым – ... ... ... ... ... өмір талаптарына байланысты олардың
өзгеруін талап ... ... ... ... ... бейнесін
қалыптастырудағы орны ерекше. Дағды - ... ... ... ... да ... ... ... шартты рефлекторлық байланыстарды қалыптастыру және ... ... ... оның автоматтануы ... ...... ... ... жеке басының ерекшеліктерін
қалыптастыруда маңызды роль атқарады. ... ... ... ... ... Оған ... мен ... түрлі
жағдайларында қалай амандасу керек екенін ... Сан ... ... ... ... адамдарға инабатты сәлем беру
дағдысы қалыптасады.
Қазіргі ... ... ... жүргізілетін тәрбие
жұмыстарының мақсаты мен мазмұны әр адамға, оның ой - ... ... ... ықпал жасауы тиіс.
Кез-келген қоғамда қауымдасып өмір сүру ережелерін ... ... ... ең ... ... ... табылады. Түрлі
елдерде бұл ережелердің жергілікті ... ... ... ... өзіндік ерекшеліктері болады. Ғасырлар бойы
қалыптасқан үйелмендегі және ... ... ... ... ... өндіріс пен тұрмыстағы күрделі ... ... ... ... ... ... ... адамның өміршең ... ... ... қоғамдық мәнінің біртұтас қасиеті. Ол адамның әлеуметтік
және ... ... ...... ... ... ... және қоршаған ортаның шындығының күрделі ... ... ... ... ... қалып адамның қоғамдық мәнінің
әлеуметтік бағдарының ... оның ... ... және іс ... ... ... қоғамдық мәнінің әлеуметтік қалпында ... ... роль ... ...... ... ... білім. Жалпы сана ... ... ... ... деңгейде
болмасын өзінің нәтижесі ретінде әрдайым ... бір ... ... яғни ... ... бір ... білу болады. Айтылған
білімді ... өмір ... ... ... принциптерді
түсіну болып табылады.
Мінез – құлық мәдениеті ... ... ... ... ... ғана жасайды. Адамның қоғамдық мәнінің ... ... оның ... ... ... ... ... өнегелік тәжірибеде адам тәртібінің барлық ... еске алу ... Ең ... ол үшін ... ... бар және ... ... ой - өрістік және ... ... ... ... сұрыпталады. Олар адам
санасы мен ... ... із ... тек ... ... ... шеңбері мен жағдайларда онан арғы тәртібіне ықпал жасайды.
Адамның өзін қоршаған ... ... ... өмір сүріп,
дамитын жағдайларға қатынасы баға беру ... ... ... сезімі мен күйзеліс шеңбері арқылы ... ғана ... ... жүйесіне қатынасады және оның ... ... ... ... ... ережелердің сезімдік
тасмалдаушысы ретінде көрінеді.
Мектеп тәртібінің қалыптасу барысының нәтижесі, адамның ... ... ...... Оның ... ... ... еркін дамуы, өз тәртібін ... ... ... ... ... асыру жолында өз құлқының ынтасын ... ... жеңе ... ... ... ішкі ... ... кезде оның тек ... ғана ... ... ... ... ... іс -
әрекетіне елеулі ықпал жасайды
Гуманизм адамның моральдық бейнесінің ... ... ... ... ... іс - ... ... қарым –
қатынастарда, өзара талапты қайырымдылықта, ... ... қара ... ... ... ... ... күресте
тәрбиеленеді.
Өнегелік ұғымдар мен сенімдердің қалыптасу барысы тек ... ... ... ... ... емес, жоғары ой - өрістік
және практикалық іс - әрекеттің кең ... ... ... ... ... ... мен тәртіп
тәжірибесінің ... ... ғана ... ... пен ... жөніндегі өнегелік түсініктер мен
ұғымдардың қалыптасуына, олардың жеке ... мен ... ... ... лекция, баяндама, ... ... ... ... ... ... ең көп ... – мінез –
құлық шамаларына арналған әңімелер. Ол оқушларға ... ... ... түсіндірудің түрі және оқушы бойына ... ... ұғым – ... ... мақсатында оларды құбылыстар,
қылықтар және әрекеттерді талқылауға және ... ... ... ...... шамалары жайлы әңгімелердің негізгі ... ... ... ... күрделі мәселелерді түсінуге, балалардың
берік өнегелі ... ... ... ... ... ... білімдері негізінде тәрбиеленушілерге өнегелік ... ... ... ... дамытуға көмектесу.
Мінез – құлық шамалары жайлы ... ... ... ... ... мен уақиғалардан, көркем ... ... ... ... ... сұрыптау мен
талқылау негізінде құрылады. Мінез – құлық шамалар ... ... ... ... өнегелік қылықтар жөнінде дұрыс ... ... ... ... ... қатыстыру әдісі
болатындығында.
Белгілі өнегелік білім беру ... ... ... ... де өткізіледі. Оң нәтижеге тек ... ... ... ... ... ғана ... 225-245б
2. Абай шығармаларын бастауыш оқу-тәрбие процесінде пайдаланудың
маңызы.
Абай ... ... ... ... ... педагог – ғалымдар мен психологтардың жас ерекшеліктері
туралы ілімін және ... ... жас ... ... тәрбиелік
пікірлеріне сүйену – іс- шаралардың нәтижелі ... ... ... Абай шығармалары тәрбиелік ... қол ... ... ... ... іс – шараның мазмұны емес, керісінше,
тәрбиелік мазмұнды жүзеге ... ... ... ... ... ... ... бойына сіңіретін негізгі әдет, дағдыларының бірі
оларды ... ... ... ... ақын ... осы
мәселені шешетін құрал ретінде қолданылуы керек. Сол ... ... ... іс – шаралардың арқауы оқушыларға ... ... ... бере ... оқу ... ... оқу еңбегі
дағдыларын ... ... мұны ... ... ... ... көмекші материалдар табуға болады. 3- сыныпта
оқушының өзіне сенімін ... 4- ... оқу, ... ... ... беру және оның ... ... тағы сол ... ... да, ... осы ... ... ... Абай
шығармаларын тәрбиелеу іс – шараларында тиімді қолдануда шарт түзеді.
Енді ... ... әр ... қатысты тәрбиелік іс- шаралардың
үлгілеріне тоқталамыз. [5] 55-60 б.
Бастауыш ... ... ... ... өз ... ... екен, көрсем екен, үйренсем екен» деген жан ... ... ... әлсіздігі, әсерленгіштік пен жақсы
оқуға ұмтылумен ... бір ... ұзақ ... ... қиындығы,
зейінділігі жақсы болғанымен, табандылығы нашар. Сол себепті ... ал бұл ... ісін ... жеткізу, әр нәрсені өз
уақытында атқару, ... ... ... өзін ... ... ... ... кешікпеу, үй тапсырмасын ... ... ... ... ... ... ... іс - әрекеттеріне
кедергі келтіреді. Мұның ... бір ... ... - ... ... ... орындау тәртіптілікке қатысты. Сондықтан 1-
сыныптан бастап-ақ оқушыларды тәртіпке ... ... ... ... ... өмірінде аса маңызды. Сондықтан осы ... ... ... ... Абай ... ... ... Мәселен, ақынның 32- қара ... ... ... ... оқудағы мақсат білу, білмекке ұмтылу, ал
білу деген ... ... ... ... тағы да ... үшін ... Мұны ... сөзіндегі «естілердің ... ... ... кісі өзі де есті ... ... Сол ... ... жақсы нәрселерін ескермес, жаман дегеннен ... іске ... ... ... ... жайқақтап салғырттанып
не салбырап, салғырттанып естісе, не есіткен ... ... ... ... деп ... ... ондай адамға сөз айтып сөз айтып ... ... ... мен ... осы ... пікірлерді
пайдалануға болады. Бұлар, ... бала ... ауыр да ... ... көмегімен игертуге болады. Бұлар арқылы оқушыларға
мұғалімнің ... ... ... ... ... түсінуге ұмтылу,
оларды орындау, әр нәрсені өз ... ...... ... ... ... қатар, тәртіп – ілудің, үйренудің
негізгі қағидасы екендігін ... ... ... ... ... ең ... ... өз басына қаншалықты пайдалы екендігі
Абай шығармалары арқылы ұғындыру ... мол. ... 32- ... мынадый үзінділерді оқушыларға жаттатып, әр кез ескерудің
үйрету ... ... ... ... 1. Бір ... өзін ... біл. 2. Білгеніңді берік ұстап, ... екен деп ... 3. ... естігеніңді, көргеніңді жақсы
ұғынып ал. Немесе 19- қарасөзінен:
1. ... ... ... ескер, жаманнан сақтан. 2.
Есіткеніңді қайта сұрап ал. 3. ... ... деп ... т.б.[6]
112-117 б.
Осы бағытта оқушылардың бойында тәртіпке бойсыну сезімдері ... ... Абай ... көптеген материалдар
тауып пайдалануға болады. Ал ... ... ... ... ... Абай ... пайдалану, тәртіпке ... ... ... ... ... ... арқау
етіп алынады. Бұл жастағы оқушыларға ең алдымен оқу, ... ... білу үшін ... жеткенінше ұмытылудың өзі еңбек
екендігін түсіну ... ... ... еңбектің басқа түрлерімен
таныстыру, еңбектенудің қарапайым ... ... ... ... ... ... ... сапалы, т.б.). Мұнда ... ... осы ... баллардың жас ерекшеліктеріне сәйкес алынады. Абай
шығармаларын еңбек тәрбиесіне қатысты ... іс – ... ... ... ... көптен бері айтылып келе ... ... ... ... ең алдымен оқушыларға еңбектің ... ... бір ... ... бағытталады:
Түбінде баянды еңбек егін салған,
Жасынан оқу оқып, білім алған.
Би ... ... ... өнер ... ... өзге бәрі ... -
деген өлең жолдарын жаттатып, қазіргі заман тұрғысынан түсіндіру,
мәселен, оқудағы ... ... ... ... ... кең тараған
«менің балам бастық болады») деп ... ең ... білу ... одан
соң біліміңді «өзіме, еліме қызмет ... деп, ... ... ... үшін ... ... деген пікірді баланың санасына
ендіру. Бұл – ... ... Одан соң не ... ... ... ... керек, мысалы, өнер үйреніп, оны өз ... ... ... егін егу ... ... болу, ұстаз, дәрігер болу, т.б.
Мұнда ... 31- ... ... нәрсені ұмытпастыққа төрт
түрлі ... бар» - ... ... оқу үшін аса ... ... түсіндіріп, мына үзіндіні ... ... ... байлауға
берік болмақ керек». Мұны қандай еңбекпен айналыссаң да ... ... оны ... үшін табанды, шыдамды төзімді, қайратты болу
керек деп ... мен осы ... ... ... үйрету. Осы
31- қарасөздің «сол нәрсені естігенде, я ... ... ... ... тағы бір шарт «сол ... ... ... уақыт
қайтарып, ойланып көңілге бекіту керек» - ... ... ... ... ... 3- ... алдыңғы сыныптағыларды қайталай
отырып жаңа сатыға ... ... ... ... ... ... ... арқылы тәрбиелеудің ... етіп ... ... сен, ... алып ... мен ақылың екі жақтап...
деген жолдары және ... да ... ... - ... ... не, ақыл ... не, ... кісі қандай болады- деген
сұрақтарға жауап берумен қатар ... 13- ... ... ... ... ... 17, 38- қарасөздеріндегі ақыл ... ... ... ... ... отырып, әркім өзіне
сенімді болуы үшін ... ... ... адал ... кедергі
болатын өтірік, ұрлық, мақтаншақтық, т.б. жаман қылықтардан ... ғана ... ... бола ... ... 65-72 ... Абайдың:
Бес нәрсеге қашық бол,
Бес нәрсеге асық ... ... ... бекер мал шашпақ
Бес дұшпаның білсеңіз.
Талап, еңбек, терең ой,
Қанағат, рақым ... ... асыл іс ... ... қатар «бес нәрсенің» әрқайсысынының мәнін
ашып, ... ... - ... сену ... ... жеткізудің
нанымды етеді. Өзіне сенуге ... әр ... ... өз ... ... әр ... «мен қандаймын» - деген сұраққа өте ... да ... ... ұйымдастырады (сауалнама, шығарма, т.б.).
Мұнда «мен қалай ... ... ... орындаймын, мұғалімнің,
ата – анамның айтқандарына қалай құлақ асамын, ... көп ... ... ба ? », т.б. ... ... Бұл – ... сын
көзқарас қалыптастырудың басы. Осы өзін сынаудың кемшілігінен ... ... бір ... ... зиян ... мүмкін. Байыпты қарасақ,
біздің қоғамда осы жағынан азаматтарды тәрбиелеу ... ... сын ... қалыптастыру мектептегі тәрбиеге ... ... де орын ... екен. 4-сыныпта оқу- ғылым
тақырыбы ... ол ... 38- ... ... ... арқылы тереңдетіледі: «адамның ғылыми, білімі хақиқитқа,
растыққа құмар ... әр ... әр ... ... ... ... ... табылады... ол хәмманы білетұғын ғылымға
ынтықтық» екендігін ... ... ... ... ғылымның
маңызын ұғындыру үшін ақынның 17- қарасөзіндегі ғылым туралы пікірін
пайдалану ... ... ... ... да ... бақ,
Бір ғалымды көрсеңіз.
Ондай болмақ қайда деп
Айтпа ғылым сүйсеңіз
өлеңіндегі «балалықты қисаңыз» және ... да ... бақ» ... ... ашып ... Бұдан соң 3- сыныптағы «мен
қандаймын ?» - деген сұрақ ... ... ... ... күн ... - өзің күзет, кел, шығарам.
деген ... ... ете ... ... түстім толғандым,
Өз мінімді қолға алдым.
Мінезімен көз салдым,
Тексеруге ойландым.
Осынша ақымақ ... ... ... ... менен білімнен
Әбден үміт үзіппін...
үзінділерін жаттатумен бірге «көрінгенге ... ... т.б. ... ... ... ... оқушының тек
жаман жақтарын ... ... ... де ... ... ... ... талапты дейміз, қабілетті оқушы қандай болады,
еңбексүйгіштік пен ... ... ... байланыс бар,
қабілетті қалай дамытуға болады деген секілді ... ... ... оқушылардың өздерін танып- білулеріне көмектеседі.
Осылардың барлығын реттеп, өмірде іске ... ... Абай ... ... ол: ... ... ... болғың келсе,
күніне бір ... ... ... бір, ең ... айына бір
өзіңненөзің есеп ал, Сол ... есеп ... ... өмірді қалай
өткіздің екен ?» Міне ... ... Осы ... әр ... іс ... ... өмірлік әдетке айналдыруға көмектесу
керек. Мұны мектепте үйренбесе ... ... ... 78-85 ... ... мәселесіне ерекше көңіл бөлді. «Әне оны ... ... ... деп, ... ... ... мәз боласың, соңынан балаң
алдамшы болса кімнен көресің? “Боқта” деп біреуді ... ... ... тимеңдерші” деп, оны мақсаттандырып тентектікке үйретіп қойып, “қу,
сұм ... деп, ... ... ... ... ... ... деп, тірі
жанға сендірмей жат мінез қыласың » деп, ... ... ... ... сынға алады. «Ақыл- ардың сақтаушысы» деп ... ... ... ... ар тазалығы үшін ... ... ... ... ұят, ... сабыр, талап,
Бұларды керек қылмас ешкім қалап...
Терең ой,терең ғылым іздемейді
Өтірік пен өсекті жөндей сабап, -
деп кейбір адамдардың іс- ... ... ... ... терең ой,
Қанағат, рақым ойлап қой,
Бес асыл іс көнсеңіз,-
деп, ел қамын ойлаған адамның бойында ... ... ... ... Ақылды азамат болу үшін адам бойындағы қасиеттердің ... ... ... ... ... ... жүректі бірдей ұста,
Сонда толық боласың елден бөлек,-
деп адам мінезіндегі ... ... ... салғырттық, жалқаулық,
күншілдік, көрсеқызарлық сияқты жаман ... ақыл мен ... айта ... ... есте сақтау, көргеннен үлгі-өнеге
алу, жаман әдет- дағдылардан бойын ... ... ... ... ... болу сияқты адамгершілік қасиеттерді қастерлейді.
Ұлы ойшыл Абай адамның өсіп- ... ... ... ... ... ... 19- қара ... “ Адам баласы туа сала есті болмайды.
Естіп, көріп, ұстап, татып,естілердің айтқандарын есте сақтап қана ... ... ... ... есте ... ғибрат алу ғана есті етеді”
– ақыл- естің тәрбиенің ... ... ... ... ... ... Абай “сүйекке біткен мінез сүйекпен ... ... ... ... әшекерлеп, адам мінезі өмір барысынан сабақ алып, өзін қоршаған
жағдайларға байланысты өзгеріске ... оның іс- ... ... ... ... ... Адам ... түрлерін адамгершілік, моральдық
имандық тұрғыдан қарастырып, оларды жақсы және жаман деп ... ... ... ... ... ... жатқызса, сенгіштікті арсыздықты, ... ... т.б. ... ... деп ... Абай: “ Адам ... ... ... ... ... ар, ... ... нәрселерді озады, онан басқа
нәрселермен оздым ғой ... бәрі ... ... ... ... ... ортаның рөлінің ерекшелігін саралап көрсете білді.
Өсе, ер жете келе, тәрбие құралдары арқылы бала ... ... ... игі ... ... ... ... бала мінез қалыптастыруда ата – ... ... ... ... ... мен ... ... зор деп дұрыс
түйіндейді.[9] 35-42 б.
Осы айтылғандар және жеке ... ... ... айтқан
психологиялық пайымдаулары өзінің ғылыми тереңділігімен ... ақын ... ... ... ... ... баласы болма халықтың, баласы бол... жақсы ... ... ... ... ... деген гуманистік ой – ... ... Оның ... ... ... көзқарастары
дүниежүзілік педагогика классиктері Ж.Руссо, Д.Дидро, И.Кант, ... ... ... ... ... ... – пікірлерімен терең қабысып жатыр.
Абай ұрығын ... оқу, ... ... ... ... ... ... халқының рухани азығына айналып отыр.
Еліміздің ... ... ... жаңарулар ұрпақ тәрбиесінің
жауаптылығын бұрынғыдан да асырып отыр. Осы ... ... ... елі» ... үмітінен қуат алған еліміздің жаңа
адамды ... ... оқу – ... ... ... ... ... бен асыл сөздің бәрін Абай мұрасынан ... Оның ... ... ... ... ғибрат сөздері ұрпақ
тәрбиесіне ат ... ... ... ... қабысып жатыр.
Солай бола тұра, мектепте ... ... Абай ... ... жағынан және баланың жас ... ... ... ... талапқа сай алынбағандығы ... осы ... ... әр ... ... меңгеруге
керекті әдістемелік негіз жоқтығы Абай шығармашылығын меңгеруде көп
қиындық ... ... ... ... жатқан өзіндік себептері бар.
Кеңес дәуірінде ... ... ... ... ... қабылдамай
жүрді, тіпті атаусыз қалдырған тұстары да болды. ... ... ... ... болмай, бағдарламалар мен оқулықтарға
жүйелі түрде енгізілмеді. Абайға ... бұл ... оның жан ... ... ... ырық бермеді.
Кеңес дәуірінде Абай шығармаларының өзіндік ... ... ... ... бөлу арнайы сөз бола ... ... ... ... ... мен әдістемесінде бар зерттеулерге сүйену
дәстүрі қазақ әдебиетінің ... ... де ... ... жоқ, сол ... ішкі ... бойлап жатпай – ақ, ... ... да ... Одан бері ... ... оқыту
әдістемесі даму үстінде болды десек те, Абай ... ... ... талапқа сай жүргізілді деу, ... ... ... ... ... ... ... сүйеніп
жасалған деп айту қиын.
Ал ... ... елі ... ... ... жандандырамыз
деген егемендіктен келген ... ... ... ... ... есесін толтыруға дереу кірісу қажеттілігі
ешбір қарсылық ... ... ... ... ... қатысты
айқын сөздері бүгінгіге де, болашаққа да ... Олай ... ... ... ... сіңіру, оның шығармаларындағы мазмұнды оқушы
өміріне азық ... ... ... жолын білу керек.
З. Ахметов «Абай творчествосын ... алып ... ... ... да екі ... ... ... дұрыс
ұштастыра білу ... - деп ... ... бірі – ... принцип, яғни
ақын шығармаларын туғызған заман, қоғамдық орта ... ... ... ... ... - ... ... қарау, қазіргі моральдық ұғым – түсінік идеяларға ... ... - ... З.Ахметовтың Абай шығармаларын өмір сүріп
отырған ... мен ... ... ... ... ... ... бұл пікір кеңес заманында қоғамдық бағыттағы ... ... сай болу ... ... ... Бұл ... ... принциптері бүгінгі талап-тілек тұрғысынан ... ... ... ... кетпейді. Сондықтан Абай ... жеке ... ... бір ... ... есептелетін
қоғамдық орта, тарихи кезеңге көңіл бөлген ... Абай ... ... ... ... ... ... Н.И. Градеков «... 1867 ... заңы ... ... ... ... ... көшпелі халықты болыс –болысқа, ауыл-
ауылға ... өте ... деп ... ... ... қазақ руларын
тұтастырып, бір үлкен ру басына билету ... ... ... зиянды
нәрсе деп табылды »,- деп атап көрсету жай нәрсе емес» - ... ... ... ... ... ... осы ... ру ішіндегі талас – тартыстың кең етек ... ... ... он жеті ... Сібірге айдатады... Сотталу,
абақтыға ... ... ... ел ... үлкен сұмдық
саналатын... Бір ... емес осы ... ел ... ... ... бәрі де бір- ... ұлық ... жер аударып жазалап жүрді.
Кейін сіп іске ... жас ... ... ... тастап кеткен
зор пәле, қайшылық, зорлық тұрған-ды», - деп жазады.
Бала күнінде ... хат ... Абай он екі ... ... риза ... ... Абай он төрт ... медреседе оқи
жүріп, үш ай орыс ... ... ... ... ... ... «Абайдың үш-ақ жыл оқуы сырт ... аз оқу ... ... көп ... ... көп жаңа ... шетін ашқан
сияқты. Алдымен ақындарды көп оқуға ... Абай ... ... ... үш жыл ішінде ... ... ... ... ... сол заманнан
қалған бірен-саран ... ... ... оқудан шығыс
ақындарды сүюді, ақындықты сүюді ала келген ... ... зор ... ... ... қазынасы болады. Осылайша ел ... ... ерте ... жас талапкерге жаңа зор мектеп болады»,- дейді.[11]
145-156 б.
ІІ-тарау. АНА ТІЛІ САБАҚТАРЫНДА АБАЙ ... ... ... ... ӘДІС- ТӘСІЛДЕРІ.
2.1. АНА ТІЛІ ОҚУЛЫҚТАРЫНДАҒЫ АБАЙ ШЫҒАРМАЛАРЫНЫҢ
БЕРІЛУ ЖҮЙЕСІ.
ХІХ ғасырдың ... ... Абай өмір ... ... ... ... орыс ... арқылы Европамен танысу
мүмкіндігін берсе, ... ... ... ... өзі ... ұғымның қалыптасуына ықпал ету мезгілі болғаны анық.
Отаршылдық саясатын зымияндықпен ... ... ... ... оның ішінде Абай өмір сүрген өңірде де, ... ... ... ... жағымпаздық, бақталастық, көзқызарлық
психология қалыптасты. Мұны ... би ... ... қиқым
Мінеки, бұзған жоқ па ... ... ... ... ... ... көргендікпен сезіп, түйді.
Сондықтан:
Бірі қан, бірі май боп енді екі ... ... жоқ па ... ... деп патша үкіметінің астыртын саясатын көргендікпен ... ... қан, бірі май боп енді екі ... ... ... енді өз ... ... еді.
Халықтың саяси санасының төменгі, саяси-әлеуметтік надандық,
онсыз да нашар ішкі ... одан ары ... ... ... ... осылардың барлығы ақынның ой-санасының шыңдалуына ... өз ... ... алуы оның ой ... ... дүниеге
ауқымды көзқарас қалыптастырды. Сөйтіп ол ... ... ... – адам екендігін, оның дамуы, оның ... ... ... ... ... ... байланысты болатындығын ұғынды. Ол
өзінің ... ақыл – ... ... дарынын пайдаланып
жеткізуге ұмтылды. Өз шығармаларын ең ... ... ... ... ... қалғандарын олардың соңынан еруге үндеді
және оның жолдарын да ... ... ... ... ... ... өткен жолы да
бірыңғай ... ... жоқ. Бұл ... ... олардың
кейбіреулеріне ұлтшыл, ... ... ... мінездермен
берілді. Бұл өз ретінде абайтануға оның ... ой- ... ... ... және басқа да оқу- ... ... ... қолдануға кедергі болды. Ал одан ... ... ... ... жүргізіліп, барлық ой-
сана коммунистік идеологияның қысымында болуы ... ... мен ... ... тегі, тәрбиесіне қатысты ... ... ... ашу ... ... Оның ... жалпы
ұлттық негізінде жалпы тәлім – ... беру ... ... ұлттық мектеп, ондағы оқу- тәрбие ісі кең ... дами ... Оның өзі Абай ... оқу – тәрбие
процесінде қолдану ісіне де кері ... ... ... ... ... бір ғылым саласы болып, жан- ... ... ... орай ақын ... ... ... ... оқушылардың күнделікті өміріне қағида, ереже етіп ендіру
оқу-тәрбие ... ... ... асырудың жаңа
мүмкіншіліктері туындап ... ... бұл Абай ... ... пікірлерді оқу- ... ... ... ... негізде қарастыру мәселесін ... ... [12] 53-65 ... ... ... тәрбиелік ойларға ең алдымен назар
аударғандар қазақтың ... ... ... ... ... бас ... деген мақаласында: «Абайды
қазақ баласы тегіс танып, ... білу ... ... ... ... ... ерен еңбек сіңірген жазушы,
ғалым М.О.Әуезов оның ... ... ... ... ... ... пікірлері «ендігі сөз ұғатын ... жаңа ... қиял ... ... ... жетектеп баулығысы келеді,...
Өлең сөздерімен бір ақыл ... ... ... ұзақ ... да ... ылғи ғана таза ... жолына үгіттейді.
Әділдік, шыншылдық, ... ... ... адамды адам қылатын
жан тәрбиесінің барлық ... ... - деп ... - деп А.Байтұсынов ... ... ... ең қолайлы, көркем және тиімді түрі сөз ... ... ... ... ... ... әр ... қасиеттерін аңғарып,
кереметін толық игерген Абай: оны «жалын мен оттан жаралған» ... ... ... сөз» десе тағы бір ... ... ... - деп ... көрген, білгенін ақыл ... ой ... сөз ... тап ... ... айта білу. Әрине, ол
елдің ... ... пән бола ... дарындылардың ғана елден
ерек бір сипаты десек те болады. ... ... ... да ... белгілі бір деңгейде кім де ... ... ... Сөз ... ... А.Байтұрсынов «айтушы ойын өзі ... өзге үшін ... ... ... ... ... білу ... деген еді. Сөз ... ... ... ... алды ... тіл» десе, Абай:
Өткенді жүзі,
Кестенің ... ... сала ... деп ... ... ... қояды. Абай өзі ата- бабаларынан
бері ... ел ... сөз ... ... ... ... екені
белгілі. Өскен ортасы оның осы ... ... алғы ... ... бәрі шешен емес, шешеннің бәрі ақын ... ... екі өнер ... бірі – ... ... шешендік. Бұл
да бір туа біткен ... ... ... бойынша шешендікке
бейім болудың бір ... ... ... ... ... одан соңғы басты ерекшелігі – ... ... әлгі ... ... қабыстырып сөз тауып айта қою. ... сөз ... ... ... ... ... ой ... ұлтымыздың рухани
көсеміне айналған Абай тұлғасы – бүкіл адамзатқа, ... ... ... ... ...... бауырластық пен ауызбірлікке, жемісте де қажырлы
еңбекке, оқу – білімге, ... мен ... ... ... ... ... ... халқының басына ... ... ... ... таныту, оларды Абай шығармалары арқылы
адамгершілік пен ... ... ... ... ... ... ... мақсат болып табылады. [13] 93-112 б.
Ендігі мәселе – бастауыш ... ... ... ... ... ... алдымен, төменгі сыныптарда оқушыларды ... ... ... ... сақтай отырып оқуға ... ... ... ... ... ... жөн. Бұл ... сөздерді
түсіндіруден барып қалыптасады. Сондықтан көрсетілген өлеңдерді
оқытудың ... ... ... алуан түрлі болып іске
асырылады. (Мысалы, іштен оқу ... ... ... ... Абай ... мәнерлеп оқу үлгісін мұғалім өзі
көрсетеді. Осыдан ... ... ... мен ... ... олардың мән мағынасын ... ... ... ... ... тапқызу қажет. Бұл ретте өмірден
қарапайым мысалдар келтіріп, ... ... мәні ... ... ... әрнеге» өлеңіндегі «әсемпаз», «өнерпаз»
сөздерінің мәнін ұғындаруда «әсемпаз адам ... ?», ... ... ?», Неге Абай ... деп тұр? «Сен де бір ... ... деген сөзді қалай түсінесің? Оны тағы қандай
сөздермен ... ... т.б. ... ... өздерінен
жауап алу – оларды ойлантуға, онан әрі өз ... мен ойын ... ... яғни ойы мен тілін ... Ал ... ... ... мен ... ... ақынның
көзқарасын оның ой – пікірімен қоса түсіндіру, өмірмен байланыстыру,
баланың жан ... әсер ету ... ... бала ... ... ... әдіскерлігіне, шеберлігіне, тіл ... ... ... ... келгенде, Абай өлеңдеріндегі
сұлу суреттеулерге, теңеулерге, т.б ... ... ... шығарманың көркемдігін, бейнелілігін ... ... ... тоқталу. Айталық, суреттеп тұр ма, сипаттап тұр
ма? т.б. ... ... соң, ... сол ... тапқызу.
Мысалы, «Күз» өлеңіндегі «сұр бұлт», «дымқыл ... ... ашу ... ... ... ауа – райындағы өзгерістерді
көз ... ... ол ... қазақ тұрмысын
байланыстыра баяндату, ... ... ... тоқталу арқылы
оқушылардың шығармашылық қабілетін оятуға ... ... [14] ... «Ана ... ... Абай шығармалардың ... ... ... ... ... мазмұнындағы Абай шығармалары.
|№ |Оқулық ... ... Абай |
| | | ... |
| | | ... |
|1 ... ... ... |Әуелбаев Ш. |«Қыс» |
| ... ... ... Ә. ... ... десеңіз» |
| ... ... Р. | |
| | ... С. | |
|2 ... ... 2- сыныпқа |Рахметова С. |«Күз» |
| ... ... П. ... ... ... |
| ... ... |Қабатаева Б. ... ... ... ай» |
|3 ... ... 3-сыныпқа |Әбдікәрімова Т. |Абайдың Крыловтан |
| ... ... С. ...... мен |
| ... ... ... Б. |құмырсқа» |
| |1999ж | ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... |
|4 ... тілі» 4-сыныпқа |Рахметова С. |«Абайдың қара ... |
| ... ... Т. | |
| ... ... 2002 ... Б. | ... сынып білім мазмұнында Абай туралы қандай шығармалар
берілген ... ... ... берсек, 2-сыныпта М.Әуезовтың «Бала
Абай», Т.Жұртбайдың «Бала ... мен ... ... ел ... ... ... мен Әбіш », ... «Абай шаңырағы»,
М.Әуезовтің «Боран», «Әке арманы», 4- ... ... ... барғанда» деген шығармалары келтірілген. Абай ... Абай ... ... бастауышта әр сыныпта осылайша
топтаса берілуін біз ... ... жағы ... атап ... ... бұл ... қай – қайсысының болмасын танымдық
– тәрбиелік, дамытушылық мүмкіндіктері мол. Абай ... ... ... өскен ортасы, көзқарасы туралы мағлұматтар алса,
Абайдың төл ...... ... тәрбиелеу мектебі.
Өйткені Абайдың қай ... алып ... та, ... ту етіп ... Оған көзімізді келесі сызба ... ... 64-79 ... ... адамгершілік мәселесі.
|«Ғылым таппай | ... ... ... ... ... ... | ... таппай баптанба |шақыру |
| | ... де мал да өзі | |
| | ... ... ... | ... ... | ... адам баласын қор | |
| | ... үш ... бар. | |
| | ... ... ... ... | |
| | |– ... екінші – | |
| | ... ... – | |
| | ... | ... | |Ала ... ән ... ... шақыру |
|аударма | ... де ... бер. | ... мен | | | ... | | | |
| ... | ... лирикасы, | ... | ... ... ... | ... | | | ... | | | ... ... | | | ... ай» | | | ... ... балаларының жанына жақын Абайдың ... мен ... ... ... лирикалары өз алдына ... ... ... ... бейнелеген жаз бен қыс, көктем ... ... ... даланың түнгі тынысы, әр ... ... ... ғана емес, адам жанының құбылыстарымен, елдің
тіршілік – ... ... ... ... суреттер» дейді ғалым
Т.Ақшолақова.
Абай – табиғатқа жан бітіре, көркем де ... ... ... шебері. Абайға дейін қазақта табиғаттың белгілі бір ... ... ... әр ... ... жеке өлең етіп ... болмаған. Ақынның айтуынша табиғат – күллі тіршілік атаулыны
құтты ... ... ... ұя, тал ... ... осы тақырыпқа
жазылған шығармалық мазмұны қоршаған табиғаттың жанды бояуын, ... ... ... оның ... ... ... іс-
әрекетін, салт- дәстүрін, мінез, ой қабілетін ... ... ... бірі – ... өлеңі. Көктемнің жазға
ұласар шағындағы қазақ жерінің ... мен ... ... де ... ... ... суретті тілмен, құлпырған
жарқын бояқтармен, қуанышты көңіл күймен жырланады. Дала ... де шат ... ... түрлі құлпырған бояқтарға толы ... ... ... жайдары да қуанышты абыр-дабырлы тіршілігінің ғажап
салтанатын ақынның ... ... ... ... ... ... ... Масатыдай құлпырған жер, аң- ... ... ата – ... елжіреген Күн, жан – жануар, жәндіктің, ағаш
пен гүлдің ... ... иіп ... ... алып ... Күн-
күйеу, Жер-қалыңдықтың сағынышы, Жер- қалыңдықтың көңілі Күн лебіне
тойғаннан соң, ... тоты ... ... ... ... ... үлкен алдына панорама туғызғанда, оларға Абайдың ... ... ... оқып тұрып: ... ... ... ... ... күлкісі естіле ме?” деп сұраймыз. Балалар
қуана шу ете ... ... ... ...... ... дауысы, қозы – лақ қуған, таймен шапқан ... ...... ... ... естіледі”. Содан соң ... ... оған көз ... де бала жаны ... ... ... шығармалары 1- сыныптан бастап бастауыш сынып бағдарламасына
енген. 1-2 ... ... ... ... ... ... әрнеге”, “Жасымда ғылым бар деп ... ... мәні ... Ақын осы өлеңдері ... ... ... жат қылықтан жирендіріп, оқушыға үлкен ой
салады. 3-4 ... ... ... ... лирикаларымен,
аудармасымен, қара сөзімен танысады. [16] 46-59 б.
Абай шығармаларын ... ... ... ... ... ... мен психологтардың жас ерекшеліктері
туралы ... және ... жас ... ... тәрбиелік
пікірлеріне сүйену іс- шаралардың нәтижелі болуының кепілі.
Абай атамыз жер ... ... ... ... ... ... жазуға отырғанынан біз хабардар болдық. “Жасымда ... бар ... ... – осы ... ... ... бірі. Оқу –
білімді шексіз ардақтаған ... ... ... ... ... деп ... Өз заманының ең оқымысты кісісі бола тұра,
білгенін ... өз ... ... ... ... түзетудің” жолын
іздеді. Сондағы бір сенгені жаңаша терең ... алып ... мол ... өсер ... ... ... көп үміт қүтті. Оның
“Әсемпаз болма әрнеге” атты түрі мен ... жаңа ... ... үміті арқау болған.
Данышпан ақын жас ... ... ... кем – ... өмір ... ... деп қарады. Сондықтан ... де бір ... ... Кетігін тап та, бар, ... ... әмір ... ... ұлы ... ... Ол үшін
қайырымдылық пен ... ... пен ақыл ... ... ... ... мақтанба” – жас ұрпаққа деген аталық ... пен ... ... ... Абай ... болам” деген жасөспірімге
тікелей тіл ... ... ... тілі де жеңіл түсінікті. Ең
ардақты мақсатың – ... ... дей ... бес ... нәрседен
аулақ болып, бес асыл қасиетті бойыңа дарытпасаң, ... да ... ... ... ашып ... ұстаз бұл өсиет өлеңін жазарда көп ойланып, көп ... Ол ... ... “не ... ... не ... ... алады. Диуани сықылды атақты оқымыстылардың айтқандарын ... ... (өзі: ... ... ... бір іске ... ... ғой). Сөйтіп, “тілеуі мен ... ... ... ескірмейтін аылын айтады.
Болмасаң да ұқсап бақ,
Бір ғалымды ... ... ... ... ғылым сүйсеңіз,
- деген сияқты шексіз ... ... ... ақыл ... ... сақтандырады, адамгершілікке жетелейді. [17] 365-371
б.
Әдебиет – сөз ... ... ... ... үнін ... ... ... келістіріп сөз арқылы ... ...... ... ... ең алдымен, өзі ... ... ... /2/ ... иесі – ... оның артында қалдырған мол мұрасы,
асыл қазынасы – көркем ... ... ... ... ... ... Абай әлеміне апару, оқушыларға ұлы ... ... ... ашып ... ... ... оқушыларды сөз өнерінің қыр – сырымен таныстыру ... ... ... т.б. ... ... астасып жатыр.
Олай деуімізге толық ... бар. Абай ... – сұлу ... адамды адамгершілік тұрғысынан жетілдіруді көздейтін
үлкен ... ... ... ... философиялық тұжырымдар.
Абайдың мұраты – адамды адамгершілік, ... ... ... қоғамды, қазақ қоғамын ілгері дамыған мәдениетті елдер ... ... Абай ... ... ... ... М.Әуезов
ол туралы “Сахараны басқан қара түн – түнекті қақ ... ... ... жалғыз шырақ ұстап, халқына бет нұсқап: «Таңың белден
атады, күнің ... ... ... – деп кеткен ақын едің ... . ... ... “... ... ... Мен – ... патшасымын, қан менен тарайды, жан менде мекен ... ... жоқ. ... ... жылы үйде ... тоқ жатқан
кісіге төсексіз кедейдің, ... ... ... тамақсыз аштың
күй – жайы қандай болып ... екен деп ... ... ... ... ... дөңбекшітетұғын – мен. Үлкеннен ұят сақтап,
кішіге рақым қылдыратын – мен , ... мені таза ... ... қор ... Мен таза ... адам баласын алаламаймын:
жақсылыққа елжіреп, аритұғын – мен ... ... ... – мен, ... ... ұят, ... ... дейтұғын
нәрселердің бәрі менен шығады, менсіз осылардың ... күні не ... ... осы ... ... ... ... мәтіндер
бастауыш “Ана тілі” оқулықтарында төмендегідей ... ... ... мақтанба”, “Желсіз түнде жарық ай”, “Күз” (ІІ сынып);
“Қыс”, ... ... ... ... ... ... мен
құмырсқа” (М.Крыловтан аударған) (ІІІ сынып).
Абайдың қара сөзінен (ІV ... ... ... ... ... қойылып отырған
дамыту приципіне сай шығармашылық сипатта оқушы ... ... ... тоқталайық. Қандай шығармашылық жұмыстар болмасын,
тек ... ... ... ғана ... ... Шығармашылық
жұмыс атқару үшін ең ... ... ... ... ... ... ... профессор С.Рахыметова атап көрсеткендей, ... ... ... ... ... ... ... байланысты сөздік жұмысын жүргізу, шығарманы оқу, ... ... ... ... ... ... жұмыстарын
сатылап жүргізу деп ... ... [18] 154-159 ... ... ... бастауышта саналы ұғындыру барысындағы
ұстаздың кіріспе әңгімесі бастауыш ... ... ... ой -
өрісі, қабылдауына сай ... ... бен ... орнын, оның шыққан тегі, ... ... ... алған жерлері,
ақынның артында қалдырған мол ... ... ... ... ... келеді.
Табиғат, Абайша айтқанда, “Алланың махаббатпен жаратқаны”. Абайдың
табиғат ...... ... ... ... Ақын ... табиғат сұлулығымен бірлікте алады. Мысалы, “Жаз” өлеңінде
жазғы табиғат ... ... ... үй ... қыз- ... іс ... қалжыңы, деп сұлулық ажырамас ... ... ... ... ... ілінің өмір шындығын әсерлі тартымды
сурет арқылы ... ... ... озық ... жасаған: “Қыс”
өлеңінде: “ Шидем мен тон ... ... ... Бет ... ... айналады”; “Шұрқырап жатқан ... ... ... ... ... “ Түйе ... қой ... – қорада
шу” деген жолдардағы ... мен тон ... ... ... ... шалғыннан жоны қылтылдап көрінуі, боздаған түйемен ...... ... жоқ өмір ... ... ... өмір ... , оған табиғаттың тигізген әсері.
Мұндай суретті көркем ... ... ... ақын ... ... - дәстүрді паш ету, жастарды еңбекке шақыру. ... ... ... ... бір ... шу- ... екі буынды сызы-
жүзі- кезі, үш буынды: болғанда – ...... ... ......... болып келуі табиғат сұлулығын сөзбен
мүсіндеудегі ақының бейнелеу ... ... жоқ ... ... танытады. Міне, Абайдың табиғат лирикасын оқытқанда
ұстаз ... ... ... ... ... бөліп, тәпіштеп
түсіндіргенде ғана Абай өлендеріндегі ... ... ... әсер ете ... ... ... ... кейін оқушы
шығармашылық процеске оңай ... ... ... ... баспалдағы – оқушының танымдық ... жол ... ... ... ... ... ... бірнеше рет
қайталанып ... ... 1) Ақын ... ... суреттеген?
2) Өлеңдегі күз көрінісін ерекше ашып ... ... ата. 3) ... ... ... жан – ... туралы айтылған жолдарды тауып оқы – ... ... ... жауап алынады, содан кейін ғана ... ... ... Абайдың “Күзі” мен Т.Жароковтың “Ауыл ... ... ... ... мезгілі – күзді ... ... күз – ... ... ... |күз: ... сұр бұлт, жерді |
|2.Күз табиғаты жеке ... ... ... ... ... ... тіршілігі қоса берілетін: |түскен ағаш. ... ... ... жүгірмес |Т.Жароков суреттеудегі күз – алтын|
|бала шулай. |күз: ... ... ... ... Беттері қызыл алмадай,|сарғылт тартқан жапырақ, ... ... ... ... ... ... егін |
| ... ... ... жұмыс – аталған шығармалар бойынша сурет
салғызу. Бұл ... ... іс- ... ... бір сәт ... ... бет бұруға, осы шығармалар арқылы оқушының қиялында
туған бейнені ... ... ... ... ... сөзбен
мүсіндеген бейнені тіпті сала алмауы мүмкін, дегенмен қандай ... ... ... ғой. ... өзі үшін ... ... міндетті түрде бағаланып, мақталуы тиіс. [19] 165-169 ... ... ... ... ... негізгі жолы
– шығарма жаздыру. Абайдың ... ... ... ... ... ... ... оқушы сезіміне әсер ету жағы көбірек
ескеріледі. Ол үшін ... ... ... ең алдымен әдемі ашық
үнмен көктемгі табиғатқа ... аса бір ... ... ... ... сызы,
Масатыдай құлпырар жердің ... – деп ... әсем ... ... ... ... ... әсер ету үшін:
“Жан – жануар адамзат анталасы,
Ата – анадай елжірер ... ... – деп ... ... ... ... сұлу көрінісі бейнеленген плакатқа оқушының
назарын ... ... ... ... ... көз ... ... елестетуге тырысамыз.Сондай – ақ ,
“Түйе ... қой ... ... ... пен құстар да сайда ду-ду.
Гүл мен ағаш майысып қарағанда
Сыбдыр ... ... ... су” – деген үзіндіге
“түйе боздап” ... ... ... сәл кідіріңкіреп, “қой қоздап”
тіркесінен кейін де сәл ... ... ... ... ... шу”
дейміз. Енді дауысты сәл ... ... пен ... да ... ... ” деп ... ойланған сезіммен “гүл мен ағаш ... ... тән ... сезіммен қараған гүл мен ағаштың ... су да ... ... ... аққаны ерекше ... ... толы ... ... ... ... ... ақын қолданған ... ... ... ретінде алып, шығарма жазу тапсырылады. ... ... ... ... ... ... ... болатын көркем сөздерді төмендегі ... ... ... ... ... ... бойынша|“Қыс” өлеңі |
|өлеңі бойынша |бойынша | ... ... ... ... |Сұр ... |Ақ ... қар |
|құлпырған жер, |күркіреп жатқан |дымқыл ... ... ... ... көзі, түйе|өзен, көшкен ... ... ... қой |ауыл, шалғыннан |айырылған ағаш. ... ... ... ... | ... |
| ... | ... ... ... ... ... ... Ол үшін алдымен
осы ... ... ... ... бере алатындай ... [20] 265-273 ... келе ... ... ... оқушысы Абай әлеміне
әкелу, ... ... ... ... оңай емес. Дегенмен
бала ... жол табу – ... ... АБАЙ ... ... ... ТӘРБИЕЛЕУ ТӘЖІРИБЕСІ.
Атырау қаласындағы №19 ... орта ... ... Зәуреш Абай шығармаларын оқытуда шығарма иесінің
өмірімен ... ... ... ... ... – қазақ мәдениеті тарихында орны зор, замандастарынан
ойы озық, ... биік ... ... ... да өзім ... ... ... ақынның өмірімен таныстырып кеткенді
жөн көрдім. Ондағы мақсатым - ... ... ... ... оқып – ... ... өзін құрмет тұтып, үлгі аларлық
дәрежеде тәрбиеленуі керек», - дейді ... ... Абай ... барысында оның өскен ортасының өнегелік жағын жекелей
анықтап, ... ... ... ... ... ... баса
айтқан. «Абай осы күнгі ... ... ... ... тауды
жайлаған Тобықты руының ... 1845 жылы ... ... ... ... таудай атасы – Құнанбай, ағар бұлақ анасы –
Ұлжан, ... ... ... ...... орны бір бөлек.
Халқымыз «Ата көрген оқ жонар, ана көрген тон ... ... ... ата – ... . бірі – ... ... ... анасы. Тағы да
дана ... ... ... шөп шықпайды» дейді ғой, ендеше ұлының
әкесі – Құнанбай ақыл – ... ... ел ... ... ... әрі ... ... атқа қонған найзагер, қатал талапты,
табанды әрі шешімді адам ... Елді ... ... арға бағындыратын дінді ұстаған, ақыл – айласы мол әрі
көрген сыншы ... ... ... жасынан өзімен бірге ала жүріп,
үлкен ... ... ... ... дүлдүл шешендердің асыл
сөз, ... ... әділ ... оған сабақ етті. Құнарлы
бай тілді, адамгершілікті, парасаттылықты халықтан алды. ... ояу, көзі ... ... әке ... ... ... Абай өз ... да осы үлгіні берді., оқытты, халық
адамы етіп ... [21] 125-134 ... ... үлгі ете ... адам болу ... ... өз ... дәлелдеп көрсетті.
«Өзім де басқа шауып, төске өрледім,
Қазақта қара ... дес ... ... еш мақсатсыз – ақ өзінің кім екенін көрсетеді. Ал нағыз адам
болу үшін ... ... ... ... ... ... толық боласың
елден бөлек» - деп жан – жақты жетілген адам тәрбиелеудің ең ... ... ... адам ... ... ... діни ... ұштастыра түсіндіреді. «Адам ең әуелі дос
көбейтпек керек. Ол үшін дос бола білу ... ... - ... ... ... бұл ... нұр болады. Екінші -
өзін - өзі өзгешіліктен артық көрсеткен ... ... ... ...... ... қор ... кемсітпек. Олар
дұшпандық шақырады. Күллі адам ... қор ... үш ... ... ... ... ... еріншектік, залымдық. Надандық,
ғылымның жоқтығы, дүниеден ешнәрсені ... ... ...... ... Еріншектік – күллі дүниедегі өнердің
дұшпаны, талапсыздық, жігерсіздік, ұятсыздық, кедейлік – бәрі ... ... – адам ... ... Адам баласына дұшпан
болса, адамнан ... бір ... ... ... - деп діни
жолмен түсіндіреді.
Аналары Зере мен Ұлжан халқын, ел- жұртын ... ... ... ... бастады. Ел анасы - әжесі Зере ел ... ел – ... ...... ... ... ... айыра білуге үйретті. Туған ...... өте ... ... ... сөйлесе шебер үйлесімін тауып сөйлейтін
ақындық қасиеті бар дана әйел ...... асыл ... ... ағалыққа, ұлылыққа бастады.
Өзіндей өз ... ... ... ... ... Құдайбердідей
аға өсиетін орындап, Шәкерім сынды ұлы ... ... ... ... ... өмірін естіп өскен шәкірттен
ешқандай ... ... ... Тек соны ... білу,
оқушылардың санасына ұялату – мұғалімнің ... ... ... ... ... ... Абай ... оқытпас
бұрын оның өнегелі өмірімен таныстырудың пайдасы зор.»[22] 69-78 б.
«Қыс» ... ... ... атты ... ... ... көрсетейік.
1. Кіріспе әңгімеде балаларға жаңа ... ... ... оның бұрынғы жауған қардан ... ... ... ... ... ... толық айтылған болатын, ... ... ... бүгінгі оқу сабағында өтетініміз Абайдың «Қыс»
деген өлеңі деп жаңа ... ... ... оқушыларға неге
көңіл аудару, нені білу ... ... ... ... ...... ... жүргізіледі. Қойылатын сұрақтар мынандай
болғаны жөн:
1) Жауып тұрған ... ... ма ?
2) Қар ... соң ... ... ... Желсіз кезде жауған қар ... ... ... ... ... ... ?
5) Қар түйіршіктері қандай болады ?
6) Қыста дала қандай болады?Жатқан ... неге ... ?
7) Жаңа ... қар ... ... ... ... орман қандай болады?
- деп келіп оқушыларды ... ... ... Ағаш ... аз ... ағаш ... жерге қалың жауады. Қар ... әр ... ... ... жатады. Ағаш бастары бас ... қар өте ... Келе ... аяқ астына аппақ мақта жайып
тастағандай болып көрінеді. Күзде ... ... жер ... ... ... қыс түскенде жердің беті аппақ, ауа
таза, аспан ... ашық ... Қар ... ағаштар ертегіні еске
түсіреді. Қыс сиқыршыдай өздері мұзбен жабады да, Аяз ата ... ... ... ... бейнелі әңгімені пайдалану ... ... ... ... ... қорын дмытады, әдемілікке
деген құштарлығын ... ... енді ... ... ... ... ... суреттеуін айтады.
2. Мәнерлеп оқу. Алдымен өлеңді мәнерлеп оқып ... де, ... ... ... арқылы ішкі мәнін ашуға кіріседі.
- Несімен көңілді?
Мұғалім оқушылардың осы сұраққа ... ... ... ... түседі. Оқушылырға іштей ... ... ... ... келтірген сөздерді дәптерлеріне бағана түрде ... ... ... 2-3 ... ... ... ... олардың өздерін
қатыстырып, түсініксіз сөздердің (соқыр, мылқау, т.б.) мәнін анықтайды.
Сонан соң ...... ... ... ... ... ... қысты кімге теңеп тұр ?
- Қысты адамға, кәрі ... ... ... ... ... ?
- Ол ақ киімді, үстін ақ қырау басқан.
- Киім деп отырғаны не ?
- Ол ... қар, ... ... ... ... ... шалды кімге ұқсатуға болады
?
- Ақ киімді, ақ ... Аяз ... ... ... ... қандай ?
- Ол – қатал, соқыр, мылқау адам ... ... ... ... ... не ?
- Ол ... көрмейді, аямайды, бәрін тоңдырады.
- Түрі, түсі ... ?
- Түсі ақ ... ... түсі суық.
- « Түсі суық» дегенді қалай түсінесіңдер ?
- Қатал, ашулы Адамның түсі суық ... ... оқу ... оқу талабы қойылады).
5. «Сөзбен» сурет салу. Ол үшін бірінші ... ... ... ... ... ... ... киімді қандай ? (Аппақ). 2). Денесі, түрі қандай? (Денесі
ұзын, ақ ... 3). ... ... ? ... ... ... соқыр адам сияқты). 4) Үсті қандай ? (Үстін ақ қырау, ... ... ... ... айтылғандарды көз алдарыңа келтірсеңдер, сонда қыстың ... ... ... Аяз ата ... Егер ... ... осы ... қалай салар едіңдер деп, оқушыларға ауызша
«сөзбен» сурет ... ... ... ... қасы ... ... ... ақын қысты аспанды ... ... ... тұр. ... қар болып түседі. Егер жел ... ... ... ... екі ... ... ... суреттеп айтып ... Ал ... ... ... ... ... бораннан «алты
қанат ақ орда үй шайқалды» деген сөйлемді жете ... үшін ... ... ... ... ... ... да осылай бейнелеп
айтқызуға болады.
6. Сөздік жұмысын жүргізу.
Соқыр, ... – түк ... ... ... – сарқ – қатты дауыл, боран;
долданғанда – аяз, жел, тым күшейген;
шидем – шекпен (қалың ... ең ... ... ... ... ... ... жүргізіледі.
«Жазық, орманды даланы, ауыл көрінісін көз алдарыңа елестетіңдер» деп
әр ... жеке ... ... ... ... ... ... даланы екінші, ал ауыл көрінісін үшінші қатар әңгімелеп беруі
тиіс.
Мұғалім «Жер ... теп – ... ... көрпе жамылғандай, ... ... - ... деп келіп, осы айтылғандарын көз алдарына 1 ... ... ... ... ... , ... ұсынады. Осыдан соң
біртіндеп көздерін ашқызып, «әне, қоян көрінеді, аю ... ... ... ... естілген, орман жәндіктерінің тіршілігі
басталды» деп, балаларға ... ... беру ... ... ... бере оқыта, оқушылардың ... ... ... ... ... ... Әрине, мұндай творчестволық жұмыстың
сәтті шығуы ... ... ... ... ... – мәнерлеп оқуға жаттықтыру: а) оқи ... ... аз, қай ... ұзақ ... ... керек екенін аңғарту. Мысалы:
1-3- жолдардан кейін сәл ғана ... ... ой ... ... ... ... ... етіп тұр), 3-4- жолдардан кейін ұзақ ... ой ... ... жасалады. 5-6 –жолда ұзақ пауза (себебі ... әрі ... 7-8 ... ұзақ ... ... ой ... болады. 9-10-жолда сәл пауза (себебі ой ... ... тұр) 11-12 ... ұзақ ... (себебі ой аяқталады) жасалады.
Мұғалім бұдан соң ... қай ... ... оқу ... ... ... бұрқ – сарқ етіп ... Алты қанат
ақ орда үй шайқалды. Әуес ... ... жас ... ... жерлер
жылдамдау оқылуы керек. ... ... ... ... яғни
мәнерлеп оқыту жоспары бойынша оқушыларға ... ... ... ... – бөліп оқыту қажет:
1-шумақ – қыс көрінісі немесе ақ сақал шал;
2- шумақ 1-2- жолы ... ... ...... дауыл;
3-шумақтың 1-2-жолы- балалардың көңіл-күйі, яғни ойын;
3-2-жолы – малшылардың жағдайы.
Оқушылардан өлеңнің ішкі ... ... оқу ... ... үнемі қадағалап отыру керек. Қойылатын талап мынандай ... 1 – ... ... бір ... баяу және әр сөзді анық,
салмақпен ... Бұл ... ішкі ... ... ... 2-ші оқушы 2-шумақтың 1-жолын сәл ... ... ... ... ... керек. Жалпы 2-шумақты 1-
шумаққа қарағанда сәл ... және ... ... ... яғни
табиғат құбылысының өзгеру ... ... ... жөн. Ал ... ... көтеріңкі дауысқа салып оқыса, 2-жолды жаймен төмен
түсіп, 3-4- ... ... баяу ... оқу ... Оқуға
қойылатын мұндай талаптың себептерін мұғалім оқушыларға ... ... ... ... ... Бұл ... қайта мәнерлеп оқуға немесе
ең жақсы оқитын оқушыға мәнерлеп оқыту арқылы іске ... ... 1). ... ... ... және ... 2). Қыс
туралы өлең және жұмбақ тауып келу. 3). Әр ... ... ... ...... ... ... машықтану.[23] 57-59 б.
Семей қаласындағы № 34 орта ... ... ... ... сабақ үлгісін қарастырып көрейік:
Тақырыбы: «Ғылым ... ... беру – ... ... ұлы ... Абай Құнанбаевтың өмірімен
және шығармашылығымен ... ... ... ... ... ашып меңгеруге, ой - ... ... ... ... ...... мәдениетін қалыптастыру. Сөздік қорын дамыту
(байыту), тіл ... ... ... ... ... қабылдау
қабілеттерін дамыту.
Тәрбиелік – жақсы мен жаман әдет – ... ... ... ... ... ... ... өздігінен жетілуге
талпынған, жауапкершілік ... ... бар ... ұрпақты
тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: жаңа білім ... ... ... әңгімелеу, сұрақ – жауап,
көрнекілікпен жұмыс, шығармалық ... ... ... ...... мен ... оқулық, плакаттар,
карта, тақта.
Сабақтың барысы:
Ұйымдастыру сәті:
Абай туралы не ... ? ... өз ойын ... ... ... ... ... таныстыру.
Балаларға, біз бүгінгі ... ... ... ... ұлы ... ... ... және шығармашылығымен танысамыз. «Ғылым
таппай мақтанба» ... ... ашып ... ой - ... ... ... оқуға жаттығамыз. [24] 36-45 б.
Кіріспе әңгіме. Картамен ұғындыру (2-кесте).
Абай қазақ халқының ұлы ... ... ... ... ...... Абай Құнанбаевтың 1845 жылы тамыздың оныншы ... 1904 жылы ... ... ... ... ... ... обылысы Абай ауданының Шыңғыс тауының бауырындағы
Қасқабұлақ деген ... ... ... бай ... Абайдың анасы Ұлжан – ақылды, мейірімді
кісі екен, ал ... ... Зере ... Ол ... ... деп ... ана ... ертегі, аңыз- жырларын көп білген. ... ... ... ... ... оның ... ... ауылындағы Ғабитхан деген ... ... үш- төрт ... ... ... ... зеректігін байқаған соң оны ... риза ... ... ... Сонда жүргенде өз ... ... ... 12 жасынан бастап өлең жаза бастайды. Өз ... ... ... шығарған үлкен сазгер.
Абай үлкен ... ... ... Крылов өлеңдерін
қазақшаға аударған.
Абай атамыздың шығармаларындағы ең ... ... ... ... ... оларды білім алуға, ... ... ... шақыру
жетекші орын алатын ... ... ... әрнеге», «Интернатта
оқып жүр», «Ғылым таппай мақтанба», т.б.
Таласбек пен ... ... ... ... ... ... ... Абай өлеңдерін оқып үйренеді.
Өлеңді оқымас бұрын сөздік жұмыс ...... өзге ... ... ... ... – барға риза болу.
Бекер мал шашу – ... бар ... ... мал – ... ... ... таппай мақтанба,
Білім таппай баптанба...» - дегендегі орын деп ...... ... ... ... орын. Ақын ғалым мен адам
болу ... ... бір ... ... ... ... шарты – не
нәрсені болсын ақылға салу, ақылың сенген нәрсеге ғана ... [25] ... ... ... істе ... ... жағымсыз қасиеттерді сынға
алады.
Өсек – біреуді сыртынан кінәлау, жала жабу, сөз ... ... ... қоя ... ... ... білемін, сөйлетемін).
Өтірік – бұған өтірік сөзді шын деп ант ... ... ... (Осы ... ... қоя отырып балалардың пікірін білемін,
сөйлетемін).
Жаман ... бірі ... ... Ондай адамдар өзін
мақтауды сүйетін, басқалардың алдында ... ... ... ... ... сөзгеқұмар. (Осы арада сұрақ қоя ... ... ... ... мал шашу – ... бар қаржы мен мал мүлкін дұрыс ... өз ... ... сырт көзге ... ... ... ... адамды айтады. (Осы ... ... қоя ... ... білемін, сөйлетемін).
Ал осы жаман әдеттерден аулақ болу үшін ... ... ... ... ... түйін шығарған» мақал-мәтелдер қалдырған.
Шығармашылық жұмыс.
Плакаттағы сөздерді дұрыс пайдаланып мақалды жазу.
1) Өрге ... сөз ... ... сөз өрге ... Түбі – ... ұрлық, ұрлық. (Ұрлық, ұрлық түбі – ... ... ... еріншектің. (Еріншектің ертеңі таусылмас).
4) Жалқау жатады, белшеден қарызға ... ... ... ...... Абай ... ... бес
жақсы қасиетті тыңдайық. [26] 38-46 ...... ... ең ... – бұл бір ... ... нәтиже шығару, болашшаққа талпыну.
Еңбек – Абайдың пікірінше ерінбей еңбек ... ... ... болмайды. (Оқушылардың пікірін білемін, ... ой – ... ... жан – ... ... айырып тұрған
екі қасиетті Абай жоғары бағалайды. Оның ... - ... ... ... адам ... кеткеніне қорытынды жасап, келешекке үмітпен
қарайды. Адам ... ... ... ... ... ақыл – ой ғана
адамды алға бастайды. Терең ойдың негізі ми мен ...... риза ... місе ... ... «Әке ... әңгімесінен оқушылар көрініс көрсетеді.
Рақым – адамның өзге кісілерге жасайтын ... ... ... ... – жүрек пен сезім. Барлық адам ... ... ... өзіне ойлаған жақсылығын өзгеге де ... ... ... ... әңгімелесу).
Жаман қасиеттерден ада болып, жақсы ... ... ... ... ... ... ... шығарымыз сөзсіз.
«Ғылым таппай мақтанба» өлеңін оқушыларға мәнерлеп оқыту.
Қорытынды.
Сабақты ... ... ... ... және ... ... ... жүргізіледі.
1. Адам болуға кері әсер ететін қандай қасиеттерді білесіңдер?
Оқушылар ... бере ... адам ... ... ... атап ... адам болу үшін қандай ... ... ... ... ... ... да жауап бере отырып сызбадан адам ... ... атап ... Құнанбаев былай деген:
Үш –ақ нәрсе адамның ... ... ... ... жылы ... ... ... қосып, оны үлкен ... ... ... ... жүректі бірдей ұста, сонда толық боласың елден бөлек.
Яғни осы ... ... ... ... ... тапсырма:
1. Өлеңді мәнерлеп оқы.
2. Өлеңнің өзіңе ұнаған жолдарын жаттап ал. [27] 65-79 ... ... ... Оңтүстік Қазақстан обылысы, Мақтарал ауданындағы
Шоқан Уәлиханов атындағы орта ... ... Абай ... ... ... ... ... өткізген сабағымды тақырып
тұрғысынан талдап көрсетейін.
Сабақтың мақсаты: Қазақ халқының ұлы ... Абай ... ... ... ... идеясы жақсыдан үйрену, жаманнан
жирену екендігін ұғындыру.
Сабақтың ... ... ... ... ... ... ... қасиеттер жинай білуге тәрбиелеу.
Көрнекілік: Әр түрлі нақты сөз, ...... Абай ... ... ең ... ... зейінін тұрақтату мақсатында Қадыр
Мырза -Әлінің
Ана тілің – арың бұл,
Ұятың боп тұр ... ... ... біл.
Өз тіліңді құрметте
-деген шумағын хормен айтқызады. Бұдан ... ... ... ... өтетін сабақтың тақырыбын тақтаға жазып ... ... ... мақтанба” Кіріспе әңгіме.
Абай (Ибраһим) Құнанбаев 1845 жылы Семейде дүниеге келген. ... ...... ... бай ... ... 10 ... келгенде Семейге медресеге ... ... орыс ... ... 1904 жылы 59 ... ... – қазақтың ұлы ақыны, сазгер, философ, қазақ ... ... ... ... асқан соң өлең жаза бастаған.
Ол өз өлеңдерін бірнеше ... ... ... ... ең ... ... – жастар
мәселесі, оның ішінде оларды білім алуға, оқуға, ... ... ... орын ... [28] 16-19 ... ... ... “Интернатта оқып жур”, “Жасымда ғылым бар
деп ескермедім,” тағы басқа жас ... ... ақыл – ... Соның бірі - “Ғылым таппай мақтанба” өлеңі – дей келіп, ... ... ... ... оқып ... таппай мақтанба,
Орын таппай баптанба
Құмарланып шаттанба
Ойнап босқа күлуге
Бес нәрседен ... ... ... асық ... ... ... ... алдыңда
Оған қайғы жесеңіз
Өсек, өтірік, мақтаншақ,
Еріншек, бекер мал шашпақ,
Бес дұшпаның білсеңіз.
Талап, ... ... ... рақым, ойлап қой
Бес асыл іс ... ... ... ... да ... ... ғылымды көрсеңіз
Ондай болмақ қайта деп,
Айтпа ғылым сүйсеңіз
Сізге ғылым кім берер
Жанбай жатып, ... де өзі, мал да ... ... ... үшін ... ... ... жыл
Сабақта Абай атаған бес жаман іс пен ... ... ... ... жеке ... өлең ... бес жаман іске тоқталайық: Өсек – бұл ... ... ... сөз ... – бұл да өрге ... ... қыз туралы ана тілден
оқыған “Күмән” ... еске ... ... қыз бір өтірік
айтамын деп барлық оқушының сенімінен ... ... – бұл ... жаман қасиет. Қазір ... ... бала ... ... ... – бұл да ... ... мал шашпақ – бұл да ... ... ... білдіреді.
Мысалы: нан жеп жүріп, оның жартысын итке лақтырып, ысырап ... енді осы ... ... аулақ болу үшін ... ... ... ... ... сөз мақал – мәтел қалдырған.
Кәне, осы жаман ... ... ... ...... білесіңдер?
Балалар мақал – мәтелдер айтады.
1. Өтірік сөз өрге ... ... ... ... ... ... ... емерсің.
Ал, осы жаман ... ...... Абай ... ... ... ... тыңдайық.
Талап – бұл адамның өз алдына мақсат қойып, болашаққа талаптануы.
Еңбек – еңбексіз ... жоқ, ... мына ... ... ... ... қанша еңбек жұмсалғанын білесіздер ме ? “Стол ... атты ... ... ой – бұл білім, ғылымға ұмтылу.
Қанағат – нысапсыз болмау, Ана ... ... ... еске ... – бұл ... ... ... құрмет көрсетіп, ... ... осы ... көрініс көрсетіледі.
Қорыта айтқанда, осы ... ... ада ... ... ... ... ... бізден халық қамын жеген,
Отан сүйер азамат шығары ... ... қара сөзі ... Бұл ... сатыда
Абайдың философиялық ой- тұжырымдарының берілуінің ... ... жаңа буын ... ... қара сөзінен үзінді
берілуін оқулықтың ... ... ... бірі ... ... ... Енді сол қара ... оқушы көңіліне түйгізу,
санасына сіңіру мақсатында ... тағы бір ... ... ... 19-21 ... ... тақырыбы: Абайдың қара сөзінен.
2. Сабақтың мақсаты: Абайдың қара сөзінің ... ... ... ... Ұлы ақын Абай ... оқушылардың
білетіндерін жаңа мәліметтермен толықтыра түсу. Ақынның ... қара ... ... ... ... ... Көркем шығармадағы негізгі ойды ажырата
білуге үйрету, өз ... ... ... ... ... ... дамыту. Сөздік қорын молайту.
б) Тәрбиелік міндеті: Ақын ... ... ... адамгершілікке, әдемілікті, әсемдікті сезінуге баулу.
3. Көрнекілігі: Абайдың суреті, ақын ... ... ... қағаздар, сөзжұмбақ.
4. Сабақтың түрі: жаңа білім беру ... ... ... ... ... – жауап, қайталау.
6. Пәнаралық байланыс: ән, бейнелеу.
7. Сабақтың барысы:
1) Ұйымдастыру кезеңі.
2) Үй ... ... ... ... ... ... ... шығармалары тексеріліп, құрастырылып келген мәтіндері
тыңдалады. Ғ.Қайырбековтың “Ана ... ... ... ... ... ... қосымша сұрақтар қою: а) ... ... ... ... ... ... тілінің ерекше байлығы, ұлылығы туралы ақын ... ... ана ... ... құрметтеу керектігі жөнінде әңгімеле.
3) Жаңа сабақ.
- Балалар, енді тақтадағы ... ... ... Егер ... ... ... жаңа ... тақырыбы шығады.
1. Республикадағы “көмір кені” ... ... ... ұлы ... Құрманғазының күйі.(Серпер)
4. Биік төбелердің атауы.(тау)
5. Қазақтың ұлттық ойыны. (Ақсүйек)
6. Сәуір ... ... аты. ... ... Тұңғыш президенті(Назарбаев) Сөз жұмбақ шешуі: “Қара
сөз”.
| |Қ |А |Р |А |Ғ |А |Н |Д |Ы |
| |А |Б |А |Й | ... |Е |Р |П |Е |Р | |
| |Т |А |У | ... |Қ |С |Ү |Й |Е |К | |
| |К |Ө |К |Е |К | ... |А |З |А |Р |Б |А |Е |В | ... ... бүгінгі сабағымызда қазақтың ұлы ақыны ... қара ... ... ... Абай туралы бұрыннан білетіндерін ... ... ... жазған өлеңдерін жатқа ... қара ... ... ... ... ... “Желсіз түнде жарық ай” өлеңін әнімен
айтқызу.
Жаңа ... ... ... ... ...... ... әдебиетінің негізін қалаушы ұлы ақыны,
ойшыл да, сыншыл да ... ... тану – ... тану, өзіңді -
өзің тану. ... ... ... ... ... ... қайырымдылық, парасаттылық, әдептілік
сияқты ізгі қасиеттерді ту етіп ... ... ...... ... Абай ға ... да ... осынау өмірлік
мүддесін әр қырынан баяндаудан таймаған. Ойшыл ... ақ ... ... мен ... адалдық пен зұлымдықтың, білімділік
пен надандықтың, кішілік пен ... ара ... әр ... дәлелдеп беріп отырған.
Оқулықта берілген қара сөзден ақын ... адам ... ... үш ... ... ... ... екенін айтады.
9. Оқулықпен жұмыс.
1) Қара сөздерді мәнерлеп оқу.
2) Абай атаған жат ... ... ... ойларын айтқызу.
10. Дәптермен жұмыс.
1) Қара сөздегі нақыл ... ... ... ... Осы ... ... мәнін бүгінгі өмірмен байланыстыра ... ... ... мазмұнын ашатындай шығарма жаздыру.
11. Сабақты қорыту. Жаңа сабақты оқушылардың пікірімен ... ... қара сөзі осы ... ... ... негіз бар
деп ойласыңдар?
12. Үйге тапсырма: Қара ... ... ... ... Қара сөзді
әңгімелеп, түсіндіру.
13. Бағалау. [30] 12-14 б.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келе ... ... ... ...... –пікір саласында өлмес - өшпес шығармалар ... Абай ... ... ... ... зертеуші, біздің ұрпаққа таңғажайып
тұлға болып көрінеді. Ол өз ... ... тау ... ... ... бізге сондықтан да қымбат. Осы жұмысты жазу барсысында
Абай шығармаларын толық оқып ... және ... ... жан – жақты
түсінуге мүмкіндік алдым.
Абай – қазақтың ұлттық ... озық ... ... үшін ... ... ... терең біліп, тәлімін алуымыз керек.
Абай – халқымыздың ұлы ұстазы, ... ... Оның ... ... ең ... ... – адам, басты мақсаты – ... Адам ... да «өзі үшін ... ... бірі ... үшін ... етемін, «ақыл, қайрат, нұрлы жүректі тең
ұстайтын», жан – ... ... ... ... ... ... ... «толық адам», «жетілген адам» ... ...... ... Адамды адамгершілік ... ... ... ... ... даналық ойлармен ұштасып
жатқан күрделі ... ...... ... кісілік жағынан жетілдіру
арқылы ... ... ... ... ... дамыған мәдениетті
елдер қатарына қосу. Оның ... мен ... ... әлеуметтік, қоғамдық, ... ... ой – ... осыны дәлелдейді.
Ұлы Абайдың «ұлы» екендігін оның тек поэзиясы - ... ... ... атты ... ... да ... Әуезовтің сөзімен айтсақ, «Абайдың қарасөздері – ... ... ... ... мораль мәселелеріне арналған
өсиет, толғау тәрізді».
Зерттеу ... ... Абай ... жас ... ... әдептілікке тәрбиелеудегі маңызы ешуақытта
жойылмайтынын айта келе, бастауышта ... ... ... ... молырақ берілсе екен деген ұсыныс айтамыз.
Пайдаланылған ... Абай ... ... Атамұра, 1995.- 367 б.
2. Абай шығармалары. І,ІІ том. Алматы, 1995 ж.
3. Абай. Қара ...... ... 1986. 113б.
4. «Абай тәлімгерлік тағылымы» (конференция материалдары). Алматы,
1996 ж.
5. «Абайдың өмірі мен ... ... 1956 ... ... С. ... П. Қабатаева Б. «Ана тілі» (оқулық) ІІ
сынып, Алматы, 1996 ж.
7. ... Т. ... С. ... Б. «Ана тілі» (оқулық) ІІІ
сынып, ... 1999 ... ... С. ... Т. Қабатаевва Б. «Ана тілі» (оқулық) ІV
сынып, Алматы, 2000ж
9. ... Т. ... ... текспен жұмыс ... ... ... Әуезов М. Әдебиеттану кітабында. – Алматы: Мектеп, 2003.-139 б.
11. Әуезов М. Абай еңбектерінің биік ... ... 1964 ... ... М. Абайтануға жариаланбаған материалдар. Алматы, 1988 ж.
13. ... Қ. ... Қ. ... ... ... ... ... Ә. Әдебиет туралы толғаныстар. Алматы, 1990ж.
15. Есімов Ғ. Кәкім Абай. Алматы, ... ... Қ. ... Алматы, 1992 ж.
17. жиреншин Ә. Абай және орыстың ұлы революцияшыл демократтары.
Алматы, 1956 ... ... Р. ... ... ... 1991 ж.
19. Қоянбаев Р. Қысқаша педагогикалық сөздік. ... 1993 ... ... М. ... ... ... ... жолдары».
Алматы, 1986 ж.
21. Қазыбаева С. Қазақ тілін оқыту ... ... 1985 ... М.Мырзахметов. абайтану тарихы. Алматы, 1994 ж.
23. Рахметова С. Қазақ тілін оқыту методикасы. Алматы, 1992 ... ... Т.С. ... оқу ... ... Тұрманжанов Ө. Қазақ мақал – мәтелдері. Алматы, 1993 ж
26. Ушинский К.Д. Таңдамалы шығармалары. 1том. ... 1951 ... ... Қ. Абай ... ... 1993 ж.
Баспасөз беттерінен:
28. Қазмағамбетова З. Абай – сөз зергері. «Бастауыш мектеп» журналы,
1995 ж. № ... ... Б.Т. Абай ... ... ... сынып оқушыларын
шығармашылыққа баулу жолдары. «Хабаршы – ... » ... ...... ... Ж. Ана тілі сабағы. «Бастауыш ... 2000 ж. ... ... ... Абай ... ... |Авторлар ... Абай |
| | | ... ... ... ... 1-сыныпқа |Әуелбаев Ш. |«Қыс» |
| ... ... ... Ә. ... ... ... |
| ... |Ізғұттынова Р. | |
| | ... С. | |
|2 ... ... 2- ... ... С. ... |
| ... |Жаманқұлов П. ... ... ... |
| ... «Атамұра» |Қабатаева Б. |«Желсіз түнде ... ай» |
|3 ... ... ... ... Т. ... Крыловтан |
| ... ... С. ... – «Шегіртке мен |
| |Алматы, «Атамұра» |Қабатаева Б. ... |
| |1999ж | ... ... ... | | ... болам десеңіз» |
|4 |«Ана тілі» 4-сыныпқа ... С. ... қара ... |
| ... ... Т. | |
| ... ... 2002 |Қабатаева Б. | |
| |ж. | | ... ... ... мәселесі.
|«Ғылым таппай | |Ғылым ... ... ... ... |
|мақтанба» | ... ... ... ... |
| | ... де мал да өзі | |
| | ... ... ... | ... ... | |Күллі адам баласын қор | |
| | ... үш ... бар. | |
| | ... ... ... ... | |
| | |– ... ... – | |
| | ... ... – | |
| | ... | ... ... |Ала жаздай ән салсаң ... ... ... мен | ... де билей бер. | ... | | | |
| ... | ... лирикасы, | ... | ... ... ... | ... | | | ... | | | ... түнде жарық| | | ... | | | ... ... |Қ |А |Р |А |Ғ |А |Н |Д |Ы |
| |А |Б |А |Й | ... |Е |Р |П |Е |Р | |
| |Т |А |У | ... |Қ |С |Ү |Й |Е |К | |
| |К |Ө |К |Е |К | ... |А |З |А |Р |Б |А |Е |В | ... “көмір кені” аталған қала.(Қарағанды)
2. Қазақтың ұлы ақыны.(Абай)
3. Құрманғазының күйі.(Серпер)
4. Биік төбелердің атауы.(тау)
5. Қазақтың ұлттық ... ... ... ... екінші аты. (көкек)
7. Қазақтың Тұңғыш президенті(Назарбаев)
Сөз жұмбақ шешуі: “Қара сөз”.
АҚЫЛ, ҚАЙРАТ, ... ... ... ... ... ЕЛДЕН БӨЛЕК.
| | ... ... ... | |
| ... |
| БЕС АСЫЛ ІС | |БЕС ... | ... | ... |
| | | |
| | | ... ЕҢБЕК | ... ... ... ОЙ | ... ... |
|ҚАНАҒАТ РАҚЫМ | |МАЛ ... ... ... ... ... мақтанба
Жазғытұры
Зере
Құнанбай
Ұлжан
Ибрагим
Әсемпаз болма әрнеге
Өскенбай
-----------------------
2

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш мектеп оқушыларын адамгершілікке тәрбиелеуде халық ертегілерін оқыту процесіндегі ролі58 бет
Физика сабағында оқушылардың ізденімпаздық және логикалық ойлау қабілетін дамыту20 бет
Түрік тілін үйретуде оқулықтың және көрнекі құралдардың алатын орны10 бет
Қазақ тілін оқытуда қолданылатын оқу-әдістмемелік кешендер34 бет
"Мектепке дейінгі кезеңде тілді қатынас құралы ретінде пайдалана білуі. мектепке дейінгі кезеңдегі балалардың сенсорлық дамуы."6 бет
1 сынып Ана тілі оқулығының құрылымы мен құралысы35 бет
2 – сынып математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асыру64 бет
2- сыныпта математика сабақтарында халық педагогикасы элементтерін қолдану53 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет
3-сынып «Әдебиеттік оқу» құралының құрылымы мен құрылысы28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь